शिक्षासमुच्चय

यथा + उक्तम् आर्य-सागरमति-सूत्रे । याभिर् अक्षर-निरुक्तिभिः सो * अन्-अभिलाप्यो धर्मः सूच्यते तासाम् अक्षर-निरुक्तीनां यदा धारणं देशना यावद् । अयम् उच्यते सd-dharma-parigrahअः । पुनर् अ-परं कुल-पुत्र ये ते धर्म-भाणका एषाम् एवं-रूपाणां सूत्र-अन्तानां देशयितारः प्रतिपत्ति-साराश् च तेषाम् अपि धर्म-भाणकानां यत् सेवनं भजनं पर्युपासनम् उत्थानम् उपस्थानं गौरवं चित्री-कारः शुश्रूषा आरक्षा परिग्रहश् चीवर-पिण्ड-पात्र-शयन-आसन-ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्कार-दानं साधु-कार-दानं स्वाम्य्--आरक्षा कुशल-पक्ष-रक्षा वर्ण-भाषणम् अ-वर्ण-प्रतिच्छादनता । अयम् अपि सd-dharma-parigrahअः । पेयालं ॥

पुनर् अ-परं कुल-पुत्र या अ-विवाद-परमता । अ-धर्मे धर्म-वादिनां च पुद्गलानां सह धर्मेण निग्रहः । अयम् अपि सd-dharma-parigrahअः । पुनर् अ-परं कुल-पुत्र + अ-प्रतिहत-सन्तानस्य सर्व-सत्व-प्रमोक्ष-बुद्धेर् निर्-आमिष-चित्तस्य परेभ्यो धर्म-दानम् अयम् अपि सd-dharma-parigrahअः । पुनर् अ-परं कुल-पुत्र यो धर्म-श्रवण-हेतुको वा धर्म-देशना-हेतुको वा + अन्तश एक-क्रम-व्यतिहारो * अन्तश एक-उच्छ्वास-प्रश्वासो वा । अयम् अपि सd-dharma-parigrahअः । पेयालं ॥

प्रह्रुतं वत + इदं कुल-पुत्र चित्तं विषयेषु । तस्य या निवारणा परिरक्षा एक-अग्री-भावो दमः शम उपशमो विनयो * अयम् उच्यते सd-dharma-parigrahअः । पेयालं ॥

पुनर् अ-परं कुल-पुत्र येन धर्मेण यो * अ-धर्मः प्रवर्तते तस्य धर्मस्य + अ-परिग्रहो * अन्-उपादानम् अयम् अपि सd-dharma-parigrahअ इत्य् आदि ॥

tatr dharma-bhāṇaka-sevā-ādinā kalyāṇa-mitra-an-utsarga uktaḥ | kalyāṇa-mitra-lakṣaṇaṃ ca | tad etena sad-dharma-parigraheṇa vinā | na rakṣā | na śuddhir na vṛddhis [doubtful] tataś ca so * api na bodhi-satva ity a-vaśya-kāryaḥ sad-dharma-parigrahaḥ ||

उक्तं हि श्री-माला-सिंह-नाद-सूत्रे । यान्य् अपि + इमानि भगवन् गङ्गा-नदी-वालिका-समानि बोध्i-satva-praणिधानानि तान्य् एकस्मिन् महा-प्रणिधाने उपनिक्षिप्तान्य् अन्तर्-गतान्य् अनुप्रतिष्ठानि यद् उत सd-dharma-parigrahए । एवं महा-विषयो भगवन् सd-dharma-parigrahअ इति ॥

पुनर् अत्र + एव + आह । स्याद् यथा + अपि नाम देवि महा-बलवतो * अपि पुरुषस्य + अल्पो * अपि मर्मणि प्रहारो । वेधनीयो भवति वाधा-करश् च । एवम् एव देवि मारस्य पापीयसः परीत्तो * अपि सd-dharma-parigrahओ वेधनीयो भवति शोक-आवहः परिदेव-करश् च भवति । न + अहं देवि अन्यम् एकम् अपि धर्मं कुशलं समनुपश्यामि मारस्य पापीयस एवं वेधनीयं शोक-आवहं परिदेव-करं च । यथा + अयम् अल्पो * अपि सd-dharma-parigrahअ इति ॥

पुनर् आह । स्याद् यथा + अपि नाम देवि सुमेरुः पर्वत-राजः सर्वान् कुल-पर्वतान् अभिभवन्न् अभिरोचते च समभिरोचते च + उच्चत्वेन विपुलत्वेन च । एवम् एव देवि महा-यानिकस्य काय-जीवित-निर्-अपेक्षस्य न च गृहीत-चित्तस्य सd-dharma-parigrahओ नव-यान-संप्रस्थितानाम् अपि काय-जीवित-स-अपेक्षाणां महा-यानिकानां सर्वान् कुशलान् धर्मान् अभिभवति + इत्य् आदि ॥

तथा + आर्य-सागरमति-सूत्रे * अप्य् आह । परिगृहीतो भवती जिनेभिर् देवेभि नागेभि च किन्नरेभिः । पुण्येन ज्ञानेन परिगृहीतः सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानाम् ॥

पेयालं ॥

स शून्य-क्षेत्रेषु न जातु जायते सर्वत्र जातौ च जिनं स पश्यति । दृष्ट्वा च तस्मिंल् लभते प्रसादं सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानाम् ॥

जाति-स्मरो भवति महा-आत्म-धर्मा प्रव्रज्य-लाभी भवते पुनः पुनः । परिशुद्ध-चारी प्रतिपत्ति-सारः सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानाम् ॥

पेयालं ॥

लाभी च भोती विदु-धारणीये न नश्यते कल्प-शतेभि यच्-छुभम् । प्रतिभानवन्तो भवते अ-सक्तः सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानां ॥

शक्रो * अथ ब्रह्मा तथ लोक-पाल्-ओ मनुष्य-राजा भुवि चक्र-वर्त्ती । सुखेन सौख्येन स बोधि बुध्यते सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानाम् ॥

द्वात्रिंश काये * अस्य भवन्ति लक्षणाः अ-निन्दित-अङ्गो भवते वि-चक्षणः । न तस्य तृप्तिं लभि प्रेक्षमाणाः सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानाम् ॥

न तस्य संमुह्यति बोधि चित्तं न च + उद्धुरः पारमिता चरीषु । अ-संगृहीतः कुशलः शतेभिः सd-dharma-dhआरित्व तथा-गतानाम् इति ॥

शील-पारमितायां सd-dharma-parigrahओ नाम द्वितीयः परिच्छेदः ॥

[iii. धर्मभाणकादिरक्षा]

धर्म-भाणक-आदि-रक्षा तृतीयः परिच्छेदः ॥

उक्तस् त्रयाणाम् अपि सामान्येन रक्षा-आद्य्-उपायः । रक्षा-आदयस् तु वाच्याः । तत्र + आत्म-भावे का रक्षा यद् अन्-अर्थ-विवर्जनं ॥

तत्र + इति सd-dharma-parigrahए वर्त्तमानस्य + आत्म-भाव-रक्षा चिन्त्यते यथा परान् न नाशयेत् । इदं च अन्-अर्थ-विवर्जनम् आर्य-गगन-गञ्ज-सूत्रे सd-dharma-dhआरण-उद्यतैर् बोधि-सत्वैर् भाषितं ॥

वयम् उत्सहामो भगवन् निर्वृते dvi-pada-uttame । सद्-धर्मं धारयिष्यामः त्यक्त्वा कायं स्व-जीवितम् ॥

लाभ-सत्-कारम् उत्सृष्ट्वा सर्वं च + उत्सृज्य संस्तवं । अन्-उत्सृष्ट्वा इमं धर्मं बुद्ध-ज्ञान-निदर्शकम् ॥

आक्रोश-परिभाषांश् च दुर्-उक्त-वचनानि च । क्षान्त्या तान् मर्षयिष्यामः सd-dharma-pratisaंग्रहात् ॥

उच्चग्घनां तर्जनां च अ-वर्णम् अ-यशांसि च । सर्वांस् तान् मर्षयिष्यामो धारयन्त इमं नयम् ॥ पे ॥

एवं-विधे महा-घोरे भिक्षु-राजान-क्षोभणे । विलोप-काले सत्वानां सद्-धर्मं धारयामहे ॥

गम्भीरा ये च सूत्र-अन्ता विमुक्त्i-phala-saंहिताः । प्रतीच्छका न भेस्यन्ति । चित्रा मृक्ष्यन्ति ते कथास् ॥ पे ॥

मैत्रीं तेषु करिष्यामो ये धर्मेष्व् अ-प्रतिष्ठिताः । कारुण्यं च करिष्यामो धारयन्त इमं नयम् ॥

दृष्ट्वा दुः-शील-सत्वांश् च इच्छा-लोभ-प्रतिष्ठितान् । अश्रु-पातं करिष्यामो गतिः कान्धस्य भाविता ॥

सहसा + एव च तं दृष्ट्वा सd-dharma-pratibआधकं । दूरतो मैत्रम् एष्यामो मा नो रुष्येत एव हि ॥

रक्षिष्यामो यथा-शक्त्या वाचा-कर्मसु संवृताः । सहसा + एनान् न वक्ष्यामः स्व-पापे * अस्मिन् प्रतिष्ठितान् ॥

दानैस् तथा + अपि सत्-कारैः परिपाच्य + इह तान् नरान् । पश्चा + एनांश् चोदयिष्यामो भूतम् आपाय-गो-चरान् ॥

गृहि-संभव-संत्यक्ताः प्रान्त-अरण्य-सु-गो-चराः । मृग-भूता भविष्यामो * अल्प-अर्था अल्प-कृत्यकाः ॥ पे ॥

दान्ताः शान्ताश् च मुक्ताश् च ग्रामे * अस्मिन्न् अवतीर्य च । देशयिष्यामहे धर्मं सत्वा ये धर्मत-अर्थिका ॥

सु-दूरम् अपि यास्यामो धर्म-कामान् निशम्य च । धर्म-आराम-रति-प्राप्ता अर्थं कर्त्ता + अस्म देहिनाम् ॥

संमुखं तत्र संदृश्य सत्वानां स्खलितं पृथु । आत्म-प्रेक्षा भविष्यामो धर्म-सौरत्य-संस्थिताः ॥

अ-सत्-कृताः सत्-कृता वा मेरु-कल्पाः प्रभूय च । अन्-उपलिप्ता लोकेन भेस्यामो लोक-नायकाः ॥

भिक्षूणां भिन्न-वृत्तानां परिवादं निशम्य च । कर्म-स्वका भविस्यामो मा + एषां कर्म विपच्यताम् ॥

बधकान् योजयिष्यन्ति धर्मेष्व् एषु हि वर्ततां । एते धर्मा न च + अस्माकं संविद्यन्ते कथञ्-चन ॥

अस्माकं श्रमणानां हि न च श्रामणका गुणाः । भूतां चोदन संश्रुत्य इदं सूत्रं प्रतिक्षिपन् ॥

संछिन्न-कर्ण-नासानाम् आदर्शा + एषां कुतः प्रियः । चोदनां भूततः श्रुत्वा सद्-धर्मं ते क्षिपन्ति तम् ॥

ये भिक्षवो भविष्यन्ति सd-dharma-pratigrआहकाः । चेष्टिष्यन्ते तथा तेषां कश्-चिद् धर्मम् इमं शृणोत् ॥

rājāno grāhayiṣyanti bhesyanti ca mahā-janaḥ | buddha-adhiṣṭhānataḥ satvā dharmaṃ śroṣyanti + imaṃ [doubtful] tadā ||

तस्मिन् काले वयं कष्टे त्यक्त्वा कायं स-जीवितं । सद्-धर्मं धारयिष्यामः सत्वानां हित-कारणाद् । इति ॥

आर्य-सd-dharma-puण्डरीके * अप्य् उक्तं ॥

आचार-गो-चर-रक्षी अ-संसृष्टः शुचिर् भवेत् । वर्जयेत् संस्तवं नित्यं राज-पुत्रेभि राजभिः ॥

ये च + अपि राज्ञां पुरुषाः कुर्यात् ते हि न संस्तवं । चण्डाल-मुष्टिकैः शौण्डैस् तीर्थिकैश् च + अपि सर्वशः ॥

adhimānīn na seveta [doubtful] vinayec ca + āgame sthitān | arhanta-saṃmatān bhikṣūn duḥ-śīlāṃś ca + eva varjayet ||

भिक्षुणीं वर्जयेन् नित्यं हास्य-संलाप-गो-चरां । उपासिकाश् च वर्जेया प्रकटम् अन्-अवस्थिताः ॥

स्त्री-पण्डकाश् च ये सत्वाः संस्तवं तैर् विवर्जयेत् । कुलेषु च + अपि वधुकाः कुमार्यश् च विवर्जयेत् ॥

na tāḥ saṃmodayej jātu kauśalyaṃ sādhu pṛcchitṛṃ [doubtful] | saṃstavaṃ ca vivarjeyā saukara-aurabhrikaiḥ saha ||

स्त्री-पोषकाश् च ये सत्वा वर्जयेत् तेहि संस्तवं । नटैर् झल्लक-मल्लेभिर् ये च + अन्ये तादृशा जनाः ॥

वार-मुख्यान् न सेवेत ये च + अन्ये भोग-वृत्तिनः । प्रतिसंमोदनं तेभिः सर्वशः परिवर्जयेत् ॥

यदा च धर्मं देशेया मातृ-ग्रामस्य पण्डितो । न च + एकः प्रविशेत् तत्र न + अपि हास्य-स्थितो भवेद् इति ॥

अयं च + अ-परो * अन्-अर्थो भवेद् यद् इदं मार-कर्म + उक्तं प्रज्ञा-पारमितायां । मारः पापीयांस् तस्य बोधि-सत्वस्य + अ-चिरं यान-संप्रस्थितस्य + अन्तिके बलवत्तरम् उद्योगम् आपत्स्यते । अत्र + एव + आह । पुनर् अ-परम् आनन्द यस्मिन् समये बोधि-सत्वो महा-सत्वः प्रज्ञा-पारमितायां योगम् आपद्यते तस्मिन् समये माराः पापीयांसो बोधि-सत्वस्य विहेठनम् उपसंहरन्ति भयं संजनयन्ति । उल्का-पातान् दिशि दिग्-वहान् उत्सृजन्ति संदर्शयन्ति । अप्य् एव नाम + अयं बोधि-सत्वो महा-सत्वो * अवनीयेत वा रोम-हर्षो वा + अस्य भवेद् इति । येन + अस्य + एक-चित्त-उत्पादो * अपि क्षीयेत + अन्-उत्तरायाः सम्यक्-संबोधेर् इति । पुनर् अ-परम् अन्य-विज्ञान-संज्ञिनो लिखिष्यन्ति यावत् पर्यवाप्स्यन्ति । न वयम् अत्र + आस्वादं लभामहे इत्य् उत्थाय + आसनात् प्रक्रमिष्यन्ति । एवं विजृम्भमाणा उच्चग्घन्तो यावत् पर्यवाप्स्यन्ति + इति मार-कर्म । एवम् उत्पत्स्यन्ते जन-पद-ग्राम-आदि-वितर्काः । एवम् आचार्य-उपाध्याय-माता-पितृ-मित्र-अमात्य-ज्ञाति-सालोहित-मनसि-काराः । एवं चोर-मनसि-काराः । एवं चीवर-आdi-manasi-kआराः । पुनर् अ-परं धर्म-भाणकश् छन्दिको भविष्यति इमां गम्भीरां प्रज्ञा-पारमितां लेखयितुं यावद् वाचयितु.ं धर्म-श्रवणिकश् च किलासी भविष्यति । एवं विपर्ययात् । धर्म-भाणकश् च देश-अन्तरं गन्तु-कामो भविष्यति धार्म-श्रवणिकाश् च न + इति नेयं । एवं धर्म-भाणको महा-इच्छो भविष्यति धार्म-श्रवणिको * अल्प-इच्छ इति नेयं । संक्षेपाद् धर्म-भाणक-धार्म-श्रवणिकयोर् या का-चिद् विधुरता सर्वं तन् मार-कर्म + इत्य् उक्तं ॥

