प्रमाणवार्त्तिक

सा च तस्यात्मभूतैव तेन नार्थान्तरं फलम् / दधानं तच्च तामात्मन्यर्थाधिगमनात्मना // प्रमाण्av_2.307 //

सव्यापारमिवाभाति व्यापारेण स्वकर्मणि / तद्वशात् तदव्यवस्थानादकारकमपि स्वयम् // प्रमाण्av_2.308 //

यथा फलस्य हेतूनां सदृशात्मतयोद्भवात् / हेतुरूपग्रहो लोके ऽक्रियावत्त्वे ऽपि कथ्यते // प्रमाण्av_2.309 //

आलोचनाक्षसम्बन्धविशेषणधियामतः / नेष्टं प्रामाण्यमेतेषां व्यवधानात् क्रियां प्रति // प्रमाण्av_2.310 //

सर्वेषामुपयोगे ऽपि कारकाणां क्रियां प्रति / यदन्त्यं भेदकं तस्यास्तत् साधकतमं मतम् // प्रमाण्av_2.311 //

सर्वसामान्यहेतुत्वासक्षाणामस्ति नेदृशम् / तद्भेदे ऽपि ह्यतद्रूपस्यास्येदमिति तत् कुतः // प्रमाण्av_2.312 //

एतेन शेषं व्याख्यातं विशेषणधियां पुनः / अताद्रू प्ये न भेदो ऽपि तद्वदन्यधियो ऽपि वा // प्रमाण्av_2.313 //

नेष्टो विषयभेदो ऽपि क्रियासाधनयोर्द्वयोः / एकार्थत्वे द्वयं व्यर्थ न च स्यात् क्रमभाविता // प्रमाण्av_2.314 //

साध्यसाधनताभावः सकृद्भावे धियों ऽशयोः / तद्व्यवस्थाश्रयत्वेन साध्यसाधनसंस्थितिः // प्रमाण्av_2.315 //

सर्वात्मनापि सम्बद्धं कैश्चिदेवावगम्यते / धर्मेः स नियमो न स्यात् सम्बन्धस्याविशेषतः // प्रमाण्av_2.316 //

तदभेदे ऽपि भेदो ऽयं यस्मात् तस्य प्रमाणता / संस्काराच्चेदताद्रू प्ये न तस्याप्यव्यवस्थितेः // प्रमाण्av_2.317 //

क्रियाकरणयोरैक्यविरोध इति चेद् असत् / धर्मभेदाभ्युपगमाद् वस्त्वभिन्नमितीष्यते // प्रमाण्av_2.318 //

एवम्प्रकारा सर्वैव क्रियाकारकसंस्थितिः / भावस्य भिन्नानभिमतेष्वप्यारोपेण वृत्तितः // प्रमाण्av_2.319 //

कार्थसंविद् यदेवेदं प्रत्येक्षं प्रतिवेदनम् / तदर्थवेदनं केन ताद्रू प्याद् व्यभिचारि तत् // प्रमाण्av_2.320 //

अथ सो ऽनुभवः क्वास्य तदेवेदं विचार्यते / सरूपयन्ति तत् केन स्थूलाभासं च ते ऽणवः // प्रमाण्av_2.321 //

तन्नार्थरूपता तस्य सत्यां सा व्यभिचारिणी / तत्संवेदनभावस्य न समर्था प्रसाधने // प्रमाण्av_2.322 //

तत्सारूप्यतदुत्पत्ती यदि संवेद्यलक्षणम् / संवेद्य स्यात् समानार्थ विज्ञानं समनन्तरम् // प्रमाण्av_2.323 //

इदं दृष्टं श्रुतं वेदम् इति यत्रावसायधीः / न तस्यानुभवः सैव प्रत्यासत्तिर्विचार्यते // प्रमाण्av_2.324 //

दृश्यदर्शनयोर्येन तस्य तद् दर्शनं मतम् / तयोः सम्बन्धमाश्रित्य द्रष्टुरेष विनिश्चयः // प्रमाण्av_2.325 //

आत्मा स तस्यानुभवः स् च नान्यस्य कस्यचित् / प्रत्यक्षप्रतिवेद्यत्वमपि तस्य तदात्मता // प्रमाण्av_2.326 //

नान्यो ऽनुभाव्यस्तेनास्ति तस्य नानुभवो ऽपरः / तस्यापि तुल्यचोद्यत्वात् स्वयं सैव प्रकाशते // प्रमाण्av_2.327 //

नीलादिरूपस्तस्यासौ स्वभावो ऽनुभवश्च सः / नीलाद्यनुभवात् ख्यातः स्वरूपानुभवो ऽपि सन् // प्रमाण्av_2.328 //

प्रकाशमानस्तादात्म्यात् स्वरूपस्य प्रकाशकः / यथा प्रकाशो ऽभिमतस्तथा धीरात्मवेदिनी // प्रमाण्av_2.329 //

तस्याश्चार्थान्तरे वेद्ये दुर्घटौ वेद्यवेदकौ / अवेद्यवेदकाकारा यथा भ्रान्तैर्निरीक्ष्यते // प्रमाण्av_2.330 //

विभक्तलक्षणग्राह्यग्राहकाकारविप्लवा / तथा कृतव्यवस्थेयं केशादिज्ञानभेदवत् // प्रमाण्av_2.331 //

यदा तदा न सञ्चोद्यग्राह्यग्राहकलक्षणा / तदान्यसंविदो ऽभावात् स्वसंवित् फलमिष्यते // प्रमाण्av_2.332 //

यदि बह्यो ऽनुभूयेत को दोषो नैव कश्चन / इदमेव किमुक्तं स्यात् स बाह्यो ऽर्थो ऽनुभूयते // प्रमाण्av_2.333 //

यदि बुद्धिस्तदाकारा सास्त्याकारविशेषिणी / सा बाह्यादन्यतो वेति विचारमिदमर्हति // प्रमाण्av_2.334 //

दर्शनोपाधिरहितस्याग्रहात तद्ग्रहे ग्रहात् / दर्शनं नीलनिर्भासं नार्थो बाह्यो ऽस्ति केवलम् // प्रमाण्av_2.335 //

कस्यचित् किञ्चिदेवान्तर्वासनायाः प्रबोधकम् / ततो धियां विनियमो न बाह्यार्थव्यपेक्षया // प्रमाण्av_2.336 //

तस्माद् द्विरूपमस्त्येकं यदेवमनुभूयते / स्मर्यते चोभयाकारस्यास्य संवेदनं फलम् // प्रमाण्av_2.337 //

यदा नुष्पन्नत्द्भाव इष्टो ऽनिष्टो ऽपि वा परः / विज्ञप्तिहेतुर्विषयस्तस्याश्चानुभवस्तथा // प्रमाण्av_2.338 //

यदा सविषयं ज्ञानं ज्ञानांशे ऽर्थव्यवस्थितेः / तदा य आत्मानुभवः स एवार्थविनिश्चयः // प्रमाण्av_2.339 //

यदीष्टाकार आत्मा स्यादन्यथा वानुभूयते / इष्टो ऽनिष्टो ऽपि वा तेन भवत्यर्थः प्रवेदितः // प्रमाण्av_2.340 //

विद्यमाने ऽपि बाह्ये ऽर्थे यथानुभवमेव सः / निश्चितात्मा स्वरूपेण नानेकात्मत्वदोषतः // प्रमाण्av_2.341 //

यदि बाह्यं न विद्येत क्स्य संवेदनं भवेत् / यद्यगत्या स्वरूपस्य बाह्यस्यैव न किं मतम् // प्रमाण्av_2.342 //

अभ्युपाये ऽपि भेदेन न स्यादनुभवो द्वयोः / अदृष्टावरणात् स्यात् चेन्न नामार्थावशो गतिः // प्रमाण्av_2.343 //

तमनेकात्मकं भावमेकात्मत्वेन दर्शयत् / तददृष्टं कथं नाम भवेदर्थस्य दर्शकम् // प्रमाण्av_2.344 //

इष्टानिष्टावभासिन्यः कल्पना नाक्षधीर्यदि / अनिष्टादावसन्धानं दृष्टं तत्रापि चेतसाम् // प्रमाण्av_2.345 //

तस्मात् प्रमेये बाह्ये ऽपि युक्तं स्वानुभवः फलम् / यतः स्वभावो ऽस्य यथा तथैवार्थविनिश्चयः // प्रमाण्av_2.346 //

तदर्थाभासतैवास्य प्रमाणं न तु सन्नपि / ग्राहकात्मापरार्थत्वाद् बाह्येष्वर्थेषपेक्षते // प्रमाण्av_2.347 //

यस्माद् यथा निविष्टो ऽसावर्थात्मा प्रत्यये तथा / निश्चीयते निविष्टो ऽसावेवमित्यात्मसंविदः // प्रमाण्av_2.348 //

इत्यर्थसंवित् सैवेष्टा यतो ऽर्थात्मा न दृश्यते / तस्माद् बुद्धिनिवेश्यार्थः साधनं तस्य सा क्रिया // प्रमाण्av_2.349 //

यथा निविशते सो ऽर्थो यतः सा प्रथते तथा / अर्थस्थितेस्तदात्मत्वात् स्वविदप्यर्थविन्मता // प्रमाण्av_2.350 //

तस्माद् विषयभेदो ऽपि न स्वसंवेदनं फलम् / उक्तं स्वभावचिन्तायां तादात्म्यादर्थसंविदः // प्रमाण्av_2.351 //

तथावभासमानस्य तादृशो ऽन्यादृशो ऽपि वा / ज्ञानस्य हेतुरर्थो ऽपीत्यर्थस्येष्टा प्रमेयता // प्रमाण्av_2.352 //

यथाकथञ्चित् तस्यार्थरूपं मुक्त्वावभासिनः / अर्थग्रहः कथम् सत्यं न जाने ऽहमपीदृशम् // प्रमाण्av_2.353 //

अविभागो ऽपि बुद्ध् यात्मविपर्यासितदर्शनैः / ग्राह्यग्राहकसंवित्तिभेदवानिव लक्ष्यते // प्रमाण्av_2.354 //

मन्त्राद्यु पप्लुताक्षाणां यथा मृच्छकलादयः / अन्यथैवावभासन्ते तद्रूपरहिता अपि // प्रमाण्av_2.355 //

तथैव दर्शनात् तेषामनुपप्लुतचक्षुषा / दूरे यथा वा मरुषु महानल्पो ऽपि दृश्यते // प्रमाण्av_2.356 //

यथानुदर्ह्सनं चेयं मेयमानफलस्थितिः / क्रियते ऽविद्यमानापि ग्राह्यग्राहकसंविदाम् // प्रमाण्av_2.357 //

अन्यथैकस्य भावस्य नानारूपावभासिनः / सत्यं कथं स्युराकारास्तदेकत्वस्य हानितः // प्रमाण्av_2.358 //

अन्यस्यान्यत्वहानेश्च नाभेदो रूपदर्शनात् / रूपाभेदं च पश्यन्तो धीरभेदं व्यवस्यति // प्रमाण्av_2.359 //

भावा येन निरूप्यन्ते तद्रूपं नास्ति तत्त्वतः / यस्मादेकमनेकं च रूपं तेषां न विद्यते // प्रमाण्av_2.360 //

साधर्म्यदर्शनाल्लोके भ्रान्तिर्नामोपजायते / अतदात्मनि तादात्म्यव्यवसायेन नेह तत् // प्रमाण्av_2.361 //

अदर्शनाज्जगत्यस्मिन्नेकस्यापि तदात्मनः / अस्तीयमपि या त्वन्तरुपप्लवसमुद्भवा // प्रमाण्av_2.362 //

दोषोद्भवा प्रकृत्या सा वितथप्रतिभासिनी / अनपेक्षितसाधर्म्यदृगादिस्तैमिरादिवत् // प्रमाण्av_2.363 //

तत्र बुद्धेः परिच्छेदो ग्राहकाकारसम्मतः / तादात्म्यादात्मवित् तस्य स तस्य साधनं ततः // प्रमाण्av_2.364 //

तत्रात्मविषये माने यथारागादि वेदनम् / इयं सर्वत्र संयोज्या मानमेयफलस्थितिः // प्रमाण्av_2.365 //

तत्राप्यनुभवात्मत्वात् ते योग्या स्वात्मसंविदि / इति सा योग्यता मानमात्मा मेयः फलं स्ववित् // प्रमाण्av_2.366 //

ग्राहकाकारसंख्याता परिच्छेदात्मतात्मनि / सा योग्यतेति च प्रोक्तं प्रमाणं स्वात्मवेदनम् // प्रमाण्av_2.367 //

सर्वमेव हि विज्ञानं विषयेभ्यः समुद्भवद् / तदन्यास्यापि हेतुत्वे कथञ्चिद् विषयाकृति // प्रमाण्av_2.368 //

यथैवाहारकालादेर्हेतुत्वे ऽपत्यजन्मनि / पित्रोस्तदेकस्याकारं धत्ते नान्यस्य कस्यचित् // प्रमाण्av_2.369 //

तद्धेतुत्वेन तुल्ये ऽपि तदन्यैर्विषये मतम् / विषयत्वं तदंशेन तदभावे न तद् भवेत् // प्रमाण्av_2.370 //

अनर्थाकारशङ्का स्यादप्यर्थवति चेतसि / अतीतार्थग्रहे सिद्धे द्विरूपत्वात्मवेदने // प्रमाण्av_2.371 //

नीलाद्याभासभेदित्वान्नर्थो जातिराद्वती / सा चानित्या न जातिः स्यान्नित्या चा जनिका कथम् // प्रमाण्av_2.372 //

नामादिकं निषिद्धं प्राङ् नायमर्थवतां क्रमः / इच्छमात्रानुरोधित्वादर्थशक्तिर्न सिध्यति // प्रमाण्av_2.373 //

स्मृतिश्चेदृग्विधं ज्ञानं तस्याश्चानुभवाद् भवः / स चार्थाकाररहितः सेदानीं तद्वती कथम् // प्रमाण्av_2.374 //

नार्थाद् भावस्तदाभावात् स्यात्तथानुभवे ऽपि सः / आकारः स च नार्थस्य स्पष्टकारविवेकतः // प्रमाण्av_2.375 //

व्यतिरिक्तं तदाकारं प्रतीयादपरस्तदा / नित्यमात्मनि सम्बन्धे प्रतीयात् कथितं च न // प्रमाण्av_2.376 //

एकैकेनाभिसम्बन्धे प्रतिसन्धिर्न युज्यते / एकार्थाभिनिवेशात्मा प्रवक्तृश्रोतृचेतसोः // प्रमाण्av_2.377 //

तदेकव्यवहारश्चेत् सादृश्यादतदाभयोः / भिन्नात्मार्थ कथं ग्राह्यस्तदा स्याद्धीरनर्थिका // प्रमाण्av_2.378 //

तच्चानुभवविज्ञानेनोभयांशावलम्बिना / एकाकारविशेषेण तज्ज्ञानेनानुबध्यते // प्रमाण्av_2.379 //

अन्यथा ह्यतथारूपं कथं ज्ञाने ऽधिरोहति / एकाकारोत्तरं ज्ञानं तथा ह् युक्तरमुक्तरम् // प्रमाण्av_2.380 //

तस्यार्थरूपेणाकारावात्माकारश्च कश्चन / द्वितीयस्य तृतीयेन ज्ञानेन हि विविच्यते // प्रमाण्av_2.381 //

अर्थकार्यतया ज्ञानस्मृतावर्थस्मृतेर्यदि / भ्रान्त्या सङ्कलनं ज्योतिर्मनस्कारे च सा भवेत् // प्रमाण्av_2.382 //

