प्रमाणवार्त्तिक

अन्तरङ्गं तु सामर्थ्य त्रिषु रूपेषु संस्थितम् / तत्र स्मृतिसमाधानं तदेअचस्येव संस्थितम् // प्रमाण्av_4.20 //

अख्यापिते हि विषये हेतुवृत्तेरसम्भवात् / विषयख्यापनादेव सिद्धौ चेत् तस्य शक्तता // प्रमाण्av_4.21 //

उक्तमत्र विनाप्यस्मात् कृतकः शब्द ईदृशाः / सर्वे ऽनित्या इत् प्रोक्ते ऽप्यर्थात् तन्नाशधीर्भवेत् // प्रमाण्av_4.22 //

अनुक्तावपि पक्षस्य सिद्धेप्रतिबन्धतः / त्रिष्वन्यतमरूपस्यैवानुक्तिर्न्यू नतोदिता // प्रमाण्av_4.23 //

साध्योक्तिं वा प्रतिज्ञां स वदन् दोषैर्न युज्यते / साधनाधिकृतेरेव हेत्वाभासाप्रसङ्गतः // प्रमाण्av_4.24 //

अविशेषोक्तिरप्येकजातीये संशयावहा / अन्यथा सर्वसाध्योक्तेः प्रतिज्ञात्वं प्रसज्यते // प्रमाण्av_4.25 //

सिद्धोक्तेः साधनत्वाच्च परस्यापि न दुष्यति / इदानीं साध्यनिर्देशः साधनावयवः कथम् // प्रमाण्av_4.26 //

साभासोक्त्याद्युपक्षेपपरिहारविडम्बना / असम्बद्धा तथा ह्येष न न्याय्य इति वर्णितम् // प्रमाण्av_4.27 //

गम्यार्थत्वे ऽपि साध्योक्तेरसम्मोहाय लक्षणम् / तच्चुतुर्लक्षणं रूपनिपातेषु स्वयंपदैः // प्रमाण्av_4.28 //

असिद्धासाधनार्थोक्तवाद्यभ्युपगतग्रहः / अनुक्तो ऽपीच्छया व्याप्तः साध्य आत्मार्थवन्मतः // प्रमाण्av_4.29 //

सर्वान्येष्टनिवृत्तावप्याशङ्कास्थानवारणम् / वृत्तो स्वयंश्रुतेनाह कृता चैषा तदर्थिका // प्रमाण्av_4.30 //

विशेषस्तद्व्यपेक्षत्वात् कथितो धर्मधर्मिणोः / अनुक्तावपि वाञ्छाया भवेत् प्रकरणाद् गतिः // प्रमाण्av_4.31 //

अनन्वयो ऽपि दृष्टान्ते दोषस्तस्य यथोदितम् / आत्मा परश्चेत् सो ऽसिद्धः इति तत्रेष्टघातकृत् // प्रमाण्av_4.32 //

साधनं यद्विवादे न न्यस्तं तच्चेन्न साध्यते / किं साध्यमन्यथानिष्टं भवेद् वैफल्यमेव वा // प्रमाण्av_4.33 //

सद्वितीयप्रयोगेषु निरन्वयविरुद्धते / एतेन कथिते साध्यं सामान्येनाथ सम्मतम् // प्रमाण्av_4.34 //

तदेवार्थान्तराभावाद् देहानाप्तौ न सिध्यति / वाच्यशून्यं प्रलपतां तदेतज्जाड्यवर्णितम् // प्रमाण्av_4.35 //

तुल्यं नाशे ऽपि चेच्छब्दघटभेदेन कल्पने / न सिद्धेन विनाशेन तद्वतः साधनाद् ध्वनेः // प्रमाण्av_4.36 //

तथार्थान्तरभावे स्यात् तद्वान् कुम्भो ऽप्यनित्यता / विशिष्टा ध्वनिनान्वेति नो चेन्नायोगवारणात् // प्रमाण्av_4.37 //

द्विविधो हि व्यवच्छेदो वियोगापरयोगयोः / व्यव्छेदादयोगे तु वार्ये नानन्वयागमः // प्रमाण्av_4.38 //

सामान्यमेव तत्साध्यं न च सिद्धप्रसाधनम् / विशिष्टं धर्मिणा तच्च न निरन्वयदोषवत् // प्रमाण्av_4.39 //

एतेन धर्मिधर्माभ्यां विशिष्टौ धर्मधर्मिणौ / प्रत्याख्यातो निराकुर्वन् धर्मिण्येवमसाधनात् // प्रमाण्av_4.40 //

समुदायापवाहो हि न धर्मिणि विरुध्यते / साध्यं यतस्तथा नेष्टं साध्यो धर्मो ऽत्र केवलः // प्रमाण्av_4.41 //

एकस्य धर्मिणः शास्त्रे नानाधर्मस्थितावपि / साध्यः स्यादात्मनैवेष्ट इत्युपात्ता स्वयंश्रुतिः // प्रमाण्av_4.42 //

शास्त्राभ्युपगमादेव सर्वादानात् प्रबाधने / तत्रैकस्यापि दोषः स्याद् यदि हेतुप्रतिज्ञ्योः // प्रमाण्av_4.43 //

शब्दानाशे प्रसाध्ये स्याद् गन्धभूगुणताक्षतेः / हेतुर्विरिद्धो ऽप्रकृतेर्नो चेदन्यत्र सा समा // प्रमाण्av_4.44 //

अथात्र धर्मी प्रकृतस्तत्र शास्त्रार्थबाधनम् / अथ वादीष्टतां ब्रुयाद् धर्मिधर्मादिसाधनैः // प्रमाण्av_4.45 //

कैश्चित् प्रकरणैरिच्छ भवेत् सा गम्यते च तैः / वलात् तवेच्छेयमिति व्यक्तमीश्वरचेष्टितम् // प्रमाण्av_4.46 //

वदन्नकार्यलिङ्गां तां व्यभिचारेण बाध्यते / अनान्तरीयके चार्थे बाधिते ऽन्यस्य का क्षति // प्रमाण्av_4.47 //

उक्तं च नागमापेक्षमनुमानं स्वगोचरे / सिद्धं तेन सुसिद्धं तन्न तदा शास्त्रमीक्ष्यते // प्रमाण्av_4.48 //

वादत्यागस्तदा स्याच्चेन्न तदानभ्युपायतः / उपायो ह्यभ्युपाये ऽयमनङ्गं स तदापि सन् // प्रमाण्av_4.49 //

तदा विशुद्धे विषयद्वये शास्त्रपरिग्रहम् / चिकिर्षोः स हि कालः स्यात् तदा शास्त्रेण बाधनम् // प्रमाण्av_4.50 //

तद्विरोधेन चिन्तायास्तत्सिद्धर्थेष्वयोगतः / तृतीयस्थानसंक्रान्तौ न्याय्यः शास्त्रपरिग्रहः // प्रमाण्av_4.51 //

तत्रापि साध्यधर्मस्य नान्तरीकबाधनम् / परिहार्य न चान्येषामनवस्थाप्रसङ्गतः // प्रमाण्av_4.52 //

