अवदानकल्पलता

अत्रान्तरे सानुचरौ मुनीन्द्रौ कृष्णागौतमौ / अभ्येत्य धर्मश्रवणेशास्तुः शासनमापतुः // kavk_36.74 //

तत्र कृत्वाथ भगवान् प्रासादस्य प्रतिग्रहम् / पुनर्जेतवनं गच्छन्नुद्ययौ सह भिक्षुभिः // kavk_36.75 //

व्रहन् मारीचिलोकस्थाम् मौद्गल्यायनमातरम् / सग्दिरा चार्यसत्ये तां धर्ममार्गे न्यवेशयत् // kavk_36.76 //

अथ जेतवनं प्राप्तं भगवन्तं सविस्मयाः / पूर्णस्य पुण्यं पप्रच्छुर्भिक्षवः सो ऽप्यभाषत // kavk_36.77 //

काश्यपस्य पुरा सम्यक्संबुद्धस्यान्यजन्मनि / विहाराधिकृतः पूर्णः संघोपस्थायको ऽभवत् // kavk_36.78 //

स कदाचिदसंमृष्टां दृष्ट्वा वैहारिकीं भुवम् / प्राह प्रव्रजितं तीव्रं क्रोधादुपधिवारिकम् // kavk_36.79 //

दृप्तस्योपधिवारो ऽद्य विहारो ऽस्मिन्नमार्जितः / कस्य दासीसुतस्येति ब्रुवाणस्तमभर्त्सयत् // kavk_36.80 //

तेन पारुष्यपापेन भुक्त्वा नरकदुर्गतिम् / दासीसुतो ऽभवत् पूर्णः पञ्च जन्मशतानि सः // kavk_36.81 //

संघोपासनमेवास्य पुण्यायाभून्महीयसा / अर्हत्त्वं येन निःशेषभवक्लेशोज्झितः श्रितः // kavk_36.82 //

इति प्रभावं कथितं जिनेन पूर्णस्य पुण्योपचयप्रणितम् / श्रुत्वाद्भुतं संसदि भिक्षुसंघः पुण्यप्रसंशाभिरतो बभूव // kavk_36.83 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायाम् पूर्णावदानं षट्त्रिंशः पल्लवः //

37. मूकपङ्ग्ववदानम् /

आकिंचन्यसुखाय निःस्पृहतया वैराग्यलक्ष्मीजुषः सर्वं यान्ति विहाय कायसचिवाः सन्तः प्रशान्त्यै वनम् / तत्रापि व्रतडम्बरे परिकरारम्भाय चेत् संचयस् तत्कः कोशपरिच्छदोपकरणैर्गेहे ऽपराधः कृतः // kavk_37.1 //

जिने जेतवनारामविहाराभिरते पुरा / शाक्यराजकुमाराणां प्रव्रज्यासंजुषां पुरः // kavk_37.2 //

चित्रचीवरसत्पात्रयोगपट्टादिसंचयम् / प्रभूततरमालोक्य भगवान् समचिन्तयत् // kavk_37.3 //

अहो बतैषां नाद्यापि बन्धहेतुर्निवर्तते / अभिमानमयः काये प्रियः परिकरग्रहः // kavk_37.4 //

काये कायपरिष्कारस्तस्योपकरणावली / तस्याः परिकरादानमहो नु बन्धशृन्खला // kavk_37.5 //

इति संचिन्त्य भगवान् नैकान्तविहितस्थितिः / कारुण्यादुपसन्नानां कुशलाय समुद्यतः // kavk_37.6 //

मासत्रयमुपस्थानं कर्तव्यं येन केनचित् / अदर्शनाय भिक्षूणामकरोदिति संविदम् // kavk_37.7 //

प्रवृत्ते नियमे तस्मिन् भिक्षुरारण्यकव्रतः / आययावुपसेनाख्यः कार्यार्थं तनुचीवरः // kavk_37.8 //

प्रवारितः स संप्राप्य धन्यः सुगतदर्शनम् / कृतकृत्यः क्षस्णं स्थित्वा प्रतस्थे प्रणिपत्य तम् // kavk_37.9 //

व्रजन्तमेत्य पप्रच्छुर्भिक्षवः परिवार्य तम् / तवार्य दर्शनमहो दत्तं भगवता कथम् // kavk_37.10 //

मासत्रयं दर्शने ऽस्य नियमः शासनेन यः / स कथं भवता भग्नः संघस्योन्मार्गगामिना // kavk_37.11 //