सर्वेषामपि कार्याणां कारणैः स्यात् तथा ग्रहः / कुलालादिविवेकेन न स्मर्येत घटस्ततः // प्रमाण्av_2.383 //

यस्मादतिशयाज् ज्ञानमर्थसंसर्गभाजनम् / सारूप्यात्तत् किमन्यत् स्याद् दृष्टेश्च यमलादिषु // प्रमाण्av_2.384 //

आद्यानुभयरूपत्वे ह्ये करूपे व्यवस्थितम् / द्वितीयं व्यतिरिच्येत् न परामर्शचेतसा // प्रमाण्av_2.385 //

अर्थसंकलनाश्लेषा ंधीर्द्वितीयावलम्बते / नीलादिरूपेण धियं भासमानां पुरस्ततः // प्रमाण्av_2.386 //

अन्यथा याद्यमेवैकं संयोज्येतार्थसम्भवात् / ज्ञानं नदृष्टसम्बन्धं पूर्वार्थेनोत्तरोत्तरम् // प्रमाण्av_2.387 //

सकृत् संवेद्यमानस्य नियमेन धिया सह / विषयस्य ततो ऽन्यत्वं केनाकारेण सिध्यति // प्रमाण्av_2.388 //

भेदश्च भ्रान्तविज्ञानैर्दृ श्येतेन्दाविवाद्वये / संवित्तिनियमो नास्ति भिन्नयोर्नीलपीतयोः // प्रमाण्av_2.389 //

नार्थासंवेदनः कश्चिदनर्थ वापि वेदनम् / दृष्टं संवेद्यमानं तत् तयोर्नास्ति विवेकिता // प्रमाण्av_2.390 //

तस्मादर्थस्य दुर्वारं ज्ञानकालावभासिनः / ज्ञानदव्यतिरेकित्वम् हेतुभेदानुमा भवेत् // प्रमाण्av_2.391 //

अभावाद्क्षबुद्धीनां सत्स्वप्यन्येषु हेतुषु / नियमं यदि न ब्रु यात् प्रत्ययात् समनन्तरात् // प्रमाण्av_2.392 //

बीजादङ्कुरजन्माग्नेर्धूमात् सिद्धिरितीदृशी / बह्यार्थाश्रयिणी यपि कारकज्ञापकस्थितिः // प्रमाण्av_2.393 //

सापि तद्रु पनिर्भासा तथा नियतसङ्गमाः / बुद्धीराश्रित्य कल्प्येत यदि किं वा विरुध्यते // प्रमाण्av_2.394 //

अनग्निजन्यो धूमः स्यात् तत्कार्यात् कारणे गतिः / न स्यात् कारणतायां वा कुत एकान्ततो गतिः // प्रमाण्av_2.395 //

तत्रापि धूमाभासा धीः प्रबोधपटुवासनाम् / गमयेदग्निनिर्भासां धियमेव न पावकम् // प्रमाण्av_2.396 //

तद्योग्यवासनागर्भ एव धूमावभासिनीम् / व्यनक्ति चित्तसन्तानि धियं धूमो ऽनितस्ततः // प्रमाण्av_2.397 //

अस्त्येष विदुषां वादो बाह्यां त्वाश्रित्य वर्ण्यते / द्वैरूप्यं सहसंवित्तिनियमात् तच्च सिध्यति // प्रमाण्av_2.398 //

ज्ञानमिन्द्रियभेदेन पटुमन्दाविलादिकाम् / प्रतिभासभिदामर्थे बिभ्रदेकत्र दृश्यते // प्रमाण्av_2.399 //

अर्थस्याभिन्नरूपत्वादेकरूपं भवेन्मनः / सर्वै तदर्थमर्थाच्चेत् तस्य नास्ति तदाभता // प्रमाण्av_2.400 //

अर्थाश्रयेणोद्भवतस्तद्रूपमनुकुर्वतः / तस्य केनचिदंशेन परतो ऽपि भिदा भवेत् // प्रमाण्av_2.401 //

तथा ह्याश्रित्य पितरं तद्रूपो ऽपि सुतः पितुः / भेदं केनचिदंशेन कुतश्चिदवलम्बते // प्रमाण्av_2.402 //

मयूरचन्द्रकाकारं नीललोहितभास्वरम् / सम्पश्यन्ति प्रदीपादेर्मण्डलं मन्दचक्षुषः // प्रमाण्av_2.403 //

तस्य तद्बाह्यारूपत्वे का प्रसन्नेक्षणे ऽक्षमा / भूतं पश्यंश्च तद्दर्शी कथं चोपहतेन्द्रियः // प्रमाण्av_2.404 //

शोधितं तिमिरेणास्य व्यक्तं चक्षुरतीन्द्रियम् / पश्यतो ऽन्याक्षदृश्ये ऽर्थे तदव्यक्तं कथं पुनः // प्रमाण्av_2.405 //

आलोकाक्षमनस्कारादन्यस्यैकस्य गम्यते / शक्तिर्हेतुस्ततो नान्यो ऽहेतुश्च विषयः कथम् // प्रमाण्av_2.406 //

स एव यदि धीहेतुः कि प्रदीपमपेक्षते / दीपमात्रेण धीभावादुभयं नापि कारणम् // प्रमाण्av_2.407 //

दूरासन्नादिभेदेन व्यक्ताव्यक्तं न युज्यते / तत् स्यादालोकभेदाच्चेत् तप्तिधानापिधानयोः // प्रमाण्av_2.408 //

तुल्या दृष्टिरदृष्टिर्वा सूक्ष्मों ऽशस्तस्य कश्चन् / आलोकन न मन्देन दृश्यते ऽतो भिदा यदि // प्रमाण्av_2.409 //

एकत्वे ऽर्थस्य बाह्यस्य दृश्यादृश्यभिदा कुतः / अनेकत्वे ऽणुशो भिन्ने दृश्यादृश्याभिदा कुतः // प्रमाण्av_2.410 //

मान्द्यपाटवभेदेन भासो बुद्धभिदा यदि / भिन्ने ऽन्यस्मिन्नभिन्नस्य कुतो भेदेन भासनम् // प्रमाण्av_2.411 //

मन्दं तदपि तेजः किमावृतेरिह सा न किम् / तनुत्वं तेजसो ऽप्येतदस्त्यन्यत्राप्यतानवम् // प्रमाण्av_2.412 //

atyāsanne ca suvyaktaṃ tejastat syādtisfuṭam / तत्राप्यदृष्टमाश्रित्य भवेद् रूपान्तरं यदि // प्रमाण्av_2.413 //

अन्योन्यावरणात् तेषां स्यात् तेजोविहतिस्ततः / तत्रैकमेव दृश्येत् तस्यानावरणे सकृत् // प्रमाण्av_2.414 //

paśyet sfuṭāsfuṭaṃ rūpameko 'dṛṣṭena vāraṇe / अर्थानर्थौ न येन स्तस्तददृष्टं करोति किम् // प्रमाण्av_2.415 //

तस्मात् संविद् यथाहेतु जायमानार्थसंश्रयात् / प्रतिभासभिदां धत्ते शेषाः कुमतिदुर्नयाः // प्रमाण्av_2.416 //

ज्ञानशब्दप्रदीपानां प्रत्यक्षस्येतरस्य वा / जनकत्वेन पूर्वेषां क्षणिकानां विनाशतः // प्रमाण्av_2.417 //

व्यक्तिः कुतो ऽसता ज्ञानादन्यस्यानुपकारिणः / व्यक्तौ व्यज्येत सर्वो ऽर्थस्तद्धेतोर्नियमो यदि // प्रमाण्av_2.418 //

नषापि कल्पना ज्ञाने ज्ञानं त्वर्थावभासतः / तं व्यनक्तीति कथ्येत तदभावे ऽपि तत्कृतम् // प्रमाण्av_2.419 //

नाकारयति चान्यो ऽर्थो ऽनुपकारात् सहोदितः / व्यक्तो ऽनाकारयन् ज्ञानं स्वाकारेण कथं भवेत् // प्रमाण्av_2.420 //

वज्रोपलादिरप्यर्थः स्थिरः सो ऽन्यानपेक्षणात् / सकृत् सर्वस्य जनयेज्ज्ञानानि जगतः समम् // प्रमाण्av_2.421 //

क्रमाद् भवन्ति तान्यस्य सहकार्यु पकार्यतः / आहुः प्रतिक्षणं भेदं स दोषो ऽत्रापि पूर्ववत् // प्रमाण्av_2.422 //

संवेदनस्य तादात्म्ये न विवादो ऽस्ति कस्यचित् / तस्यार्थरूपतासिद्धा सापि सिध्यति संस्मृतेः // प्रमाण्av_2.423 //

भेदेनाननुभूते ऽस्मिन्नविभक्ते स्वगोचरैः / एवमेतन्न खल्वेवमिति सा स्यान्न भेदिनी // प्रमाण्av_2.424 //

न चानुभवमात्रेण कश्चिद् भेदो विवेचकः / विवेकिनी न चास्पष्टभेदे धीर्यमलादिवत् // प्रमाण्av_2.425 //

द्वैरूप्यसाधनेनापि प्रायः सिद्धं स्ववेदनम् / स्वरूपभूताभासस्य तदा संवेदनेक्षणात् // प्रमाण्av_2.426 //

धियातद्रू पया ज्ञाने निरुद्धे ऽनुभवः कथम् / स्वं च रूपं न सा वेत्तीत्युत्सन्नो ऽनुभवो ऽखिलः // प्रमाण्av_2.427 //

बहिर्मु खं च तज्ज्ञानं भात्यर्थप्रतिभासवत् / बुद्धेश्च ग्राहिका वित्तिर्नित्यमन्तर्मुखात्मनि // प्रमाण्av_2.428 //

यो यस्य विषयाभासस्तं वेत्ति न तदिप्यपि / प्राप्तं संवेदनं सर्वसदृशानां परस्परम् / बुद्धिः सरूपा तद्विच्चेत् नेदानीं वित् सरूपिका // प्रमाण्av_2.430 //

स्वयं सो ऽनुभवस्तस्या न स सारूप्यकारणः / क्रियाकर्मव्यवस्थायास्तल्लोके स्यान्निबन्धनम् // प्रमाण्av_2.431 //

स्वभावभूततद्रु पसंविदारोपविप्लवात् / नीलदेरनुभूताख्या नानुभूतेः परात्मनः // प्रमाण्av_2.432 //

धियो नीलादिरूपत्वे बाद्यो ऽर्थः किम्प्रमाणकः / धियो ऽनीलादिरूपत्वे स तस्यानुभवः कथम् // प्रमाण्av_2.433 //

यदा संवेदनात्मत्वं न सारूप्यनिबन्धनम् / सिद्धं तत् स्वत् एवास्य किमर्थेनोपनीयते // प्रमाण्av_2.434 //

न च सर्वात्मना साम्यमज्ञानत्वप्रसङ्गतः / न च केनचिदंशेन सर्व सर्वस्य वेदनम् // प्रमाण्av_2.435 //

यथा नीलादिरूपत्वान्नीलाद्यनुभवो मतः / तथानुभवरूपत्वात् तस्याप्यनुभवो भवेत् // प्रमाण्av_2.436 //

नानुभूतो ऽनुभव इत्यर्थवद्धि विनिश्चयः / तस्माददोष इति चेत् नार्थे ऽप्यस्त्येष सर्वदा // प्रमाण्av_2.437 //

कस्माद् वानुभवे नास्ति सति सत्तानिबन्धने / अपि चेदं यदाभाति दृश्यमाने सितादिके // प्रमाण्av_2.438 //

puṃ saḥ sitādyabhivyaktirūpaṃ saṃvedanaṃ sfuṭam / तत् कि सिताद्यभिवयक्तेः पररूपमथात्मनः // प्रमाण्av_2.439 //

पररूपे ऽप्रकाशायां व्यक्तौ व्यक्तं कथं सितम् / ज्ञानं व्यक्तिर्न सा व्यक्तेत्यव्यक्तमखिलं जगत् // प्रमाण्av_2.440 //

व्यक्तेर्व्यक्त्यन्तरव्यक्तावपि दोषप्रसङ्गतः / दृष्ट्या वाज्ञातसम्बन्धं विशिनष्टि तया कथम् // प्रमाण्av_2.441 //

यस्माद् द्वयोरेकगतौ न द्वितीयस्य दर्शनम् / द्वयोः संसृष्टयोर्दृष्टौ स्याद् दृष्टमिति निश्चयः // प्रमाण्av_2.442 //

सरूपं दर्शनं यस्य दृश्यते ऽन्येन चेतसा / दृष्टाख्या तत्र चेत् सिद्धं सारूप्येस्य स्ववेदनम् // प्रमाण्av_2.443 //

अथात्मरूपं नो वेत्ति पररूपस्य वित् कथम् / सारूप्याद् वेदनाख्या च प्रागेव प्रतिवर्णिता // प्रमाण्av_2.444 //

दृष्टयोरेव सारूप्यग्रहो ऽर्थ च न दृष्टवान् / प्राक् कथं दर्शनेनास्य सारूप्यं सो ऽध्यवस्यति // प्रमाण्av_2.445 //

सारूप्यमपि नेच्छेद् यस्तस्य नोभयदर्शनम् / तदार्थो ज्ञानमिति च ज्ञाते चेति गता कथा // प्रमाण्av_2.446 //

अथ स्वरूपम् सा तर्हि स्वयमेव प्रकाशते / यत् तस्यामप्रकाशायामर्थः स्यादप्रकाशितः // प्रमाण्av_2.447 //

एतेनानात्मवित्पक्षे सर्वार्थादर्शनेन ये / अप्रत्यक्षां धियं प्राहुस्ते ऽपि निर्वर्णितोत्तराः // प्रमाण्av_2.448 //

आश्रयालम्बनाभ्यासभेदाद् भिन्नप्रवृत्तयः / सुखदुःखाभिलाषादिभेदा बुद्धय एव ताः // प्रमाण्av_2.449 //

प्रत्यक्षाः तद्विविक्तं च नान्यत् किञ्चिद्विभाव्यते / यत्तज्ज्ञानं परो ऽप्येतान् भुञ्जीतान्येन विद् यदि // प्रमाण्av_2.450 //

तज्जा तत्प्रतिभासा व यदि धीर्वेत्ति नापरा / आलम्बमानस्यान्यस्याप्यस्त्यवश्यमिदं द्वयं // प्रमाण्av_2.451 //

अथ नोत्पद्यते तस्मान्न च तत्प्रतिभासिनी / सा धीर्निर्विषया प्राप्ता सामान्यं च तदग्रहे // प्रमाण्av_2.452 //

न गृह्यत् इति प्रोक्तम् न च तद्वस्तु किञ्चन / तस्मादर्थावभासो ऽसौ नान्यस्तस्या धियस्ततः // प्रमाण्av_2.453 //

सिद्धे प्रत्यक्षभावात्मविदौ गृह्णाति तान् पुनः / नाध्यक्षमिति चेदेष कुतो भेदः समार्थयोः // प्रमाण्av_2.454 //

अदृष्टैकार्थयोगादेः संविदो नियमो यदि / सर्वथान्यो न गृह्णीयात् संविद्भेदो ऽप्यपोदितः // प्रमाण्av_2.455 //

येषां च योगिनो ऽन्यस्य प्रत्यक्षेण सुखादिकम् / विदन्ति तुल्यानुभवास्तद्वत् ते ऽपि स्युरातुराः // प्रमाण्av_2.456 //