आर्य-गगन-गञ्ज-सूत्रे * अप्य् उक्तं । इति हि यावद् अ-कुशल-धर्म-अनुवर्त्तनता । कुशल-धर्म-उत्सर्गश् च सर्वं तन् मार-कर्म + इति ॥

आर्य-सागरमति-सूत्रे * अप्य् आह । पुनर् अ-परं भगवन् बोधि-सत्व आरण्यको भवति प्रान्त-शय्या-आसन-अभिरतो * अल्प-इच्छुः संतुष्टः प्रविविक्तो * अ-संसृष्टो गृह-स्थ-प्रव्रजितैः । सो * अल्प-अर्थतया + अल्प-कृत्यतया च सुखं विहरति न च बाहश्रुत्य-पर्येष्टाव् अभियुक्तो भवति न सत्व-परिपाकाय न च धर्म-श्रवणे वा धर्म-सांकथ्ह्ये वा + अर्थ-विनिश्चय-कथायां वा वर्तमानायां संक्रमितव्यं मन्यते । न परिपृच्छन-जातीयो भवति । न किं-कुशल-अभियुक्तो भवति । तस्य + अरण्य-वासेन च + एक-आराम-रतितया च क्लेशा न समुदाचरन्ति । स पर्युत्थान-विष्कम्भण-मात्रेण तुष्टिं विन्दति । न च + अनुशय-समुद्याताय मार्गं भावयति । स तत्र न + आत्म-अर्थाय प्रतिपन्नो भवति न पर-अर्थाय । अयं भगवन् बोधि-सत्वस्य + अरण्य-वास-प्रतिसंयुक्तः सप्तमो मार-अङ्कुश इति ॥ पे ॥

पुनर् अ-परं भगवन् बोधि-सत्वः कल्याण-मित्र-प्रति-रूपकाणि पाप-मित्राणि सेवते भजते पर्युपास्ते । ये ह्य् एनं संग्रह-वस्तुभ्यो विच्छन्द्य पुण्य-संभारात् सd-dharma-parigrahआद् विच्छन्द्य प्रविवेके नियोजयन्ति । अल्प-अर्थाय + अल्प-कृत्यतायां नियोजयन्ति । श्रावक-प्रत्य्-एक-बुद्ध-प्रतिसंयुक्ताश् च + अस्मै कथा अभीक्ष्णं देशयन्ति ॥

यस्मिंश् च समये बोधि-सत्वो विवेक-वासेन महा-याने * अभ्युद्गच्छेत् तस्मिन् समये तं बोधि-सत्वं वैयावृत्य-पलिबोधे नियोजयन्ति वैयावृत्यं बोधि-सत्वेन + अ-वश्यं करणीयं ॥

यस्मिंश् च समये बोधि-सत्वो वैयावृत्ये संनियोजयितव्यस् तस्मिन् समये विवेके नियोजयन्ति । एवं च + एनं वदन्ति । आरब्ध-वीर्यस्य बोधि-सत्वस्य बोधिर् न कु-सीदस्य । सचेत् त्वम् अष्टाभिर् नवभिर् वा कल्पैर् अन्-उत्तरां सम्यक्-संबोधिं न + अभिसंभोत्स्यसे । न भूयः शक्यस्य् अन्-उत्तरां सम्यक्-संबोधिम् अभिसंबोद्धुम् । तत्र भगवन् । बोधि-सत्वो * अत्य्-आरब्धेन वीर्येण स्थानं खलु पुनर् एतद् विद्यते यन् निर्वाण-फलं प्राप्नुयाद् । अयं भगवन् । बोधि-सत्वस्य कल्याण-मित्र-प्रति-रूपकेण दशमो मार-अङ्कुशः ॥

ये * अपि ततो * अन्ये बोध्i-satva-yआनीयाः पुद्गला मार-अङ्कुश-आविद्धाः प्रत्यवेतेषु धर्मेषु चरन्ति तैः सार्द्धं रतिं विन्दति । तथा हि तद्-अनुवर्त्तका भवन्ति स हीन-सेवी विशेषम् अन्-अधिगतो हीन-गतिं गच्छति यद् उत धन्व-गतिं जड-एड-मूक-गतिं यावद् एकादशो मार-अङ्कुश इति ॥

येन च + एवं संतत्य्-आरब्ध-वीर्यस्य निर्-वेदात् सर्वथा बोध्i-satva-bhआव एव भवत्य् अत एव रत्न-मेघे * अभिहितं । इह बोधि-सत्वः सर्व-ईर्या-पथेषु वीर्यम् आरभते । तथा च + आरभते यथा न काय-खेदं संजनयति । न चित्त-खेद्.अम् । इदम् उच्यते बोधि-सत्वस्य सांतत्य-वीर्यम् इति । कीदृशं तद् वीर्यं । येन खेदो भवति । यद् इदम् अल्प-बलस्य गुरु-कर्म-आरम्भो * अति-वेलायां वा + अ-परिपक्व-अधिमुक्तेर् वा दुष्कर-कर्म-आरम्भस् तद् यथा स्व-मांस-दान-आदिः । दत्तश् च + अनेन + आत्म-भावः । किन्त्व् अ-काल-परिभोगाद् वारयति । अन्यथा हि तेषाम् एव सत्वानां बोध्i-satva-khedena बोध्i-citta-vईज-नाशान् महतः फल-राशेर् नाशः स्यात् ॥

अतश् च गगन-गञ्ज-सूत्रे * अभिहितं । अ-काल-प्रतिकाङ्क्षणता मार-कर्म + इति । न + अप्य् अ-काल इत्य् आत्म-भाव-त्याग-चित्तम् एव न + उत्पाद्य + अभ्यास-अन्-आरम्भाद् * धि न कदा-चिद् दद्यात् । तस्माद् एवं स्मृतिम् उपास्थाप्य बोध्i-citta-paripआचन-विरोधिभ्यो मोहात् स्व-अर्थ-घातिभ्यः पिशित-अशनेभ्यः कर्म-कारिभ्यश् च + आत्म-भावो रक्षितव्यः ॥

भैषज्य-वृक्षस्य सु-दर्शनस्य मूल-आदि-भोग्यस्य यथा + एव वीजं । दत्त्वा + अपि संरक्ष्यम् अ-काल-भोगात् संबुद्ध-भैषज्य-तरोस् तथा + एव ॥

अयं समासतो मार-कर्म + अन्-अर्थः ॥

अस्य विसर्जनं रत्न-मेघ-सूत्रे कथितं । कथं च कुल-पुत्र + अत्र बोधि-सत्वो मार-कर्म-परिहार-उपाय-कुशलो भवति । इह बोधि-सत्वो * अ-कल्याण-मित्रं सर्वेण सर्वं परिवर्जयति । अ-प्रति-रूप-देश-वासं लोकायत-मन्त्र-सेवन-भावनां लाभ-सत्-कार-पूजा-उपस्थान-बहु-मानं सर्वेण सर्वं परिवर्जयति । ये च + अन्ये उपक्लेशा बोधि-पक्ष्य-मार्ग-अन्तरायिकास् तान् सर्वेण सर्वं परिवर्जयति । तेषां च प्रति-पक्षं भजते ॥

अत्र + एव च + अ-कल्याण-मित्र-लक्षणम् उक्तं । शील-विपन्न-पुद्गल-विवर्जनतया पाप-मित्र-परिवर्जना वेदितव्या । एवं दृष्टि-विपन्न-आचार-विपन्न-आजीव-विपन्न-पुद्गल-विवर्जनतया । सङ्गणिका-आराम-पुद्गल-विवर्जनतया । कुशीद-पुद्गल-विवर्जनतया । संसार-अभिरत-पुद्गल-विवर्जनतया । बोधि-पराङ्-मुख-पुद्गल-परिवर्जनतया । गृहि-संसर्ग-विवर्जनतया पाप-मित्र-परिवर्जना वेदितव्या । तेन च कुल-पुत्र + एतानि स्थानानि परिवर्जयता न तेषां पुद्गलानाम् अन्तिके दुष्ट-चित्तम् उत्पादयितव्यं न प्रतिघ-चित्तं न + अवमन्यना-चित्तम् उत्पादयितव्यम् । एवं च अनेन चित्तम् उपस्थापयितव्यम् । उक्तं हि भगवता धातुशः सत्वाः काम-आदि-धातुं आस्रवन्ति जायन्ते संस्यन्दन्ते संसर्गाच् च विनश्यन्ति । तस्माद् अहं संसर्गं वर्जयिष्यामि + इति ॥

बोध्i-citta-saंप्रमोषो * अप्य् अन्-अर्थः तस्य च हेतुर् उक्तो रत्न-कूटे । चतुर्भिः काश्यप धर्मैः समन्वागतस्य बोधि-सत्वस्य बोधि-चित्तं मुह्यति । कतमैश् चतुर्भिः । आचार्य-गुरु-दक्षिणीय-विसंवादनतया परेषाम् अ-कौकृत्ये कौकृत्य-उपसंहरणतया । महा-यान-संप्रस्थितानां च सत्वानाम् अ-वर्ण-अ-यशो * अ-कीर्त्य्-अ-लोक-निश्चारणतया माया-शाठ्येन च परम् उपचरति न + अध्याय-आशयेन + इति अस्य विवर्जनम् अत्र + उक्तं । चतुर्भिः काश्यप धर्मैः समन्वागतस्य बोधि-सत्वस्य सर्वासु जातिषु जात-मात्रस्य बोधि-चित्तम् आमुखी-भवति । न च + अन्तरा मुह्यति यावद् बोधि-मण्ड-निषदनात् । कतमैश् चतुर्भिः । यद् उत जीवित-हेतोर् अपि संप्रजानन् मृषा-वादं न प्रभाषते । अन्तशो हास्य-प्रेक्षिकया + अपि । अध्याशयेन च सर्व-सत्वानाम् अन्तिके तिष्ठत्य् अपगत-माया-शाठ्यतया सर्व-बोधि-सत्वेषु च शास्तृ-संज्ञाम् उत्पादयति । चतुर्-दिशं च तेषां वर्णं निश्चारयति । यांश् च सत्वान् परिपाचयति तान् सर्वान् अन्-उत्तरायां सम्यक्-संबोधौ समादापयति । प्रादेशिक-यान-अ-स्पृहणतया । एभिः काश्यप चतुर्भिर् इति ॥

सिंह-परिपृच्छायाम् अप्य् आह । न जातु धर्म-दानस्य अन्तरायं करोति यः । तेन + असौ लभते क्षिप्रं लोक-नाथेहि सङ्गमम् ॥

तथा जाति-स्मराद् धर्म-दानाज् जानीष्व + एवं कुमारक + इति ॥

तथा + अत्र + एव । बोधि-चित्तं न रिञ्चति तेन सर्वासु जातिषु । स्वप्न-अन्तरे * अपि तच्-चित्तं किं पुनर् यदि जाग्रतः ॥

आह । येषु विरति-स्थानेषु ग्रामेषु नगरेषु वा । समादाय + इति बोधाय तेन चित्तं न रिञ्चति ॥

आर्य-मञ्जुश्री-बुद्ध-क्षेत्र-गुण-व्यूह-अलं-कार-सूत्रे * अप्य् आह । चतुर्भिर् धर्मैः समन्वागतो बोधि-सत्वः प्रणिधानान् न चलति ॥ पे ॥

निहतमानश् च भवति + ईर्ष्य-मात्सर्य-परिवर्जकश् च भवति पर-संपदं च दृष्ट्वा आत्त-मना भवति + इति । इदम् एव पात्र-बोधि-चित्तस्य स्फुटतरम् अ-संप्रमोष-कारणं यत् तत्र + एव रत्न-कूटे * अभिहितम् । सर्व-ईर्या-पथेषु बोध्i-citta-parikarmअणतया । बोध्i-citta-pऊर्वङ्-गमतया च + इति ॥

तथा हि चन्द्र-प्रदीप-सूत्रे पाठः । आरोचयामि प्रतिवेदयामि वो यथा यथा बहुलु वितर्कयेन् नरः तथा तथा भवति तन्-निम्न-चित्तः तेही वितर्केहि तन्-निश्रितेहि + इति ॥

अवसादो * अप्य् अन्-अर्थ एतद्-वर्जनं च रत्न-मेघे दृष्टं । इह बोधि-सत्वो न + एवं चित्तम् उत्पादयति । दुष्-प्रापा बोधिर् मनुष्य-भूतेन सता । इदं च मे वीर्यं परीत्तं च कु-सीदो * अहं बोधिश् च + आदीप्त-शिरश्-चैल-उपमेन बहून् कल्पान् । बहूनि कल्प-शतानि बहूनि कल्प-सहस्राणि समुदानेतव्या । तन् न + अहम् उत्सहए ईदृशं भारम् उद्वोढुं ॥

किं तर्हि बोधि-सत्वेन + एवं चित्तम् उत्पादयितव्यं । ये * अपि ते * अभिसंबुद्धास् तथा-गता अर्हन्तः सम्यक्-संबुद्धा ये च + अभिसंबुद्ध्यन्ते ये वा + अभिसंभोत्स्यन्ते * अपि + ईदृशेन + एव नयेन ईदृश्या प्रतिपदा । ईदृशेन + एव वीर्येण + अभिसंउद्धा अभिसंबुध्यन्ते * अभिसंभोत्स्यन्ते च । यावन् न ते तथा-गत-भूता एव + अभिसंबुद्धाः । अहम् अपि तथा तथा घटिष्ये तथा तथा व्यायंस्ये सर्व-सत्व-साधारणेन वीर्येण सर्व-सत्व-आरम्बणेन वीर्येण यथा + अहम् अन्-उत्तरां सम्यक्-संबोधिम् अभिसंभोत्स्यए इति ॥

पुनर् अ-परो * अन्-अर्थो रत्न-कूटे दृष्टः । अ-परिपाचितेषु सत्वेषु विश्वासो बोधि-सत्वस्य स्खलितं अ-भाजनी-भूतेषु सत्वेषु + उदार-बुद्ध-धर्म-संप्रकाशनात् बोधि-सत्वस्य स्खलितं ॥

उदार-अधिमुक्तिकेषु सत्वेषु हीन-यान-संप्रकाशनाद् बोधि-सत्वस्य स्खलितम् इति । सम्यक्-स्मृत्य्-उपस्थितेषु शीलवत्सु कल्याण-धर्मेषु प्रति-विमानना दुः-शील-पाप-धर्म-संग्रहा बोधि-सत्वस्य स्खलितम् इति ॥

अन्-अधिमुक्तिर् अप्य् अन्-अर्थः । यथा + उक्तं राष्ट्रपाल-सूत्रे । यस्य अधिमुक्ति न विद्यति बुद्ध-धर्म-गणे च न तस्य धिमुक्तिः । शिक्ष-व्रतेषु न तस्य धिमुक्तिः पापमतेस् तिर-पाय-मुखस्य ॥

स इतश् च्युतो मनु-जेषु कर्म-वशाद् अ-बुधो हि विमूढः । नरकेष्व् अथ तिर्य-गतीषु प्रेत-गतीषु च विन्दति दुष्खम् ॥