श्रुत्वा तद्वचनं तेषामुपसेनः स्मितोत्तरम् / तानुचे न् अमया कश्चित् कृतः समयविप्लवः // kavk_37.12 //

अहमुक्तो भगवता दर्शनावसरे स्वयम् / आरण्यकस्य मे भिक्षोर्निषेधो नास्ति दर्शने // kavk_37.13 //

परिच्छदोपकरणत्यागनिर्मुक्तबन्धनाः / अवार्यदर्शना वृक्षमूलिकाः पांशुकूलिकाः // kavk_37.14 //

इदमद्य परं प्रातरिति ये संचये रताः / पात्रवीचरवर्गेषु तेषां नास्तीह दर्शनम् // kavk_37.15 //

पाथोभिः प्रसरत्तुषारशिशिरैस्तृष्णातुरास्ते परं ते नित्यं च निधानधाम्नि विवृते ऽप्यन्यादलं दुर्गताः / तेषां चन्दनपादपादुपनतः संतापकः पावको यैरेष प्रशमव्रतोपकरणे बद्धो ऽभिमानग्रहः // kavk_37.16 //

इत्युक्तमुपसेनेन श्रुत्वा ते शाक्यभिक्षवः / वैलक्ष्यक्षयितोत्साहाः सहसैव व्यचिन्तयन् // kavk_37.17 //

एतद्भगवतादिष्टमस्मानुद्धिश्य नापरान् / विचित्रचीवरचयप्रावारा वयमेव यत् // kavk_37.18 //

विरतेच्छाः प्रियाह् शास्तुर्महेच्छा वयमप्रियाः / तस्मादिच्छां परित्यज्य भवामस्तस्य संमताः // kavk_37.19 //

इति संचिन्त्य ते सर्वे चारुचीवरसंचयम् / प्रावृत्याभ्यधिकं त्यक्त्वा ययुर्भगवतो ऽन्तिकम् // kavk_37.20 //

इच्छाविरामे भगवान् व्यधात्तेषामनुग्रहम् / ज्ञानवज्रेण सत्कायदृष्टिशैलं बिभेद यः // kavk_37.21 //

शाक्यराजकुमाराणां श्रोतःप्राप्तिफलस्पृशाम् / भिक्षुभिः पूर्ववृत्तान्तं पृष्टः प्राह तथागतः // kavk_37.22 //

वाराणस्यामभूत्पूर्वं ब्रह्मदत्तो महीपतिः / दानार्द्रहस्तो यद्बाहुः क्ष्मामधाद्दिग्द्विपोपमः // kavk_37.23 //

तस्य ब्रह्मावती मुक्तालतेव गुणशालिनी / कीर्तिः सत्पुरुषस्येव विश्रुता वनिताभवत् // kavk_37.24 //

प्रतिबिम्बोपमं पत्युः सा सुतं विमलाशया / जलक्रीडागता काले सुषुवे दिव्यलक्षणम् // kavk_37.25 //

उदकाख्यः स बालो ऽभूत् संजातः सलिलान्तरे / वर्धमानः पितुस्तुल्यं यौवराज्यानोरथैः // kavk_37.26 //

शतानि पञ्चामात्यानां तस्य जन्मदिनं समम् / अवापुस्तुल्यरूपाणां पुत्राणाम् शतपञ्चकम् // kavk_37.27 //

निजं जातिस्मरः स्मृत्वा प्राग्वृत्तं स शिशुः शनैः / अचिन्तयत् प्राप्तकालं हितं सुकृतमात्मनः // kavk_37.28 //

षष्टिवर्षाणि कृत्वा तु यौवराज्यमहं पुरा / अभवं कृच्छ्रसंतप्तश्चिरं नरकसंकटे // kavk_37.29 //

जन्मन्यस्मिन्नपि पुनर्यौवराज्यमुपस्थितम् / सर्वथा प्रार्थ्यमानो ऽपि न करिष्यामि पातकम् // kavk_37.30 //

इति संचिन्त्य स चिरं राजभोगपराङ्मुखः / पितुरुद्वेगजननीमग्रहीत् पङ्गुमूकताम् // kavk_37.31 //

सर्वलक्षणयुक्तो ऽपि राजवृत्तेरभाजनम् / स मूकपङ्गुर्नामाभूद् बन्धूनां दुःखवर्धनः // kavk_37.32 //