विषयेम्द्रियसम्पाताभावात् तेषां तदुद्भवम् / नोदेति दुःखमिति चेत् न वै दुःखसमुद्भवः // प्रमाण्av_2.457 //

दुःखस्य वेदनं किन्तु दुःखज्ञानसमुद्भवः / न हि दुःखाद्यसंवेद्यं पीडानुग्रहकारणम् // प्रमाण्av_2.458 //

भासमानं स्वरूपेण पीडा दुःखं स्वयं यदा / न तदालम्बनं ज्ञानं न तदैवं प्रयुज्यते // प्रमाण्av_2.459 //

भिन्ने ज्ञानस्य सर्वस्य तेनालम्बनवेदने / arthasārūpyamālamba ātmā vittiḥ svayaṃ sfuṭā // pramāṇav_2.460 //

अपि चाध्यक्षताभावे धियः स्याल्लिङ्गतो गतिः / तच्चाक्षमर्थो धीः पूर्वो मनस्कारो ऽपि वा भवेत् // प्रमाण्av_2.461 //

कार्यकारणसामग्र् यामस्यां सम्बन्धि नापरम् / सामर्थ्यादर्शनात् तत्र नेन्द्रियं व्यभिचारतः // प्रमाण्av_2.462 //

तथार्थो धीमनस्कारौ ज्ञानं तौ च न सिध्यतः / नाप्रसिद्धस्य लिङ्गत्वं व्यक्तिरर्थस्य चिन्मता // प्रमाण्av_2.463 //

लिङ्गं सैव ननु ज्ञानं व्यक्तो ऽर्थो ऽनेन वर्णितः / व्यक्तावननुभूतायां तद्व्यक्तत्वाविनिश्चयात् // प्रमाण्av_2.464 //

अथार्थस्यैव कश्चित् स विशेषो व्यक्तिरिष्यते / नानुत्पादव्ययवतो विशेषो ऽर्थस्य कश्चन // प्रमाण्av_2.465 //

तदिष्टौ वा प्रतिज्ञानं क्षणभङ्गः प्रसज्यते / स च ज्ञातो ऽथ वाज्ञातो भवेज्ज्ञातस्य लिङ्गता // प्रमाण्av_2.466 //

यदि ज्ञाने ऽपरिच्छिन्ने ज्ञातो ऽसाविति तत् कुतः / ज्ञातत्वेनापरिच्छिन्नमपि तद् गमकं कथम् // प्रमाण्av_2.467 //

अदृष्टदृष्टयो ऽन्येन द्रष्ट्रा दृष्टा न हि क्वचित् / विशेषः सो ऽन्यदृष्टावप्यस्तीति स्यात् स्वधीगतिः // प्रमाण्av_2.468 //

तस्मादनुमितिर्बुद्धेः स्वधर्मनिरपेक्षिणः / केवलान्नार्थधर्मात् कः स्वधर्मः स्वधियो ऽपरः // प्रमाण्av_2.469 //

प्रत्यक्षाधिगतो हेतुः तुल्यारणजन्मनः / तस्य भेदः कुतो बुद्धे र्व्यभिचार्यन्यजश्च सः // प्रमाण्av_2.470 //

रूपादीन् पञ्च विषयानिन्द्रियाण्युपलम्भनम् / मुक्त्वा न कार्यमपरं तस्याः समुपलभ्यते // प्रमाण्av_2.471 //

तत्रात्यक्षं द्वयं पञ्चस्वर्थेष्वेको ऽपि नेक्ष्यते / रूपदर्शनतो जातो यो ऽन्यथा व्यस्तसम्भवः // प्रमाण्av_2.472 //

यदेवमप्रतीतं तल्लिङ्गमित्यतिलौकिकम् / विद्यमाने ऽपि लिङ्गे तां तेन सार्धमपश्यतः // प्रमाण्av_2.473 //

कथं प्रतीतिर्लिङ्गं हि नादृष्टस्य प्रकाशकम् / तत एवास्य लिङ्गात् प्राक् प्रसिद्धेरुपवर्णने // प्रमाण्av_2.474 //

दृष्टान्तान्तरसाध्यत्वं तस्यापीत्यनवस्थितिः / इत्यर्थस्य धियः सिद्धिः नार्थात् तस्याः कथञ्चन // प्रमाण्av_2.475 //

तदप्रसिद्धावर्थस्य स्वयमेवाप्रसिद्धितः / प्रत्यक्षां च धियं दृष्ट्वा तस्याश्चेष्टाभिधादिकम् // प्रमाण्av_2.476 //

परचित्तानुमानं च न स्यादात्मन्यदर्शनात् / सम्बन्धस्य् मनोबुद्धवर्थलिङ्गाप्रसिद्धितः // प्रमाण्av_2.477 //

प्रकाशिता कथं वा स्यात् बुद्धिर्बुद्ध् यन्तरेण वः / अप्रकाशात्मनोः साम्याद् व्यङ्ग्यव्यञ्जकता कुतः // प्रमाण्av_2.478 //

विषयस्य कथं व्यक्तिः प्रकाशे रूपसंक्रमात् / स च प्रकाशस्तद्रूपः स्वयमेव प्रकाशते // प्रमाण्av_2.479 //

तथाभ्युपगमे बुद्धेर्बुद्धौ बुद्धिः स्ववेदिका / सिद्धान्यथा तुल्यधर्मा विषयो ऽपि धिया सह // प्रमाण्av_2.480 //

इति प्रकाशरूपा नः स्वयं धीः सम्प्रकाशते / अन्यो ऽस्यां रूपसंक्रान्त्या प्रकाशः सन् प्रकाशते // प्रमाण्av_2.481 //

सादृश्ये ऽपि हि धीरन्या प्रकाश्या न तया मता / स्वयं प्रकाशमानार्थस्तद्रू पेण प्रकाशते // प्रमाण्av_2.482 //

यथा प्रदीपयोर्दीपघटयोश्च तदाश्रयः / व्यङ् ग्यव्यञ्जकभेदेन व्यवहारः प्रतन्यते // प्रमाण्av_2.483 //

विषयेन्द्रियमात्रेण न दृष्टमिति निश्चयः / तस्माद् यतो ऽयं तस्यापि वाच्यमन्यस्य दशनम् // प्रमाण्av_2.484 //

स्मृतेरप्यात्मवित् सिद्धा ज्ञानस्यान्येन वेदने / दीर्घादिग्रहणं न स्याद् बहुमात्रानवस्थितेः // प्रमाण्av_2.485 //

अवस्थितावक्रमायां सकृदाभासनान्मतौ / वर्णः स्याद्क्रमो ऽदीर्घः क्रमवानक्रमां कथम् // प्रमाण्av_2.486 //

उपकुर्यादसंश्लिष्यन् वर्णभागः परस्परम् / आन्त्यं पूर्वस्थितादूर्ध्व वर्धमानो ध्वनिर्भवेत् // प्रमाण्av_2.487 //

अक्रमेण ग्रहादन्ते क्रमवद्धीश्च नो भवेत् / धियः स्वयं च न स्थानं तदूर्ध्वविषयास्थितेः // प्रमाण्av_2.488 //

स्थाने स्वयं न नश्येत् सा पश्चादप्यविशेषतः / दोषो ऽयं सकृदुत्पन्नाक्रमवर्णस्थितावपि // प्रमाण्av_2.489 //

सकृद्यत्नोद्भवाद् व्यर्थः स्याद् यत्नश्चोत्तरोत्तरः / व्यक्तावप्येष वर्णानां दोषः समनुषज्यते // प्रमाण्av_2.490 //

अनेकया तद्ग्रहणे यान्त्या धीः सानुभूयते / न दीर्घग्राहिका सा च तन्न स्याद् दीर्घधीस्मृतिः // प्रमाण्av_2.491 //

पृथक् पृथक् च बुद्धीनां संवित्तौ तद्ध्वनिश्रुतेः / अविच्छिन्नाभता न स्याद् घटनं च निराकृतम् // प्रमाण्av_2.492 //

विच्छिन्नं शृण्वतो ऽप्यस्य यद्यविच्छिन्नविभ्रमः / ह्रस्वद्वयोच्चारणे ऽपि स्यादविच्छिन्नविभ्रमः // प्रमाण्av_2.493 //

विच्छिन्ने दर्शने चाक्षादविच्छिन्नाधिरोपणम् / नाक्षात् सर्वाक्षबुद्धीनां वितथत्वप्रसङ्गतः // प्रमाण्av_2.494 //

सर्वान्त्यो ऽपि हि वर्णात्मा निमेषतुलितस्थितिः / स च क्रमादनेकाणुसम्बन्धेन नितिष्ठति // प्रमाण्av_2.495 //

एकाण्वत्ययकालश्च कालो ऽल्पीयान् क्षणो मतः / बुद्धिश्च क्षणिका तस्मात् क्रमाद् वर्णान् प्रपद्यते // प्रमाण्av_2.496 //

इति वर्णे ऽपि रुपादावविच्छिन्नावभासिनी / विच्छिन्नाप्यन्यथा बुद्धिः सर्वा स्याद् वितथार्थिका // प्रमाण्av_2.497 //

घटनं यच्च भावानामन्यत्रेन्द्रियविभ्रमात् / भेदालक्षणविभ्रान्तं स्मरणं तद् विकल्पकम् // प्रमाण्av_2.498 //

तस्य स्पष्टावभासित्वं जल्पसंसर्गिणः कुतः / नाक्षग्राह्ये ऽस्ति शब्दानां योजनेति विवेचितम् // प्रमाण्av_2.499 //

विच्छिन्नं पश्यतो ऽप्यक्षैर्घटयेद् यदि कल्पना / अर्थस्य तत्संवित्तेश्च सततं भासमानयोः // प्रमाण्av_2.500 //

बाधके सति सन्न्याये विच्छिन्न इति तत् कुतः / बुद्धीनां शक्तिनियमादिति चेत् स कुतो भतः // प्रमाण्av_2.501 //

युगपद् बुद्ध्यदृष्टेश्चेत् तदेवेदं विचार्यते / तासां समानजातीये सामर्थ्यनियमो भवेत् // प्रमाण्av_2.502 //

तथा हि सम्यग्लक्ष्यन्ते विकल्पाः क्रमभाविनः / एतेन यः समक्षे ऽर्थे प्रत्यभिġयानकल्पनाम् // प्रमाण्av_2.503 //

स्पष्टावभासां प्रत्यक्षां कल्पयेत् सो ऽपि वारितः / केशगोलकदीपादावपि स्पष्टावभासनात् // प्रमाण्av_2.504 //

प्रतीतभेदे ऽप्यध्यक्षा धीः कथं तादृशी भवेत् / तस्मान्न प्रत्यभिज्ञानाद् वर्णाद्येकत्वनिश्चयः // प्रमाण्av_2.505 //

पूर्वानुभूतस्मरणात् तद्धर्मारोपणाद् विना / स एवायमिति ज्ञानं नास्ति तच्छक्षजे कुतः // प्रमाण्av_2.506 //

न चार्थज्ञानसंवित्त्योर्युगपत् सम्भवो यतः / लक्ष्येते प्रतिभासो दौ नार्थार्थज्ञानयोः पृथक् // प्रमाण्av_2.507 //

न ह्यर्थाभासि च ज्ञानमर्थो बाह्यश्च केवलः / एकाकारमतिग्राह्ये भेदभावप्रसङ्गतः // प्रमाण्av_2.508 //

सूपलक्षेण भेदेन यौ संवित्तौ न लक्षितौ / अर्थार्थप्रत्ययो पश्चात् स्मर्येते तौ पृथक् कथम् // प्रमाण्av_2.509 //

क्रमेणानुभवोत्पादे ऽप्यर्थार्थमनसोरयम् / प्रतिभासस्य नानात्वचोद्यदोषो दुरुद्धरः // प्रमाण्av_2.510 //

अर्थसंवेदनं तावत् ततो ऽर्थाभासवेदनम् / न हि संवेदनं शुद्धं भवेदर्थस्य वेदनम् // प्रमाण्av_2.511 //

तथा हि नीलाद्याकार एक एकं च वेदनम् / लक्ष्यते न तु नीलाभे वेदने वेदनं परम् // प्रमाण्av_2.512 //

ज्ञानान्तरेणानुभवो भवेत् तत्रापि हि स्मृतिः / दृष्टा तद्वेदनं केन तस्याप्यन्येन चेद् इमाम् // प्रमाण्av_2.513 //

मालां ज्ञानविदां को ऽयं जनयत्यनुबन्धिनीम् / पूर्वा धीः सैव चेन्न स्यात् सञ्चारो विषयान्तरे // प्रमाण्av_2.514 //

तां ग्राह्यलक्षणप्राप्तामासन्नां जनिकां धियम् / अगृहीत्वोत्तरं ज्ञानं गृह्णीयादपरं कथम् // प्रमाण्av_2.515 //

आत्मनि ज्ञानजनने स्वभावे नियतां च ताम् / को नामान्यो विबध्नीयाद् बहिरंगे ऽन्तरङ्गिकाम् // प्रमाण्av_2.516 //

बाह्याः सन्निहितो ऽप्यर्थस्तां विबध्नन् हि न प्रभुः / धियं नानुभवेत् कश्चिदन्यथार्थस्य सन्निधौ // प्रमाण्av_2.517 //

न चासन्निहितार्थास्ति दशा काचिदतो धियः / उत्खातमूला स्मृतिरप्युत्सन्नेत्युज्ज्वलं मतम् // प्रमाण्av_2.518 //

अतीतादिविकल्पानां येषां नार्थस्य सन्निधिः / सञ्चारकरणाभावाद् उत्सीदेदथचिन्तनम् // प्रमाण्av_2.519 //

आत्मविज्ञानजनने शक्तिसंक्षयतः शनैः / विषयान्तरसञ्चारो यदि सैवार्थधीः कुतः // प्रमाण्av_2.520 //

शक्तिक्षये पूर्वाधियो न हि धीः प्राग्धिया विना / अन्यार्थासक्तिविगुणे ज्ञाने ज्ञानोदयागतेः // प्रमाण्av_2.521 //

सकृद्विजातीयजातावप्येकेन पटीयसा / चित्तेनाहितवैगुण्यादालायान्नान्यसम्भवः // प्रमाण्av_2.522 //

नापेक्षेतान्यथा साम्यं मनोवृत्तेर्मनो ऽन्तरम् / मनोज्ञानक्रमोत्पत्तिरप्यपेक्षा प्रसाधनी // प्रमाण्av_2.523 //

एकत्वान्मनसो ऽन्यम्मिन् सक्तस्यान्यागतेर्यदि / ज्ञानान्तरस्यानुदयो न कदाचित् सहोदयात् // प्रमाण्av_2.524 //

समवृत्तौ च तुल्यत्वात् सर्वदान्यागतिर्भवेत् / जन्म वात्ममनोयोगमात्रजानां सकृद् भवेत् // प्रमाण्av_2.525 //

एकैव चेत् क्रियैकः स्यात् किं दीपो ऽनेकदर्शनः / क्रमेणापि न शक्तं स्यात् पश्चादप्यविशेषतः // प्रमाण्av_2.526 //

अनेन देहपुरुषाबुक्तौ संस्कारतो यदि / नियमः स कुतः पश्चात् बुद्धेश्चेदस्तु सम्मतम् // प्रमाण्av_2.527 //

न ग्राह्यतान्या जननाज्जननं ग्राह्यलक्षणम् / अग्राह्यं न हि तेजो ऽस्ति न च सौक्षम्याद्यनंशके // प्रमाण्av_2.528 //