केनेयं सर्वचिन्ताषु शास्त्रं ग्राह्यमिति स्थितिः / कृतेदानीमसिद्धान्तैर्ग्राह्यो धूमेन नानलः // प्रमाण्av_4.53 //

रिक्तस्य जन्तोर्ज्जातस्य गुणदोषमपश्यतः / विलब्धा वत केनेमो सिद्धान्तविषमग्र्हाः // प्रमाण्av_4.54 //

यदि साधन एकत्र सर्वशास्त्रं निदर्शने / दर्शयेत् साधनं स्यादित्येषा लोकोत्तरा स्थितिः // प्रमाण्av_4.55 //

असम्बद्धस्य धर्मस्य किमसिद्धो न सिध्यति / हेतुस्तत्साधनायोक्तः किं दुष्टस्तत्र सिध्यति // प्रमाण्av_4.56 //

धर्मननुपनीयैव दृष्टान्ते धर्मिणो ऽखिलान् / वाग्धूमादेजंनो ऽन्वेति चैतन्यदहनादिकम् // प्रमाण्av_4.57 //

स्वभावं कारणं चार्थो व्यभिचारेण साधयन् / कस्यचिद् वादबाधायां स्वभावान्न निवर्तते // प्रमाण्av_4.58 //

प्रपद्यमानश्चान्यस्तं नान्तरीयकमीप्सितैः / साध्यार्थैर्हेतुना तेन कथमप्रतिपादितः // प्रमाण्av_4.59 // उक्तो ऽनुक्तो ऽपि तेन कथमप्रतिपादितः // प्रमाण्av_4.59 // उक्तो ऽनुक्तो ऽपि वा हेतुर्विरोद्धा वादिनो ऽत्र किम् / न हि तस्योक्तिदोषेण स जातः शास्त्रबाधनः // प्रमाण्av_4.60 //

बाधकस्याभिधानाच्चेद् दोषो यदि वदेन्न सः / किन्न बाधेत सो ऽकुर्वन्नयुक्तं केन दुष्यति // प्रमाण्av_4.61 //

अन्येषु हेत्वाभासेषु स्वेष्टस्यैवाप्रसाधनात् / दुष्येद् व्यर्थाभिधानेन नात्र तस्य प्रसाधनात् // प्रमाण्av_4.62 //

यदि किञ्चित् क्वचिच्छस्त्रेन युक्तं प्रतिषिध्यते / ब्रुवाणो युक्तमप्यन्यदिति राजकुलस्थितिः // प्रमाण्av_4.63 //

सर्वानर्थान् समीकृत्य वक्तुं शक्यं न साधनम् / सर्वत्र तेनोत्सन्नेयं साध्यसाधनसंस्थितिः // प्रमाण्av_4.64 //

विरुद्धयोरेकधर्मिण्ययोगादस्तु बाधनम् / विरुद्धैकान्तिके नात्र तद्वदस्ति विरोधिता // प्रमाण्av_4.65 //

अबाध्यबाधकत्वे ऽपि तयोः शास्त्रार्थविप्लवात् / असभ्बद्दे ऽपि बाधा चेत् स्यात् सर्व सर्वबाधनम् // प्रमाण्av_4.66 //

सम्बन्धस्तेन तत्रैव बाधनादस्ति चेदसत् / हेतोः सर्वस्य चिन्त्यत्वात् स्वसाध्ये गुणदोषयोः // प्रमाण्av_4.67 //

नान्तरीयकता साध्ये सम्बन्धः सेह नेक्ष्यते / केवलं शास्त्रपीडेति दोषः सान्यकृते समा // प्रमाण्av_4.68 //

शास्त्राभ्युपगमात् साध्यः सास्त्रदृष्टो ऽखिलो यदि / प्रतिज्ञा सिद्धदृष्टान्तहेतुवाद्ः प्रसज्यते // प्रमाण्av_4.69 //

उक्तयोः साधनत्वेन नो चेदीप्सितवादतः / न्यायप्राप्तं न साध्यत्वं वचनाद् विनिवर्त्तते // प्रमाण्av_4.70 //

अनीप्सितमसाध्यं चेद् वादिनान्यो ऽप्यनीप्सितः / धर्मो ऽसाध्यस्तदासाध्यं बाधमानं विरोधि किम् // प्रमाण्av_4.71 //

पक्षलक्षणबाह्यार्थः स्वयंशब्दो ऽप्यनर्थकः / शास्त्रे ष्विच्छप्रवृत्त्यर्थो यदि शङ्काकुतोन्वियम् // प्रमाण्av_4.72 //

सो ऽनिषिद्धः प्रमाणेन गृह्णान् केन निवार्यते / निषिद्धश्चेत् प्रमाणेन वाचा केन प्रवर्त्यते // प्रमाण्av_4.73 //

पूर्वमप्येष सिद्धन्तं स्वेच्छयैव गृहीतवान् / किञ्चिदन्यं सतु पुनर्ग्रहीतुं लभते न किम् // प्रमाण्av_4.74 //

दृष्टेर्विप्रतिपत्तीनामत्राकार्षीत् स्वयंश्रुतिम् / इष्टाक्षतिमसाध्यत्वमनवस्थां च दर्शयन् // प्रमाण्av_4.75 //

समयाहितभेदस्य परिहारेण धर्मिणः / प्रसिद्धस्य गृहीत्यर्था जगादन्यः स्वयंश्रुतिम् // प्रमाण्av_4.76 //

विचारप्रस्तुतेरेव प्रसिद्धः सिद्ध आश्रयः / स्वेच्छाकल्पितभेदेषु पदार्थेष्वविवादतः // प्रमाण्av_4.77 //

असाध्यतामथ प्राह सिद्धदेशेन धर्मिणः / स्वरूपेणैव निर्देश्य इत्यनेनैव तद् गतम् // प्रमाण्av_4.78 //

सिद्धसाधनरूपेण निर्देशस्य हि सम्भवे / साध्यत्वेनैव निर्देश्य इतीदं फलवद् भवेत् // प्रमाण्av_4.79 //

अनुमानस्य सामान्यविषयत्वं च वर्णीतम् / इहैवं न ह्यनुक्ते ऽपि किञ्चित् पक्षे विरुध्यते // प्रमाण्av_4.80 //

कुर्याच्चेद् धर्मिणं साध्यं ततः किं तन्न शक्त्यते / कस्माद्धेत्वन्वयाभावान्न च दोषस्तयोरपि // प्रमाण्av_4.81 //

उक्तरावयवापेक्षो न दोषः पक्ष इष्यते / तथा हेत्वादिदोषो ऽपि पक्षदोषः प्रसज्यते // प्रमाण्av_4.82 //

सर्वैः पक्षस्य बाधातस्तस्मात् तन्मात्रसङ्गिनः / पक्षदोषा मता नान्ये प्रत्यक्षादिविरोधवत् // प्रमाण्av_4.83 //

हेत्वादिलक्षणैर्वाध्यं मुक्त्वा पक्षस्य लक्षणम् / उच्यते परिहारार्थमव्याप्तिव्यतिरेकयोः // प्रमाण्av_4.84 //