इति अस्य विसर्जनं रत्न-कूटे * अभिहितं दृष्टं । येषु च + अस्य गम्भीरेषु बुद्धिना + अवगाहते । तत्र तथा-गत एव साक्षी + इति कृत्वा न प्रतिक्षिपति । तथा-गत एव जनीते । न + अहं जाने । अन्-अन्ता बुद्ध-बोधिर् नाना-अधिमुक्तिकतया तथा-गतानां सत्वेषु धर्म-देशना प्रवर्त्ततए इति ॥

वैयावृत्य-वर्तमानेन + अन्-अर्थ-विवर्जन-कुशलेन भवितव्यं । बोध्i-satva-prआतिमोक्षे हि सह-धार्मिके धर्म-श्रवणे । तथा-गत-पूजायां च वैयावृत्यम् उपदिष्टं तत्र या वृत्तिः सा रत्न-राशि-सूत्राद् आगता । तत्र वैयावृत्य-करेण भिक्षुणा सर्व-भिक्षु-संघस्य चित्तम् अभिराधयितव्यं । तत्र ये भिक्षव आरण्यकाः प्रान्त-शय्या-आसनिकास् तेषां । वैयावृत्य-करेण भिक्षुणा सर्वेण सर्वं न कर्म-समुत्थानं दातव्यं । यदि पुनर् आरण्यकस्य भिक्षोः संघ-पर्यापन्नं शैक्षकं कर्म प्राप्नुयात् । एतेन वैयावृत्य-करेण भिक्षुणा + आत्मना + एव तत् कर्तव्यं । अन्यतरो वा भिक्षुर् अध्येष्यो न पुनः स आरण्यको भिक्षुर् उत्पीडयितव्यस् तत्र यो भिक्षुः पिण्ड-चारिको भवति तस्य तेन वैयावृत्य-करेण भिक्षुणा प्रणीत-भोजनेषु संविभागः कर्तव्यः । तत्र काश्यप यो भिक्षुर् योग-आचारी भवति । तस्य तेन वैयावृत्य-करेण भिक्षुणा + अनुलोमिकान्य् उपकरणान्य् उपसंहर्तव्यानि ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्काराश् च । यस्मिंश् च प्रदेशे स योग-आचारी भिक्षुः प्रतिवसति तस्मिन् प्रदेशे न उच्च-शब्दः कर्तव्यः । रक्षितव्यो वैयावृत्य-करेण भिक्षुणा योग-आचारी भिक्षुः । शय्या-आसन-उपस्तम्भना + अस्य कर्तव्या । प्रणीतानि च संप्रियाणि योग-आचार-भूम्य्-अनुकूलानि खादनीय-भोजनीयान्य् उपनामयितव्यानि ॥ पे ॥

ये भिक्षवो बाहुश्रुत्ये * अभियुक्ता भवन्ति तेषाम् उत्साहो दातव्यः । यावत् ते * अपि परिरक्षितव्याः । ये धार्म-कथिका भिक्षवो भविष्यन्ति । तेषां प्रतीहार-धर्मता कर्तव्या । यावद् धार्म-श्रवणिकाश् च + उद्योजयितव्याः पर्षन्-मण्डलं परिसंस्थापयितव्यं । सांकथ्य-मण्डलं विशोधयितव्यं यावत् साधु-कार-बहुलेन च + अस्य भवितव्यं ॥ पे ॥

na kva-cid vastuni aiścarya-saṃjñā + utpādayitavyā | kiyat parīttam api kāryaṃ saṃgha-matena kartavyaṃ | na sva-matena yāvan na sāṃghikaś cāturdiśa-sāṃghikena saṃsṛṣṭaḥ kartavyaḥ | evaṃ viparyayād evaṃ staupikena saha + anyo-nya-saṃsarga-pratiṣedhaḥ | yadi cāturdiśe saṃghe vaikalyaṃ bhavet sāṃghikaś ca lābha utsado bhavet tena vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā bhikṣu-saṃgham eka-mānasaṃ kṛtvā | sāṃghika-lābhāc cāturdiśa-sāṃghika-kāryaṃ kartavyaṃ | evaṃ stūpe * api pralugne * ayam eva vidhir dāyakān dāna-patīn vā samādāpya pratisaṃskartavya ity ājñā | yadi punaḥ kāśyapa kiyad bahur api staupiko lābho bhavet | sa vaiyākṛtya-kareṇa na saṃghena cāturdiśa-saṃghe upanāmayitavyaḥ | tat kasmād * dhetoḥ | yā staupikā antaśa ekadaśā + api śrāddhaiḥ prasāda-bahulair niryātitā bhavati | sā sa-devakasya lokasya caityaṃ | kaḥ punar vādo ratnaṃ vā ratna-saṃmataṃ vā yac ca stūpe cīvaraṃ niryātitaṃ bhavati | tat tatra + eva tathā-gata-caitye vāta-ātapa-vṛṣṭibhiḥ parikṣayaṃ gacchatu | na punaḥ staupikaṃ cīvaraṃ hiraṇya-mūlyena parivartayitavyaṃ | na hi staupikasya kaś-cid argho na + api stūpasya kena-cid vaikalyaṃ yo hi kaś-cit kāśyapa vaiyāvṛtya-karo bhikṣū ruṣṭa-cittaḥ śīlavatāṃ dakṣiṇīyānām [doubtful] aiśvaryād ājñaptiṃ dadāti sa tena + a-kuśalena karmaṇā naraka-gāmī bhavati + iti | yadi manuṣya-lokam āgacchati dāso bhavati para-karma-karo lābhī ca bhavati khaṭa-capeṭa-pracaṇḍa-prahārāṇāṃ | pe | daṇḍa-karma-bhaya-tarjitaṃ bhikṣuṃ karoty a-kāla-preṣaṇam a-kāla-jñaptiṃ dadāti | sa tena + a-kuśalena

कर्मणा बहुशङ्कुर् नाम प्रत्य्-एक-नरकस् तत्र + अस्य + उपपत्तिर् भवति । यावत् सहस्र-विद्धः कायो भवति । आदीप्तः । प्रदीप्तः संप्रज्वलितः । पे । योजन-शत-विस्तार-प्रमाणा जिह्वा भवति । तस्य तत्र जिह्वा-इन्द्रिये बहूनि शङ्कु-शत-सहस्राणि आदीप्तानि अयस्-मयानि निखातानि भवन्ति । यो हि कश्-चित् काश्यप वैयवृत्य-करो भिक्षुर् आगत-आगतं सांघिकं लाभं सन्निधिं करोति न काल-अनुकालं ददाति । उद्वश्यापयितव्या विहेठयित्वा ददाति । केषाञ्-चिन् न ददाति । स तेन + अ-कुशल-मूलेन जङ्घा नाम गूथ-मृतिका-प्रेत-योनिस् तत्र + अस्य + उपपत्तिर् भवति । तत्र + अस्य + अन्ये प्रेता भोजनं गृहीत्वा + अपदर्शयन्ति । स उद्वश्यमानस् तद्-भोजनम् अ-निमिषाभ्यां नेत्राभ्यां पश्यमानः क्षुत्-पिपासा-परिगतो दुष्खां । वेदनां वेत्ति न च वर्ष-सहस्रेण + अपि तस्य भोजनस्य लाभी भवति । यद् अपि कदा-चित् कर्हि-चिद् भोजनं लब्धं भवति तद् उच्चारं भवति पूय-शोणितं वा + इति ॥

संघरक्षित-अवदाने * अप्य् अन्-अर्थ उक्तः । यांस् त्वं संघरक्षित सत्वान् अद्राक्षीः कुड्य-आकारांस् ते भिक्षव आसन् । तैः सांघिकं कुड्यं श्लेष्मणा नाशितं । तस्य कर्मणो विपाकेन कुड्य-आकाराः संवृत्ताः । यांस् त्वं संघरक्षित सत्वान् अद्राक्षीः स्तम्भ-आकारांस् ते भिक्षव आसन् । तैः सांघिक-स्तंभः सिंहाणकेन नाशितः । तेन स्तम्भ-आकाराः संवृत्ताः । यांस् त्वं सत्वान् अद्राक्षीर् वृक्ष-आकारान् पत्र-आकारान् फल-आकारान् ते * अपि भिक्षव आसन् । तैर् अपि सांघिकानि वृक्ष-पत्र-पुस्.प-फलानि पौद्गलिक-परिभोगेन परिभुक्तानि तेन ते वृक्ष-पत्र-पुष्प-फल-आकाराः संवृत्ताः । यांस् त्वं सत्वान् अद्राक्षी रज्ज्व्-आकारान् संमार्जन्य्--आकारांस् ते भिक्षव आसन् । तैः सांघिका रज्जु-सम्मार्जन्यः पौद्गलिक-परिभोगेन परिभुक्तास् तेन रज्ज्व्-आकाराः सम्मार्जन्य्--आकाराश् च संवृत्ताः । यं त्वं सत्वम् अद्राक्षीस् तट्ट-आकारं स श्रामणेरक आसीत् । स तट्टुकं निर्मादयति । आगन्तुकाश् च भिक्षवो * अभ्यागताः । तैर् असौ दृष्टश् च पृष्टश् च श्रामणेरक किम् अयं संघस्य पानकं भविष्यति । स मात्सर्य-उपहत-चित्तः कथयति । किं न पश्यथ तट्टुकं निर्मादितं पीतं पानकम् इति । ते वृत्ता वेला + इति नैराश्यम् आपन्ना हीन-दीन-वदनाः प्रक्रान्ताः । स तस्य कर्मणो विपाकेन तट्टुक-आकारः संवृत्ताः ॥

यं त्वम् सत्वम् अद्राक्षीर् उदूखल-आकारं सो * अपि भिक्षुर् आसीत् । तस्य पात्र-कर्म प्रत्युपस्थितं । तत्र च + एकः श्रामणेरको * अर्हन् मुद्रा-वारे नियुक्तः । स तेन + उक्तः श्रामणेरक ददस्व मे खलिस्ताकं कुट्टयित्वा + इति । स कथयति । स्थविर तिष्ठ तावन् मुहूर्तं व्यग्रो * अस्मि पश्चात् कुट्टयित्वा दास्यामि + इति । स संजात-आमर्षः कथयति । श्रामणेरक यदि मम कल्पते उदूखलं स्प्रष्टुं त्वाम् एव + अहम् उदूखले प्रक्षिप्य कुट्टयेयं । प्राग् एव खलिस्तोकम् इति । स श्रामणेरः संलक्षयति । तीव्र-पर्यवस्थान-पर्यवस्थितो * अयं । यद्य् अहम् अस्मै प्रतिवचनं दास्यामि भूयस्या मात्रया प्रकोपम् आपत्स्यति + इति तूष्णीम् अवस्थितः । यदा + अस्य पर्यवस्थानं विगतं तदा + उपसंक्रम्य कथयति । स्थविर जानीषे त्वं को * अहम् इति । स कथयति । जाने त्वां काश्यपस्य सम्यक्-संबुद्धस्य प्रव्रजितं श्रामणेरकं । अहम् अपि भिक्षुः स्थविरः । श्रामणेरकः कथयति । यद्य् अप्य् एवं तथा + अपि तु यन् मया प्रव्रजितेन करणीयं तत् कृतं । किं कृतं क्लेश-प्रहाणं छिन्न-सकल-बन्धनो * अहं सर्व-बन्धन-विनिर्मुक्तः । खरं ते वाक्-कर्म निश्चारितं । अत्ययम् अत्ययतो देशय । अप्य् एव नाम एतत् कर्म-परिक्षयं तनुत्वं पर्यादानं गच्छेद् इति । तेन + अत्ययम् अत्ययतो न देशितं तेन कर्मणा + उदूखल-आकारः संवृत्तः ॥

यांस् त्वं सत्वान् अद्राक्षीः स्थाल्य-आकारान् । ते कल्पि-कारका आसन् भिक्षूणाम् उपस्थायकाः । ते भैषज्यानि क्वाथयन्तो भिक्षुभिर् अ-प्रियम् उक्ताः तैश् चित्तं प्रदूष्य स्थाल्यो भिन्नाः तेन स्थाल्य-आकाराः संवृत्ताः । यं त्वं सत्वम् अद्राक्षीर् मध्ये छिन्नं तन्तुना धार्यमाणं सो * अपि भिक्षुर् आसील् लाभी ग्राहिकः तेन मात्सर्य-अभिभूतेन लाभः संपरिवर्तितः । यो वार्षिकः स हैमन्तिकः परिणामितः । यस् तु हैमन्तिकः स वार्षिकः परिणामितः । तस्य कर्मणो विपाकेन मध्ये छिन्नस् तन्तुना धार्यमाणो गच्छति ॥

शिक्षा-समुच्चये धर्म-भाणक-आदि-रक्षा-परिच्छेदस् तृतीयः ॥

[iv. (चतुर्थः परिच्छेदः)]

अ-परे * अपि महन्तो * अन्-अर्थाः सूत्र-अन्तेषु + उक्ताः । यथा तावद् आकाश-गर्भ-सूत्रे । पञ्च + इमाः कुल-पुत्र क्षत्रियस्य मूर्द्ध-अभिषिक्तस्य मूल-आपत्तयः । याभिर् मूल-आपत्तिभिः क्षत्रियो मूर्द्ध-अभिषिक्तः सर्वाणि पूर्व-अवरोपितानि कुशल-मूलानि झाषयति । वस्तु-पतितः पाराजिकः सर्व-देव-मनुष्य-मुखेभ्यो * अपाय-गामी भवति । कतमाः पञ्च । यः कुल-पुत्र मूर्द्ध-अभिषिक्तं स्तौपिकं वस्त्व् अपहरति सांघिकं वा चातुर्दिश-सांघिकं वा निर्यातितं वा । स्वयं वा + अपहरति हारयति वा । इयं प्रथमा मूल-आपत्तिः ॥

यः पुनर् धर्मं प्रतिक्षिपति श्रावक-निर्याण-भाषितं वा प्रत्य्-एक-बुद्ध-निर्याण-भाषितं वा महा-यान-निर्याण-भाषितं वा प्रतिक्षिपति प्रतिषेधयति + इयं द्वितीया मूल-आपत्तिः ॥

यः पुनर् माम् उद्दिश्य शिरस्-तुण्ड-मुण्ड-काषाय-वस्त्र-प्रावृतः शिक्षा-धारी वा शिक्षा-अ-धारी वा तस्य दुः-शीलस्य वा शीलवतो वा काषायाणि वस्त्राण्य् अपहरति अपहरायति । गृह-स्थं वा करोति काये दण्डैः प्रहरति चारके वा प्रक्षिपति जीवितेन वा वियोजयति + इयं तृतीया मूल-आपत्तिः ॥

यः पुनः क्षत्रियः संचिन्त्य मातरं जीविताद् व्यपरोपयति पितरम् अर्हन्तं भगवच्-छ्रावकं वा जीविताद् व्यपरोपयति समग्रं वा संघं भिनत्ति तथा-गतस्य + अर्हतः सम्यक्-संबुद्धस्य संचिन्त्य दुष्ट-चित्तो रुधिरम् उत्पादयति ॥

एभिः पञ्चभिर् आनन्तर्यैर् कर्मभिर् अन्यतर-अन्यतरं कर्म + उत्पादयति + इयं चतुर्थी मूल-आपत्तिः ॥

यः पुनः क्षत्रियो * अ-हेतु-वादी भवति पर-लोक-उपेक्षकः । दश + अ-कुशलान् कर्म-पथान् समादाय वर्तते * अन्यांश् च बहून् सत्वान् दशस्व् अ-कुशलेषु कर्म-पथेषु समादापयति विनयति निवेशयति प्रतिष्ठापयति + इयं पञ्चमी मूल-आपत्तिः ॥ पे ॥