प्राप्तेषु मन्त्रिपुत्रेषु शस्त्रशास्त्रबलोदयम् / राजपुत्रः प्रवृद्धो ऽपि नोदतिष्ठन्न चावदत् // kavk_37.33 //

पृष्टस्ततः क्षितीशेन वैद्यास्तद्दोषभेषजम् / अवदन् वैकल्यं राजन् राजसूनोर्न दृश्यते // kavk_37.34 //

अभ्यासाद्यदि जातो ऽस्य दोषो ऽपि सुखसेविनः / तदेष भयसंवेगादुत्तिष्ठति च वक्ति च // kavk_37.35 //

इति वैद्यैरभिहितं तथेत्युक्त्वा क्षितीश्वरः / मिथ्यैव वध्यवसुधां भयाय व्यसृजत्सुतम् // kavk_37.36 //

स भर्त्स्यमानह् पुरुषैस्तमुवाच रथस्थितम् / अपि कश्चिद्वसत्यस्यां वाराणस्यां न वा जनः // kavk_37.37 //

इति तद्वचनं श्रुत्वा तैर्नीतः स नृपान्तिकम् / तत्र पित्रार्थ्यमानो ऽपि मूक एवाभवत् पुनः // kavk_37.38 //

पुनर्वध्यभुवं नीतः शवं दृष्ट्वा जगाद् सः / अस्त्येष जीवति शवः किं वा सर्वात्मना मृतः // kavk_37.39 //

श्रुत्वैतत् तैः पितुः पार्श्वे न्यस्तो मौनं व्यधात्पुनः / पुनर्वधभयाच्चैव नीतः प्रोवाच तान् पथि // kavk_37.40 //

राशिर्य एष धान्यस्य स हि भुक्तो ऽनुभुज्यते / इत्युक्तवाक्यो ऽपि पुनर्नोचे किंचित् पितु परः // kavk_37.41 //

ततः ख्यातप्रतिक्षेपे तस्यादिष्टे महीभुजा / सो ऽवदद्वरदानेन वच्मि प्रद्भ्यां व्रजामि च // kavk_37.42 //

अथास्य राज्ञा हृष्टेन वरदाने प्रतिश्रुते / स पद्भ्यां स्वयमभ्येत्य स्पष्टं पितरमब्रवीत् // kavk_37.43 //

नाहं पङ्गुर्न मूको ऽहं नैव चाहं जडाशयः / किंतु जन्मान्तरक्लेशं स्मृत्वा वैह्वल्यमाश्रितः // kavk_37.44 //

यौवराज्यसुखं भुक्त्वा षष्टिवर्षाण्यहं पुरा / षष्टिवर्षसहस्राणि न्यवसं नरकोदरे // kavk_37.45 //

राजभीत्या मया तस्मात् कृतेयं मूकपङ्गुता / प्रव्रज्यया ब्रह्मचर्यं चराम्येष वरो मम // kavk_37.46 //

इति तेनोक्तमाकर्ण्य तमुवाच महीपतिः / अमूक इत्याप्तधृतिर्विरक्त इति दुःखितः // kavk_37.47 //

धर्ममूलमिदं राज्यं पुत्र न त्यक्तुमर्हसि / यज्ञदानप्रजात्राणैः पुण्यपूर्णा नॄपश्रियः // kavk_37.48 //

एकपुत्रस्त्वया पुत्र परित्यागरसादहम् / निद्रादरिद्रताम् नीतः शोकशय्यासमाश्रयः // kavk_37.49 //

संपूर्णचन्द्ररुचिरां व्यक्तमौक्तिकहासिनीम् / कथं संपदमुत्सृज्य प्रव्रज्याभिमता तव // kavk_37.50 //

कथं शय्याः परित्यज्य प्राज्यराज्यसुखोचिताः / वनान्तवासव्यसनी सेवसे पांशुलाः स्थलीः // kavk_37.51 //

कान्तालीलामुकुरमणिमन्मन्दिरीं राजधानीम् एतां त्यक्त्वाननु वनभुवः संपतद्व्याघ्रघोराः / सर्वप्रीत्यै जरदजगराश्वासविप्लुष्टपत्राः क्लिष्टच्छायाह् प्रविरललतास्ताः कथं ते भवन्ति // kavk_37.52 //

पितुः श्रुत्वेति वचनं राजपुत्रस्तमब्रवीत् / दन्तकान्ताधररुचिं वैराग्यं ग्राहयन्निव // kavk_37.53 //