स्वयन्निपातरूपाख्या व्यतिरेकस्य बाधिकाः / सहानिराकृतेनेष्टश्रुतिरव्याप्तिबाधनी // प्रमाण्av_4.85 //

साध्याभ्युपगमः पक्षलक्षणं तेष्वपक्षता / निराकृते बाधनतः शेषे ऽलक्षणवृत्तितः // प्रमाण्av_4.86 //

स्वयमिष्टाभिधानेन गतार्थे ऽप्यवधारणे / कृत्यान्तेनाभिसम्बन्धादुक्तं कालान्तरच्छिदे // प्रमाण्av_4.87 //

इहानङ्गमिषेर्निष्ठा तेनेप्सितपदे पुनः / अङ्गमेव तयासिद्धहेत्वादि प्रतिषिध्यते // प्रमाण्av_4.88 //

अवाचकत्वाच्चायुक्तं तेनेष्टं स्वयमात्मना / अनपेक्ष्याखिलं शास्त्रं तद्वादीष्टस्य साध्यता // प्रमाण्av_4.89 //

तेनानभीष्टसंसृष्टस्येस्यापि हि बाधने / यथासाध्यमबाधातः पक्षहेतू न दुष्यतः // प्रमाण्av_4.90 //

अनिषिद्धः प्रमाणाभ्यां स चोपगम इष्यते / सन्दिग्धे हेतुवचनाद् व्यस्तो हेतोरनाश्रयः // प्रमाण्av_4.91 //

अनुमानस्य भेदेन सा बाधोक्ता चतुर्विधा / तत्राभ्युपायः कार्याङ्गं स्वभावाङ्गं जगत्स्थितिः // प्रमाण्av_4.92 //

आत्मापरोधाभिमतो भूतनिश्चययुक्तवाक् / आप्तः स्ववचनं शस्त्रं चैकमुक्तं समत्वतः // प्रमाण्av_4.93 //

यथात्मनो ऽप्रमाणत्वे वचनं न प्रवर्त्तते / शास्त्रसिद्धे तथा नार्थे विचारस्तदनाश्रये // प्रमाण्av_4.94 //

तत्प्रस्तावाश्रयत्वे हि शास्त्रं बाधकमित्यमुम् / वक्तुमर्थ स्ववाचास्य सहोक्तिः साम्यदृष्टये // प्रमाण्av_4.95 //

उदाहरणमप्यत्र सदृशं तेन वर्णितम् / प्रमाणानामभावे हि शास्त्रवाचोरयोगतः // प्रमाण्av_4.96 //

स्ववाग्विरोधे विस्पष्टमुदाहरणमागमे / दिङ्मात्रदर्शनम् तत्र प्रेत्यधर्मो ऽसुखप्रदः // प्रमाण्av_4.97 //

शास्त्रिणो ऽप्यतदालम्बे विरुद्धोक्तौ तु वस्तुनि / न बाधा प्रतिबन्धः स्यात् तुल्यकक्षतया तयोः // प्रमाण्av_4.98 //

यथा स्ववाचि तच्चास्य तदा स्ववचनात्मकम् / तयोः प्रमाणं यस्यास्ति तत् स्यादन्यस्य बाधकम् // प्रमाण्av_4.99 //

प्रतिज्ञामनुमानं वा प्रतिज्ञापेतयुक्तिका / यथार्थ वा बाधेत कथमन्यथा // प्रमाण्av_4.100 //

प्रामाण्यमागमानां च प्रागेव विनिवारितम् / अभ्युपायविचारेषु तस्माद् दोषो ऽयमिष्यते // प्रमाण्av_4.101 //

तस्माद् विषयभेदस्य दर्शनार्थ पृथक् कृतः / अनुमानाबहिर्भूतो ऽप्यभ्युपायः प्रबाधनात् // प्रमाण्av_4.102 //

अन्यथातिप्रसङ्गः स्याद् व्यर्थता वा पृथक्कृतेः / भेदो वाङ्मात्रवचने प्रतिबन्धः स्ववाच्यपि // प्रमाण्av_4.103 //

तेनाभ्युपगमाच्छास्त्र प्रमाणं सर्ववस्तुषु / बाधकम् यदि नेच्छेत् स बाधकं किं पुनर्भवेत् // प्रमाण्av_4.104 //

स्ववाग्विरोधेअभेदः स्यात् स्ववाक्शास्त्रविरोधयोः / पुरुषेच्छाकृता चास्य परिपूर्णा प्रमाणता // प्रमाण्av_4.105 //

तस्मात् प्रसिद्धेष्वर्थेषु शास्त्रत्यागे ऽपि न क्षतिः / परोइक्षेष्वागमानिष्टो न चिन्तैव प्रवर्त्तते // प्रमाण्av_4.106 //

विरोधोद्भावनप्राया परीक्षाप्यत्र तद्यथा / अधर्ममूलं रागादि स्नानं चाधर्मनाशनाम् // प्रमाण्av_4.107 //

शास्त्रं यत्सिद्धया युक्त्या स्ववाचा च न बाध्यते / दृष्टे ऽदृष्टे ऽपि तद्ग्राह्यमिति चिन्ता प्रवर्त्यते // प्रमाण्av_4.108 //

अर्थेष्वप्रतिषिद्धत्वात् पुरुषेच्छानुरोधिनः / इष्टशब्दाभिधेयस्याप्तो ऽत्राक्षतवाग् जनः // प्रमाण्av_4.109 //

उक्तः प्रसिद्धशब्देन धर्मस्तद्व्यवहारजः / प्रत्यक्षादिमिता मानश्रुत्यारोपेण सुचिताः // प्रमाण्av_4.110 //

तदाश्रयभुवामिच्छानुरोधादनिषेधिनाम् / कृतानामकृतानां च योग्यं विश्वं स्वभावतः // प्रमाण्av_4.111 //

अर्थमात्रानुरोधिन्या भाविन्या भूतयापि वा / बाध्यते प्रतिरुन्धानः शब्दयोग्यतयातया // प्रमाण्av_4.112 //

तद्योग्यताबलादेव वस्तुतो घटितो ध्वनिः / सर्वो ऽस्यामप्रतीते ऽपि तस्मिंस्तत्सिद्धता ततः // प्रमाण्av_4.113 //

असाधरणता न स्यात् बाधाहेतोरिहान्यथा / तन्निषेधो ऽनुमानात् स्याच्छब्दार्थे ऽनक्षवृत्तितः // प्रमाण्av_4.114 //

असाधारणता तत्र हेतूनां यत्र नान्वयि / सत्त्वमित्यप्युदाहारो हेतोरेवं कुतो मतः // प्रमाण्av_4.115 //

संकेतसंश्रयाः शब्दाः स चेच्छामात्रसंश्रयः / नासिद्धिः शब्दसिद्धनामिति शाब्दप्रसिद्धिवाक् // प्रमाण्av_4.116 //

अनुमानप्रसिद्धेषु विरुद्धाव्यभिचारिणः / अभावं दर्शयत्येवं प्रतीरेरनुमात्वतः // प्रमाण्av_4.117 //