यः पुनर् ग्राम-भेदं जन-पद-भेदं नगर-भेदं राष्ट्र-भेदं करोति + इयं मूल-आपत्तिः ॥ पे ॥

आदि-कर्मिणां महा-यान-संप्रस्थितानां कुल-पुत्राणां कुल-दुहितॄणां वा + अष्टौ मूल-आपत्तयो । याभिर् मूल-आपत्तिभिः स्खलिता आदि-कर्मिका महा-यान-संप्रस्थिताः सर्वाणि पूर्व-अवरोपितानि कुशल-मूलानि झाषयन्ति । वस्तु-पतिताः पराजिता देव-मनुष्य-महा-यान-मुखाद् अपाय-गामिनो भवन्ति चिरं च संसारे सीदन्ति कल्याण-मित्र-विरहिताः । कतमा अष्टौ । ये सत्वाः पूर्व-दुश्-चरित-हेतुना + अस्मिन् क्लिष्टे पञ्च-कषाये लोके उपपन्नास् तए इत्वर-कुशल-मूलाः कल्याण-मित्रं संनिःश्रित्य + इदं परमं गम्भीरं महा-यानं शृण्वन्ति । ते च परीत्त-बुद्धयो * अपि कुल-पुत्रा अन्-उत्तरायां सम्यक्-संबोधौ चित्तम् उत्पादयन्ति । तेषां आदि-कर्मिका ये च बोधि-सत्वा इदं परम-गम्भीरं शून्यता-प्रतिसंयुक्तं सूत्र-अन्तं शृण्वन्ति उद्दिशन्ति पठन्ति । ते यथा-श्रुतं यथा-पर्यवाप्तं परेषां पूर्व-बुद्धि-सदृशानां स्व्-अर्थं सु-व्यञ्जनं विस्तरेण + अग्रतः स्मारयन्ति प्रकाशयन्ति । ते ह्य् अ-कृत-शमा बालाः पृथग्-जनाः शृण्वन्त उत्त्रस्यन्ति संत्रस्यन्ति संत्रासम् आपद्यन्ते । ते संत्रासेन विवर्त्तयन्त्य् अन्-उत्तरायाः सम्यक्-संबोधेश् चित्तं श्रावक-याने चित्तं प्रणिदधति । एषा आdi-karmika-bodhi-satvasya मूल-आपत्तिः प्रथमा ॥

यया मूल-आपत्त्या स कुल-पुत्रः सर्वं पूर्व-अवरोपितं कुशल-मूलं झाषयति । वस्तु-पतितः पराजितः स्वर्ग-अपवर्ग-सुखात् । विसंवादितं च + अस्य बोधि-चित्तम् अपाय-गामि भवति । तस्माद् बोधि-सत्वेन महा-सत्वेन पर-पुद्गलानाम् आशय-अनुशयं प्रथमं ज्ञात्वा यथा-आशयानां सत्वानाम् अनुपूर्वेण धर्म-देशना कर्तव्या । तद् यथा महा-समुद्रे * अनुपूर्वेण + अवतारयति ॥ पे ॥

पुनर् अ-परम् आदि-कर्मिको बोधि-सत्वः कस्य-चिद् एव वक्ष्यति ॥

न त्वं शक्यसि षट्-पारमितासु चर्यां चर्तुं । न त्वं शक्यस्य् अन्-उत्तरां सम्यक्-संबोधिम् अभिसंबोद्धुं । शीघ्रं त्वं श्रावक-याने प्रत्य्-एक-बुद्ध-याने वा चित्तम् उत्पादय । तेन त्वं संसारान् निर्यास्यसि । यावद् यथा-पूर्व-उक्तम् इयम् आदि-कर्मिकस्य बोधि-सत्वस्य द्वित्-या मूल-आपत्तिः ॥

पुनर् अ-परम् आदि-कर्मिको बोधि-सत्वः कस्य-चिद् एवं वक्ष्यति । किं भोः प्रातिमोक्ष-विनयेन । शीलेन सु-रक्षितेन शीघ्रं त्वम् अन्-उत्तरायां सम्यक्-संबोधौ चित्तम् उत्पादयस्व । महा-यानं पठ । यत् ते किञ्-चित् काय-वाङ्-मनोभिः क्लेश-प्रत्ययाद् अ-कुशलं कर्म समुदानीतं तेन पाठेन शुद्धिर् भवत्य् अ-विपाकं । यावद् यथा-पूर्व-उक्तम् अयम् आदि-कर्मिकस्य बोधि-सत्वस्य तृतीया मूल-आपत्तिः ॥

पुनर् अ-परं कुल-पुत्र केषाञ्-चिद् आदि-कर्मिको बोधि-सत्व एवं वक्ष्यति । वर्जयत यूयं कुल-पुत्राः श्रावक-यान-कथां । मा शृणुत मा पठत मा परेषाम् उपदिशत । गोपयत श्रावक-यान-कथां । न यूयं तस्मात् महत् फलं प्राप्स्यथ । न यूयं ततो निदानाच् * छक्ताः क्लेश-अन्तं कर्तुं । श्रद्दधत महा-यान-कथां । शृणुत महा-यानं पठत महा-यानं परेषां च + उपदिशत । ततो यूयं सर्व-दुर्-गत्य्-अपाय-पथान् शमयिष्यथ । क्षिप्रं च + अन्-उत्तरां सम्यक्-संबोधिम् अभिसंभोत्स्यथ ॥

यदि ते तस्य वचन-कारिणो भवन्ति + ईदृशं दृष्टि-गतम् उपगृह्णीयुः । उभयोर् अपि मूल-आपतिर् भवति + इयम् आदि-कर्मिकस्य बोधि-सत्वस्य चतुर्थी मूल-आपत्तिः ॥

पुनर् अ-परम् आदि-कर्मिका बोधि-सत्वा द्वि-जिह्विका भवन्ति अन्यथा निदर्शयन्ति । इदं च महा-यानं कीर्ति-शब्द-श्लोक-अर्थं लाभ-सत्-कार-हेतोः पठन्ति स्व-अध्यायन्ति धारयन्ति वाचयन्ति देशयन्ति परेषां च श्रुत-मात्रम् उपदिशन्ति । एवं च वक्ष्यन्ति । वयं महा-यानिका न + अन्ये । ते परेषाम् ईर्ष्यायन्ति लाभ-सत्-कार-हेतोर् यतस् ते लभन्ते उपभोग-परिभोगान् परेभ्यस् तत्-प्रत्ययात् ते प्रकुप्यन्ति तेषां च + अ-वर्णं निश्चारयन्ति कुत्सन्ति पंसयन्ति विजुगुप्सन्ति । आत्मानं च + उत्कर्षयन्ति न तान् । अतस् ते ईर्ष्य-हेतुना च + उत्तरि-मनुष्य-धर्मैर् आत्मानं विज्ञपयन्ति । ततस् ते तेन वस्तुना पतिताः पराजिता महा-यान-सुखाद् एतां महा-गुरुकाम् आपत्तिम् आपद्यन्ते यया + अपाय-गामिनो भवन्ति । यथा कश्-चित् पुरुषो रत्न-द्वीपं गच्छेद् गन्तुं नावा समुद्रम् अवतरते स महा-समुद्रे स्वयम् एव तां नावं भिन्द्यात् तत्र + एव मरणं निगच्छेद् । एवम् एव ये आदि-कर्मिका बोधि-सत्वा महा-गुण-सागरम् अवतर्तु-कामा ईर्ष्या-हेतोस् तद् वदन्ति । तत्-प्रत्ययात् ते श्रद्धा-नावं भित्त्वा प्रज्ञा-जीवितेन वियोगं प्राप्नुवन्ति । एवं ते बाला आदि-कर्मिका बोधि-सत्वा ईर्ष्या-हेतोर् अन्-ऋत-प्रत्यया महा-गुरुकाम् आपत्तिम् आपद्यन्ते । इयं पञ्चमी मूल-आपत्तिर् आदि-कर्मिकस्य बोधि-सत्वस्य ॥

पुनर् अ-परं कुल-पुत्र भविष्यन्त्य् अन्-आगते * अध्वनि गृह-स्थ-प्रव्रजिता आदि-कर्मिका बोधि-सत्वा ये ते गम्भीराः शून्यता-प्रतिसंयुक्ताः सूत्र-अन्त-आधारणी-क्षान्ति-समाधि-भूmi-sv-alaं-कृत-महा-विद्वत्-पुरुषाणां कृत-श्रमाणां बोधि-सत्वानां गो-चरास् तान् महा-यान-सूत्र-अन्तान् धारयन्ति पठन्ति स्व-अध्यायन्ति परेषां च विस्तरेण वाचयित्वा प्रकाशयन्ति । अहं च + इमान् धर्मान् स्व-बुद्ध्या बुद्ध्वा + एवं च पुनर् अहं कारुण्य-हेतोस् तव + उपदिशामि । त्वया वा पुनस् तथा भावयितव्यं यथा त्वम् अत्र गम्भीरेषु धर्मेषु प्रत्यक्षो भविष्यसि । एवं ते ज्ञान-दर्शनं भविष्यति यथा मम । एतर्हि न पुनर् एव ददाति पठित-मात्रेण + अहम् इमान् एवं-रूपान् धर्मान् गम्भीर-गम्भीरान् उपदिशामि न साक्षात्-क्रियया ॥

ल-भ-सत्-कार-हेतोर् आत्मानं विक्रीणाति । तत्-प्रत्ययात् सर्व-त्र्य्-अध्व-गतानाम् अर्हतां सम्यक्-संबुद्धानां बोधि-सत्वानाम् आर्य-पुद्गलानां च पुरतः स-अपराधिको भवति । महा-गुरुकम् आपत्तिम् आपद्यते । विसंवादयति देव-मनुष्यान् महा-यानेन । श्रावक-यानम् एव + अस्य न भवति । प्राग् एव महा-यानस्य + अवतार-विशेष-अधिगमः । प्राग् एव + अन्-उत्तरा सम्यक्-संबोधिः ॥

तद् यथा कश्-चित् पुरुषो महा-अटवीं प्रस्थितः क्षुत्-तर्ष-प्रपीडितः स तत्र महा-फल-वृक्षे प्रतिष्ठितः । आहार-अर्थं स उदार-फल-वृक्षम् अपहाय गन्ध-संपन्नं रस-संपन्नम् अन्-आस्वाद्य विष-वृक्षम् अभिरुह्य विष-फलानि भुञ्जीत भुक्त्वा च कालं कुर्यात् । तद्-उपमांस् तान् पुद्गलान् वदामि । ये दुर्-लभं मनुष्य-लाभं लब्ध्वा कल्याण-मित्रं सन्निश्रित्य महा-यानम् अवतर्तु-कामा लाभ-सत्-कार-यशो-हेतोर् आत्मानम् उपदर्शयन्ति परान् पंसयन्ति एवं-रूपां महा-गुरुकाम् आपत्तिम् आपद्यन्ते यया गुरुकया + आपत्त्या सर्व-विज्ञानां परम-जुगुप्सिता भवन्ति । अपाय-गामिनस् तथा-रूपाश् च पुद्गला न सेवनीयाः सर्व-क्षत्रिय-ब्राह्मण-विट्-शूद्राणां । यश् च तान् सेवते स स-अतिसारो भवति सर्व-विज्ञानां । इयं कुल-पुत्र बोधि-सत्वस्य षष्ठी मूल-आपत्तिः ॥

पुनर् अ-परं कुल-पुत्र भविष्यन्त्य् अन्-आगते * अध्वनि क्षत्रियाणां पुरोहित-चण्डाला अमात्य-चण्डाला भट-चण्डाला मूर्खाः पण्डित-मानिनो महा-धना महा-भोगाः । बहु-विधेषु दान-मय-पुण्य-क्रिया-वस्तुषु संदृश्यन्ते ते त्याग-मद-मत्ता मान-मद-दर्पेण क्षत्रियं विभेदयन्ति । श्रमणान् क्षत्रियैः । ते क्षत्रियान् निश्रित्य श्रमणान् दण्डापयन्ति । अर्थं दण्डेन मुषन्ति । तेन + उपद्रवेण ते भिक्षवः पौद्गलिकं वा सांघिकं वा चातुर्दिश-सांघिकं वा स्तौपिकं वा श्रमणैर् अपहृत्य तेषां प्राहृतं प्रदाप्यन्ते । ते पुनश् चण्डालाः क्षत्रियस्य + उपनामयिष्यन्ति । ते उभयतो * अपि मूल-आपत्तिम् आपद्यन्ते । ये क्षत्रिय-चण्डालाः श्रमणैः सार्द्धं प्रदुष्यन्ति तथा-रूपं च ते धर्मं प्रज्ञपयिष्यन्ति । अ-धर्मं वा धर्मम् अपहाय । सूत्र-विनय-शिक्षा अन्-अपेक्ष्य काल-उपदेश-महा-प्रदेशान् अपहाय । महा-करुणा-नेत्री-प्रज्ञा-पारमित-शिक्षा-उपाय-कौशल्य-शिक्षाः याश् च + अ-परेषु सूत्रेषु शिक्षा उपदिष्टास् ता अपहाय । तथा-रूपां धर्म-युक्तिं भिक्षूणां विहेठन-अर्थ-पूर्वकं क्रिया-आकारं प्रज्ञपयन्ति । यैः क्रिया-आकारैर् भिक्षूणां विहेठना भवति । रञ्चति शमथ-विपश्यन-अनुयोग-मनस्-कारं । ते * अवध्यायन्तो व्यापाद-बहुला भवन्ति । तेन च हेतुना भिक्षूणाम् अप्य् उपशान्ताः क्लेशा न + उपशम्यन्ति न तनू-भवन्ति । तत्-काले पुनस् ते भिक्षव आशय-विपन्ना भवन्ति शील-विपन्नाश् च भवन्ति । आचार-विपन्ना भवन्ति दृष्टि-विपन्ना भवन्ति तद्-धेतोः शैथिलिका भवन्ति । बाहुलिका भवन्ति । अ-श्रमणाः श्रमण-प्रतिज्ञाः । अ-ब्रह्म-चारिणो ब्रह्म-चारि-प्रतिज्ञाः शङ्ख-स्वर-समाचाराः प्रष्टव्य-धर्म-देशकाः । ते भूयस्या मात्रया स-परिचारस्य क्षत्रियस्य सत्-कृता भवन्ति मानिताः पूजिता भवन्ति । ते च प्रहाण-अभियुक्तानां भिक्षूणां गृह-स्थेष्व् अ-वर्णं निश्चारयन्ति । स च क्षत्रियः स-परिवारः प्रहाण-अभियुक्तानां भिक्षूणाम् अन्तिके प्रदुष्यति अवध्यायति । यस् तत्र प्रहाणिकानां भिक्षूणाम् उपभोग-परिभोगस् तं स्व-अध्याय-अभिरतानां भिक्षूणां निर्यातयन्ति । ते उभयतो मूल-आपत्तिम् आपद्यन्ते । तत् कस्य हेतोः ॥

ध्यायी भिक्षुः सु-क्षेत्रं । न + अध्ययन-वैयावृत्य-आश्रिता न + अध्ययन-अभियुक्ताः ॥

सm-dhi-dhआरणी-क्षान्ति-भूमिषु भाजनी-भूता दक्षिणीयाः पात्र-भूताः । आलोक-कर-आलोकस्य मार्ग-उपदेशकाः । कर्म-क्षेत्र-क्लेश-क्षेत्रान् सत्वान् उत्तारयन्ति । निर्वाण-गमने च मार्गे प्रतिष्ठापयन्ति । इमाः कुल-पुत्र + अष्टौ मूल-आपत्तय इति ॥