शीतला निर्मलजलाह् संतोषशशिशीतलाः / वने वैराग्यसुभगा भुवः कस्य न वल्लभाः // kavk_37.54 //

परदारा इव क्षिप्रसुखावर्जितदुर्जनाः / नरकप्रत्ययायामे सापाया न प्रियाः प्रियाः // kavk_37.55 //

ध्यानं मन्त्रः परिज्ञानमिन्द्रियाणां चनिर्जयः / राज्ञां हिंसाप्रयत्नेन योगो ऽयं नरकप्रदः // kavk_37.56 //

हसन्त्यः संसारं कुसुमकलिलाः काननभुवः स्वभावेन प्रीतिं विदधति बुधानां शममयीम् / दृढं चिन्ताश्राण्ता व्यजनपवनोच्छ्वासबहुला विभूतिर्भूपानां शिरःसक्तामनित्यताम् // kavk_37.57 //

अनुजानीहि मां तात व्रजाम्येष तपोवनम् / जानीहि सर्वभावानां शिरःसक्तामनित्यताम् // kavk_37.58 //

इति पुत्रवचः श्रुत्वा तत्तथेति विचिन्तयन् / उवाचोपचिताश्चर्यस्तं मनीषी महीपतिः // kavk_37.59 //

विवेकविमलं पुत्र त्वमिच्छासि स चेद्वनम् / हित्वामे संशयं तावत् पश्चाद्युक्तिं करिष्यसि // kavk_37.60 //

व्रजता बध्यवशुधां तिर्यगुक्तं त्वया वचः / प्रचुरं तदभिप्रायं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः // kavk_37.61 //

इति क्षितिभुजा पृष्टः सो ऽब्रवीत्तन्मयोदितम् / वसत्यत्र न कश्चित् त्वा मद्वधाद्यो निवर्तयेत् // kavk_37.62 //

सुकृती जीवति शवः स पापस्तु मृतो ऽमृतः / प्राक् पुण्यं भक्ष्यते मूलात् सधनैर्धान्यराशिवत् // kavk_37.63 //

इत्याशयान्मया तात तदुक्तं वचनं प्रियम् / * * * * * * * * // kavk_37.64 //

इति श्रुत्वा क्षितिपतिस्तं परिष्वज्य सादरः / उचितं क्रियताम् पुत्र कुशलायेत्यभाषतः // kavk_37.65 //

ततः स पित्रानुज्ञातः साश्रुनेत्रेण काननम् / प्रययौ मन्त्रिपुत्राणां सहितः पञ्चभिः शतैः // kavk_37.66 //

महर्षेरन्तिके तत्र प्रव्रज्यां प्राप्य सानुगह् / तेषां कालेन सो ऽपश्यत् कुण्डवल्कलसंचयम् // kavk_37.67 //

ततःस संचयद्वेषी तददर्शनसंविदा / एकाकी विजने तस्थौ कंचित् कालंमहामतिः // kavk_37.68 //

दर्शनाभाषणे बद्धनियमो ऽपि यदृच्छया / प्राप्तं स्वागतमित्युक्त्वा पप्रच्छ कुशलं मृगम् // kavk_37.69 //

पुनश्च पूजितं दृष्ट्वा मुनिं तेन मृगव्रतम् / अमात्यतनयाः सर्वे विलक्षाः समचिन्तयन् // kavk_37.70 //

मृगो मृगव्रतश्चायं पूजितौ निष्परिग्रहौ / एतावनजिनौ दण्डसंब्ःआराडम्बरोज्झितौ // kavk_37.71 //

एतदर्थमनेनास्मद्दर्शने नियमः कृतः / व्रतोपकरणव्यग्रान्नूनमस्यापि वारयेत् // kavk_37.72 //

इति संचिन्त्य सर्वं ते व्रतोपचारसंचयम् / नद्यां प्रक्षिप्य वारायां ययुः शुद्धास्तदन्तिकम् // kavk_37.73 //

त्यक्त्वा गृहभूवं तेषामाशयानुशयोचिताम् / स धातुं प्रकृतिं ज्ञात्वा विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_37.74 //

राजपुत्रः स एवाहं शाक्यास्ते मन्त्रिसूनवः / पुनस्त्यागोपदेशो ऽयमद्याप्येषां मया कृतः // kavk_37.75 //