ग्राह्यताशक्तिहानिई स्यात् नान्यस्य जननात्मनः / ग्राह्याताया न खल्वन्यज्जननं ग्राह्यलक्षणे // प्रमाण्av_2.529 //

साक्षान्न ह्यन्यथा बुद्धे रूपादिरूपकारकः / ग्राह्यातालक्षनादन्यस्तभावनियमो ऽस्य कः // प्रमाण्av_2.530 //

बुद्धेरपि तदस्तीति सापि सत्त्वे व्यव्स्थिता / ग्राह्युपादानसंवित्ती चेतसो ग्राह्यलक्षणम् // प्रमाण्av_2.531 //

रूपादेश्चेतसश्चैवम्विशुद्धधियं प्रति / ग्राह्यलक्षणचिन्तेयमचिन्त्या योगिनां गतिः // प्रमाण्av_2.532 //

तत्र सूक्ष्मादिभावेन ग्राह्यमग्राह्यतां व्रजेत् / रूपादि बुद्धेः किं जातं पश्चाद् यत् प्राङ् न विद्यते // प्रमाण्av_2.533 //

सति स्वधीग्रहे तस्माद् यैवानन्तरहेतुता / चेतसो ग्राह्यता सैव ततो नार्थान्तरे गतिः // प्रमाण्av_2.534 //

नानेकशक्त्यभावे ऽपि भावो नानेककार्यकृत् / प्रकृत्यैवेति गदितम् नानेकस्मान्न चेद् भवेत् // प्रमाण्av_2.535 //

न किञ्चिदेकस्मात् सामग्रयाः सर्वसम्भवः / एकं स्यादपि सामग्र्योरित्युक्तं तदनेककृत् // प्रमाण्av_2.536 //

अर्थ पूर्वञ्च विज्ञानं गृह्णीयद् यदि धीः परा / अभिलापद्वयं नित्यं स्याद् दृष्टक्रममक्रमम् // प्रमाण्av_2.537 //

पूर्वापरार्थभासित्वाच्चिन्तादावेकचेतसि / द्विर्द्विरेकं च भासेत भासनादात्मतद्धियोः // प्रमाण्av_2.538 //

विषयान्तरसञ्चारे यद्यन्त्यं नानुभूयते / परानुभूतवत् सर्वाननुभूतिः प्रसज्यते // प्रमाण्av_2.539 //

आत्मानुभूत प्रत्यक्षं नानुभूतं परैर्यदि / आत्मानुभूतिः सा सिद्धा कुतो येनैवमुच्यते // प्रमाण्av_2.540 //

व्यक्तिहेत्वप्रसिद्धिः स्यात् न व्यक्तेर्व्यक्तमिच्छतः / व्यक्त्यसिद्धवपि व्यक्तं यदि व्यक्तमिदं जगत् // प्रमाण्av_2.541 //

तृतीयः स्वार्थानुमानपरिच्छेदः स्वोपज्ञवृत्तिसहितः

पक्षधर्मस्तदंशेन व्याप्तो हेतुस्त्रिधैव सः / अविनाभावनियमाद्धेत्वाभासास्ततो ऽपरे // प्रमाण्av_3.1 //

कार्य स्वभावैर्यावद्भिरविनाभावि कारणे / हेतुः स्वभावे भावो ऽपि भावमात्रानुरोधिनि // प्रमाण्av_3.2 //

अप्रवृत्तिः प्रमाणानाम् अप्रवृत्तिफलासति / असज्ज्ञानफला काचिद् हेतुभेदव्यपेक्षया // प्रमाण्av_3.3 //

विरुद्धकार्योः सिद्धिरसिद्धिर्हेतुभावयोः / दृश्यात्मनोरभावार्थानुपलब्धिश्चतुर्विधा // प्रमाण्av_3.4 //

तद्विरुद्धिनिमित्तस्य योपलब्धिः प्रयुज्यते / निमित्तयोर्विरुद्धत्वाभावे सा व्यभिचारिणी // प्रमाण्av_3.5 //

इष्टं विरुद्धकार्ये ऽपि देशकालाअद्यपेक्षणम् / अन्यथा व्यभिचारि स्यात् भस्मेवाशीतसाधने // प्रमाण्av_3.6 //

हेतुना यः समग्रेण कायात्पादो ऽनुमीयते / अर्थान्तरानपेक्षत्वात् स स्वभावो ऽनुवर्नितः // प्रमाण्av_3.7 //

सामग्रीफलशक्तीनां परिणामानुबन्धिनि / अनैकान्तिकता कार्ये प्रतिबन्धस्य सम्भवात् // प्रमाण्av_3.8 //

एकसामग्र्यधीनस्य रूपादे रसतो गतिः / हेतुधर्मानुमानेन धूमेन्धनविकारवत् // प्रमाण्av_3.9 //

शक्तिप्रवृत्त्या न विना रसः सैवान्यकारणम् / इत्यतीतैककालानां गतिस्तस्तत्कार्यलिङ्गजा // प्रमाण्av_3.10 //

हेतुना यो ऽसमग्रेण कार्योत्पादो ऽनुमीयते / तच्छेषवदसामर्थ्याद् देहाद् रागानुमानवत् // प्रमाण्av_3.11 //

विपक्षे ऽदृष्टिमात्रेण कार्यसामान्यदर्शनात् / हेतुज्ञानं प्रमाणाभं वचनाद् रागितादिवत् // प्रमाण्av_3.12 //

न चादर्शनमात्रेण विपक्षे ऽव्यभिचारिता / सम्भाव्यव्यभिचारित्वात् स्थालीतण्डुलपाकवत् // प्रमाण्av_3.13 //

यस्यादर्शनमात्रेण व्यतिरेकः प्रदर्श्यते / तस्य संशयहेतुत्वाच्छेषवत् तदुदाहृतम् // प्रमाण्av_3.14 //

हेतोस्त्रिष्वपि रूपेषु निश्चयस्तेन वर्णितः / असिद्धविपरीतार्थव्यभिचारिविपक्षतः // प्रमाण्av_3.15 //

व्यभिचारिविपक्षेण वधर्म्यवचनं च यत् / यद्यदृष्टिफलं तच्च तदनुक्ते ऽपि गम्यते // प्रमाण्av_3.16 //

न च नास्तीति वचनात् तन्नास्त्येव यथा यदि / नास्ति स ख्याप्यते न्यायस्तदा नास्तीति गम्यते // प्रमाण्av_3.17 //

यद्यदृष्टौ निवृत्तिः स्याच्छेषवद् व्यभिचारि किम् / व्यतिरेक्यपि हेतुः स्यान्न वाच्याअसिद्धियोजना // प्रमाण्av_3.18 //

विशेषस्य व्यवच्छेदहेतुता स्याददर्शनात् / प्रमाणान्तरबाधा चेन्नेदानीं नास्तितादृशः // प्रमाण्av_3.19 //

तथान्यत्रापि सम्भाव्यं प्रमाणान्तरबाधनम् / दृष्टायुक्तिरदृष्टेश्च स्यात् स्पर्शस्यविरोधिनी // प्रमाण्av_3.20 //

देशादिभेदाद् दृश्यन्ते भिन्ना द्रव्येषु शक्तयः / तत्रैकदृष्ट्या नान्यत्र युक्तस्तद्भावनिश्चयः // प्रमाण्av_3.21 //

आत्ममृच्चेतनादीनां यो ऽभावस्याप्रसाधकः / स एवानुपलम्भः किं हेत्वभावस्य साधकः // प्रमाण्av_3.22 //

तस्मात् तन्मात्रसम्बद्धः स्वभावो भावमेव वा / निर्वतयेत् कारणं वा कायमव्यभिचारतः // प्रमाण्av_3.23 //

अन्यथकनिवृत्तयान्यविनिवृत्तिः कथं भवेत् / नाश्चवानिति मर्त्येन न भाव्यं गोमतापि किम् // प्रमाण्av_3.24 //

सन्निधानात् तथैकस्य कथमन्यस्य सन्निधिः / गोमानित्येव मर्त्येन भाव्यमश्ववतापि किम् // प्रमाण्av_3.25 //

तस्माद् वैधर्म्यदृष्टान्ते नेष्टो ऽवश्यमिहाश्रयः / तदभावे च तन्नेति वचनादपि तद्गतिः // प्रमाण्av_3.26 //

तद्भावहेतुभावौ हि दृष्टान्ते तदवेदिनः / ख्याप्येते विदुषां वाच्यो हेतुरेव हि केवलः // प्रमाण्av_3.27 //

तेनैव ज्ञातसम्बन्धे द्वयोरन्यतरोक्तितः / अर्थापत्त्या द्वितीये ऽपि स्मृतिः समुपजायते // प्रमाण्av_3.28 //

हेतुस्वभावाभावो ऽतः प्रतिषेधे च कस्यचित् / हेतुः, युक्तोपलम्भस्य तस्य चानुपलम्भनम् // प्रमाण्av_3.29 //

इतीयं त्रिविधोक्त ऽप्यनुपलब्धिरनेकधा / तत्तद्विरिद्धाद्यगतिभेदप्रयोगतः // प्रमाण्av_3.30 //

कार्यकारणभावाद् वा स्वभावाद् वा नियामकात् / अविनाभावनियमो ऽदर्शनान्न न दर्शनात् // प्रमाण्av_3.31 //

अवश्यंभावनियमः कः परस्यान्यथा परैः / अर्थान्तरनिमित्ते वा धर्मे वाससि रागवत् // प्रमाण्av_3.32 //

अर्थान्तरनिमित्तो हि धर्मः स्यादन्य एव सः / पश्याद् भावान्न हेतुत्वं फले ऽप्येकान्तता कुतः // प्रमाण्av_3.33 //

कार्य धूमो हुतभुजः कायधर्मानुवृत्तितः / तस्याभावे तु स भवन् हेतुमतां विलङ्घयेत् // प्रमाण्av_3.34 //

नित्यं सत्त्वमसत्त्वं वाहेतोरन्यानपेक्षणात् / अपेक्षातश्च भावानां कादाचित्कस्य सम्भवः // प्रमाण्av_3.35 //

अग्निस्वभावः शक्रम्य मूर्धा यद्यग्निरेव सः / अथानग्निस्वभावो ऽसौ धूमस्तत्र कथं भवेत् // प्रमाण्av_3.36 //

धूमहेतुस्वभावो हि वह्निस्तच्छक्तिभेदवान् / अधूमहेतोर्धूमस्य भावे स स्यादहेतुकः // प्रमाण्av_3.37 //

अन्वयव्यतिरेकाद् यो यस्य दृष्टो ऽनुवर्तकः / स्वभावस्तस्य तद्धेतुरतो भिन्नान्न सम्भवः // प्रमाण्av_3.38 //

स्वभावे ऽप्यविनाभावो भावमात्रानुरोधिनि / तद्भावे स्वयम्भावस्याभावः स्यादभेदतः // प्रमाण्av_3.39 //

सर्वे भावाः स्वभावेन स्वस्वभावव्यवस्थितेः / स्वभावपरभावाभ्यां यस्माद् व्यावृत्तिभागिनः // प्रमाण्av_3.40 //

तस्माद् यतो यतो ऽर्थानां व्यावृत्तिस्तन्निबन्धनाः / जातिभेदाः प्रकल्प्यन्ते तद्विशेषावगाहिनः // प्रमाण्av_3.41 //

तस्माद् विशेषो यो येन धर्मेण सम्प्रतीयते / न द शक्यस्ततो ऽन्येन तेन भिन्ना व्यवस्थितिः // प्रमाण्av_3.42 //

एकस्यार्थस्वभावस्य प्रत्यक्षस्य सतः स्वयम् / को ऽन्यो भागो न दृष्टः स्याद् यः प्रमाणैः परीक्ष्यते // प्रमाण्av_3.43 //

नो चेद् भ्रान्तिनिमित्तेन संयोज्येत गुणान्तरम् / शुक्तौ वा रजताकारो रूपसाधर्म्यदर्शनात् // प्रमाण्av_3.44 //

तस्माद् दृष्टस्य भावस्य दृष्ट एवाखिलो गुणः / भ्रान्तेर्निश्चीयते नेति साधनं सम्प्रवर्तते // प्रमाण्av_3.45 //

वस्तुग्रहे ऽमनुमानाच्च धर्मस्यैकस्य निश्चये / सर्वग्रहो ह्यपोहे तु नायं दोषः प्रसज्यते // प्रमाण्av_3.46 //

तस्मादपोहविषयमिति लिङ्गं प्रकीर्तितम् / अन्यथा धर्मिणः सिद्धवसिद्धं किमतः परम् // प्रमाण्av_3.47 //

क्वचित् सामान्यविषयं दृष्टे ज्ञानमलिङ्गजम् / कथमन्योपोहविषयं तन्मात्रापोहगोचरम् // प्रमाण्av_3.48 //

निश्चयारोपमनसिर्बाध्यबाधकभावतः / समारोपविवेके ऽस्य प्रवृत्तिरिति गम्यते // प्रमाण्av_3.49 //

यावन्तों ऽशसमारोपास्तन्निरासे विनिश्चयाः / तावन्त एव शब्दाश्च तेन ते भिन्नगोचराः // प्रमाण्av_3.50 //

अन्यथैकेन शब्देन व्याप्त एकत्र वस्तुनि / बुद्ध् या वा नान्यविसय इति पर्यायता भवेत् // प्रमाण्av_3.51 //

यस्यापि नानोपाधेर्धीर्ग्राहिकार्थस्य भेदिनः / नानोपाध्युपकाराङ्गशक्त्यभिन्नात्मनो ग्रहे // प्रमाण्av_3.52 //

सर्वात्मनोपकार्यस्य को भेदः स्यादनिश्चितः / तयोरात्मनि सम्बन्धादेकज्ञाने द्वयग्रहः // प्रमाण्av_3.53 //

धर्मोपकारशक्तीनां भेदे तास्तस्य किं यदि / नोपकारस्ततस्तासां तदा स्यादनवस्थितिः // प्रमाण्av_3.54 //

एकोपकारके ग्राह्ये नोपकारास्ततो ऽपरे / दृष्टे तस्मिन्नदृष्टाश्च तद्ग्रहे सकलग्रहः // प्रमाण्av_3.55 //

यदि भ्रान्तिनिवृत्त्यर्थ गृहीते ऽप्यन्यदिष्यते / तद्व्यवच्छेदविषयं सिद्धं तद्वत् ततो ऽपरम् // प्रमाण्av_3.56 //

असमारोपविषये वृत्ते रपि च निश्चयैः / यन्न निश्चीयते रूपं तत् तेषां विषयः कथम् // प्रमाण्av_3.57 //

प्रत्यक्षेण गृहीते ऽपि विशेर्षे ऽशविबर्जिते / यद्विशेषावसाये ऽस्ति प्रत्ययः स प्रतीयते // प्रमाण्av_3.58 //

तत्रापि चान्यव्यावृत्तिरन्यव्यावृत्त इत्यपि / शब्दाश्च निश्चयाश्चैव निमित्तमनुरिन्धते // प्रमाण्av_3.59 //

द्वयोरेकाभिधाने ऽपि बिभक्तिर्व्यतिरेकिणी / भिन्नमर्थमिवान्वेति वाच्यलेशविशेषतः // प्रमाण्av_3.60 //

भेदान्तरप्रतिक्षे पाप्रतिक्षेपौ तयोर्द्वयोः / पदं संकेतभेदस्य ज्ञातृवाञ्छानुरिधिनः // प्रमाण्av_3.61 //