आसां निःसरणम् इह + एव सूत्रे * अभिहितं । यदि ते बोधि-सत्वा आकाशगर्भस्य बोधि-सत्वस्य नाम श्रुत्वा दर्शनम् अस्य + आकाङ्क्षेरन् । अपाय-प्रपतन-भयात् मूल-आपत्तीर् दशयितु-कामा । यदि ते आकाशगर्भं बोधि-सत्वं नमस्-कुर्युः नाम च + अस्य परिकीर्त्तयेयुस् तेषां स कुल-पुत्रो यथा भाग्यतया स्व-रूपेण + अग्रतस् तिष्ठति ब्राह्मण-रूपेण यावद् दारिका-रूपेण पुरतः स्थास्यति । तस्य + आदि-कर्मिकस्य बोधि-सत्वस्य यथा समुत्थितास् ता आपत्तीः प्रतिदेशयति । गम्भीरं च + अस्य + उपाय-कौशल्यं महा-याने चर्याम् उपदर्शयति । यावद् अ-वैवर्त्तिक-भूमौ च प्रतिष्ठापयति ॥ पे ॥

यदि तेषां संमुखं दर्शनं न ददाति । यस् तम् अभियाचति । तेन + आदि-कर्मिकेण बोधि-सत्वेन स-अपराधेन पश्चिमे यामे उत्थाय + आसनात् प्राङ्-मुखेन स्थित्वा धूपं धूपयितव्यं । अरुणो देव-पुत्र आयाचितव्यः । एवं च वक्तव्यं । अरुण अरुण महा-कृप महा-भाग महा-उदितस् त्वं जम्बु-द्वीपे मां करुणया + आछादयस्व । शीघ्रम् आकाशगर्भं महा-कारुणिकं मम वचनेन बोधय । मम स्वप्न-अन्तरे तम् उपायम् उपदर्शय येन + अहम् उपायेन + आपत्तिं प्रतिदेशयामि । आर्ये महा-याने उपाय-प्रज्ञां प्रतिलप्स्यामि + इति ॥

तेन तत्-कालं शय्यायां निद्रापयितव्यं सह + उद्गते * अरुणे इह जम्बु-द्वीपे आकाशगर्भस्य बोधि-सत्वस्य + इह समागमो भवति स्व-रूपेण च । तस्य + आदि-कर्मिकस्य बोधि-सत्वस्य स्वप्न-अन्तरे पुरतः स्थित्वा तां मूल-आपत्तिं देशयति महा-यान-उपायेन । तथा-रूपं च तस्य + उपाय-ज्ञानं संदर्शयति । येन + उपाय-कौशल्येन स आदि-कर्मिको बोधि-सत्वस् तत्र + एव बोध्i-citta-a-saंप्रमोषं नाम समाधिं प्रतिलभते सु-दृढ-व्यवस्थितश् च भवति महा-यानए इत्य् आदि ॥

atha vā yo * atra sūtre * adhyeṣaṇa-mantraḥ pūrvam uktaḥ | tena + ayaṃ vidhiḥ kāryaḥ | evaṃ syāt | araṇye upavane * abhyavakāśe vāgaraṃ vā tagaraṃ vā kāla-anusāri vā dhūpayitavyaṃ | prāñjalinā ca bhūtvā samantato dig-vidikṣu ca pañca-maṇḍalakena vanditvā ime mantra-padāḥ pravartayitavyāḥ | tad yathā | su-mṛśa [doubtful] | kāruṇika | caratu [doubtful] | vicara | sañcara | kāruṇika | murara | murara vega-dhāri namucame bhujayata kāruṇika cintā-maṇi pūraya kāruṇika sarva-āśāṃ me sthāpaya | ājñā-dhārī sphugu | rati-viveka gu | dṛṣṭi-viveka gu | pūraya kāruṇika pūrayantu mama + āśāṃ | sarvathā ca + a-śoka-gati svāhā ||

विधिः पूर्व-वत् । सर्व-व्याधि-दुःख-सर्व-भय-सर्व-उपकरण-विघात-प्रतिघाते सर्व-अभीष्ट-सिद्धये च कार्यः ॥

यदि क्षत्रिय-आदयो * अपि बोधि-सत्वाः कथम् एषाम् आपत्ति-नियमो * अन्येषां च + आधिक्यं । अथ तेन साम्वरिकाः । कथम् एषाम् आपत्ति-व्यवस्था । कथं वा तद्-दोषात् साम्वरिका अपि गृह्यन्ते । न + एष दोषः । येषां यत्र बहुलं संभवः ते तत्र + आ-कोटिताः स्व-नाम-ग्रहण-दर्शनाद् भय-उत्पादन-अर्थं । परस्-परतस् तु सर्वैः सर्वा आपत्तयः परिहर्तव्याः ॥

येन वा प्रकृति-महा-स-आवद्यतया + अ-समादानो * अप्य् अ-भव्यो भवत्य् उच्छिन्न-कुशल-मूलश् च सुतरां तेन साम्वरिका इत्य् अलम् अनया चिन्तया ॥

उपाय-कौशल्य-सूत्रे * अपि मूल-आपत्तिर् उक्ता । किं वा + अपि कुल-पुत्र बोधि-सत्वः प्रातिमोक्ष-शिक्षायां शिक्षमाणाः कल्प-शत-सहस्रम् अपि मूल-फल-भक्षः स्यात् । सर्व-सत्वानां च सु-उक्त-दुर्-उक्तानि क्षमेत् । श्रावक-प्रत्य्-एक-बुद्ध-भूमि-प्रतिसंयुक्तैश् च मनसि-कारैर् विहरेद् इयं बोधि-सत्वस्य गुरुका मूल-आपत्तिः । तद् यथा कुल-पुत्र श्रावक-यानीयो मूल-आपत्तिम् आपन्नः सो * अ-भव्यस् तैर् एव स्कन्धैः परिनिर्वातुम् । एवम् एव कुल-पुत्रो * अ-प्रतिदेश्य + एताम् आपत्तिम् अ-निःसृज्य तान् श्रावक-प्रत्य्-एक-बुद्ध-मनसि-कारान् अ-भव्यो बुद्ध-भूमौ परिनिर्वातुम् इति ॥

आसां च मूल-आपत्तीनां सुख-ग्रहण-धारण-अर्थम् एकीय-मतानां च संग्रह-कारिका उच्यन्ते ॥

रत्न-त्रय-स्व-हरणाद् आपत्-पाराजिका मता । सद्-धर्मस्य प्रतिक्षेपाद् दूतीया मुनिना + उदिता ॥

दुः-शीलस्य + अपि वा भिक्षोः काषाय-स्तैन्य-ताडनात् । चारके वा विनिक्षेपाद् अपप्रव्राजनेन च ॥

पञ्च + आनन्तर्य-करणान् मिथ्या-दृष्टि-ग्रहेण वा । ग्राम-आदि-भेदनाद् वा + अपि मूल-आपत्तिर् जिन-उदिता ॥

शून्यतायाश् च कथनात् सत्वेषु कृत-बुद्धिषु । बुद्धत्व-प्रस्थितानां वा संबोधेर् विनिवर्त्तनात् ॥

प्रातिमोक्षं परित्याज्य महा-याने नियोजनात् । शिष्य-यानं न राग-आदि-प्रहाणाय + इति वा ग्रहात् ॥

परेषां ग्रहणाद् वा + अपि पुनः स्व-गुण-काशनात् । पर-पंसनतो लाभ-सत्-कार-श्लोक-हेतुना ॥

गम्भीर-क्षान्तिको * अस्मि + इति मिथ्या + एव कथनात् पुनः । दण्डापयेद् वा श्रमणान् दद्याद् वा शरण-त्रयात् ॥

गृह्णीयाद् दीयमानं वा शमथे त्याजनात् पुनः । प्रतिसंलीन-भोगं च स्व-अध्यायिषु निवेदनात् ॥

मूला आपत्तयो ह्य् एता महा-नरक-हेतवः । आर्यस्य + आकाशगर्भस्य स्वप्ने देश्याः पुरः-स्थितैः ॥

बोध्i-citta-parityआगाद् याचकाय + अ-प्रदानतः । तीव्र-मात्सर्य-लोभाभ्यां क्रोधाद् वा सत्व-ताडनात् ॥

प्रसाद्यमानो यत्नेन सत्वेषु न तितिक्षते । श्लोकात् पर-अनुवृत्त्या वा सद्-धर्म-आभास-वर्णनाद् । इति ॥

आर्य-क्षितिगर्भ-सूत्रे * अप्य् उक्तं । यो महा-ब्रह्मन् मम + उद्दिश्य प्रव्रजितो दुः-शील-पाप-समाचारो भिक्षुर् अनुभूतः कशम्बक-जातो * अ-श्रमणः श्रमण-प्रतिज्ञः अ-ब्रह्म-चारी ब्रह्म-चारि-प्रतिज्ञः । ध्वस्तः पतितः पराजितो विविधैः क्लेशैः । अथ च पुनः स दुः-शील-पाप-समाचारो भिक्षुर् अद्य + अपि सर्व-देवानां यावत् सर्व-मनुष्याणां यावत् पुण्य-निधीनां दर्शयिता भवति कल्याण-मित्रं । किं च + अपि स अ-पात्री-भूतः तेन च पुनः शिरस्-तुण्ड-मुण्डेन काषाय-वस्त्र-प्रावरण-ईर्या-पथेन दर्शन-हेतुना + अपि बहूनां सत्वानां विविध-कुशल-मूल-उपस्तम्भन-करः सु-गति-मार्ग-दर्शको भवति । तस्माद् यो मम + उद्दिश्य प्रव्रजितः शीलवान् दुः-शीलो वा तस्य न + अनुजानामि चक्र-वर्त्तिर् आज्ञाम् अपि यन् मम + उद्दिश्य प्रव्रजितस्य सह-धर्मेण + अपि काये दण्ड-प्रहारं वा दातुं चारके वा प्रक्षेप्तुं । अङ्गम् अङ्गं विकर्त्तनं वा कर्तुं जीविताद् वा व्यपरोपणं कर्तुं । किं पुनर् अ-धर्मेण ॥

किं च + अपि मृतः कथ्यते * अस्मिन् धर्म-विनये । अथ च पुनः स पुद्गलो गो-रोचन-कस्तूरिका-सदृश इति । अत्र + एव + आह । ये मम + उद्दिश्य प्रव्रजितान् यान-भूतान् पात्र-भूतान् वा विहेठयिष्यन्ति ते सर्वेषां त्र्य्-अध्व-गतानां बुद्धानाम् अतीव स-अपराधा भवन्ति । समुच्छिन्न-कुशल-मूला दग्ध-सन्ताना अवीचि-परायणा भवन्ति + इति । अत्र + एव + आह । सर्व-बुद्धैर् अधिष्ठितो * अयं मोक्ष-ध्वजो यद् उत रक्त-काषाय-वस्त्रम् इति । अस्मिन्न् एव च + उक्तं । तेन खलु पुनः समयेन बहूनि श्रावक-नियुत-शत-सहस्राणि बहूनि च बोध्i-satva-niyuta-शत-सहस्राणि भगवतो * अन्तिके एवं-रूपं पूर्व-कृतं कर्म-आवरणं प्रतिदेशयन्ति । वयम् अपि भदन्त भगवन् बहूनां पूर्वकाणां तथा-गतानां प्रवचने पात्र-भूतान् पात्र-भूतांश् च बुद्धानां भगवतां श्रावक-यानीयान् पुद्गलाञ् जुगुप्सितवन्तः पंसितवन्तो रोषितवन्तो * अ-वर्ण-अ-यशः-कथाश् च निश्चारितवन्तः । तेन वयं कर्म-आवरणेन त्रिष्व् अपायेषु विविधां तीव्रां प्रचण्डां दुःखां वेदनां प्रत्यनुभूतवन्तः ॥

पेयालं ॥

वयं तत्-कर्म-आवरण-शेषम् एतर्हि भगवतो * अन्तिके प्रतिदेशयिष्यामः । के-चिद् वदन्ति । वयं भगवतः श्रावकान् वचनैस् तर्जितवन्तः परिभाषितवन्तः । के-चिद् वदन्ति । वयं भगवतः श्रावकान् अ-पात्र-भूतान् पत्र-अ-भूतांश् च प्रहरितवन्तः । के-चिद् वदन्ति । वयं चीवरान् हृतवन्तः । के-चिद् वदन्ति । वयं भगवतः श्रावकाणाम् उपभोग-परिभोगान् आच्छिन्नवन्तः । के-चिद् वदन्ति । वयं भगवन्तम् उद्दिश्य प्रव्रजितान् गृह-स्थान् कारितवन्तः तत अ-स्थानं सादिताः । के-चिद् वदन्ति । अस्माभिर् भगवन् बुद्धानां भगवतां श्रावका अ-पत्र-भूताः पात्र-भूताश् च स-अपराधिकाश् चारके प्रक्षिप्तास् तेन वयं कर्म-आवरणेन बहून् कल्पांस् तृष्व् अपायेषु विविधां तीव्रां प्रचण्डां दुष्खां वेदनां प्रत्यनुभूतवन्तः ॥ पे ॥

तद् वयम् एतर्हि कर्म-आवरण-शेषां भगवतो * अन्तिके प्रतिदेशयामः । आयत्यां संवरम् आपद्येम । प्रतिगह्णातु भगवान् अस्माकम् अनुकम्पाम् उपादाय । उद्धरतु भगवान् अस्मान् अन्-अन्त-पापेभ्य इति विस्तरः ॥

प्रव्रज्या-अन्तराय-सूत्रे * अप्य् अन्-अर्थ उक्तः । चतुर्भिर् महानामन् धर्मैः समन्वागतो गृही अ-क्षण-प्राप्तो भवति । जात्य्-अन्धश् च जडश् च + अ-जिह्वकश् च चण्डालश् च जातु सुखितो भवत्य् अभ्याख्यान-बहुलश् च षण्डकश् च पण्डकश् च नित्य-दासश् च । स्त्री च भवति श्वा च शूकरश् च गर्दभश् च + उष्ट्रश् च आशीविषश् च भवति तत्र तत्र जातौ ॥

कतमैश् चतुर्भिः । इह महानामन् गृही पूर्व-जिन-क्र्ट-अधिकाराणां सत्वानां नैष्क्रम्य-चित्तस्य प्रव्रज्या-चित्तस्य + आर्य-मार्ग-चित्तस्य + अन्तरायं करोति । अनेन प्रथमेन ॥

पुनर् अ-परं गृही धन-लौल्येन पुत्र-लौल्येन कर्म-विपाकम् अ-श्रद्दधत् पुत्रस्य वा दुहितुर् वा भार्याया वा ज्ञाति-संघस्य + ऐश्वर्य-स्थाने वर्तमाने प्रव्रज्या-अन्तरायं करोति । अनेन द्वितीयेन + इति ॥