इति शाक्यकुमारवृत्तमेतत् कथितं भिक्षुगणः स्वयं जिनेन / अवधार्य परामपूजयत् तां करुणामाश्रितवत्सलस्य तस्य // kavk_37.76 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां मूकपङ्ग्ववदानं नाम सप्तत्रिंशः पल्लवः //

38. क्षान्यवदानम् /

ते जयन्ति धृतिशीलिनः परं निर्विकाररुचिसूचिताद्भुताः / शेषवत् पृथुलभारनिर्व्यथाः ये वहन्ति सुकृतक्षमाः क्षमाम् // kavk_38.1 //

पुरा पुरा पुण्यविपर्ययेण रिपुः प्रजानां जनितप्रकम्पः / उदुन्बनामा निबिडोपतापैर्यक्ष क्षयायैव कृतक्षणो ऽभूत् // kavk_38.2 //

अकालकालं तमनाथबन्धुर्लोकानुकम्पी भगवान् प्रसह्य / शिक्षोपदेशं शरणं प्रपन्नं शमाभिधायी विनये न्ययुङ्क्त // kavk_38.3 //

तस्मिन् प्रशान्ते भुवनोपतापे द्रष्टुं प्रहृष्टः सुगतं समेत्य / संचारिणं नाकपतिः प्रणम्य तत्कालजातस्मितमित्युवाच // kavk_38.4 //

कस्मादकस्मात् स्मितचन्द्रलेखा मुखाम्बुजे भाति तवाद्भुतेयम् / अकारणं सत्त्वसुधासमुद्रा न लोकसामान्यतयाम् हसन्ति // kavk_38.5 //

श्रुत्वेति वाक्यं त्रिदशेश्वरस्य तत् तं सर्वदर्शी भगवान् बभाषे / अस्मिन् प्रदेशे निजपूर्ववृत्तं स्मृत्वा स्म्तं जातमिदं ममेन्द्रं // kavk_38.6 //

पुरा मुनिः क्षानिरतिर्वने ऽस्मिन्नुवास निर्वासितरोषदोषः / यो ऽभूद्भुवो रागरजःस्वभावे विद्वेषवानिन्दुरिवारविन्दे // kavk_38.7 //

अथोत्तराशाधिपतिर्वसन्ते वनान्तरालोकनकौतुकेन / सान्तःपुरः केलिसुखाय कामी तदाश्रमोपान्तमहीमवाप // kavk_38.8 //

रागी कलिर्नाम स भूमिपालः पादप्रहारैर्वदनासवैश्च / लेभे विलासेषु नितम्बिनीनामशोकशोभां बकुलश्रियं च // kavk_38.9 //

दिशस्तपोलोपपृथुप्रकोपभ्रूभङ्गवृन्दैरिव तापसानाम् / तत्र भ्रमद्भिर्भ्रमरैर्बभूवुः कामाग्निधूमैरिव सान्धकाराह् // kavk_38.10 //

लीलाविलोलाः पवनाकुलालीस्तनावनम्राः स्तबका लतानाम् / रक्ताधराः पाटलपल्लवानाम् प्रापुर्विलासं ललना लतानाम् // kavk_38.11 //

राजाङ्गनाः कौतुकविभ्रमेण वने चरन्त्यस्तमृषिं विलोक्य / अचञ्चलध्यानसमाधिसक्तं विमुक्तरागं परिवार्य तस्थुः // kavk_38.12 //

तद्देशमभ्येत्य नरेश्वरो ऽथ दृष्ट्वा वभूभिः परिवारितं तम् / ईर्ष्याप्रकोपानलदुर्निरीक्ष्यः चिच्छेद तस्याशु स पाणिपादम् // kavk_38.13 //

छिन्नाङ्गवर्गो ऽपि स निर्विकारश्चुकोप भूपाय न नाम धीरः / न्यवारयत् क्रूरतरं च तस्मै गन्धर्वयक्षोरगदेवसंघम् // kavk_38.14 //

ततः प्रयाते नृपतौ पुरं स्वां समेत्य सर्वे मुनयो वनेभ्यः / तं तत्र कृतावयवं विलोक्य क्षान्ता अपि क्रोधधुता बभूवुः // kavk_38.15 //

शापप्रदानाभिमुखान् निवार्य क्षन्तव्यमित्येव स तानुवाच / क्षामासमालिङ्गितमानसानाम् कोपक्रियाभिः क्रियते न सङ्गः // kavk_38.16 //