भेदो ऽयमेव सर्वत्र द्रव्यभावाभिधायिनोः / शब्दयोओर्न तयोर्वाच्ये विशेषस्तेन कश्चन // प्रमाण्av_3.62 //

जिज्ञापयिषुरर्थ तं तद्धितेन तं तद्धितेन कृतापि वा / अन्तेन वा यदि ब्रू यात् भेदो नास्ति ततः परः // प्रमाण्av_3.63 //

तेनान्यापोहविषये तद्वत्पक्षोपवर्णनम् / प्रत्याख्यातं पृथक्त्वे हि स्याद् दोषो जातितद्वतोः // प्रमाण्av_3.64 //

येषां वस्तुवशा वाचो न वोइवक्षापराश्रयाः / षष्ठीवचनभेदादि चोद्यं तान् प्रति युक्तिमत् // प्रमाण्av_3.65 //

यद् यथा वाचकत्वेन वक्तृभिर्विनियम्यते / अनपेक्षितवाह्यार्थ तत् तथा वाचकं वचः // प्रमाण्av_3.66 //

दाराः षण्णगरीत्यादौ भेदाभेदव्यवस्थितेः / खस्य स्वभावः खत्वं चेत्यत्र वा किं निबन्धनम् // प्रमाण्av_3.67 //

पररूपं स्वरूपेण यया संव्रियते धिया / एकार्थप्रतिभासिन्या भावानाश्रित्य भेदिनः // प्रमाण्av_3.68 //

तया संवृतनानात्वाः संवृत्या भेदिनः स्वयम् / अभेदिन इवाभान्ति भावा रूपेण केनचित् // प्रमाण्av_3.69 //

तस्या अभिप्रायवशात् सामान्यं सत् प्रकीर्तितम् / तदसत् परमार्थेन यथा सङ्कल्पितं तया // प्रमाण्av_3.70 //

व्यक्तयो नानुयन्त्यन्यसनुयायि न भासते / ज्ञानादव्यतिरिक्तं वा कथमर्थान्तरं व्रजेत् // प्रमाण्av_3.71 //

तस्मान्मिथ्याविकल्पो ऽयमर्थेष्वेकात्मताग्रहः / इतरेतरभेदो ऽस्य बीजं संज्ञा यदर्थिका // प्रमाण्av_3.72 //

एकप्रत्यवमर्शार्थज्ञानाद्ये काथसाधने / भेदे ऽपि नियताः केचित् स्वभावेनेन्द्रियादिवत् // प्रमाण्av_3.73 //

ज्वरादिशमने काश्चित् सह प्रत्येकमेव वा / दृष्टा यथा वौषधयो नानात्वे ऽपि न चापराः // प्रमाण्av_3.74 //

अविशेषान्न सामान्यमविशेषप्रसङ्गतः / तासां क्षेत्रादिभेदे ऽपि ध्रौव्याच्चानुपकारतः // प्रमाण्av_3.75 //

तत्स्वभावग्रहाद् या धीस्तदर्थे वाप्यनर्थिका / विकल्पिकातत्कार्यार्थभेदनिष्ठा प्रजायते // प्रमाण्av_3.76 //

तस्यां यद्रू पमाभाति बाह्यमेकमिवान्यतः / व्यावृत्तमिव निस्तत्त्वं परीक्षानङ्गभावतः // प्रमाण्av_3.77 //

अर्था ज्ञाननिविष्टास्त एवं व्यावृत्तरूपकाः / अभिन्ना इव चाभान्ति व्यावृत्ताः पुनरन्यतः // प्रमाण्av_3.78 //

त एव तेषां सामान्यसमानाधारगोचरैः / ज्ञानाभिधानैर्मिथ्यार्थो व्यवहारः प्रतन्यते // प्रमाण्av_3.79 //

स च सर्वः पदार्थानामन्योन्याभावसंश्रयः / तेनान्यापोहविषयो वस्तुमाभस्य चाश्रयः // प्रमाण्av_3.80 //

यत्रास्ति वस्तुसम्बन्धो यथोक्तानुमितौ यथा / नान्यत्र भ्रान्तिसाम्ये ऽपि दीपतेजो मणौ यथा // प्रमाण्av_3.81 //

तत्रैककार्यो ऽनेको ऽपि तदकार्यान्यताश्रयः / एकत्वेनाभिधाज्ञानैर्व्यवहारः प्रतार्यते // प्रमाण्av_3.82 //

ततो ऽनेककृदेको ऽपि तद्भावपरिदीपने / अतत्कार्यार्थभेदेन नानाधर्मा प्रतीयते // प्रमाण्av_3.83 //

यथाप्रतीति कथितः शब्दार्थो ऽसावसन्नपि / समानाधिकरण्यं च वस्तुन्यस्य न सम्भवः // प्रमाण्av_3.84 //

धर्मधर्मिव्यस्थानं भेदो ऽभेदश्च यादृशः / असमीक्षिततत्त्वार्थो यथा लोके प्रतीयते // प्रमाण्av_3.85 //

तं तथैव समाश्रित्य साध्यसाधनंसंस्थितिः / परमार्थावताराय विद्वद्भिरवकल्प्यते // प्रमाण्av_3.86 //

संसृज्यन्ते न भिद्यन्ते स्वतो ऽर्थाः पारमार्थिकाः / रूपमेकमनेकं च तेषु बुद्धेरुपप्लवः // प्रमाण्av_3.87 //

भेदस्ततो ऽयं बौद्धे ऽर्थे सामान्यं भेद इत्यपि / तस्यैव चान्यव्यावृत्त्या धर्मभेदः प्रकल्प्यते // प्रमाण्av_3.88 //

साध्यसाधनसंकल्पे वस्तुदर्शनहानितः / भेदः सामान्यसंसृष्टो ग्राह्यो नात्र स्वलक्षणम् // प्रमाण्av_3.89 //

समानभिन्नाद्याकारैर्न तद् ग्राह्यं कथंचन / भेदानां बहुभेदानां तत्रैकस्मिन्नयोगतः // प्रमाण्av_3.90 //

तद्रू पं सर्वतो भिन्नं तथा तत्प्रतिपादिका / न श्रुतिः कल्पना वास्ति समान्येनैव वृत्तितः // प्रमाण्av_3.91 //

शब्दाः संकेतितं प्राहुर्व्यवहाराय स स्मृतः / तदा स्वलक्षणं नास्ति संकेतस्तेन तत्र न // प्रमाण्av_3.92 //

अपि प्रवर्त्तेत पुमान् विज्ञायार्थक्रियाक्षमान् / तत्साधनायेत्यर्थेषु संयोज्यन्ते ऽभिधाक्रियाः // प्रमाण्av_3.93 //

तत्रानर्थक्रियायोग्या जातिस्तद्वानलं स च / साक्षान्न योज्यते कस्मादानन्त्याच्चेदिदं समम् // प्रमाण्av_3.94 //

तत्कारिणामतत्कारिभेदसाम्ये न किं कृतः / तद्वद्दोषस्य साम्याच्चेदस्तु जातिरलं परा // प्रमाण्av_3.95 //

तदन्यपरिहारेण प्रवर्तेतेति च ध्वनिः / उच्यते तेन तेभ्यो ऽस्याव्यवच्छेदे कथं च सः // प्रमाण्av_3.96 //

व्यवच्छेदो ऽस्ति चेदस्य नन्वेतावत् प्रयोजनम् / शब्दानामिति किं तत्र सामान्येनापरेण वः // प्रमाण्av_3.97 //

ज्ञानाद्यर्थक्रियां तां तां दृष्ट्वा भेदे ऽपि कुवतः / अर्थां स्तदन्यविश्लेषविषयैर्ध्वनिभिः सह // प्रमाण्av_3.98 //

संयोज्य प्रत्यभिज्ञानं कुर्यादप्यन्यदर्शने / परस्यापि न सा बुद्धिः सामान्यादेव केवलात् // प्रमाण्av_3.99 //

नित्यं तन्मात्रविज्ञाने व्यक्त्यज्ञानप्रसङ्गतः / तदा कदाचित् सम्बद्धस्यागृहीतस्य तद्वतः // प्रमाण्av_3.100 //

तद्वत्तानिश्चयो न स्याद् व्यवहारस्ततः कथम् / एकवस्तुसहायाश्चेद् व्यक्तयो ज्ञानकारणम् // प्रमाण्av_3.101 //

तदेकं वस्तु किं तासां नानात्वं समपोहति / नानात्वाच्चैकविज्ञानहेतुता तासु नेष्यते // प्रमाण्av_3.102 //

अनेकमपि यद्ये कमपेक्ष्याभिन्नबुद्धिकृत् / ताभिर्विनापि प्रत्यकं क्रियमाणां धियं प्रति // प्रमाण्av_3.103 //

तेनैकेनापि सामर्थ्य तासां नेत्यग्रहो धिया / नीलादेर्नेत्रविज्ञाने पृथक् सामर्थ्यदर्शनात् // प्रमाण्av_3.104 //

शक्तिसिद्धिः समूहे ऽपि नैवं व्यक्तेः कथञ्चन / तासामन्यतामापेक्ष्यं तच्चेच्छक्तं न केवलम् // प्रमाण्av_3.105 //

तदेकमुपकुर्युस्ताः कथमेकां धियं च न / कार्य च तासां प्राप्तो ऽसौ जननं यदुपक्रिया // प्रमाण्av_3.106 //

अभिन्नप्रतिभासा धीर्न भिन्नेष्विति चेन्मतम् / प्रतिभासो धिया भिन्नः समाना इति तद्ग्रहात् // प्रमाण्av_3.107 //

कथं ता भिन्नधीग्राह्याः समाश्चेदेककार्यता / सादृश्यं ननु धीः कार्य तासां सा च विभिद्यते // प्रमाण्av_3.108 //

एकप्रत्यवमर्शस्य हेतुत्वाद् धीरभेदिनी / एकधीहेतुभावेन व्यक्तीनामप्यभिन्नता // प्रमाण्av_3.109 //

सा चातत्कार्यविश्लेषस्तदन्यस्यानुवर्तिनः / अदृष्टेः प्रतिषेधाच्च संकेतस्तद्विदर्थिकः // प्रमाण्av_3.110 //

अतत्कारिविवेकेन प्रवृत्त्यर्थतया श्रुतिः / अकार्यकृति तत्कारितुल्यरूपावभासिनीम् // प्रमाण्av_3.111 //

धियं वस्तुपृथग्भावमात्रबीजामनर्थिकाम् / जनयन्त्यप्यतत्कारिपरिहाराङ्गभावतः // प्रमाण्av_3.112 //

वस्तुभेदाश्रयाच्चार्थे न विसंवादिका मता / ततो ऽन्यापोहविषया तत्कर्त्राश्रितभावतः // प्रमाण्av_3.113 //

अवृक्षव्यतिरेकेण वृक्षार्थग्रहणे द्वयम् / अन्योन्याश्रयमित्येकग्रहाभावे द्वयाग्रहः // प्रमाण्av_3.114 //

सङ्केतासम्भवस्तस्मादिति केचित् प्रचक्षते / तेषामवृक्षाः संङ्केते व्यवच्छिन्ना न वा यदि // प्रमाण्av_3.115 //

व्यवच्छिन्नाः कथं ज्ञाताः प्राग्वृक्षग्रहणादृते / अनिराकरणे तेषां संकेते व्यवहारिणाम् // प्रमाण्av_3.116 //

न स्यात् तत्परिहारेण प्रवृत्तिर्वृ क्षभेदवत् / अविधाय निषिध्यान्यत् प्रदर्श्यैकं पुरः स्थितम् // प्रमाण्av_3.117 //

वृक्षो ऽयमिति संकेतः क्रियते तत् प्रपद्यते / व्यवहारे ऽपि तेनायमदोष इति चेत् तरुः // प्रमाण्av_3.118 //

अयमप्ययमेवेति प्रसङ्गो न निवर्तते / एकप्रत्यवमर्शाख्ये ज्ञाने एकत्र हि स्थितः // प्रमाण्av_3.119 //

प्रपत्ता तदतद्धेतूनर्थान् विभजते स्वयम् / तद्बुद्धिवर्तिनो भावान् भातो हेतुतया धियः // प्रमाण्av_3.120 //

अहेतुरूपविकलानेकरूपानिव स्वयम् / भेदेन प्रतिपद्येतेत्युक्तिर्भेदे नियुज्यते // प्रमाण्av_3.121 //

तं तस्या प्रतियती धीः भ्रान्त्यैकं वस्त्विवेक्षते / क्वचिन्निवेशनायार्थे विनिवर्त्य कुतश्चन // प्रमाण्av_3.122 //

बुद्धेः प्रयुज्यते शब्दस्तदर्थस्यावधारणात् / व्यर्थो ऽन्यथा प्रयोगः स्यात् तज्ज्ञेयादिपदेष्वपि // प्रमाण्av_3.123 //

व्यवहारोपनीतेषु व्यवच्छेद्यो ऽस्ति कश्चन / निवेशनं च यो यस्माद् भिद्यते विनिवर्त्य तम् // प्रमाण्av_3.124 //

तद्भेदे भिद्यमानानां समानाकारभासिनि / स चायमन्यव्यावृत्त्या गम्यते तस्य वस्तुनः // प्रमाण्av_3.125 //

कश्चिद् भाग इति प्रोक्तो रूपं नास्यापि किञ्चिन / तद्गतावेव शब्देभ्यो गम्यते ऽन्यनिवर्तनम् // प्रमाण्av_3.126 //

न तत्र गम्यते कश्चिद् विशिष्टः केनचित् परः / न चापि शब्दो द्वयकृदन्योन्याभाव इत्यसौ // प्रमाण्av_3.127 //

अरूपो रूपत्त्वेन दर्शनं बुद्धिविप्लवः / तेनैवापरमार्थो ऽसावन्यथा न हि वस्तुनः // प्रमाण्av_3.128 //

व्यावृत्तिर्वस्तु भवति भेदो ऽस्यास्मादितिरणात् / एकार्थश्लेषविच्छेद एको व्याप्रियते ध्वनिः // प्रमाण्av_3.129 //

लिङ्गं वा तत्र विच्छिन्नं वाच्यं वस्तु न किञ्चन / यस्याभिधानतो वस्तुसामर्थ्यादखिले गतिः // प्रमाण्av_3.130 //

भवेन्नानाफलः शब्द एकाधारो भवत्यतः / विच्छेदं सूचयन्नेकमप्रतिक्षिप्य वर्तते // प्रमाण्av_3.131 //

यदान्यत् तेन स व्याप्त एकत्वेन च भासते / सामानधिकरण्यं स्यात् तदा बुद्धयनुरोधतः // प्रमाण्av_3.132 //

वस्तुधर्मस्य संस्पर्शो विच्छेदकरणे ध्वनेः / स्यात् सत्यं स हि तत्रेति नैकवस्त्वभिधायिनि // प्रमाण्av_3.133 //

बुद्धावभासमानस्य दृश्यस्याभावनिश्चयात् / तेनान्यापोहविषयाः प्रोक्ताः सामान्यागोचराः // प्रमाण्av_3.134 //

शब्दाश्च बुद्धयश्चैव वस्तुन्येषामसम्भवात् / एकत्वाद् वस्तुरूपस्य भिन्नरूपा मतिः कुतः // प्रमाण्av_3.135 //

अन्वयव्यतिरेकौ वा नैकस्यैकार्थगोचरौ / अभेदव्यवहाराश्च भेदे स्युरनिबन्धनाः // प्रमाण्av_3.136 //

सर्वत्र भावद् व्यावृत्तेर्नैते दोषाः प्रसङ्गिनः / एकाकार्येषु भावेषु तत्कार्यपरिचोदने // प्रमाण्av_3.137 //