अन्य-द्वयं । सd-dharma-pratikषेपः श्रमण-ब्राह्मणेषु च प्रतिघः ॥

दश च + अ-कुशलाः कर्म-पथाः अन्-अर्थाः । सd-dharma-smऋत्य्-उपस्थानाद् विपाक-कटुका द्रष्टव्याः । ततः किञ्-चिन्-मात्रं सूत्रं सूच्यते । प्राण-अतिपात-विपाक-लवस् तावद् । यथा + आह । तद् यथा + अग्नि-शिखा-चरा नाम पक्षिणो ये * अग्नि-शिक्षा-मध्य-गता न दह्यन्ते संहृष्टतराश् च नारकेयाणां कपालं भित्त्वा रुधिरं पिबन्ति । कपाल-अन्तर-चरा नाम पक्षिणो ये मस्तकं भित्त्वा ज्वलित-मस्तक-लुङ्गान् पिबन्ति । जिह्वा-आमिष-भुजो नाम पक्षिणो ये जिह्वां विदार्य + अभितो * अभितः प्रभक्षयन्ति । सा + अपि जिह्वा भुक्ता पुनर् अपि संजायते पद्म-दल-कोमलतरा । एवम् अर्थ-अनुरूप-संज्ञा दन्त-उत्पाटका नाम कण्ठ-नाड्य्-अपकर्षका नाम । क्लोम-काशिनः । आमाशय-अदाः । प्लीह-संवर्तका । अन्त्र-विवर-खादिनः । पृष्ठ-वंश-चरा नाम । मर्म-गुह्यका नाम पक्षिणो ये सर्वाणि मर्म-विवराणि भित्त्वा मर्माणि कृन्तयित्वा विवराणि प्रविश्य मज्जा-मण्डं पिबन्ति क्रन्दमानानां । सूची-छिद्रा नाम पक्षिणो ये सूची-सदृश-तुण्डा रक्तं पिबन्ति । एवम् अस्थ्i-vivara-aशिनः षट्-त्वग्-भक्षिणः । नख-निकृन्तका मेदो-दाः स्नायु-विशेषकाः । केश-उण्डुका नाम पक्षिणो ये केश-मूलान्य् उत्पाटयन्ति ॥

स एवम् अवीचि-प्रदेशस् त्रीणि योजन-शत-सहस्राणि पक्ष्i-bhairava-pakषो नाम । तत्र तैर् अन्यैर् नारकेयैः सह + अन्-एकानि वर्ष-शत-सहस्राणि भक्ष्यते संभवति च । स कथञ्-चिद् अपि तस्मान् मुक्तः सर्वस्माद् दुष्ख-जाल-परिवृतः । श्वभ्र-प्रपातो नाम द्वितीयः प्रदेशस् तत्र गच्छति । त्राण-अन्वेषी शरण-अन्वेषी परित्राण-अन्वेषी समन्तत एकादशभिर् अर्चि-स्कन्धैर् आवृतो निः-सहायः कर्म-पाश-बन्धन-बद्धः समन्ततः शत्रुभिर् आवृतः कान्तारम् अनुप्रपन्नः सर्वस्मान् नरक-पुञ्जाद् अधिकतरं व्यसनम् अभिप्रपन्नस् तं श्वभ्र-प्रपातं नाम प्रदेशम् अनुधावति । पतिते * अतीव पादः प्रविलीयते । उत्क्षिप्तः पुनर् अपि संभवति । सु-कुमारतरः श्लक्ष्णतरः खराभिस् तीव्राभिर् वेदनाभिर् अभिभूतः । तस्य + एवं भय-विक्लव-वदनस्य कर-चरण-सर्व-अङ्ग-प्रत्य्-अङ्ग-प्रविलीयमानस्य स प्रदेशः श्वभ्र-प्रपातो नाम प्रादुर्-भवति । स तस्मिन् देशे निपतति पतितः श्वभ्रे प्रपतति त्रीणि योजन-सहस्राणि । पुनर् अपि कर्म-कृतेन वायुना + उत्क्षिप्यते । स प्रपतमानः कंक-वायस-ग्र्ध्र-उलूकैर् भक्ष्यते । यावत् तस्य + एवम् उत्क्षिप्यमानस्य च प्रपततश् च + अन्-एकानि वर्ष-शत-सहस्राणि गच्छन्ति । कथञ्-चिद् अपि तस्मान् मुक्तः परिभ्रामितश् चक्र-अङ्कं विवरं नाम प्रदेशम् अनुधावति । तस्मिंश् च प्रदेशे सहस्र-अराणि चक्राणि प्रादुर्-भवन्ति वज्र-नाभीनि तीक्ष्ण-ज्वालानि शीघ्र-भ्रमाणि तस्य सह-गमनाद् एव तानि चक्राणि शरीरं प्राप्य भ्रमन्ति । पे ॥

प्रत्य्-एकं सर्व-अङ्गानि प्रमथ्नन्तो दहन्ति पाद-तले च + अस्य शङ्कुभिर् भिद्येते । एवं मक्कोटक-पर्वते । माक्कोटकैः प्राणि-जातिभिः स-अन्तर्-वहिः-परम-अणुशः प्रभक्ष्यते । भुक्तो भुक्तः पुनर् अपि संजायते सु-कुमारतरः । सु-कुमारतया भूयो * अप्य् आधिकतरां वेदनाम् अनुभवति । भुक्त-भुक्तस्य प्रभूततरम् एव + अस्य त्वङ्-मांसं प्रादुर्-भवति । तस्य प्राण-अतिपात-कृत-उपचितस्य तत्-फलं भवति ॥

अ-दत्त-आदान-विपाकम् आह । स एष दुष्कृत-कर्म-अन्त-चारी आलात-चक्र-निर्माण-गन्धर्व-नगर-मृग-तृष्णिका-सदृशं महद् अर्थ-जातं पश्यति रत्न-वस्त्र-धन-धान्य-निकर-भूतं । तस्य + एवं लोभ-अभिभूतस्य कर्मणा मोहितस्य + एवं भवति । मम + इदम् इति । स एवं मोहितः पाप-कारी प्रज्वलित-अङ्गार-कर्षूर् लङ्घयित्वा तद्-द्रविणम् अनुधावति । स कर्म-कृतैर् यम-पुरुषैर् गृह्यते शस्त्र-जाल-मध्य-गतः सर्व-अङ्ग-प्रत्य्-अङ्गशः पाट्यते विशस्यते दह्यते * अस्थ्य्-अवशेषः क्रियते । न च + अस्य + अन्-आदि-काल-प्रवृत्तः स लोभस् ताम् अप्य् अवस्थां गतस्य परिहीयतए इति ॥

काम-मिथ्या-आचारम् अधिकृत्य + आह । एष स पाप-कर्ता तस्माच् * छस्त्र-सङ्कटान् मुक्तः कथम्-अप्य् अङ्गार-कर्षूर् लङ्घयित्वा कर्मणा भ्रामितः प्रदेशम् अन्यं प्रपद्यते । वितथ-दर्शनं नाम तत्र कर्म-कृतां स्त्रियं पश्यति या तेन पूर्वं नष्ट-स्मृतिना दृष्टा । दृष्ट्वा च + अन्-आदि-काल-अभ्यस्तो राग-अग्निर् उत्पद्यते । स तेन धावति येन ता स्त्रियः । ताश् च + अयो-मय्यो नार्यः कर्म-कृताः । ताभिर् असौ गृह्यते । गृहीत्वा च + ओष्ठात् प्रभृति तथा भुज्यते यथा + अस्य सर्षप-फल-मात्र-प्रमाणम् अपि न + अवशिष्टं । तस्मिञ् शरीरे भवति । पुनर् अपि संभवति । पुनर् अपि भुज्यते । स कटुकां खरां वेदनाम् अनुभवंस् तस्माद् राग-अग्नेर् न निवर्तते । येन ता स्त्रियस् तेन भूयः सः संधावति । न च + अस्य तत्-पीडा तथा बाधते यथा राग-अग्निः । अथ ता स्त्रियो भूयो वज्र-मय-अयो-मय-प्रज्वलित-गात्रास् तं मनुष्यम् आदाय ज्वाला-माला-आकुल-सर्व-शरीरास् तं नारकेयं सिक्ता-मुष्टि-वद् भिन्दन्ति । पुनर् अपि संभवति + इति पूर्व-वत् ॥ पे ॥

स्त्रियो मूलम् अपायस्य धन-नाशस्य सर्वथा । स्त्री-विधेया नरा ये तु कुतस् तेषां भवेत् सुखम् ॥ पे ॥

यावत् । स्त्री विनाशो विनाशानाम् इह लोके परत्र च । तस्मात् स्त्रियो विवर्ज्याः स्युर् यदि + इच्छेत् सुखम् आत्मन इति ॥

मृषा-वादम् अधिकत्य + आह । स तैर् यम-पुरुषैर् गृह्यते गृहीत्वा च तन्-मुखं विदारयन्ति तस्माज् जिह्वाम् अपकर्षयन्ति । सा च जिह्वा कर्म-वशात् पञ्च-योजन-शत-प्रमाणा भवति । तस्य मृषा-वादस्य बलेन तस्याश् च सह-निर्गमन-काले ते यम-पुरुषा भूमाव् आनाहयन्ति प्रदीप्त-अयो-मय्यां । कर्म-कृतं च हल-सहस्रं प्रादुर्-भवति प्रदीप्त-अग्र-संयुक्तं बलवद्भिर् बलीवर्दैस् तद् अस्य + अन्तर्-गतं जिह्वायां वहति । तत्र पूय-रुधिर-कृमि-श्राविण्यो नद्यः प्रवहन्ति ॥ पे ॥

सा च जिह्वा तथा सु-कुमारा यथा देवानाम् अक्षि ॥

यावत् स वेदनातस् तनति क्रन्दति विक्रोशति न च + अस्य तद्-दुःखं कश्-चिद् अपनयति + इति विस्तरः । तस्य + एवं प्रचण्डाम् वेदनाम् अनुभवतो * अन्-एकानि वर्ष-शत-सहस्राणि सा च जिह्वा कृष्यते । सा कथञ्-चित् तस्य नारकस्य मुखे प्रविशति । स भय-विह्वल-वदनो येन वा तेन वा निःपलायते * अङ्गार-कर्षूषु दह्यमानो निमज्जन् । तस्य + एवं दुःख-आर्त्तस्य + अ-शरणस्य + अ-परायणस्य पुनर् अपि यम-पुरुषाः प्रादुर्-भवन्ति मुद्गर-असि-पाणयः । ते तं पुरुषं मस्तकात् प्रभृति यावत् पादौ चूर्णयन्ति + इत्य् आदि ॥

पैशुन्य-विपाकस् तु यथा + एव मृषा-वादस्य त्रीणि योजन-शतानि जिह्वा + इति विशेषस् तु । तां यम-पुरुषा निस्त्रिंशान् आदाय प्रदीप्त-धारान् जिह्वां निकृन्तन्ति । जम्बुकैश् च + अन्य्समिन् प्रदेशे भक्ष्यते । परम-कटुकां वेदनां प्रतिवेदयते स क्रन्दति विक्रोशत्य् अ-व्यक्त-अक्षरं जिह्वा-विरहित इत्य् आदि ॥

पारुष्य-विपाकम् आह । ते तां जिह्वाम् आस्यं विदार्य गृह्णन्ति । गृहीत्वा निशित-धारैः शस्त्रैश् छित्त्वा तस्य भूय एव खादनीय-अर्थेन मुखे प्रक्षिपन्ति । स च जिघन्सा-अर्दितः क्षुत्-क्षाम-वदनः स्व-रुधिर-लाला-परिस्रुतां ताम् एव स्व-जिह्वां भक्षयति । सा च जिह्वा छिन्ना पुनर् अपि संजायते कर्म-वशात् । अथ स भूमौ वेदना-आर्त्तः परिवर्तते विचेष्टते क्रन्दते । तस्य + एवं वेदना-आर्त्तस्य परिवृत्त-नयन-तारकस्य दुष्ख-आर्त्तस्य दीनस्य + अ-सहायस्य + एकाकिनः स्व-कृतम् उपभुञ्जानस्य यम-पुरुषा अनुशासनी-गाथां भाषन्ते ॥

जिह्वा-धनोर् विनिर्मुक्तस् तीक्ष्णो वाग् विशिखस् त्वया । पारुष्यम् इति यद् दृष्टं तस्य + एतत् फलम् आगतम् ॥

इति विस्तरः ॥

संभिन्न-प्रलाप-विपाकम् आह ॥

तस्य तत् प्रज्वलितं ताम्र-द्रव-लोहितं जिह्वां दहति । जिह्वां दग्ध्वा कण्ठं दहति । कण्ठं दग्ध्वा हृदयं दहति हृदयं दग्ध्वा + अन्त्राणि दहति । तान्य् अपि दग्ध्वा पक्व-आशयं दहति । पक्व-आशयम् अपि दग्ध्वा + अधो-भागेन निर्गच्छति ॥

यम-पुरुषा गाथाम् आहुः । पूर्व-उत्तर-अ-बद्ध-पदं निर्-अर्थकम् अ-संगतम् । अ-बद्धं यत् त्वया प्रोक्तं तस्य + एतत् फलम् आगतं ॥

yā na [doubtful] satyavatī nityaṃ na ca + adhyayana-tat-parā | na sā jihvā budhair dṛṣṭā kevalaṃ māṃsa-khaṇḍikā | iti vistaraḥ ||

अभिध्या-विपाकम् आह । अथ पश्यति रिक्तं तुच्छम् अ-सारकं कर्म-कृतं बहु-द्रविणं पर-परिगृहीतं तस्य कर्म-चोदित-व्यामोहितस्य + एवं भवति । मम + इदं स्याद् इति । ततः स नारकस् तेन + एव धावति येन तद् द्रव्यं । तस्य + अभिध्या-आख्य-मानसस्य + अ-कुशलस्य + आसेवित-भावित-बहुली-कृतस्य तत्-फलं यद् असौ नरके विपरीतं पश्यति । तस्य + एवं पश्यतो * अभिध्या-बहुलस्य हस्ते शस्त्रं प्रादुर्-भवति स तेन धावति । तेषाम् अप्य् अन्येषां नारकाणां हस्ते शस्त्राणि प्रादुर्-भवन्ति । स तैः सह शस्त्रेण युध्यते यावत् तथा कर्त्यते यथा सर्षप-फल-मात्रम् अपि न भवति मांसम् अस्य शरीरे तथा + अस्थि-कङ्काल-अवशेषः क्रियते ॥ पे ॥

परेषां सम्प ... मम स्याद् इति चिन्तितं । तस्य + अभिध्या-समुत्थस्य विषस्य फलम् आगतम् इति ॥

व्यापाद-फलम् आह । कर्म-मयाः सिंह-व्याघ्र-सर्पाः क्रोध-अभिभूताः पुरतस् तिष्ठन्ते । एतेभ्यो भय-भीतो येन वा तेन वा निःपलायते । स कथं शक्नोति पलायितुम् अ-शुभस्य कर्मणः । स तैर् गृह्यते । गृहीत्वा च पूर्वं तावन् मस्तकाद् भुज्यते यावत् पार्श्वतः सर्पैर् विष-दंष्ट्रैः संदश्य संदश्य भक्ष्यते । व्याघ्रैर् अपि पृष्ठतो भक्ष्यते । पादाव् अपि वह्निना दाह्येते स यम-पुरुषैर् दूराद् इषुभिर् विध्यतए इति विस्तरः ॥

मिथ्या-दृष्टि-फलं पुनर् अ-परिमितं । पाठस् तु संक्षिप्यते । शस्त्र-वर्ष-तोमर-वज्र-वर्ष-अशनि-पाषाण-वर्षे हन्यते । एकादशभिर् अर्च्चि-स्कन्धैः क्षुत्-पिपास-अग्निना च सुख-निर्गतेन निर्-अन्तरं दह्यतए इति ॥

काम-मूलाश् च सर्व-अन्-अर्था इति तेभ्य एव + उद्वेजितव्यं । यथा + अत्र + एव + आह । अस्त्य् अग्नि-कुण्डो नाम नरकः । तत्र कतरेण कर्मणा सत्वा उपपद्यन्ते । येन अ-श्रमणेन श्रमण-प्रतिज्ञेन मातृ-ग्रामस्य नृत्त-गीतस्य + आभरणानां वा शब्दं श्रुत्वा + अ-योनिशेन मनस्-कारेण + आक्षिप्त-बुद्धिना तच् * छ्रुत्वा हसित-लडित-क्रीडितान्य् अ-शुचिम् उक्तं ॥ पे ॥