विकारवेगो ऽपि न पाणिपादच्छेदे ममाभूद् यदि वीतमन्योः / सत्येन तेनाक्षतदेह एव स्यामित्यवादीत् स पुनः प्रसादी // kavk_38.17 //

ततः क्षणात् संगतपाणिपादं रूढव्रणं प्रेत्य सदोदयेन / अपूजयत् क्षान्तिगुणं स्तवेन तं देवता सत्त्वसितैश्च पुष्पैः // kavk_38.18 //

राजापि तत्किल्बिषकालकूटविस्फोटसंघट्टविनष्टचेष्टः / पूरोत्कटावर्तविवर्तमानः संवर्तपाकं नरकं जगाम // kavk_38.19 //

यो ऽभूत्पुरा क्षान्तिरतिर्महर्षिः सो ऽहं कलिर्यश्च स देवदत्तः / अतीतवृत्तस्मरणेन शक्र नाकारणं जातमिदं स्मितं मे // kavk_38.20 //

इति भगवतः श्रुत्वा वाक्यं स विस्मयमानसः प्रमदविकचव्यक्तोत्साहा वहन्नयनावलीः / तरणिकिरणस्पर्शेनेव स्फुटः कमलाकरस् त्रिदशवसतिं प्रीतः प्रायात् पतिस्त्रिदिवैकसाम् // kavk_38.21 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां क्षान्त्यवदानमष्टत्रिंशः पल्लवः //

39. कपिलावदानम् /

अत्यन्तमुन्नतिमतां महतां विनाशदोषस्य दुर्जनसमागम एव हेतुः / कूलद्रुमाः किल फलप्रसवैः सहैव सद्यः पतन्ति जलसंगतिभिन्नमूलाः // kavk_39.1 //

रुचिरागारशालिन्याम् वैशाल्यां भगवान् पुरा / वल्गुमत्यास्तटे नद्या विचचार तथागतः // kavk_39.2 //

तस्याः कैवर्तसर्थेन गम्भीरे ऽम्भसि दुस्तरे / कदाचिद् घोरमकरः क्षिप्त्वा जालं समुद्धृतः // kavk_39.3 //

अष्टादशशिराः सिःसद्विरप्रखराननः / नृणां सहस्रैराकृष्टः पर्वताकारविग्रहः // kavk_39.4 //

तं दृष्ट्वा तत्र वित्रस्ताह् स्रस्ताकर्षणरज्जवः / आश्चर्यनिश्चलदृशो न तस्थुर्न ययुः क्षणम् // kavk_39.5 //

गणनां गहनाश्चर्यविशेषशतशालिनाम् / संसारे कर्मवैचित्र्ये विकाराणां करोति कः // kavk_39.6 //

अत्रान्तरे तमुद्देशं भगवान् भूतभावनः / जिनह् समाययौ सर्वजनत्राणकृतक्षणह् // kavk_39.7 //

सवृद्धबालललनं जनं कौतुकसंगतम् / दृष्ट्वा तत्राकरोत्तीरे भगवानासनग्रहम् // kavk_39.8 //

भिक्षुसंघैः परिवृतं दृष्ट्वा तत्र तथागतम् / जनो ऽभूदुन्मुखः सर्वः प्रत्यावृत्तः इवोदधिः // kavk_39.9 //

तं विलोक्यैव विनताः कैवर्ताः प्राणिबन्धनम् / विशालजालं सहसा संसारमिव तत्यजुः // kavk_39.10 //

मत्स्यकुम्भीनक्रादिसंसारं तद्गिराम्भसि / त्यक्त्वा ते विरताटोपा बभूवुः किल्बिषद्विषः // kavk_39.11 //

तैर्न्यस्तं भगवान् दृष्ट्वा महाकमरमग्रतः / तं जगाद सृजन् दन्तकान्त्यैव करुणानदीम् // kavk_39.12 //

अपि त्वं कपिलः पुत्र किं न् अस्मरसि दुष्कृतम् / वचोदुश्चरितस्यायं परिपाको ऽनुभूयते // kavk_39.13 //

साप्यकल्याणमित्रं ते जननी क्काद्य वर्तते / सर्वज्ञेनेत्यभिहितः स्मृत्वा जातिमुवाच सः // kavk_39.14 //

विभो भवामि कपिलः स्मरामि निजदुष्कृतम् / वचोदुश्चरितस्यायं परिपाको ऽनुभूयते // kavk_39.15 //