गौरवाशक्तिवैफल्याद् भेदाख्यायाः समा श्रुतिः / कृता बृद्धैरतत्कार्यव्यावृत्तिविनिबन्धना // प्रमाण्av_3.138 //

न भावे सर्वभावानां स्वस्वभावव्यवस्थितेः / यद् रूपं शाबलेयस्य बाहुलेयस्य नास्ति तत् // प्रमाण्av_3.139 //

अतत्कार्यपरावृत्तिर्द्वयोरपि च विद्यते / अर्थाभेदेन च विना शब्दाभेदो न युज्यते // प्रमाण्av_3.140 //

तस्मात् तत्कार्यतापीष्टा तत्कार्यादेव भिन्नता / चक्षु रादौ यथा रूपविज्ञानैकफले क्वचित् // प्रमाण्av_3.141 //

अविशेषेरेण तत्कार्यचोदनसम्भवे सति / सकृत् सर्वप्रतीत्यर्थ कश्चित् सांकेतिकीं श्रुतिम् // प्रमाण्av_3.142 //

कुर्यादृते ऽपि तद्रू पसामान्याद् व्यतिरेकिणः / एकवृत्तेरनेको ऽपि यद्येकश्रुतिमान् भवेत् // प्रमाण्av_3.143 //

वृत्तिराधेयता व्यक्तिरिति तस्मिन्न युज्यते / नित्यस्यानुपकार्यस्वान्नाधारः प्रविसर्पतः // प्रमाण्av_3.144 //

शक्तिस्तद्देशजननं कुण्डादेर्बदरादिषु / न सम्भवति साप्यत्र तदभावे ऽप्यवस्थितेः // प्रमाण्av_3.145 //

न स्थितिः साप्ययुक्तैव भेदाभेदविवेचने / विज्ञानोत्पत्तियोग्यत्वायात्मन्यन्यानुरोधि यत् // प्रमाण्av_3.146 //

तद् व्यङ्ग्यं योग्यतायाश्च कारणं कारकं मतम् / प्रागेवास्य च योग्यत्वे तदपेक्षा न युज्यते // प्रमाण्av_3.147 //

सामान्यस्याविकार्यस्य तत्सामान्यवतः कुतः / अञ्जनादेरिव व्यक्तेः संस्कारो नेन्द्रियस्य च // प्रमाण्av_3.148 //

प्रतिपत्तेरभिन्नत्वात् तद्भावाभावकालयोः / व्यञ्जकस्य च जातीनां जातिमत्ता यदीष्यते // प्रमाण्av_3.149 //

प्राप्तो गोत्वादिना तद्वान् प्रदीपादिः प्रकाशकः / व्यक्तेरन्याथ वानन्या येषां जातिस्तु विद्यते // प्रमाण्av_3.150 //

तेषां व्यक्तिष्वपूर्वासु कथं सामान्यबुद्धयः / एकत्र तत्सतो ऽन्यत्र दर्शनासम्भवात् सतः // प्रमाण्av_3.151 //

अनन्यत्वे ऽन्वयाभावादन्यत्वे ऽप्यनपाश्रयात् / न याति न च तत्रासीदस्ति पश्चान्न चांशवत् // प्रमाण्av_3.152 //

जहाति पूर्व नाधारमहो व्यसनसन्ततिः / अन्यत्र वर्त्तमानस्य ततो ऽन्यस्थानजन्मनि // प्रमाण्av_3.153 //

स्वस्मादचलतः स्थानाद् वृत्तिरित्यतियुक्तिमत् / यत्रासौ वर्त्तते भावस्तेन सम्बध्यते ऽपि न // प्रमाण्av_3.154 //

तद्देशिनञ्च व्याप्नोति किमप्येतन्महाद्भुतम् / व्यक्त्यैवैकत्र सा व्यक्ताअभेदात् सर्वत्रगा यदि // प्रमाण्av_3.155 //

सर्वत्र दृश्येताभेदात् सापि न व्यक्तपेक्षिणी / ब्यञ्जकस्याप्रतीतौ न व्यङ्ग्यं सम्यक् प्रतीयते // प्रमाण्av_3.156 //

विपर्ययः पुनः कस्मादिष्टः सामान्यतद्वतोः / पाचकादिष्वभिन्नेन विनाप्यर्थेन वाचकः // प्रमाण्av_3.157 //

भेदान्न हेतुः कर्मास्य न जातिः कर्मसंश्रयात् / श्रुत्यन्तरनिमित्तत्वात् स्थित्यभावाच्चकर्मणः // प्रमाण्av_3.158 //

असम्बन्धान्न सामान्यं नायुक्तं शब्दकारणात् / अतिप्रसंगात् कर्मापि नासत् ज्ञानाभिधानयोः // प्रमाण्av_3.159 //

अनैमित्तिकतापत्तेः न च शक्तिरनन्वयात् / सामान्यं पाचकत्वादि यदि प्रागेव तद् भवेत् // प्रमाण्av_3.160 //

व्यक्तं सत्तदिवन्नो चेन्न पश्चादविशेषतः / क्रियोपकारापेक्षस्य व्यञ्जकत्वे ऽविकारिणः // प्रमाण्av_3.161 //

नापेक्षातिशये ऽप्यस्य क्षणिकत्वात् क्रिया कुतः / तुल्ये भेदे यया जाति प्रत्यासत्त्या प्रसर्पति // प्रमाण्av_3.162 //

क्वचिन्नान्यत्र सैवास्तु शब्दज्ञाननिबन्धनम् / न निवृत्तिं विहायास्ति यदि भावान्वयो ऽपरः // प्रमाण्av_3.163 //

एकस्य कार्यमन्यस्य न स्यादत्यन्तभेदतः / यद्येकात्मतयानेकः कार्यस्यैकस्य कारकः // प्रमाण्av_3.164 //

आत्मैकत्रापि वा सो ऽस्तीति व्यर्थाः स्युः सहकारिणः / नपैत्यभिन्नं तद् रूपं विशेषाः खल्वपायिनः // प्रमाण्av_3.165 //

एकापाये फलाभावाद् विशेषेभ्यस्तदुद्भवः / स पारमार्थिको भावो य एवार्थक्रियाक्षमः // प्रमाण्av_3.166 //

स च नान्वेति योन्वेति न तस्मात् कार्यसम्भवः / तेनात्मनापि भेदे हि हेतुः कश्चिन्न चापरः // प्रमाण्av_3.167 //

स्वभावो ऽयमभेदे तु स्यातां नोशोद्भवौ सकृत् / भेदो ऽपि तेन नैवं चेत् य एकस्मिन् विनश्यति // प्रमाण्av_3.168 //

तिष्ठत्यात्मा न तस्यातो न स्यात् सामान्यभेदधीः / निवृत्तेर्निःस्वभावत्वात् नास्थानस्थानकल्पना // प्रमाण्av_3.169 //

उपप्लवश्च सामान्यधियस्तेनाप्यदूषणा / यत् तस्य जनकं रूपं ततो ऽन्यो जनकः कथम् // प्रमाण्av_3.170 //

भिन्ना विशेषा जनकाः अस्त्यभेदो ऽपि तेषु चेत् / तेन ते ऽजनकाः प्रोक्ताः प्रतिभासो ऽपि भेदकः // प्रमाण्av_3.171 //

अनन्यभाक् स एवार्थस्तस्य व्यावृत्तयो ऽपरे / तत् कार्यकारणं चोक्तं तत् स्वलक्षणमिष्यते // प्रमाण्av_3.172 //

तत्त्यागाप्तिफलाः सर्वाः पुरुषाणां प्रवृत्तयः / यथा भेदाविशेषे ऽपि न सर्व सर्वसाधनम् // प्रमाण्av_3.173 //

तथा भेदाविशेषे ऽपि न सर्व सर्वसाधनम् / भेदे हि कारकं किञ्चिद् वस्तुधर्मतया भवेत् // प्रमाण्av_3.174 //

अभेदे तु विरुध्यते तस्यैकस्य क्रियाक्रिये / भेदो ऽप्यस्त्यक्रियातश्चेद् न कुर्युः सहकारिणः // प्रमाण्av_3.175 //

पर्यायेणाथ कर्तृत्वं स किं तस्यैव वस्तुनः / अत्यन्तभेदाभेदौ तु स्यातां तद्वति वस्तुनि // प्रमाण्av_3.176 //

अन्योन्यं वा तयोर्भेद्ः सदृशासदृशात्मनोः / तयोरपि भवेद् भेदो यदि येनात्मना तयोः // प्रमाण्av_3.177 //

भेदः सामान्यमित्येतद् यदि भेदस्तदात्मना / भेद एव तथा च स्यान्निःसामान्यविशेषता // प्रमाण्av_3.178 //

भेदसामान्ययोर्यद्वद् घटादीनां परस्परम् / यमात्मानं पुरस्कृत्य पुरुषो ऽयं प्रवर्तते // प्रमाण्av_3.179 //

तत्साध्यफलवाञ्छावान् भेदाभेदौ तदाश्रयौ / चिन्त्येते स्वात्मना भेदो व्यावृत्त्या च समानता // प्रमाण्av_3.180 //

अस्त्येव वस्तु नान्वेति प्रवृत्त्यादिप्रसङ्गतः / एतेनैव यदह्रीकाः किमप्यश्लीलमाकुलम् // प्रमाण्av_3.181 //

प्रलपन्ति प्रतिक्षिप्तं तदप्येकान्तसम्भवात् / सर्वस्योभयरूपत्वे तद्विशेषनिराकृतेः // प्रमाण्av_3.182 //

चोदितो दधि खादेति किमुष्ट्रं नाभिधावति / अथास्त्यतिशयः कश्चिद् येन भेदेन वर्त्तते // प्रमाण्av_3.183 //

स एव दधि सो ऽन्यत्र नास्तीत्यनुभयं परम् / सर्वात्मत्वे च सर्वेषां भिन्नौ स्यातां न धीध्वनी // प्रमाण्av_3.184 //

भेदसंहारवादस्य तदभेदादसम्भवः / रूपाभावादभावस्य शब्दा रूपाभिधायिनः // प्रमाण्av_3.185 //

नाशंक्या एव सिद्धास्ते ऽतो व्यवच्छेदवाचकाः / उपाधिभेदापेक्षो वा स्वभावः केवलो ऽथ वा // प्रमाण्av_3.186 //

उच्यते साध्यसिद्ध् यर्थ नाशे कार्यत्वसत्त्ववत् / सत्तास्वभावो हेतुश्चेत् सा सत्ता साध्यते कथम् // प्रमाण्av_3.187 //

अनन्वयो हि भेदानां व्याहतो हेतुसाध्ययोःः / भावोपादानमात्रे तु साध्ये सामान्यधर्मिणि // प्रमाण्av_3.188 //

न कश्चिदर्थः सिद्धः स्यादनिषिद्धं च तादृशम् / उपात्तभेदे साध्ये ऽस्मिन् भवेद्धेतुरनन्वयः // प्रमाण्av_3.189 //

सत्तायां तेन साध्यायां विशेषः साधितो भवेत् / अपरामृष्टतद्भेदे वस्तुमात्रे तु साधने // प्रमाण्av_3.190 //

तन्मात्रव्यापिनः साध्यस्यान्वयो न विहन्यते / नासिद्धे भावधर्मो ऽस्ति व्यभिचार्युभयाश्रयः // प्रमाण्av_3.191 //

धर्मो विरुद्धो ऽभावस्य सा सत्ता साध्यते कथम् / सिद्धः स्वभावो गमको व्यापकस्तस्य निश्चितः // प्रमाण्av_3.192 //

गम्यः स्वभावस्तस्यायं निवृत्तौ वा निवर्तकः / अनित्यत्वे यथा कार्यमकार्य वाविनाशिनि // प्रमाण्av_3.193 //

अहेतुत्वाद् विनाशस्य स्वभावादनुबन्धिता / सापेक्षाणां हि भावानां नावश्यम्भावितेक्ष्यते // प्रमाण्av_3.194 //

बाहुल्ये ऽपि हि तद्धेतोर्भवेत् क्वचिदसम्भवः / एतेन व्यभिचारित्वमुक्तं कार्याव्यवस्थितेः // प्रमाण्av_3.195 //

सर्वेषां नाशहेतूनां हेतुमन्नाशवादिनाम् / असामर्थ्याच्च तद्धेतोर्भवत्येव स्वभावतः // प्रमाण्av_3.196 //

यत्र नाम भवत्यस्मादन्यत्रापि स्वभावतः / या काचिद् भावविषयानुमितिर्द्विविधैव सा // प्रमाण्av_3.197 //

स्वसाध्ये कार्यभावाभ्यां सम्बन्धनियमात् तयोः / प्रवृत्तेर्बुद्धिपूर्वत्वात् तद्भावानुपलम्भने // प्रमाण्av_3.198 //

प्रवर्त्तितव्यं नेत्युक्तानुपलब्धेः प्रमाणता / शास्त्राधिकारे ऽसम्बद्धा बहवो ऽर्था अतीन्द्रियाः // प्रमाण्av_3.199 //

अलिङ्गाश्च कथं तेषामभावो ऽनुपलब्धितः / सदसन्निश्चयफला नेति स्याद् वाप्रमाणता // प्रमाण्av_3.200 //

प्रमाणमपि काचित् स्याद् लिङ्गातिशयभाविनी / स्वभावज्ञापकाज्ञानस्यायं न्याय उदाहृतः // प्रमाण्av_3.201 //

कार्ये तु कारकाज्ञानम्भावस्यैव साधकम् / स्वभावानुपलम्भश्च स्वभावे ऽर्थस्य लिङ्गिनि // प्रमाण्av_3.202 //

तदभावः प्रतीयेत हेतुना यदि केनचित् / दृश्यस्य दर्शनाभावकारणासम्भवे सति // प्रमाण्av_3.203 //

भावस्यानुपलब्धस्य भावाभावः प्रतीयते / विरुद्धस्य च भावस्य भावे तद्भावबाधनात् // प्रमाण्av_3.204 //

तद्विरुद्धोपलब्धौ स्यादसत्ताया विनिश्चयः / अनादिवासनोद्भूतविकल्पपरिनिष्ठितः // प्रमाण्av_3.205 //

शब्दार्थस्त्रिविधो धर्मी भावाभावोभयाश्रयः / तस्मिन् भावानुपादाने साध्ये ऽस्यानुपलम्भनम् // प्रमाण्av_3.206 //

तथा हेतुर्न तस्यवाभावः शब्दप्रयोगतः / परमार्थैकतानत्वे शब्दानामनिबन्धना // प्रमाण्av_3.207 //

न स्यात् प्रवृत्तिरर्थेषु दर्शनान्तरभेदिषु / अतीताजातयोर्वापि न च स्यादनृतार्थता // प्रमाण्av_3.208 //

वाचः कस्याश्चिदित्येषा बैद्धार्थविषया मता / शब्दार्थापह्नवे साध्ये धर्माधारनिराकृतेः // प्रमाण्av_3.209 //

न साध्यः समुदायः स्यात् सिद्धौ धर्मश्च केवलः / सदसत्पक्षभेदेन शब्दार्थानपवादिभिः // प्रमाण्av_3.210 //

वस्त्वेव चित्यते ह् यत्र प्रतिबद्धः फलोदयः / अर्थक्रियासमर्थस्य विचारैः किं परीक्षया // प्रमाण्av_3.211 //

षण्ढस्य रूपे वैरूप्ये कामिन्याः किं परीक्षया / शब्दार्थः कल्पनाज्ञानविषयत्वेन कल्पितः // प्रमाण्av_3.212 //