अथ वा ब्रु वतो लोकस्यानुमाभाव उच्यते / किं तेन भिन्नविषया प्रतीतिरनुमानतः // प्रमाण्av_4.118 //

तेनानुमानाद् वस्तूनां सदसतानुरोधिनः / भिन्नस्यातद्वशा वृत्तिस्तदिच्छाजेति सूचितम् // प्रमाण्av_4.119 //

चन्द्रतां शशिनो ऽनिच्छन् कां प्रतीतिं स वाञ्छति / इति तं प्रत्यदृष्टान्तं तदसाधारणं मतम् // प्रमाण्av_4.120 //

नोदाहरणमेवेकमधिकृत्येदमुच्यते / लक्षणत्वात् तथा वृक्षो धात्रीत्युक्तौ च बाधनात् // प्रमाण्av_4.121 //

अत्रापि लोके दृष्टत्वात् कर्पूररजतादिषु / समयाद् वर्तमानस्य कासाधारणतापि वा // प्रमाण्av_4.122 //

यदि तस्य क्वचित् सिध्येत् सिद्धं वस्तुबलेन तत् / प्रतीतिसिद्धोपगमे ऽशशिन्यप्यनिवारणम् // प्रमाण्av_4.123 //

तस्य बस्तुनि सिद्धस्य शशिन्यप्यनिवारणम् / तद्वस्त्वभावे शशिनि वारणे ऽपि न दुष्यति // प्रमाण्av_4.124 //

तस्मादवस्तुनियतसंकेतबलभाविनाम् / योग्याः पदार्था धर्माणामिच्छाया अनिरिधनात् // प्रमाण्av_4.125 //

तां योग्यतां विरुन्धानं संकेताप्रतिषेधजा / प्रतिहन्ति प्रतीत्याख्या योग्यताविषये ऽनुमा // प्रमाण्av_4.126 //

शब्दानामर्थमियमः संकेतानुविधायिनाम् / नेत्यनेनोक्तमत्रैषां प्रतिषेधो विरुध्यते // प्रमाण्av_4.127 //

नैमित्तिक्याः श्रुतेरर्थमर्थ वा पारमार्थिकम् / शब्दानां प्रतिरुन्धानो ऽबाधनार्हो हि वर्णितः // प्रमाण्av_4.128 //

तस्माद् विषयभेदस्य दर्शानाय पृथक्कृता / अनुमानाबहिर्भू ता प्रतीतिरपि पूर्ववत् // प्रमाण्av_4.129 //

सिद्धयोः पृथगाख्याने दर्शयंश्च प्रयोजनम् / एते सहेतुके प्राह नानुमाध्यक्षबाधने // प्रमाण्av_4.130 //

अत्राप्यध्यक्षबाधायां नानारूपतया ध्वनौ / प्रसिद्धस्य श्रुतौ रूपं यदेव प्रतिभासते // प्रमाण्av_4.131 //

अद्वयं शबलाभासस्यादृष्तेर्बुद्धिजन्मनः / तदर्थार्थोक्तिरस्येव क्षेपे ऽध्यक्षेण बाधनम् // प्रमाण्av_4.132 //

तदेव रूपं तत्रार्थः शेष व्यावृत्तिलक्षणम् / अवस्तुभूतं सामान्यमतस्तन्नाक्षगोचरः // प्रमाण्av_4.133 //

तेन सामान्यधर्माणामप्रत्यक्षत्वसिद्धितः / प्रतिक्षेपे ऽप्यबाधेति श्रावणोक्त्या प्रकाशितम् // प्रमाण्av_4.134 //

सर्वथावाच्यरूपत्वात् सिद्ध्या तस्य समाश्रयात् / बाधनात् तद्बलेनोक्तः श्रावणेनाक्षगोचरः // प्रमाण्av_4.135 //

सर्वत्र वादिनो धर्मो यः स्वसाध्यतयेप्सितः / तद्धर्मवति बाधा स्यान्नान्यधर्मेण धर्मिणि // प्रमाण्av_4.136 //

अन्यथास्योपरोधः को बाधिते ऽन्यत्र धर्मिणि / गतार्थे लक्षणेनास्मिन् स्वधर्मिवचनं पुनः // प्रमाण्av_4.137 //

बाधायां धर्मिणो ऽपि स्याद् बाधेत्यस्य प्रसिद्धये / आश्रयस्य विरोधन तदाश्रिताविरोधनात् // प्रमाण्av_4.138 //

अन्यथैवंविधो धर्मः साध्य इत्यभिधानतः / तद्बाधामेव मन्येत स्वधर्मिग्रहणं ततः // प्रमाण्av_4.139 //

नन्वेतदप्यर्थशिद्धं सत्यं केचित्तु धर्मिणः / केवलस्योपरोधे ऽपि दोषवत्तमुपागताः // प्रमाण्av_4.140 //

यथा परैरनुत्पाद्यापूर्वरूपं न खादिकम् / सकृच्छब्दाद्यहेतुत्वादित्युक्ते प्राह दूषकः // प्रमाण्av_4.141 //

तद्वद् वस्तुस्वभावो ऽसन् धर्मी व्योमादिरित्यपि / नैवमिष्टस्य साध्यस्य बाधा काचन विद्यते // प्रमाण्av_4.142 //

द्वयस्यापि हि साध्यत्वे साध्यधर्मोपरोधि यत् / बाधनं धर्मिणास्तत्र बाधेत्येतेन वर्णितम् // प्रमाण्av_4.143 //

तथैव धर्मिणो ऽप्यत्र साध्यत्वात् केवलस्य न / यद्येवमत्र बाधा स्यात् नान्यानुत्पाद्यशक्तिकः // प्रमाण्av_4.144 //

सकृच्छब्दाद्यहेतुत्वात् सुखादिरिति पूर्ववत् / विरोधिता भवेदत्र हेतुरैकान्तिको यदि // प्रमाण्av_4.145 //

क्रमक्रीयनित्यतयोरविरोधाद् विपक्षतः / व्यावृत्तेः संशयान्नायं शेषवद् भेद इष्यते // प्रमाण्av_4.146 //

स्वयमिष्टो यतो धर्मः साध्यस्तस्मात् तदाश्रयः / बाध्यो न केवलो नान्यसंश्रयो वेति सूचितम् // प्रमाण्av_4.147 //

स्वयं श्रुत्यान्यधर्माणां बाधा बाधेति कथ्यते / तथा स्वधर्मिणान्यस्तधर्मिणो ऽपीति कथ्यते // प्रमाण्av_4.148 //

सर्वसाधनदोषेण पक्ष एवोपरोध्यते / तथापि पक्षदोषत्वं प्रतिज्ञामात्रभाविनः // प्रमाण्av_4.149 //

उत्तरावयापेक्षो यो दोषः सो ऽनुबध्यते / तेनेत्युक्तमतो पक्षदोषो ऽसिद्धाश्रयादिकः // प्रमाण्av_4.150 //

धर्मिधर्मविशेषाणां स्वरूपस्य च धर्मिणः / बाधा साध्याङ्गभूतानामनेनैवोपदर्शिता // प्रमाण्av_4.151 //