तत्र ते नारका अयो-वर्षेण सर्व-अङ्ग-प्रत्य्-अङ्गशश् चूर्ण्यन्ते * अङ्गार-वर्षेण च पच्यन्ते दह्यन्तए इत्य् आदि । एवं पौराण-काम-आस्वादन-स्मरणात् पदुमो नाम नरकः पठ्यते स्वप्न-अन्त-भूत-स्मरणाच् च । तत्र ते नारकाः कुम्भिषु पच्यन्ते । ते द्रोणिष्व् अयो-मयैर् मुषलैर् हन्यन्तए इति विस्तरः ॥

एवम् अप्सरसः प्रार्थनया ब्रह्म-चर्य-परिणामनान् महा-पदुमो नाम नरक उक्तः । तत्र क्षार-नदी-तरङ्गिनी नाम प्रवहति । तस्यां नद्यां यान्य् अस्थीनि ते पाषाणाः । यच् * छेवालं ते केशाः । यः पङ्कस् तन् मांसं । या आपः तत् कथितं ताम्रं । ये मत्स्यास् ते नारका इत्य् आदि ॥

एवं पुरुषस्य पुरुषेण सह मैथुन-विप्रतिपत्तेः अ-प्रमेया अ-कारणा विशेषाः पठ्यन्ते । एवं शिशुभिः सह विप्रतिपत्तेः क्षार-नद्याम् उह्यमानान् दारकान् पश्यति । ते तं विलपन्ति । स तां नदीम् अवगाहते । तेषु बालकेषु तीव्र-स्नेह-प्रतिबन्ध-शोक-दुष्ख-वेगात् । एवं गो-वडव-अज-एडक-आदिषु प्रकृति-स-आवद्यः काम-मिथ्या-आचारः खरतर-विपाकः पठ्यते । तासाम् एव गो-वडव-आदीनां तप्त-अयो-मयीनां अ-कुशल-निर्मितानां योनि-मार्गेण स तिर्यक्-काम-सेवी प्रविशति । स तासाम् उदरे प्रदीप्त-अङ्गार-निकर-परिपूर्णे स्विद्यते पच्यते बहूनि वर्ष-शत-सहस्राणि + इति विस्तरेण द्रष्टव्यं ॥

एवम् अन्य-नाशितास्व् अपि भिक्षुणीषु विप्रतिपन्नानां महा-नरक-पातनाः पठ्यन्ते । एवं स्व-स्त्रीष्व् अप्य् अ-योनि-मार्गेण गच्छतः । एवं प्रसह्य + आनीतास्व् अपि पर-स्त्रीषु लब्धासु च कन्यासु । एवम् उपवास-स्थासु एवं गुरूणां पत्नीषु ज्ञाति-शब्द-मानितासु च विप्रतिपत्तेः तीव्राश् च + अ-परिमाणाश् च महा-नरक-पातनाः पठ्यन्ते ॥

सप्त-मैथुन-संयुक्त-सूत्रे * अप्य् आह । इह ब्राह्मण एकत्यो ब्रह्म-चारिणम् आत्मानं प्रतिजाणीते । स न + इह + एव मातृ-ग्रामेण सार्द्धं द्वयं समापद्यते * अपि तु मातृ-ग्रामं चक्षुषा रूपं निध्यायन् पश्यति । स तदा स्वादयति अध्यवस्यति अध्यवसाय तिष्ठति । अयम् उच्यते ब्राह्मण ब्रह्म-चारी संयुक्तो मैथुनेन धर्मेण न विसंयुक्तः । अ-परिशुद्धं ब्रह्म-चर्यं चरति ॥

एवं मातृ-ग्रामेण सार्द्धं संक्रीडतः संकिलिकिलायमानस्य आस्वादयतः अ-परिशुद्धं ब्रह्म-चर्यम् उक्तं । एवं मातृ-ग्राम-अपस्थानम् आस्वादयतः । एवं तिरः-कुड्य-गतस्य तिरो-दुष्य-गतस्य वा मातृ-ग्रामस्य नृत्त-गीत-आदि-शब्दम् आस्वादयतो मैथुन-संयोगम् इत्य् उक्तम् । एवं पञ्च-काम-गुण-समर्पितं परम् अवलोक्य + आस्वादयतः ॥

एवं देव-आदि-स्थानेषु ब्रह्म-चर्य-परिणामनात् संयुक्तो मैथुनेन धर्मेण न विसंयुक्त इति ॥

यतश् च + एते कामा एवं स्मरण-प्रार्थना-विषयम् अपि गता एवम् अन्-अर्थ-करास् तेन + एव काम-अपवादक-सूत्रे * अभिहितम् । निवारय भिक्षो चित्तं कामेभ्यः । स-भयश् च + एष मार्गः स-प्रतिभयः स-कण्टकः स-गहनः उन्मार्गः कु-मार्गो वेदना-पथः । अ-सत्-पुरुष-संसेवितः । न + एष मार्गः सत्-पुरुष-संसेवितः । न त्वम् एवं चिन्तयसि । कस्मात् अल्प-आस्वादाः कामा उक्ता भगवता । बहु-दुष्ख-बहु-उपद्रवा बहु-उपायासा । आदीनवो * अत्र भूयान् । रोगो भिक्षवः कामा गण्डः शल्य-मद्य-मद्य-मूलम् आमिष-वडिसं मृत्युर् अ-नित्याः कामास् तुच्छाः मृषा-मोष-धर्मिणः स्वप्न-उपमाः कामाः । किम् अप्य् एते बाल-उल्लापनाः ॥ पे ॥

यथा मृगाणां बन्धनाय कूटं द्वि-जानां बन्धनाय जालं । मत्स्यानां बन्धनाय कुपिनं । मर्कटानां बन्धनाय लेपः पतङ्-गानां बन्धनाय + अग्नि-स्कन्धः । एवं कामाः ॥ पे ॥

काम-पर्येषणां चरतो दीर्घ-रात्रं सिंहानां मुखे परिवर्तितस्य + अन्तो न प्रज्ञायते । यावद् गो-घातकानां गव-आसनानां मुखे परिवर्तितस्य + अन्तो न प्रज्ञायते । यावन् मण्डूकानां सतां सर्पाणां मुखे परिवर्तितस्य + अन्तो न प्रज्ञायते । दीर्घ-रात्रं कामान् प्रतिसेवमानानां चोरा इति कृत्वा गृहीतानां शिरश्-छिन्नानाम् अन्तो न प्रज्ञायते । पारदारिकाः पारिपन्थिका ग्राम-घातका जन-पद-घातका यावद् ग्रन्थि-मोचका इति कृत्वा गृहीतानां शिरश्-छिन्नानाम् अन्तो न प्रज्ञायते । दुष्खं तीव्रं खरं कटुकम् अनुभूतं रुधिरं प्रस्यन्दितं प्रघरितं यच् चतुर्षु महा-समुद्रेषु + उदकात् प्रभूततरं ॥ पे ॥

कायो ह्य् अयं बह्व्-आदीनवः । अस्थि-संघातः स्नायु-संबद्धो मांसेन + अनुलिप्तः चर्मणा पर्यवनद्धः छव्या प्रतिच्छन्नः छिद्र-विच्छिद्रः कृमि-संघ-निषेवितः सत्वानाम् अन्-अर्थकः क्लेश-कर्मणां वस्तु ॥

अस्मिन् काये विविधा आबाधा उत्पद्यन्ते । तद् यथा चक्षू-रोगः श्रोत्र-रोगो यावद् अर्शांसि पिटको भगन्-दरः ॥ पे ॥

कायिकाः सन्तापाः कायिकं दुष्खं । कायस्य जीर्णता भग्नता कुब्जता । खालित्यं पालित्यं वलि-प्रचुरता । इन्द्रियाणां पारिपाकः परिभेदः संस्काराणां पुराणी-भावो जर्जरी-भावः । यावन् न + अर्हस्य् एवम् उद्घरन्तं प्रघरन्तं जुगुप्सनीयं कायं प्रतिषेवितुं ॥ पे ॥

का तव भिक्षो काम-अ-शान्तिः । कश् च त्वां प्रलोभयति । कथं च त्वं प्राहितो मूर्छितो * अध्यवसितो * अध्यवसानम् आपन्नः । यदा + अहं परिनिर्वृतो भवामि । सद्-धर्मश् च + अन्तर्-हितो भवति । त्वं च कामान् प्रतिसेव्य विनिपात-गतो भविष्यसि । कदा जरा-मरणाद् आत्मानं परिमोचयिष्यसि ॥

अलं भिक्षो निवारय चित्तं कामेभ्यः । अ-कालः काम-पर्येषणायाः । कालो * अयं धर्म-पर्येषणाया इति ॥

उग्रदत्त-परिपृच्छायाम् अप्य् आह । तेन काम-मिथ्या-आचारात् प्रतिविरतेन भवितव्यं स्व-दार-संतुष्टेन पर-दार-अन्-अभिलाषिणा + आरक्त-नेत्र-प्रेक्षिणा निर्विण्ण-मनसा । एक-अन्त-दुष्खाः कामा । इत्य् अभीक्ष्णं मनसि-कार-प्रयुक्तेन । यदा + अप्य् अस्य स्व-दारेषु काम-वितर्क उत्पद्येत । तदा + अपि तेन स्व-दारेष्व् अ-शुभ-अनुदर्शिना उत्त्रस्त-मनसा । क्लेश-वशतया कामाः प्रतिसेवितव्याः । न त्व् अध्यवसान-विनिबद्धेन नित्यम् अ-नित्य-अन्-आत्म-अ-शुचि-संज्ञिना । एवं च + अनेन स्मृतिर् उपस्थाप्या । तथा + अहं करिष्यामि यथा संकल्पैर् अपि कामान् न परिभोक्ष्ये । कः पुनर् वादो dvi-indriya-samआपत्त्या वा + अनङ्ग-विज्ञप्त्या वा + इति ॥

पुनर् अत्र + एव + आह । बोधि-सत्वेन स्व-भार्याया अन्तिके तिस्रः संज्ञा उत्पादयितव्याः । कतमास् तिस्रः । रति-क्रीडा-सहायिका + एषा न + एषा पर-लोक-सहायिका । अन्न-पान-सहायिका + एषा न + एषा कर्म-विपाक-अनुभवन-सहायिका । सुख-सहायिका + एषा न + एषा दुष्ख-सहायिका ॥

यावद् अ-परास् तिस्रः । शील-अन्तराय-संज्ञा ध्यान-अन्तराय-संज्ञा प्रज्ञा-अन्तराय-संज्ञा ॥

अ-परास् तिस्रः । चोर-संज्ञा बधक-संज्ञा नरक-पाल-संज्ञा इति ॥

चन्द्रोत्तरा-दारिका-परिपृच्छायाम् अप्य् उक्तं । अथ चन्द्रोत्तरा-दारिका समनन्तरं प्रधावन्तं तं महान्तं जन-कायं दृष्ट्वा तस्यां वेलायां विहायस-अन्तरीक्षे ताल-मात्रम् अभ्युद्गम्य स्थित्वा च तं महान्तं जन-कायं गाथाभिर् अध्यभाषत ॥

कायं मम + ईक्षध्वम् इमं मनो-ज्ञं सुवर्ण-वर्णं ज्वलन-प्रकाशम् । न रक्त-चित्तस्य हि मानुषस्य प्रज्ञायते शोभनकं शरीरम् ॥

ये एत्व् अग्नि-कर्षू-उपम-संप्रदीप्तान् त्यजन्ति कामान् विषयेष्व् अ-गृद्धाः । षड्-इन्द्रियैः संवर-संवृताश् च ये ब्रह्म-चर्यं च चरन्ति शुभम् ॥

दृष्ट्वा च दारान् हि परस्य ये वै कुर्वन्ति माता-भगिनी + इति संज्ञां । प्रासादिकास् ते हि सु-दर्शनीया भवन्ति नित्यं परमं मनो-ज्ञाः ॥

स्फुटाम् इमां वेत्थ पुरीं समन्ताद् यो रोम-कूपान् मम च + अति-गन्धः । न राग-चित्तेन मया + अर्जितो * अयम् फलं तु दानस्य दमस्य च + इदम् ॥

न मे समुत्पद्यति राग-चित्तं मा वीत-रागासु जनीष्व रागं । साक्षी मम + अयं पुरतो मुनि-इन्द्रः सत्यं यथा वेद्मि न जातु मिथ्या ॥

यूयं च पूर्वं पितरो मम + आस । अहं च युष्माकम् अभूज् जनित्री । भ्राता स्वसा च + अपि पिता बभूव को राग-चित्तं जनयेज् जनन्यां ॥

प्रघातिताः प्राक् च मम + अथ सर्वे । अहं विशस्ता च पुरा भवद्भिः । सर्वे अ-मित्रा वधकाः परस्य । कथं तु वा जायति राग-चित्तम् ॥

न रूपवन्तो हि भवन्ति रागात् । न रक्त-चित्ताः सु-गतिं व्रजन्ति । न निर्वृतिं यान्ति च रक्त-चित्ता रागो हि तस्मात् परिवर्जनीयः ॥

कामस्य हेतोर् निरयं पतन्ति । प्रेतास् तिरश्चो * अथ भवन्ति रागात् । कुम्भ-अण्ड-यक्षा असुराः पिशाचा भवन्ति ये राग-परीत्त-चित्ताः ॥

काणाश् च खञ्जाश् च वि-जिह्वकाश् च । वि-रूपकाश् च + एव भवन्ति रागात् । भवन्ति नाना-विध-दोष-भाजाश् चरन्ति ये काम-चरीं जघन्याम् ॥

yac cakra-vartitvam avāpnuvanti | bhavanti śakrās tri-daśa-īśvarāś ca | brahmāṇa īśā [doubtful] vaśa-varttinaś ca tad brahma-caryaṃ vipulaṃ caritvā ||

जात्य्-अन्ध-भावा वधिरा वि-संज्ञा । श्व-शूकर-उष्ट्राः खर-वानराश् च । हस्त्य्-अश्व-गो-व्याघ्र-पतङ्-ग-मक्षाः भवन्ति नित्यं खलु काम-लोलाः ॥

क्षिति-ईश्वराश् च + एव भवन्त्य् उदग्राः सु-श्रेष्ठिनो वै गृह-पत्य्-अमात्याः । सुख-सौमनस्येन च यान्ति वृद्धिं ये ब्रह्म-चर्यं विपुलं चरन्ति ॥

कभल्लि-तापान् अथ धूम-गारान् बन्धांस् तथा ताडन-तर्ज्जनांश् च । छेदं शिरः कर्ण-कर-अक्षि-नासाः । पादस्य च + अर्च्छन्ति हि काम-दासा । इति ॥

उदयन-वत्स-राज-परिपृच्छायां च विवर्णिताः कामाः ॥

दृष्ट्वा व्रणं धावति मक्षिका यथा । दृष्ट्वा + अ-शुचिं धावति गर्दभो यथा । श्वानश् च शूना इव मांस-कारणात् । तथा + एव धावन्त्य् अ-बुधाः स्त्रिये रताः ॥

अ-विद्या-पिधिता बालास् तमः-स्कन्धने आवृताः । स्त्रीषु सक्तास् तथा मूढा अ-मेध्य इव वायसाः ॥

मारस्य गो-चरो ह्य् एष प्रस्थिता येन दुर्-गतिः । आस्वाद-संज्ञिनो गृद्धा मीट-स्थाने यथा क्रिमिः ॥