धर्मो वस्त्वाश्रयासिद्धिरस्योक्तो न्यायवादिना / नान्तरीयकताभावाच्छब्दानां वस्तुभिस्सह // प्रमाण्av_3.213 //

नार्थसिद्धिस्ततस्ते हि वक्त्रभिप्रायसूचकाः / आप्तवादाविसंवादसामान्यादनुमानता // प्रमाण्av_3.214 //

सम्बद्धानुगुणोपायं पुरुषार्थाभिधायकम् / परीक्षाधिकृतं वाक्यमतो ऽनधिकृतं परम् // प्रमाण्av_3.215 //

प्रतक्षेणानुमानेन द्विविधेनाप्यबाधनम् / दृष्टादृष्टाथैरोरस्याविसंवादस्तदर्थयोः // प्रमाण्av_3.216 //

आप्तवादाविसंवादसामान्यादनुमानता / बुद्धेरगत्याभिहिता निषिद्धाप्यस्य गोचरे // प्रमाण्av_3.217 //

हेयोपादेयतत्त्वस्य सोपायस्य प्रसिद्धितः / प्रधानार्थाविसंवादादनुमानं परत्र वा // प्रमाण्av_3.218 //

पुरुषातिशयापेक्षं यथार्थमपरे बिदुः / इष्टो ऽयमर्थः प्रत्येतुं शक्यः सो ऽतिशयो यदि // प्रमाण्av_3.219 //

अयमेवं न वेत्यन्यदोषा निर्दोषतापि वा / दुर्लभत्वात् प्रमाणानां दुर्बोधेत्यपरे विदुः // प्रमाण्av_3.220 //

सर्वेषां सविपक्षत्वान्निर्ह्रासातिशयश्रिताम् / सात्मीभावात् तदभ्यासाद् दीयेरन्नास्रवाः क्वचित् // प्रमाण्av_3.221 //

निरुपद्रवभूताथस्वभावस्य विपर्ययैः / न बाधा यत्नवप्वे ऽपि बुद्धेस्तस्पक्षपाततः // प्रमाण्av_3.222 //

सर्वासां दोषजातीनां जातिः सत्कायदर्शनात् / साविद्या तत्र तत्स्नेहस्तस्माद् द्वेषादिसम्भवः // प्रमाण्av_3.223 //

मोहो निदानं दोषाणामत एवाभिधीयते / सत्कायदृष्टिरन्यत्र तत्प्रहाणे प्रहाणतः // प्रमाण्av_3.224 //

गिरां मिथ्यात्वहेतूनां दोषाणां पुरुषाश्रयात् / अपौरुषेयं सत्यार्थमिति केचित् प्रचक्षते // प्रमाण्av_3.225 //

गिरां सत्यत्वहेतूनां गुणानां पुरुषाश्रयात् / अपौरुषेयं मिथ्यार्थ किं नेत्यन्ये प्रचक्षते // प्रमाण्av_3.226 //

अर्थज्ञानपनहेतुर्हि संकेतः पुरुषाश्रयः / गिरामपौरुषेयत्वे ऽप्यतो मिथ्यात्वसम्भवः // प्रमाण्av_3.227 //

सम्बन्धापौरुषेयत्वे स्यात् प्रतीतिरसंविदः / संकेतात् तदभिव्यक्तावसमर्थान्यकल्पना // प्रमाण्av_3.228 //

गिरामेकार्थनियमे न स्यादर्थान्तरे गतिः / अनेकार्थाभिसम्बन्धे विरुद्धव्यक्तिसम्भवः // प्रमाण्av_3.229 //

अपौरुषेयतायाश्च व्यर्था स्यात् परिकल्पना / वाच्यश्च हेतुर्भिन्नानां सम्बन्धस्य व्यवस्थितेः // प्रमाण्av_3.230 //

असंस्कार्यतया पुम्भिः सर्वथा स्यान्निरर्थता / संस्कारोपगमे मुख्यं गजस्नानमिदं भवेत् // प्रमाण्av_3.231 //

सम्बन्धिनामनित्यत्वान्न सम्बन्धे ऽस्ति नित्यता / नित्यस्यानुपकार्यत्वादकुर्वाणश्च नाश्रयः // प्रमाण्av_3.232 //

अर्थेरतः स शब्दानां संस्कार्यः पुरुषैर्धिया / अर्थैरेव सहोत्पादे न स्वभावविपर्ययः // प्रमाण्av_3.233 //

शब्देषु युक्तः सम्बन्धे नायं दोषो विकल्पिते / नित्यत्वादाश्रयापाये ऽप्यनाशो यदि जातिवत् // प्रमाण्av_3.234 //

नित्येष्वाश्रयसामथ्र्य किं येनेष्टः स चाश्रयः / ज्ञानोत्पादनहेतूनां सम्बन्धात् सहकारिणाम् // प्रमाण्av_3.235 //

तदुत्पादनयोग्यत्वेनोत्पत्तिर्व्यक्तिरिष्यते / घटादिष्वपि युक्तिज्ञैः अविशेषे ऽविकारिणाम् // प्रमाण्av_3.236 //

व्यञ्जकैः स्वैः कृतः को ऽर्थो व्यक्तास्तैस्ते यतो मताः / सम्बन्धस्य च वस्तुत्वे स्याद् भेदाद् बुद्धिचित्रता // प्रमाण्av_3.237 //

ताभ्यामभेदे तावेव नातो ऽन्या वस्तुनो गतिः / भिन्नात्वाद् वस्तुरूपस्य सबन्धः कल्पनाकृतः // प्रमाण्av_3.238 //

सद् द्रव्यं स्यात् पराधीनं सम्बन्धो ऽन्यस्य वा कथम् / वर्णा निरर्थकाः सन्तः पदादि परिकल्पितम् // प्रमाण्av_3.239 //

अवस्तुनि कथं वृत्तिः सम्बन्धस्यास्य वस्तुनः / अपौरुषेयतापीष्टा कर्तृणामस्मृतेः किल // प्रमाण्av_3.240 //

सन्त्यस्याप्यनुवक्तार इति धिग् व्यापकं तमः / यथायमन्यतो ऽश्रुत्वा नेमं वर्णपदक्रमम् // प्रमाण्av_3.241 //

वस्तुं समर्थः पुरुषस्तथान्यो ऽपीति कश्चन / अन्यो वा रचितो ग्रन्थः सम्प्रदायाद् ऋते परैः // प्रमाण्av_3.242 //

दृष्टः को ऽभिहितो येन सो ऽप्येवं नानुमीयते / यज्जातीयो यतः सिद्धः सो ऽविशिष्टो ऽग्निकाष्ठवत् // प्रमाण्av_3.243 //

अदृष्टहेतुरप्यन्यस्तद्भवः सम्प्रतीयते / तत्राप्रदर्श्य ये भेदं कार्यसामान्यदर्शनात् // प्रमाण्av_3.244 //

हेतवः प्रवितन्यन्ते सर्वे ते व्यभिचारिणः / सर्वथानादिता सिध्येदेवं नापुरुषाश्रयः // प्रमाण्av_3.245 //

तस्मादपौरुषेयत्वे स्यादन्यो ऽप्यनराश्रयः / म्लेच्छदिव्यवहाराणां नास्तिक्यवचसामपि // प्रमाण्av_3.246 //

अनादित्वाद् तथाभावः पूर्वसंस्कारसन्ततेः / तादृशे ऽपौरुषेयत्वे कः सिद्धे ऽपि गुणो भवेत् // प्रमाण्av_3.247 //

अर्थसंस्कारभेदानां दर्शनात् संशयः पुनः / अन्याविशेषाद् वर्णानां साधने कि फलं भवेत् // प्रमाण्av_3.248 //

वाक्यं भिन्नं न वर्णेभ्यो विद्यते ऽनुपलम्भतः / अनेकावयवात्मत्वे पृथक् तेषां निरर्थता // प्रमाण्av_3.249 //

अतद्रूपे च ताद्रूप्यं कल्पितं सिंहतादिवत् / प्रत्येकं सार्थकत्वे ऽपि मिथ्यानेकत्वकल्पना // प्रमाण्av_3.250 //

एकावयवगत्या च वाक्यार्थप्रतिपद् भवेत् / सकृच्छ्रुतौ च सर्वेषा कालभेदो न युज्यते // प्रमाण्av_3.251 //

एकत्वे ऽपि ह्यभिन्नस्य क्रमशो गत्यसम्भवात् / अनित्यं यत्नसम्भूतं पौरुषेयं कथं न तत् // प्रमाण्av_3.252 //

नित्योपलब्धिर्नित्यत्वे ऽप्यनावरणसम्भवात् / अश्रुतिर्विकलत्वाच्चेत् कस्यचित् सहकारिणः // प्रमाण्av_3.253 //

काममन्यप्रतीक्षास्तु नियमस्तु विरुध्यते / सर्वत्रानुपलम्भः स्यात् तेषामव्यापिता यदि // प्रमाण्av_3.254 //

सर्वेषामुपलम्भः स्यात् युगपद् व्यापिता यदि / संस्कृतस्योपलम्भे च कः संस्कर्त्ताविकारिणः // प्रमाण्av_3.255 //

इन्द्रियस्य स्यात् संस्कारः श्रृणुयान्निखिलं च तत् / संस्कारभेदभिन्नत्वादेकार्थनियमो यदि // प्रमाण्av_3.256 //

अनेकशब्दसंधाते श्रुतिः कलकले कथम् / ध्वनथः केवलं तत्र श्रू यन्ते चेन्न वाचकाः // प्रमाण्av_3.257 //

ध्वनिभ्यो भिन्नमस्तीति श्रद्धेयमतिबह्विदम् / स्थितेष्वन्येषु शब्देषु श्रूयते वाचकः कथम् // प्रमाण्av_3.258 //

कथं वा शक्तिनियमाद् भिन्नध्वनिगतिर्भवेत् / ध्वनयः सम्मता यैस्ते दोषैः कैरप्यवाचकाः // प्रमाण्av_3.259 //

ध्वनिभिर्व्यज्यमाने ऽस्मिन् वाचके ऽपि कथं न ते / वर्णानुपूर्वी वाक्यं चेन्न वर्णानामभेदतः // प्रमाण्av_3.260 //

तेषां च न व्यवस्थानं क्रमान्तरविरोधतः / देशकालक्रमाभावो व्याप्तिनित्यत्ववर्णनात् // प्रमाण्av_3.261 //

अनित्याव्यापितायां च दोषः प्रागेव कीर्तितः / व्यक्तिक्रमो ऽपि वाक्यं न नित्यव्यक्तिनिराकृतेः // प्रमाण्av_3.262 //

व्यापारदेव तत्सिद्धे कारणानां च कार्यता / स्वज्ञानेनान्यधीहेतुः सिद्धे ऽर्थे व्यञ्जको मतः // प्रमाण्av_3.263 //

यथा दीपो ऽन्यथा वापि को विशेषो ऽस्य कारकात् / करणानां समग्राणां व्यापारादुपलब्धितः // प्रमाण्av_3.264 //

नियमेन च कार्यत्वं व्यञ्जके तदसम्भवात् / तद्रू पावरणानां च व्यक्तिस्ते विगमो यदि // प्रमाण्av_3.265 //

अभावे करणग्रामसामर्थ्य किं नु तद्भवेत् / शब्दविशेषादन्येषामपि व्यक्तिः प्रसज्यते // प्रमाण्av_3.266 //

तथाम्युपगमे सर्वकारणानां निरर्थता / साधनं प्रत्यभिज्ञानं सत्प्रयोगादि यन्मतम् // प्रमाण्av_3.267 //

अनुदाहरणं सर्वभावानां क्षणभङ्गतः / दूष्यः कुहेतुरन्यो ऽपि बुद्धेरपुरुषाश्रये // प्रमाण्av_3.268 //

बाधाभ्युपेतप्रत्यक्षप्रतीतानुमितैः समम् / ānupūrvyāśca varṇebhyo bhedaḥ sfoṭena cintitaḥ // pramāṇav_3.269 //

कल्पनारोपिता सा स्यात् कथं वापुरुषाश्रया / सत्तामात्रानुबन्धित्वात् नाशस्यानित्यता ध्वनेः // प्रमाण्av_3.270 //

अग्नेरर्थान्तरोत्पत्तौ भवेत् काष्ठस्य दर्शनम् / अविनाशात् स एवास्य विनाश इति चेत् कथम् // प्रमाण्av_3.271 //

अन्यो ऽन्यस्य विनाशो ऽस्तु काष्ठं कस्मान्न दृश्यते / तत्परिग्रहतश्चेन्न तेनानावरणं यतः // प्रमाण्av_3.272 //

विनाशस्य विनाशित्वम् स्यादुत्पत्तेस्ततः पुनः / काष्ठस्य दर्शनम् हन्तृघाते चैत्रापुनर्भवः // प्रमाण्av_3.273 //

यथात्राप्येवमिति चेत् हन्तुर्नामरणत्वतः / अनन्यत्वे विनाशस्य स्यान्नाशः काष्ठमेव तु // प्रमाण्av_3.274 //

तस्य तत्त्वादहेतुत्वं नातो ऽन्या विद्यते गतिः / अहेतुत्वे ऽपि नाशस्य नित्यत्वाद् भावनाशयोः // प्रमाण्av_3.275 //

सहभावप्रसङ्गश्चेदसतो नित्यता कुतः / असत्त्वे ऽभावनाशित्वप्रसङ्गो ऽपि न युज्यते // प्रमाण्av_3.276 //

नाशेन यस्माद् भावस्य न विनाशनमिष्यते / नश्यन् भावो ऽपरापेक्ष इति तज्ज्ञापनाय सा // प्रमाण्av_3.277 //

अवस्था हेतुरुक्तास्या भेदमारोप्य चेतसा / स्वतो ऽपि भावे ऽभावस्य विकल्पश्चेदयं समः // प्रमाण्av_3.278 //

न तस्य किञ्चिद् भवति न भवत्येव केवलम् / भावे ह्येष विकल्पः स्याद् विद्येर्वस्त्वनुरिधतः // प्रमाण्av_3.279 //

न भावो भवतीत्युक्तमभावो भवतीति न / अपेक्ष्येत परः कार्य यदि विद्येत किञ्चन // प्रमाण्av_3.280 //

यदकिञ्चित्करं वस्तु किं केनचिदपेक्ष्यते / एतेनाहेतुकत्वे ऽपि ह्यभूत्वा नाशभावतः // प्रमाण्av_3.281 //

सत्तानाअशित्वदोषस्य प्रत्याख्यातं प्रसञ्जनम् / यथा केषाञ्चिदेवेष्टः प्रतिघो जन्मिनां यथा // प्रमाण्av_3.282 //

नाशः स्वभावो भावानां नानुत्पत्तिमतां यदि / स्वभावनियमाद्धेतोः स्वभावनियमः फले // प्रमाण्av_3.283 //

नानित्ये रूपभेदो ऽस्ति भेदकानामभावतः / प्रत्याख्येयात एवैषां सम्बन्धस्यापि नित्यता // प्रमाण्av_3.284 //

सम्बन्धदोषैः प्रागुक्तैः शब्दशक्तिश्च दूषिता / नापौरुषेयमित्येव यथार्थज्ञानसाधनम् // प्रमाण्av_3.285 //

दृष्टो ऽन्यथापि वह्न्यादिरदुष्टः पुरुषागसा / न ज्ञानहेतुतैव स्यात् तस्मिन्नकृतके मते // प्रमाण्av_3.286 //