तत्रोदाहृतिदिङ्मात्रमुच्यते ऽर्थस्य दृष्टये / द्रव्यलक्षणयुक्तो ऽन्यः संयोगे ऽर्थो ऽस्ति दृष्टिभाक् // प्रमाण्av_4.152 //

अदृश्यस्य विशिष्टस्य प्रतिज्ञा निष्प्रयोजना / इष्टो ह्यवयवी कार्य दृष्ट्वादृश्येष्वसम्भवि // प्रमाण्av_4.153 //

अविशिष्टस्य चान्यस्य साधने सिद्धसाधनम् // गुरुत्वाधोगती स्यातां यद्यस्य स्यात् तुलानतिः // प्रमाण्av_4.154 // तन्निर्गुणक्रियस्तस्मात् समवायि न कारणम् / तत एव न दृश्यो ऽसावदृष्टेः कार्यरूपयोः // प्रमाण्av_4.155 //

तद्बाधान्यविशेषस्य नान्तरीयकभाविनः / आसूक्ष्माद् द्रव्यमालायास्तोल्यत्वादंशुपातवत् // प्रमाण्av_4.156 //

द्रव्यान्तरगुरुत्वस्य गतिर्नेत्यपरो ऽब्रवीत् / तस्य क्रमेणं संयुक्ते पांशुराशौ सकृद् युते // प्रमाण्av_4.157 //

भेदः स्याद् गौरवे तस्मात् पृथक् सह च तोलिते / सुवर्नमाषकादीनां संख्यासाम्यं न युज्यते // प्रमाण्av_4.158 //

सर्षपादा महाराशेरुत्तरोत्तरवृद्धिमत् / गौरवं कार्यमालाया यदि नैवोपलभ्यते // प्रमाण्av_4.159 //

आ सर्षपाद् गौरवं तु दुर्लक्षितमनल्पकम् / तोल्यं तत्कारणं कार्यगौरवानुपलक्षणात् // प्रमाण्av_4.160 //

नन्वदृष्टों ऽशुवत् सो ऽर्थो न च तत्कार्यमीक्ष्यते / गुरुत्वागतिवत् सर्वतद्गुणानुपलक्षणात् // प्रमाण्av_4.161 //

माषकादेरनाधिक्यम् अनतिः सोपलक्षणम् / यथास्वमक्षेणादृष्टे रूपादावधिकाधिके // प्रमाण्av_4.162 //

अभ्युपायः स्ववागाद्यबाधायाः सम्भवेन तु / उदाहरणमप्यन्यदिशा गम्यं यथोक्त्या // प्रमाण्av_4.163 //

त्रिकालविषयत्वात् तु कृत्यानामतथात्मकम् / तथा परं प्रति न्यस्तं साध्यं नेष्टं तदापि तत् // प्रमाण्av_4.164 //

प्रत्ययनाधिकारे तु सर्वासिद्धवरोधिनी / यस्मात् साध्यश्रुतिर्नेष्टं विशेषमवलम्बते // प्रमाण्av_4.165 //

तेनाप्रसिद्धदृष्टान्तहेतुदाहरणं कृतम् / अन्यथा शशश्रृङ्गादौ सर्वासिद्धे ऽपि साध्यता // प्रमाण्av_4.166 //

सर्वस्य चाप्रसिद्धत्वात् कथञ्चित् तेन न क्षमाः / कर्मादिभेदोपक्षेपपरिहारविवेचने // प्रमाण्av_4.167 //

प्रागसिद्धस्वभावत्वात् साध्यो ऽवयव इत्यसत् / तुल्या सिद्धान्तता ते हि येनोपगमलक्षणाः // प्रमाण्av_4.168 //

समुदायस्य साध्यत्वे ऽप्यन्योन्यस्य विशेषणम् / साध्यं द्वयं तदासिद्धं हेतुदृष्टान्तलक्षणम् // प्रमाण्av_4.169 //

असम्भवात् साध्यशब्दो धर्मिवृत्तिर्यदीष्यते / शास्त्रेणालं यथायोगं लोक एव प्रवर्त्तताम् // प्रमाण्av_4.170 //

साधनाख्यानसामर्थ्यात् तदर्थे साध्यता मता / हेत्वादिवचनैर्व्याप्तेरनाशंक्यं च साधनम् // प्रमाण्av_4.171 //

पूर्वावधारणे तेन प्रतिज्ञालक्षणाभिधा / ब्यर्था व्यप्तिफला सोक्तिः सामर्थ्याद् गम्यते ततः // प्रमाण्av_4.172 //

विरुद्धतेष्टासम्बन्धो ऽनुपकारसहास्थिती / एवं सर्वाङ्गदोषाणां प्रतिज्ञादोषता भवेत् // प्रमाण्av_4.173 //

पक्षदोषः परापेक्षो नेति च प्रतिपादितम् / इष्टासम्भव्यसिद्धश्च स एव स्यान्निराकृतः // प्रमाण्av_4.174 //

अनित्यत्वसहेतुत्वे शब्द एवं प्रकीर्त्तयेत् / दष्टान्ताख्यानतो ऽन्यत् किमस्त्यत्रार्थानुदर्शनम् // प्रमाण्av_4.175 //

विशेषभिन्नामाख्याय सामान्यस्यानुवर्तने / न तद्व्याप्तिः फलं वा किं सामान्येनानुवर्तने // प्रमाण्av_4.176 //

स्यान्निराकरणं शब्दे स्थितेनैवेत्यतो ऽब्रवीत् / विरुद्धविषये ऽन्यस्मिन् वदन्नाहान्यतां श्रुतेः // प्रमाण्av_4.177 //

स च भेदाप्रतिक्षेपात् सामान्यानां न विद्यते / वृक्षो न शिंशपैवेति यथा प्रकरणे क्वचित् // प्रमाण्av_4.178 //

सर्वश्रुतेरेकवृत्तिनिषेधः स्यान्न चेयता / सो ऽसवः सर्वभेदानामतत्त्वे तदसम्भवात् // प्रमाण्av_4.179 //

ज्ञाप्यज्ञापकयोर्भेदात् धर्मिणो हेतुभाविनः / असिद्धेर्जापकत्वस्य धर्म्यसिद्धः स्वसाधने // प्रमाण्av_4.180 //

धर्मधर्मिविवेकस्य सर्वभावेष्वसिद्धितः / सर्वत्र दोषस्तुल्यश्चेन्न संवृत्त्या विशेषतः // प्रमाण्av_4.181 //

परमार्थविचारेषु तथाभूताप्रसिद्धितः / तत्त्वान्यत्वं पदार्थेषु सांवृतेषु निषिध्यते // प्रमाण्av_4.182 //

अनुमानानुमेयार्थव्यहारस्थितिस्त्वियम् / भेदं प्रत्ययसंसिद्धमवलम्ब्य च कल्प्यते // प्रमाण्av_4.183 //

यथास्वं भेदनिष्ठेषू प्रत्ययेषू विवेकिनः / धर्मी धर्माश्च भासन्ते व्यवहारस्तदाश्रयः // प्रमाण्av_4.184 //