कीट-कुम्भो यथा चित्रो यत्र यत्र + एव दृश्यते । पूर्णो मूत्र-पुरीषेण दृतिर् वा वात-पूरिता ॥

siṅghāṇaka-kapha-alālāḥ [doubtful] śleṣmaṇi klinna-mastakāḥ | daurgandhyaṃ sravate kāyād bālānāṃ tad yathā madhu ||

अस्थि-पूर्णं मुख-द्वारं मांस-चर्म-आदिभिश् चितं । गण्ड-भूतो ह्य् अयं कायः कुत्सितो ह्य् आम-गन्धिकः ॥

नाना-प्राणिभिः संपूर्णो मुख-गण्डो यथा भवेत् । एवम् एव ह्य् अयं कायो विष्ठा-आद्य्-अ-शुचि-भाजनम् ॥

अन्त्य-अन्त्र-आकुलं ह्य् उदरं स-यकृत्-फुप्फुष-आकुलम् । वृक्कौ विलोहितं पित्तं मस्त-लुङ्ग-अस्थि-मज्जकम् ॥

अशीतिं क्र्imi-kula-sahasrआणि यानि तिष्ठन्ति अन्तरे । अह बाला न पश्यन्ति मोह-जालेन आवृताः ॥

नव-व्रण-मुखैः प्रस्रवन्त्य् अ-शुचिं पूति-गन्धिकम् । बाला निमित्तं गृह्णन्ति वचने दर्शने * अपि च ॥

उक्ताः पश्चान् न जानन्ति यो देशः सर्व-कुत्सितः । उच्चार-गो-चरा बालाः खेट-सिङ्घाण-भोजिनः ॥

जुगुप्सनीये रज्यन्ते व्रणं दृष्ट्वा + इव मक्षिकाः । कक्षास्व् आघरते स्वेदो गन्धो वायति कुत्सितः ॥

कुर्वन्ति दुष्-कृतं कर्म येन गच्छन्ति दुर्-गतिम् । हीनान् कामान् निषेवन्तो हीनान् धर्मान् निषेव्य च ॥

गत्वा अवीचिं दुष्-प्रज्ञाः दुष्खां विन्दन्ति वेदनां । उच्चार इव दुर्-गन्धाः स्त्रियो बुद्धैः प्रकीर्तिताः ॥

तस्माद् * धीनस्य हीनाभिः स्त्रीभिर् भवति सङ्गतिः । उच्चार-भस्त्रां यो गृह्य-बाल-आवासं निगच्छति ॥

यादृशं कुरुते कर्म तादृशं लभते फलम् ॥

तथा + अत्र + एव + आह । तद् एवं-रूपैर् दुष्ख-पर्येषितैर् भोगैः स्व-जीविक-अर्थम् उपसंहृतैर् न प्रभवन्ति श्रमण-ब्राह्मणेभ्यो दानं दातुं कृपण-वनीपक-याचकेभ्यो * अ-वशी-कृताः स्त्रीभिः स्त्री-निर्जिताः स्त्री-निगृहीताः स्त्री-दासाः । तेन + एव स्त्री-प्रेम्णा तस्या एव पोषणाय न शक्नुवन्ति दानं दातुं शीलं च समादातुं । स तत्र रक्तः समानः स्त्री-परिभाषितानि सहते तर्जन-अवलोकन-निर्भर्त्सनाम् अपि सहते । स मातृ-ग्रामेण तर्जितः पुरुषः संसीदति विषीदति सुखं च + अस्या अवलोकयति । काम-हेतोः काम-निदानं च वश-गता भवति । अयं महा-राज काम-लोलुपस्य पुरुषस्य + उच्चार-सुख-परमस्य + अ-शुचौ रतस्य + अ-संप्रजन्य-आचारिणो दोषः ॥ पे ॥

श्रुत्वा + ईदृशं तु संवेगं न तेषां भवति निर्वृतिः । भूयः कुर्वन्ति संसर्गं स्त्रीभिः सार्द्धं प्रमोदिताः ॥

दुष्ख-कामान् निषेवन्ते भाषन्ते च जुगुप्सिताः ॥

धर्मं श्रुत्वा + अर्थ-संमूढाः भाषन्ते च सु-भाषितं । स्त्री-गतं च + अस्य तच् चित्तं विडालस्य + इव मूषिके ॥

मुहूर्तं भवति संवेगः श्रुत्वा + अथ जिन-भाषितं । पुनः कुप्यति रागो * अस्य विष-हालाहलं यथा ॥

सूकरस्य + इव उत्त्रासो मुहूर्तम् अनुवर्त्तते । दृष्ट्वा वै अथ उच्चारं गृद्धतां जनयत्य् असौ ॥

एवं सुख-अर्थिनो बालाः प्रहाय जिन-शासनं । हीनान् कामान् निषेवन्ते येन गच्छन्ति दुर्-गतिं ॥

रक्ताः प्रमत्ताः कामेषु कृत्वा कर्म सु-पापकम् । शीलवत्तां विसंवाद्य पश्चाद् गच्छन्ति दुर्-गतिम् ॥

यस्य + ईदृशं धर्म-नयं विदित्वा । स्त्रीषु प्रसादः पुरुषस्य न + उ भवेत् । विशोधितः स्वर्ग-पथो * अस्य नित्यम् । न दुर्-लभा तस्य वर-अग्र-बोधिः ॥

लब्ध्वा क्षणं हि स प्रज्ञो धर्मं श्रुत्वा च ईदृशम् । सर्वान् कामान् विवर्ज्य + इह प्रव्रज्यां निष्क्रमेद् बुध । इति ॥

प्रशान्त-विनिश्चय-प्रातिहार्य-सूत्रे * अप्य् अ-परो * अन्-अर्थ उक्तः ॥

yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā jāmbū-dvīpakān sarva-satvāñ jīvitād vyaparopya sarvasvaṃ haret | yo vā + anyo mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā bodhi-satvasya + eka-kuśala-cittasya + antarāyaṃ kuryād antaśas tiryag-yoni-gatasya + apy eka-ālopa-dāna-saha-gatasya kuśala-mūlasya + antarāyaṃ kuryād ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ pāpaṃ prasavati | tat kasya hetoḥ | buddha-utpāda-saṃjanakānāṃ sa-kuśala-mūlānām antarāyaḥ sthito bhavati | yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ para-kuleṣu bodhi-satvasya + īrṣyā-mātsaryaṃ kuryāt tasya tasmin samaye tato nidānaṃ [doubtful] trīṇi bhayāni pratikāṅkṣitavyāni | katamāni trīṇi | naraka-upapatti-bhayaṃ jāty-andha-bhayaṃ pratyanta-janma-upapatti-bhayaṃ ca + iti ||

पुनर् आह ॥

यस् तस्य कुर्यात् पुरुषो * अ-प्रियं वा भूतं ह्य् अ-भूतं च वदेद् अ-वर्णं । परुषं वदेत् क्रुद्ध-मना + अपि यस् तं क्षोभं च कुर्यात् पुनर् अस्य यो * अपि ॥

आत्म-भावेन महता नरकेषु स दुर्-मतिः । उत्पद्यते विपन्न-आत्मा दुष्खां स वेत्ति वेदनां ॥

योजनानां शतं पञ्च जायते * अस्य समुच्छ्रयः । कोटी-परिवृतः शश्वद् भक्ष्यते च शुना भृशम् ॥

पञ्च-मूर्द्ध-सहस्राणि भवन्त्य् अस्य + अपवादिनः । जिह्वानां च शताः पञ्च भवन्त्य् एक-एक-मूर्द्धनि ॥

एक-एकस्यां च जिह्वायां शताः पञ्च ज्वलन्-मुखाः । लाङ्गलानां च वहन्त्य् अस्य वाचं भाषित्व पापिकाम् ॥

प्रतापने च पच्यन्ते तीव्र-दुष्ख-अनल-आकुले । उत्पीडां बोधि-सत्वानां ये कुर्वन्ति अ-सङ्गताः ॥

तिर्यग्-योनिः स-नरका न तेषां भोति दुर्-लभा । कल्प-कोटि-सहस्राणि शतानि नियुतानि च ॥

ततः च्युता घोर-विषा भोन्ति सर्पाः सु-दारुणाः । क्षुत्-पिपास-अभिभूताश् च कुर्वते कर्म दारुणम् ॥

लब्ध्वा + अपि भोजन-पानं तृप्तिं न + एव + अधिगच्छति । ततश् च्युतो मनुष्येषु स ... यद्य् उपपद्यते ॥

jāty-andho bhoti dur-medhā duṣṭa-cetā a-saṃvṛtaḥ | āryānāra-adhikāṃ [doubtful] vācam uktvā dur-bhāṣitaṃ naraḥ ||

मनुष्येभ्यश् च्युतश् च + अपि पुनर् गच्छति दुर्-गतिम् । कल्प-कोटि-सहस्रेषु जात-बुद्धं न पश्यति ॥

पुनर् अत्र + एव + आह । यावन्ति मञ्जुश्रीर् बोधि-सत्वो बोधि-सत्वस्य + अन्तिके प्रतिघ-चित्तान्य् उत्पादयत्य् अवमन्यना-चित्तानि वा । तावतः कल्पान् सन्नाहः सन्नद्धव्यो वस्तव्यं मया महा-नरकेष्व् इति । न मञ्जुश्रीर् बोधि-सत्वो * अन्येन कर्मणा शक्यो विनिपातयितुम् अन्यत्र बोध्i-satva-apavआदाद् एव । तद् यथा मञ्जुश्रीर् वज्र-मणि-रत्नं न + अन्येन काष्ठेन लोष्ठेन वा शक्यं भेत्तुम् अन्यत्र वज्राद् । एवम् एव मञ्जुश्रीर् बोधि-सत्वो * अन्येन कर्मणा न शक्यो विनिपातयितुम् अन्यत्र बोध्i-satva-apavआदाद् एव + इति ॥

॥

आर्य-श्रद्धा-बल-आधान-अवतार-मुद्रा-सूत्रे * अप्य् आह ॥

यः कश्-चिन् मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा दशसु दिक्षु सर्व-लोक-धातुषु सर्व-सत्व-अन्ध-कारेषु बन्धने क्रुद्धः प्रवेशयेत् । यश् च + अन्यः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा बोधि-सत्वे क्रुद्धः पराङ्-मुखं तिष्ठेत् । न + एनं दुर्-आत्मानं पश्यामि + इत्य् अयं ततो * अ-संख्येयतरं पापं प्रवसति ॥

अत्र + एव + उक्तं । यः कश्-चिन् मञ्जुश्रीः सर्व-जाम्बू-द्वीपकानां सत्वानां सर्वस्वं हरेद् यश् च + अन्यो यादृशं तादृशं बोधि-सत्वं गर्हेद् ततो * अ-संख्येयतरं पापं प्रसवति ॥

अत्र + एव + उक्तं । यः कश्-चिन् मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा गङ्गा-नदी-वालिका-समान् स्तूपान् विनिपातयेद् दहेत वा । यश् च + अन्यः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा महा-यान-अधिमुक्तस्य बोधि-सत्वस्य व्यापाद-खिल-क्रोध-चित्तम् उत्पाद्य क्रोशयेत् परिभाषयेद् अयं ततो * अ-संख्येयतरं पापं प्रसवति । तत् कस्माद् * धेतोः । बोध्i-satva-niryआता हि बुद्धा भगवन्तो बुद्ध-निर्याताश् च स्तूपाः सर्व-सुख-उपधानानि च सर्व-देव-निकायाश् च । बोधि-सत्वम् अ-सत्-कृत्य सर्व-बुद्धा अ-सत्-कृता भवन्ति । बोधि-सत्वं सत्-कृत्य सर्व-बुद्धाः सत्-कृता भवन्ति । सर्व-बुद्धान् अन्-उत्तरया पूजया पूजयितु-कामेन बोधि-सत्वाः पूजयितव्याः ॥

एतत् पूजा-विपाकश् च प्रशान्त-विनिश्चय-प्रातिहार्य-सूत्रे * अभिहितः ॥

यस् त्व् एषां कुरुते रक्षां धार्मिकीं धर्म-वादिनां । हित्वा सु-दुर्-गतीः सर्वाः शक्रो भवति देव-राट् ॥

ब्रह्मा + अपि यामस् तुषितो वश-वर्त्ती पुनः पुनः । मनुष्येषु + उपपन्नश् च चक्र-वर्त्ती स जायते ॥

श्रेष्ठी गृह-पतिश् च + अपि भवत्य् आढ्यो महा-धनः । प्रज्ञा-स्मृतिभ्यां संयुक्तः सुखितो निर्-उपद्रव । इति ॥

अथ कतमं बोधि-सत्वम् अधिकृत्य + इयं कार-अपकार-चिन्ता । पृथग्-जनम् एव ॥

यथा + उक्तं श्रद्धा-बल-आधान-अवतार-मुद्रा-सूत्रे । यः कश्-चिन् मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा सर्व-लोक-धातु-रजो-उपमानां सत्वानां दिवसे दिवसे दिव्यं शत-रसम् आहारं दद्याद् दिव्यानि च वस्त्राण्य् एवं ददङ् गङ्गा-नदी-वालिका-समान् कल्प-समुद्रान् दानं दद्यात् । यश् च + अन्यः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा एकस्य + उपासकस्य + अन्-अन्य-शास्तुर् दश-कुशल-कर्म-पथ-समन्वागतस्य + एक-दिवसम् एकम् आहारं दद्याद् बुद्धस्य + अयं भगवतः शिक्षायां शिक्षित इति समारोपं कृत्वा । अयं ततो * अ-संख्येयतरं पुण्यं प्रसवति ॥

यः कश्-चिन् मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा सर्व-लोक-धातु-रजो-उपमानां दश-कुशल-कर्म-पथ-समन्वागतानां उपासकानां दिवसे दिवसे दिव्यं शत-रसम् आहारं दद्याद् दिव्यानि च वस्त्राण्य् एवं ददङ् गङ्गा-नदी-वालिका-समान् कल्पान् दद्यात् । यश् च + अन्यः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा एकस्य भिक्षोर् एक-दिवसम् आहारं दद्याद् । अयं ततो * अ-संख्येयतरं पुण्यं प्रसवति + इति ॥

नियत-अ-नियत-अवतार-मुद्रा-सूत्रे * अप्य् आह । सचेन् मञ्जुश्रीर् दशसु दिक्षु सर्व-लोक-धातुषु सर्व-सत्वा उत्पाटित-अक्षा भवेयुः परिकल्पम् उपादाय । अथ कश्-चिद् एव कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा तेषां सर्व-सत्वानां मैत्र-चित्तस् तान्य् अक्षीणि जनयेत् परिकल्पम् उपादाय । यो वा + अन्यो मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा महा-यान-अधिमुक्तं बोधि-सत्वं प्रसन्न-चित्तः पश्येद् । अयं ततो * अ-संख्येयतरं पुण्यं प्रसवति ॥

यः कश्-चिन् मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा दशसु दिक्षु सर्व-सत्वान् बन्धन-आगार-प्रविविष्टान् बन्धन-आगारान् मोचयित्वा चक्र-वर्ति-सुखे स्थापयेद् ब्रह्मत्व-सुखे वा । यो वा + अन्यो मञ्जुश्रीः कुल-पुत्रो वा कुल-दुहिता वा महा-यान-अधिमुक्तस्य प्रसन्न-चित्तो दर्शन-अभिलाषी भवेद् वर्णं च + अस्य + उदाहरेद् । अयं ततो * अ-संख्येयतरं पुण्यं प्रसवति + इति ॥