नित्येभ्यो वस्तुसामर्थ्यात् न हि जन्मास्ति कस्यचित् / विकल्पवासनोद्भूताः समारोपितगोचराः // प्रमाण्av_3.287 //

जायन्ते बुद्धयस्तत्र केवलं नार्थगोचराः / मिथ्यात्वं कृतकेष्वेव दृष्टमित्यकृतं वचः // प्रमाण्av_3.288 //

सत्यार्थ व्यतिरेकस्य विरोधिव्यापनाद् यदि / हेतावसम्भवे ऽनुक्ते भावस्तस्यापि शङ्क्यते // प्रमाण्av_3.289 //

विरुद्धानां पदार्थानामपि व्यापकदर्शनात् / नासत्तासिद्धिरित्युक्तं सर्वतो ऽनुपलम्भनात् // प्रमाण्av_3.290 //

असिद्धायामसत्तायां सन्दिग्धा व्यतिरेकिता / अन्वयो व्यतिरेको वा सत्त्वं वा साध्यधर्मिणि // प्रमाण्av_3.291 //

तन्निश्चयफलैर्जानैः सिद्ध्यन्ति यदि साधनम् / यत्र साध्यविपक्षस्य वर्ण्यते व्यतिरेकिता // प्रमाण्av_3.292 //

स एवास्य सपक्षः स्यात् सर्वो हेतुरतोन्वयी / समयत्वे हि मन्त्राणां कस्यचित् कार्यसाधनम् // प्रमाण्av_3.293 //

अथापि भावशक्तिः स्यादन्यथाप्यविशेषतः / क्रमस्यार्थान्तरत्वं च पूर्वमेव निराकृतम् // प्रमाण्av_3.294 //

नित्यं तदर्थसिद्धिः स्यादसामर्थ्यमपेक्षणे / सर्वस्य साधनं ते स्युर्भावशक्तिर्यदीदृशी // प्रमाण्av_3.295 //

प्रयोक्तृभेदापेक्षा च नासंस्कार्यस्य युज्यते / संस्कार्यस्यापि भावस्य वस्तुभेदो हि भेदकः // प्रमाण्av_3.296 //

प्रयोक्तृभेदान्नियमः शक्तौ न समये भवेत् / अनाधेयविशेषाणां कि कुर्वाणः प्रयोजकः // प्रमाण्av_3.297 //

प्रयोगो यद्यभिव्यक्तिः सा प्रागेव निराकृता / व्यक्तिश्च बुद्धिः सा यस्मात् स फलैर्यदि युज्जते // प्रमाण्av_3.298 //

स्याच्छ्रोतुः फलसम्बन्धो वक्ता हि व्यक्तिकारणम् / अनभिव्यक्तशब्दानां करणानां प्रयोजनम् // प्रमाण्av_3.299 //

मनोजपो वा व्यर्थः स्याच्छब्दो हि श्रोत्रगोचरः / पारम्पर्येण तज्जत्वात् तद्व् यक्तिः सापि चेन्मतिः // प्रमाण्av_3.300 //

ते ऽपि तथा स्युस्तदर्था चेदसिद्धं कल्पनान्वयात् / स्वसामान्यस्वभावानामेकभावविवक्षया // प्रमाण्av_3.301 //

उक्तेः समयकाराणामविरोधो न वस्तुनि / आनुपूर्व्यामसत्यां स्यात् सरो रस इति श्रुतो // प्रमाण्av_3.302 //

न कार्यभेद इति चेद् अस्ति सा पुरुषाश्रया / यो यद्वर्णसमुत्थानज्ञानजाज्ज्ञानतो ध्वनिः // प्रमाण्av_3.303 //

जायते तदुपाधिः स श्रु त्या समवसीयते / तज्ज्ञानजनितज्ञानः स श्रु तावपटुश्रुतिः // प्रमाण्av_3.304 //

अपेक्ष्य तस्मृतिं पश्चात् स्मृतिमाधत्त आत्मनि / इत्येषा पौरुषेय्येव तद्धेतुग्राहिचेतसाम् // प्रमाण्av_3.305 //

कार्यकारणता वर्णेष्वानुपूर्वीति कथ्यते / अन्यदेव ततो रूपं तद्वर्णानां पदे पदे // प्रमाण्av_3.306 //

कर्तृ संस्कारतो भिन्नं सहितं कार्यभेदकृत् / सा चानुपूर्वी वर्णानां प्रवृत्ता रचनाकृतः // प्रमाण्av_3.307 //

इच्छाविरुद्धसिद्धीनां स्थितक्रमविरोधतः / कार्यकारणतासिद्धेः पुम्भ्यो वर्णक्रमस्य च // प्रमाण्av_3.308 //

सर्वो वर्णक्रमः पुभ्यो दहनेन्धनयुक्तिवत् / असाधारणता सिद्धा मन्त्राख्यक्रमकारिणाम् // प्रमाण्av_3.309 //

पुंसां ज्ञानप्रभावाभ्यामन्येषां तदभावतः / ये ऽपि तन्त्रविदः केचिद् मन्त्रान् कांश्चन कुवंते // प्रमाण्av_3.310 //

प्रभोः प्रभावस्तेषां स तदुक्तन्यायवृत्तितः / कृतकाः पौरुषेयाश्च मन्त्रा वाच्याः फलेप्सुना // प्रमाण्av_3.311 //

अशक्तिसाधनं पुंसामनेनैव निराकृतम् / बुद्धीन्द्रियोक्तिपुं स्त्वादिसाधनं यत्तु वर्ण्यते // प्रमाण्av_3.312 //

प्रमाणाभं यथार्थास्ति न हि शेषवतो गतिः / अर्थो ऽयं नायमर्थो न इति शब्दा वदन्ति न // प्रमाण्av_3.313 //

कल्प्यो ऽयमर्थः पुरुषैस्ते च रागादिसंयुताः / तत्रैकस्तत्त्वविन्नान्य इति भेदश्च किंकृतः // प्रमाण्av_3.314 //

तद्व्त् पुंस्त्वे कथमपि ज्ञानी कश्चित् कथ न वः / यस्य प्रमाणमविसंवादि वचनं सो ऽर्थविद् यदि // प्रमाण्av_3.315 //

न ह्यत्यन्तपरोक्षेषु प्रामाणस्यास्ति सम्भवः / यस्य प्रामाणसंवादि वचनं तत्कृतं वचः // प्रमाण्av_3.316 //

स आगम् इति प्राप्तं निरर्थापौरुषेयता / यद्यत्यन्तपरोक्षे ऽर्थे ऽनागमज्ञानसम्भवः // प्रमाण्av_3.317 //

अतीन्द्रियार्थवित् कश्चिदस्तीत्यभिमतं भवेत् / स्वयं रागादिमान्नार्थ वेत्ति वेदस्य नान्यतः // प्रमाण्av_3.318 //

न वेदयति वदो ऽपि वेदार्थस्य कुतो गतिः / तेनाग्निहोत्रं जुहुयात् स्वर्गकाम इति श्रुतौ // प्रमाण्av_3.319 //

खादेत् श्वमांसमित्येष नार्थ इत्यत्र का प्रमा / प्रसिद्धो लोकवादश्चेत् तत्र को ऽतीन्द्रियार्थदृक् // प्रमाण्av_3.320 //

अनेकार्थेषु शब्देषु येनार्थो ऽयं विवेचितः / स्वर्गोर्वश्यादिशब्दश्च दृष्टो ऽरूढार्थवाचकः // प्रमाण्av_3.321 //

शब्दान्तरेषु तादृक्षु तादृश्येवास्तु कल्पना / प्रसिद्धिश्च नृणां वादः प्रमाणं स च नेष्यते // प्रमाण्av_3.322 //

ततश्च भूयो ऽर्थगतिः किमेतद् द्विष्ठकामितम् / अथ प्रसिद्धिमुल्लंध्य कल्पने न निबन्धनम् // प्रमाण्av_3.323 //

प्रसिद्धेरप्रमाणत्वात् तद्ग्रहे किं निबन्धनम् / उत्पादिता प्रसिद्ध्यैव शंका शब्दार्थनिश्चये // प्रमाण्av_3.324 //

यस्मान्नानार्थवृत्तित्वं शब्दानां तत्र दृश्यते / अन्यथासम्भवाभवात् नानाशक्तेः स्वयं ध्वनेः // प्रमाण्av_3.325 //

अवश्यं शंकया भाव्यं नियामकमपश्यताम् / एष स्थाणुरयं मार्ग इति वक्तीति कश्चन // प्रमाण्av_3.326 //

अन्यः स्वयं ब्रवीमीति तयोर्भेदः परीक्ष्यताम् / सर्वत्र योग्यस्यैकार्थद्योतने नियमः कुतः // प्रमाण्av_3.327 //

ज्ञाता वातीन्द्रियाः केन विवक्षावचनाद् ऋते / विवक्षानियमे हेतुः संकेतस्तत्प्रकाशनः // प्रमाण्av_3.328 //

अपौरुषेयै सा नास्ति तस्य सैकार्थता कुतः / स्वभावनियमे ऽन्यत्र न योज्येत तया पुनः // प्रमाण्av_3.329 //

संकेतश्च निरर्थः स्याद् व्यक्तौ च नियमः कुतः / यत्र स्वातन्त्र्यमिच्छाया नियमो नाम तत्र कः // प्रमाण्av_3.330 //

द्योतयेत् तेन संकेतो नेष्टामेवास्य योग्यताम् / यस्मात् किलेदृशं सत्यं यथाग्निः शीतनोदनः // प्रमाण्av_3.331 //

वाक्यं वेदैकदेशत्वादन्यदप्यपरो ब्रवीत् / रसवत् तुल्यरूपत्वादेकभाण्डे च पाकवत् // प्रमाण्av_3.332 //

शेषवद् व्यभिचारित्वात् क्षिप्तं न्यायविदेदृशम् / नित्यस्य पुंसः कर्तृत्वं नित्यान् भावानतीन्द्रियान् // प्रमाण्av_3.333 //

एब्न्रियान् विषमं हेतुं भावानां विषमां स्थितिम् / निवृत्तिं च प्रमाणाभ्यामन्यद् वा व्यस्तगोचरम् // प्रमाण्av_3.334 //

विरुद्धमागमापेक्षेणानुमानेन वा वदत् / विरोधमसमाधाय शास्त्रार्थ चाप्रदर्श्य सः // प्रमाण्av_3.335 //

सत्यार्थ प्रतिजानानो जयेद् धार्ष्ट्येन बन्धकीम् / सिध्येत् प्रमाणं यद्येवम् अप्रमाणमथेह किम् // प्रमाण्av_3.336 //

न ह्योकं नास्ति सत्यार्थ पुरुषे बहुभाषीणि / नायं स्वभावः कार्य वा वस्तूनां वक्तरि ध्वनिः // प्रमाण्av_3.337 //

न च तद्व्यतिरिक्तस्य विद्यते ऽव्यभिचारिता / प्रवृत्तिर्वाचकानां च वाच्यदृष्टिकृतेति चेत् // प्रमाण्av_3.338 //

परस्परविरुद्धार्था कथमेकत्र सा भवेत् / वस्तुभिर्नागमास्तेन कर्थाञ्चान्नान्तरीयकाः // प्रमाण्av_3.339 //

प्रतिपत्तुर्न सिध्यन्ति कुतस्तेभ्यो ऽर्थनिश्चयः / तस्मान्न तन्निवृत्त्यापि भावाभावः प्रसिध्यति // प्रमाण्av_3.340 //

तेनासन्निश्चयफलानुपलब्धिर्नसिध्यति /

परार्थानुमाननामा चतुर्थः परिच्छेदः

परस्य प्रतिपाद्यत्वात् अदृष्टो ऽपि स्वयं परैः / दृष्टसाधनमित्येके तत्क्षेपायात्मदृग्वचः // प्रमाण्av_4.1 //

अनुमाविषये नेष्टं परीक्षितपरिग्रहात् / वाचः प्रामाण्यमस्मिन् हि नानुमानं प्रवर्तते // प्रमाण्av_4.2 //

बाधनायागमस्योक्तेः साधनस्य परं प्रति / सो ऽप्रमाणं तदासिद्धं तत्सिद्धमखिलं ततः // प्रमाण्av_4.3 //

तदागमवतः सिद्धं यदि कस्य क आगमः / बाध्यमानः प्रमाणेन स सिद्धः कथामागमः // प्रमाण्av_4.4 //

तद्विरुद्धाभ्युपगमस्तेनैव च कथं भवेत् / तदन्योपगमे तस्य त्यागांस्याप्रमाणाता // प्रमाण्av_4.5 //

तत् कस्मात् साधनं नोक्तं स्वप्रतीतिर्यदुद्भवा / युक्त्या ययागमो ग्राह्यः परस्यापि च सा न किम् // प्रमाण्av_4.6 //

प्राकृतस्य सतः प्राग् यैः प्रतिपत्त्यक्षसम्भवो / साधनैः साधनान्यर्थसक्तिज्ञाने ऽस्य तान्यलम् // प्रमाण्av_4.7 //

विच्छिन्नानुगमा ये ऽपि सामान्येनाप्यगोचराः / साध्यसाधनचिन्तास्ति न तेष्वर्थेषु काचन // प्रमाण्av_4.8 //

पुंसामभिप्रायवशात् तत्त्वातत्त्वव्यवस्थितौ / लुप्तौ हेतुतदाभासौ तस्य वस्त्वसमाश्रयात् // प्रमाण्av_4.9 //

सन्नर्थो ज्ञानसापेक्षो नासन् ज्ञानेन साधकः / सतो ऽपि वस्त्वसंश्लिष्टासंगत्या सदृशी गतिः // प्रमाण्av_4.10 //

लिङ्गं स्वभावः कार्य वा दृश्यादर्शनमेव वा / सम्बद्धं वस्तुतस्सिद्धं तदसिद्धं किमात्मनः // प्रमाण्av_4.11 //

परेणाप्यन्यतो गन्तुमयुक्तम् परकल्पितैः / प्रसङ्गो द्वयसम्बन्धादेकापाये ऽन्यहानये // प्रमाण्av_4.12 //

तदर्थग्रहणं शब्दकल्पनारोपितात्मनाम् / अलिङ्गत्वप्रसिद्धयर्थमर्थादर्थस्य सिद्धितः // प्रमाण्av_4.13 //

कल्पनागमयोः कर्तु रिच्छमात्रानुवृत्तितः / वस्तुनश्चान्यथाभावात् तत्कृता व्यभिचारिणः // प्रमाण्av_4.14 //

अर्थादर्थगतेः शक्तिः पक्षहेत्वभिधानयोः / नार्थे तेन तयोर्नास्ति स्वतः साधनसंस्थितिः // प्रमाण्av_4.15 //

तत् पक्षवचनं वक्तुरभिप्रायनिवेदने / प्रमाणं संशयोत्पत्तेस्ततः साक्षान्न साधनम् // प्रमाण्av_4.16 //

साध्यस्यैवाभिधानेन पारम्पर्येण नाप्यलम् / शक्तस्य सूचकं हेतुवचो ऽशक्तमपि स्वयम् // प्रमाण्av_4.17 //

हेत्वर्थविषयत्वेन तदशक्तोक्तिरीरिता / शक्तिस्तस्यापि चेद्धेतुवचनस्य प्रवर्त्तनात् // प्रमाण्av_4.18 //

तत्संशयेन जिज्ञासोर्भवेत् प्रकरणाश्रयः / विपक्षोपगमे ऽयेतत् तुल्यमित्यनवस्थिनिः // प्रमाण्av_4.19 //