व्यवहारोपनीतो ऽत्र स एवाश्लिष्टभेदधीः / साध्यः साधनतां नीतस्तेनासिद्धः प्रकाशितः // प्रमाण्av_4.185 //

भेदसामान्ययोर्धर्मभेदादंगांगिता ततः / यथानित्यः प्रयत्नोत्थः प्रत्यत्नोत्थतया ध्वनिः // प्रमाण्av_4.186 //

पक्षाङ्गत्वे ऽप्यबाधत्वान्नासिद्धिर्भिन्नधर्मिणि / यथाश्वो न विषाणित्वादेष पिण्डो विषाणवान् // प्रमाण्av_4.187 //

साध्यकालाङ्गता वा न निवृत्तेरुपलक्ष्य तत् / विशेषो ऽपि प्रतिज्ञार्थो धर्मभेदान्न युज्यते // प्रमाण्av_4.188 //

पक्षधर्मप्रभेदेन सुखग्रहणसिद्धये / हेतुप्रकरणार्थस्य सूत्रसंक्षेप उच्यते // प्रमाण्av_4.189 //

अयोगं योगमपरैरत्यन्तायोगमेव च / व्यवच्छिनत्ति धर्मस्य निपातो व्यतिरेचकः // प्रमाण्av_4.190 //

विशेषणविशेष्याभ्यां क्रियया च सहोदितः / विवक्षातो ऽप्रयोगे ऽपि सर्वो ऽर्थो ऽयं प्रतीयते // प्रमाण्av_4.191 //

व्यवच्छेदफलं वाक्यं यतश्चैत्रो धनुर्धरः / पार्थो धनुर्धरो नीलं सरोजमिति वा यथा // प्रमाण्av_4.192 //

प्रतियोगिव्यच्छेदस्तत्राप्यर्थेषु गम्यते / तथा प्रसिद्धेः समार्थ्यास् विवक्षानुगमाद् ध्वनेः // प्रमाण्av_4.193 //

तदयोगव्यवच्छेदाद् धर्मी धर्मविशेषणम् / तद्विशिष्टतया धर्मो न निरन्वयदोषभाक् // प्रमाण्av_4.194 //

स्वभावकार्यसिद्ध्यर्थ द्वौ द्वौ हेतुविपर्ययौ / विवादाद् भेदसामान्ये शेषो व्यावृत्तिसाधनः // प्रमाण्av_4.195 //

न हि स्वभावादन्येन व्याप्तिर्गम्यस्य कारणे / सम्भवाद् व्यभिचारस्य द्विधावृतिफलं ततः // प्रमाण्av_4.196 //

प्रयत्नानन्तरं ज्ञानं प्राक् सतो नियमेन न / तस्यावृत्यक्षशब्देषु सर्वथानुपयोगतः // प्रमाण्av_4.197 //

कदाचिन्तिरपेक्षस्य कार्याकृतिविरोधतः / कादाचित्कफलं सिद्धं तल्लिङ्गं ज्ञानमीदृशम् // प्रमाण्av_4.198 //

एतावतैव सिद्धे ऽपि स्वभावस्य पृथक् कृतिः / कार्येण सह निर्देशे मा ज्ञासीत् सर्वमीदृशम् // प्रमाण्av_4.199 //

व्युत्पत्त्यर्था च हेतूक्तिरुक्तार्थानुमितौ कृता / अत्र प्रभेद आख्यातः लक्षणं तु न भिद्यते // प्रमाण्av_4.200 //

तेनात्र कार्यलिङ्गेन स्वभावो ऽप्येकदेशभाक् / सदृशोदाहृतिश्चातः प्रत्यत्नाद् व्यक्तिजन्मनः // प्रमाण्av_4.201 //

यन्नान्तरीका सत्ता यो वात्मन्यविभागवान् / स तेनाव्यभिचारी स्यादित्यर्थ तत्प्रभेदनम् // प्रमाण्av_4.202 //

संयोग्यादिषु येष्वस्ति प्रतोइबन्धो न तादृशः / न ते हेतव इत्युक्तं व्यभिचारस्य सम्भवात् // प्रमाण्av_4.203 //

सति वा प्रतिबन्धे ऽस्तु स एव गतिसाधनः / नियमो ह्यविनाभावो नियतश्च न साधनम् // प्रमाण्av_4.204 //

एकान्तिकत्वं व्यावृत्तेरविनाभाव उच्यते / तच्च नाप्रतिबद्धेषु तत एवान्वयस्थितिः // प्रमाण्av_4.205 //

स्वात्मत्वे हेतुभावे वा सिद्धे हि व्यतिरेकिता / सिध्येदतो ऽविशेषे न व्यतिरेका न वान्वयः // प्रमाण्av_4.206 //

अदृष्टिमात्रमादाय केवलं व्यतिरेकिता / उक्तो ऽनैकान्तिकस्तस्मादन्यथा गमको भवेत // प्रमाण्av_4.207 //

प्राणाद्यभावो नैरात्म्यव्यापीति विनिवर्त्तने / आत्मनो विनिवर्त्तेत प्राणादिर्यदि तच्च न // प्रमाण्av_4.208 //

अन्यस्य विनिवृत्त्यान्यविनिवृत्तेरयोगतः / तदात्मा तत्प्रसूतिश्चेत् नतद् आत्मोपलम्भने // प्रमाण्av_4.209 //

तस्योपलब्धावगतावगतौ च प्रसिध्यति / ते चात्यन्तपरोक्षस्य दृष्ट्यदृष्टी न सिध्यतः // प्रमाण्av_4.210 //

अन्यत्रादृष्टरूपस्य घटादौ नेति वा कुतः / अज्ञातव्यतिरेकस्य व्यावृत्तेर्व्यापिता कुतः // प्रमाण्av_4.211 //

प्राणादेश्च क्वचिद् दृष्ट्या सत्त्वासत्त्वं प्रतीयते / तथात्मा यदि दृश्येत सत्त्वासत्त्वं प्रतीयते // प्रमाण्av_4.212 //

यस्य हेतोरभावेन घटे प्राणो दृश्यते / देहे ऽपि यद्यसौ न स्याद् युक्तो देहे न सम्भवः // प्रमाण्av_4.213 //

भिन्ने ऽपि किञ्चित् साधर्म्याद् यदि तत्त्वं प्रतीयते / प्रमेयत्वाद् घटादीनां सात्मत्वं किन्न मीयते // प्रमाण्av_4.214 //

अनिष्टेश्चेत् प्रमाणं हि सर्वेष्टीनां निबन्धनम् / भावाभावव्यवस्थां कः कर्तु तेन विना प्रभुः // प्रमाण्av_4.215 //

स्मृतीच्छायत्नजः प्राणनिमेषादिस्तदुद्भवः / विषयेन्द्रियचित्तेभ्यः ताः स्वजातिसमुद्भवाः // प्रमाण्av_4.216 //

अन्योन्यप्रत्ययापेक्षा अन्वयव्यतिरेकभाक् / एतावत्याभावो ऽयमनवस्थान्यकल्पने // प्रमाण्av_4.217 //