याता मे नरकं माता नरकादेशिनी पुरा / इत्युक्त्वा मकरस्तत्र रुरोद परुषस्वरम् // kavk_39.16 //

तं शोकसागरे मग्नं बभाषे भगवान् पुनः / अकाले किं करोम्यद्य तिर्यग्योनिगतस्य ते // kavk_39.17 //

अपुण्यप्रारम्भे रभसहसितोल्लासविहिते प्रमत्तानां याते नरकपरिपाकप्रणयिताम् / अशान्तेः संतापं रुदितशरणानि प्रतिनिशं भृशं क्लेशावेशैर्दिशति विषतुल्यैरनुशयः // kavk_39.18 //

क्षणं दुःखक्षयायैव मयि चित्तं प्रसादय / प्रसन्नमानसः काले यास्यसि त्रिदशालयम् // kavk_39.19 //

शृणु वत्स हितं चेदं विचार्य कुरु चेतसि / अनित्याः सर्वसंस्काराः शान्तिनिर्वाणमक्षयम् // kavk_39.20 //

इत्याज्ञयाः भगवतस्तस्मिन् याते प्रसन्नताम् / जनसंघः स सुचिरं बभूवाश्चर्यनिश्चलः // kavk_39.21 //

आर्यानन्दः प्रणयिना जनेनाभ्यर्थितस्ततः / तत्पूर्ववृत्तं पप्रच्छ भगवन्तं कृताञ्जलिः // kavk_39.22 //

स तेन पृष्टः प्रोवाच विमपज्ञानलोचनः / अस्याकुशलशीलस्य वृत्तान्तः श्रूयतामयम् // kavk_39.23 //

भद्रकाख्ये पुरा कल्पे वर्षायुतयुगायुषि / जने बभूव भगवान् काश्यपाख्यस्तथागतः// kavk_39.24 //

कृकिर्नाम महीपालः कल्पशाल इवार्थिनाम् / अभवत् समये तस्मिन् वाराणस्यां बहुप्रदः // kavk_39.25 //

कदाचिद्विबुधास्थाने सहस्राक्षमिवापरम् / आसीनं वादिसिंहाख्यस्तं विद्वानाययौ द्विजः // kavk_39.26 //

अविलम्बितसंप्राप्तदर्शनासनसत्कृतिः / स दत्ताशीर्नरपतिं शिष्यश्रेणिवृतो ऽभ्यधात् // kavk_39.27 //

स्वस्ति स्वस्तिमते बुधाधिपसभासीनाय तुभ्यं विभो लुब्धाः सच्चरितामृते तव परं संदर्शने रागिणः / सद्वेषाः परभूपनाम्नि मुखरास्ते सुद्गुणोदीरणे कस्मात्सर्वगुणाश्रयेण भवता दुषैर्वयं योजिताः // kavk_39.28 //

यद्याचका अपि निरन्तररत्नवर्षे नानार्थिसार्थपरिपूरकताम् प्रयान्ति / सर्वं भवानुपमपुण्यनिधे वदान्य निर्दैन्यदानविभवस्य विजृम्भितं ते // kavk_39.29 //

राजन् किंचित्परिचितगुणैः सेवया सद्गुरुभ्यः प्राप्तो ऽस्माभिर्विबुधविजयी को ऽपि विद्यांशलेशः / अस्यां विद्वत्कमलभरसौम्यप्रभायां सभायां तस्योत्कर्षं कतिपयपदं प्रत्ययं दर्शयामः // kavk_39.30 //

निजगुणगणने धीर्लज्जते सज्जनानां मुखरयति तथापि प्रौढवादाभिलाषः / इयति जगति राजन् क्षिप्रमान्विष्यताम् मे प्रतिवचनरुचिशेदस्ति कश्चिद्विपश्चित् // kavk_39.31 //

संदर्भगर्भगम्भीरमिति तस्योत्कटं वचः / श्रुत्वा क्षितिपतिः क्षिप्रं विलक्षः समचिन्तयत् // kavk_39.32 //

अप्राप्तप्रतिमल्लो ऽयं यदि यायान्मदोद्धतः / तदेष मम् अदेशस्य यशःखण्डनदिण्डिमः // kavk_39.33 //

गुणापमानकृद् यत्र मूर्खो भवति भूपतिः / न करोति जनस्तत्र विद्यार्जनपरिश्रमम् // kavk_39.34 //