श्रावणत्वेन तत् तुल्यं प्राणादि व्यभिचारतः / न तस्य व्यभिचारित्वाद् व्यतिरेके ऽपि चेत् कथम् // प्रमाण्av_4.218 //

नासाध्यादेव विश्लेषस्तस्य नन्वेवमुच्यते / साध्ये ऽनुवृत्त्यभावो ऽर्थात् तस्यान्यत्राप्यसौ समः // प्रमाण्av_4.219 //

असाध्यादेव विच्छेद इति साध्ये ऽस्तितोच्यते / अर्थापत्त्यात एवोक्तमेकेनोभयदर्शनम् // प्रमाण्av_4.220 //

ईदृगव्यभिचारो ऽतो ऽनन्वयिषु न सिध्यति / प्रतिषेधनिषेधश्च विधानात् कीदृशो ऽपरः // प्रमाण्av_4.221 //

निवृत्तिर्नासतः साध्यादसाध्येष्वेव नो ततः / नेति सैव निवृत्तिः किं निवृत्तेरसतो मता // प्रमाण्av_4.222 //

निवृत्त्यभावस्तु बिधिर्वस्तुभावो ऽसतो ऽपि सन् / वस्त्वभावस्तु नास्तीति पश्य बान्ध्यविजृम्भितम् // प्रमाण्av_4.223 //

निवृत्तिर्यदि तस्मिन्न हेतोर्वृत्तिः किमिष्यते / सापि न प्रतिषेधो ऽयं निवृत्तिः किं निषिध्यते // प्रमाण्av_4.224 //

विधानं प्रतिषेधं च मुक्त्वा शाब्दो ऽस्ति नापरः / व्यवहारः स चासत्सु नेति प्राप्तात्र मूकता // प्रमाण्av_4.225 //

सतां च न निषेधो ऽस्ति सो ऽसत्सु च न विद्यते / जगत्यनेन न्यायेन नञर्थः प्रलयं गतः // प्रमाण्av_4.226 //

देशकालनिषेधश्चेद् यथास्ति स निषिध्यते / न था न यथा सो ऽस्ति तथापि न निषिध्यते // प्रमाण्av_4.227 //

तस्मादाश्रित्य शब्दार्थ भावाभावसमाश्रम् / अबाह्याश्रयमत्रेष्टं सर्व विधिनिषेधनम् // प्रमाण्av_4.228 //

ताभ्यां स धर्मि सम्बद्धः ख्यात्यभवो ऽपि तादृशः / शब्दप्रवृत्तेरस्तीति सो ऽपीष्टो व्यवहारभाक् // प्रमाण्av_4.229 //

अन्यथा स्यात् पदार्थानां विधानप्रतिषेधने / एकधर्मस्य सर्वात्मविधानप्ररिषेधनम् // प्रमाण्av_4.230 //

अनानात्मतया भेदे नानाविधिनिषेधवत् / एकधर्मिण्यसंहारो विधानप्रतिषेधयोः // प्रमाण्av_4.231 //

एकधर्मिणमुद्दिश्य नानाधर्मसमाश्रयम् / विधावेकस्य तद्भाजामिवान्येषामुपेक्षकम् // प्रमाण्av_4.232 //

निषेधे तद्विविक्तं च तदन्येषामपेक्षकम् / व्यवहारमसत्यार्थ प्रकल्पयति धीर्यथा // प्रमाण्av_4.233 //

तं तथैवाविकल्पार्थभेदाश्रयमुपागताः / अनादिवासनोद्भूतं बाधन्ते ऽर्थ न लौकिकम् // प्रमाण्av_4.234 //

तत्फलो ऽतत्फलश्चार्थे भिन्न एकस्ततस्ततः / तैस्तैरुपप्लवैर्नीतः सञ्चयापचयैरिव // प्रमाण्av_4.235 //

अतद्वानपि सम्बन्धात् कुतश्चिदुपनीयते / दृष्टिं भेदाश्रयैस्ते ऽपि तस्मादज्ञातविप्लवाः // प्रमाण्av_4.236 //

सत्तासाधनवृत्तेश्च सन्दिग्धः स्यादसन्न सः / असत्वं चाभ्युपगमादप्रमानं न युज्यते // प्रमाण्av_4.237 //

असतो व्यतिरेके ऽपि सपक्षाद् विनिवर्त्तनम् / सन्दिग्घं तस्य सन्देहाद् विपक्षाद् विनिवर्त्तनम् // प्रमाण्av_4.238 //

एकत्र नियमे सिद्धे सिध्यत्यन्यनिवर्त्तनम् / द्वैराश्ये सति दृष्टेषु स्याद्दृष्टे ऽपि संशयः // प्रमाण्av_4.239 //

अव्यक्तिव्यापिनो ऽप्यर्थाः सन्ति तज्जातिभाविनः / क्वचिन्न नियमो ऽदृष्ट्या पार्थिवालोहलेख्यवत् // प्रमाण्av_4.240 //

भावे विरोधस्यादृष्टे कः सन्देहं निवारयेत् / क्वचिद् विनियमात् को ऽन्यस्तत्कार्यात्मतया स च // प्रमाण्av_4.241 //

नरात्म्यादपि तेनास्य सन्दिग्धं विनिवर्तनम् / अस्तु नाम तथाप्यात्मा नानैरात्म्यात् प्रसिध्यति // प्रमाण्av_4.242 //

येनासौ व्यतिरेकस्य नाभावं भावमिच्छति / यथा नाव्यतिरेके ऽपि प्राणादिर्न सपक्षतः // प्रमाण्av_4.243 //

सपक्षाव्यतिरेकी चेद्धेतुर्हेतुरतोन्वयी / नान्व्य्यव्यतिरेकी चेदनैरात्म्यं न सात्मकम् // प्रमाण्av_4.244 //

यन्नान्तरीयकः स्वात्मा यस्य सिद्धः प्रवृत्तिषु / निवर्त्तकः स एवातः प्रवृत्तौ च प्रवर्तकः // प्रमाण्av_4.245 //

नान्तरीयकता सा च साधनं सधपेक्षते / कार्येदृष्टिरदृष्टिश्च कार्यकारणता हि सा // प्रमाण्av_4.246 //

अर्थान्तरस्य तद्भावे भावानियमतो ऽगतिः / अभावासम्भवात् तेषामभावे नित्यभाविनः // प्रमाण्av_4.247 //

कार्यस्वभावभेदानां कारणेभ्यः समुद्भवात् / तैर्विना भवतो ऽन्यस्मात् तज्जं रूपं कथं भवेत् // प्रमाण्av_4.248 //

सामग्रीशक्तिभेदाद्धि वस्तूनां विश्वरूपता / सा चेन्न भेदिका प्राप्तमेकरूपमिदं जगत् // प्रमाण्av_4.249 //

भेदकाभेदकत्वे स्याद् व्याहता भिन्नरूपता / एकस्य नानारूपत्वे द्वे रूपे पावकेतरौ // प्रमाण्av_4.250 //

तत् तस्या जननं रूपमन्यस्य यदि सैव सा / न तस्या जननं रूपं तदस्याः सम्भवेत् कथम् // प्रमाण्av_4.251 //

ततः स्वभावौ नियतावन्योन्यं हेतुकार्ययोः / तस्मात् स्वदृष्टाविव तद् दृष्टे कार्ये ऽपि गम्यते // प्रमाण्av_4.252 //

एकं कथमनेकस्मात् क्लेदवद् दुग्धवारिणः / द्रवशक्तेः यतः क्लेदः सा त्वेकैव द्वयोरपि // प्रमाण्av_4.253 //

भिन्नाभिन्नः किमस्यात्मा भिन्नो ऽथ द्रवता कथम् / अभिन्नेत्युच्यते बुद्धेस्तद्रूपाया अभेदतः // प्रमाण्av_4.254 //

तद्वद् भेदे ऽपि दहनो दहनप्रत्ययाश्रयः / येनांशेनादधद् धूमं तेनांशेन तथा गतिः // प्रमाण्av_4.255 //

दहनप्रत्ययाङ्गादेवान्यापेक्षात् समुद्भवात् / धूमो ऽतद्व्यभिचारीति तद्वत् कार्य तथापरम् // प्रमाण्av_4.256 //

धूमेन्धनविकाराङ्गतापदे दहनस्थितेः / अनग्निचेदधूमो ऽसौ स धूमश्चेत् स पावकः // प्रमाण्av_4.257 //

नान्तरीयकता ज्ञेया यथास्वं हेत्वपेक्षया / स्वभावस्य यथोक्तं प्राग् विनाशकृतकत्वयोः // प्रमाण्av_4.258 //

अहेतुत्वगतिन्यायः सर्वो ऽयं व्यतिरेकिणः / अभ्यूह्यः श्रावणात्वोक्तेः कृतायाः साम्यदृष्टये // प्रमाण्av_4.259 //

हेतुस्वभावनुवृत्यैवार्थनिवृत्तिवर्णनात् / सन्देहहेतुताख्यात्या दृश्ये ऽर्थे सेति सूचितम् // प्रमाण्av_4.261 //

अनङ्गीकृतवस्त्वंशो निषेधः साध्यते ऽनया / वस्तुन्यपि तु पूर्वाभ्यां पर्युदासो विधानतः // प्रमाण्av_4.262 //

तत्रोपलभ्येष्वस्तित्वमुपलब्धेर्न चापरम् / इत्यज्ञ्ज्ञापनायैकानुपाख्योदाहृतिर्मता // प्रमाण्av_4.263 //

विषयासत्त्वतस्त्र विषयि प्रतिषिध्यते / ज्ञानाभिधानसन्देहं यथा दाहादपावकः // प्रमाण्av_4.264 //

तथान्या नोपलभ्येषु नास्तितानुपलम्भभनात् / तज्ज्ञानशब्दाः साध्यन्ते तद्भावात् तन्निबन्धनाः // प्रमाण्av_4.265 //

सिद्धो हि व्यवहारो ऽयं दृश्यादृष्टावसन्निति / तस्याः सिद्धावसन्दिग्धौ तत्कायत्वे ऽपि धीध्वनी // प्रमाण्av_4.266 //

विद्यमाने ऽपि विषये मोहादत्राननुब्रुवन् / केवलं सिद्धसाधर्म्यात् स्मार्यते समयं परः // प्रमाण्av_4.267 //

कार्यकारणता यद्वत् साध्यते दृष्ट्यदृष्टितः / कार्यादिशब्दा हि तयोर्व्यवहाराय कल्पिताः // प्रमाण्av_4.268 //

कारणात् कार्यसंसिद्धिः स्वभावान्तर्गमादियम् / हेतुप्रेभेदाख्याने न दर्शितोदाहृतिः पृथक् // प्रमाण्av_4.269 //

एकोपलम्भानुभवादिदं नोपलभे इति / बुद्धेरुपलभे वेति कल्पिकायाः समुद्भवः // प्रमाण्av_4.270 //

विशेषो गम्यते ऽर्थानां विशिष्टादेव वेदनात् / स्तथाभूतात्मसम्पत्तिर्भेदधीहेतुरस्य च // प्रमाण्av_4.271 //

तस्मात् स्वतो धियोर्भेदसिद्धिस्ताभ्यां तदर्थयोः / अन्यथा ह्यनवस्थातो भेदः सिघ्येन्न कस्यचित् // प्रमाण्av_4.272 //

विशिष्टरूपानुभवादन्यथान्यनिराक्रिया / तद्विशिष्टोपलम्भो ऽतः तस्याप्यनुपलम्भनम् // प्रमाण्av_4.273 //

तस्मादनुपलम्भो ऽयं स्वयं प्रत्यक्षतो गतः / स्वमात्रवृत्तेर्गमकस्तभावव्यवस्थितेः // प्रमाण्av_4.274 //

अन्यथार्थस्य नास्तित्वं गम्यते ऽनुपलम्भतः / उपलम्भस्य नास्तित्वमन्येनेत्यनबस्थितिः // प्रमाण्av_4.275 //

अदृश्ये निश्चयायोगात् स्थितिरन्यत्र बाध्यते / यथालिङ्गो ऽन्यसत्त्वेषु विकल्पादिर्न सिध्यति // प्रमाण्av_4.276 //

अनिश्चयफला ह्येषा नालं व्यावृत्तिसाधने / आद्याधिक्रियते हेतोर्निश्चितेनैव साधने // प्रमाण्av_4.277 //

तस्याः स्वयं प्रयोगेषु स्वरूपं वा प्रयुज्यते / अर्थबाधनरूपं वा भावे भावादभावतः // प्रमाण्av_4.278 //

अन्योन्यभेदसिद्धेर्वा ध्रू वभावबिमाशवत् / प्रमाणान्तरबाधाद् वा सापेक्षध्रु वभाववत् // प्रमाण्av_4.279 //

हेत्वन्तरसमुत्थस्य सन्निधौ नियतः कुतः / भावहेतुभवत्वे किं पारम्पर्यपरिश्रमैः // प्रमाण्av_4.280 //

नाशनं जनयित्वान्यं स हेतुस्तस्य नाशकः / तमेव नश्वरं भावं जनयेद् यदि किं भवेत् // प्रमाण्av_4.281 //

आत्मोपकारकः कः स्यात् तस्य सिद्धत्मनः सतः / नात्मोपकारकः कः स्यात् तेन यः समपेक्ष्यते // प्रमाण्av_4.282 //

अनपेक्षश्च किं भावो ऽतथाभूतः कदाचन / यथा न क्षेपभागिष्टः स एवोद्भूतनाशकः // प्रमाण्av_4.283 //

क्षणमप्यनपेक्षत्वे भावो भावस्य नेति चेत् / भावो हि स तथा भूतो ऽभाव भावस्तथा कथम् // प्रमाण्av_4.284 //

ये ऽपरापेक्षतद्भावास्तद्भावनियता हि ते / असम्भवद्विबन्धा च समग्री कार्यकर्मणि // प्रमाण्av_4.285 //