विवेकविमलालोके धर्मारामे महीपतौ / लोके विद्याः प्रवर्तन्ते सदाचारक्रिया इव // kavk_39.35 //

तस्मादस्य प्रयत्नेन कर्तव्यो मदनिग्रह / विद्यादरिद्रता देशे दोष एव विशांपतेः // kavk_39.36 //

इति संचिन्त्य नृपतिर्विप्रं कर्वटवासिनम् / आनिनाय महामत्यैरन्विषय विदुषां गुरुम् // kavk_39.37 //

अभूभृत्सभामुपाध्याय प्रेत्य तं तर्ककर्कशम् / चकार वादिसिंहस्य दर्पकेसरकर्तनम् // kavk_39.38 //

तस्य तेन जितस्याशु विजिताशेषवादिनः / मौनसूत्रं समापेदे लज्जितेव सरस्वती // kavk_39.39 //

आरूढाः शुभ्रमहसं नक्षत्राणामिवोदयाः / उपर्युपरि दृश्यन्ते गुणोत्कर्षा मनीषिणाम् // kavk_39.40 //

वादिसिंहं विसृज्याथ दत्वा भूरि धनं नृपः / ददौ द्विजाय जयिने कर्वटं नगरोपमम् // kavk_39.41 //

लब्धराजगजाश्वो ऽथ चरुकेयूरकङ्कणः / उपाध्यायः स्वभवनं प्रविवेश सह श्रिया // kavk_39.42 //

भुजैर्जिता भूमिभुजां वणिजां सागरार्जिताः / विद्यावतां विराजन्ते गुणोत्कर्षर्जिताः श्रियः // kavk_39.43 //

कालेन श्रीमतस्तस्य पुत्रजन्मोत्सवो ऽभवत् / सुखे ऽपि सुखसंपत्तिर्लक्षणं पुण्यकर्मणाम् // kavk_39.44 //

कपिलो नाम स शिशुस्तेजःपिङ्गशिरोरुहः / वर्धमानमतिर्विद्वान् पितुरभ्यधिको ऽभवत् // kavk_39.45 //

कुले महति वैदुष्यं विभवोद्भवः / विभवे सत्सुतोत्कर्षः फलं सुकृतशाखिनः // kavk_39.46 //

कदाचिद्व्याधिसंयोगात्प्रत्यासन्नतनुक्षयः / विजने पुत्रमाहूय सो ऽवदत् पुत्रवत्सलः // kavk_39.47 // बाल्ये गुणार्जनं पुत्र परलोकसुखार्जनम् // kavk_39.48 // उत्तमर्ण इव प्राप्ते काले सुगणितावधौ / अधुना विवशः क्काहं क्क सा विद्या क्क तद्धनम् // kavk_39.49 //

गुणपुष्पे सुखफले बद्धमूले धनैर्जने / वने वज्र इवाकालकालः पततिः दुःसहः // kavk_39.50 //

क्षपयति सकलाभिर्जन्म विद्याकलाभिः क्षणिकसुखनिमित्तं संनिधत्ते च वित्तम् / पशुशिशुषु मनुष्यः प्रीयते मोहशिष्यः तनुविरहमूर्हूर्ते सर्वमन्यत् स चान्यः // kavk_39.51 //

इदं तु ते हितं वच्मि स्नेहमोहवशीकृतः / संसारसारशरणं वत्स वेत्सि बहुश्रुतः // kavk_39.52 //

सन्तः प्रणम्याः परुषण् न वाच्यं कार्यः प्रयत्नेन परोपकारः / पापावपाते सततं हि पुंसामेतानि पुण्यान्यवलम्बनानि // kavk_39.53 //

अलोभशोभाभरणा विभूतिरद्वेषसक्तिः स्वसुखेष्वमोहः / मूलत्रये ऽस्मिन् कुशलद्रुमस्य वसत्यशेषाखिलसत्फतश्रीः // kavk_39.54 //

यावत्तपति तीक्ष्णांशुरस्मिन् भुवनमण्डले / तावत्त्वत्सदृशः पुत्र विद्वान् वादी न विद्यते // kavk_39.55 //

भिक्षुभिस्तु न कर्तव्यस्त्वया वादः कदाचनह् / गम्भीरज्ञानदुर्बोधप्रबुद्धा बौद्धबुद्धयः // kavk_39.56 //

पुरा भिक्षुर्मया पृष्टः पदस्यार्थं जहास माम् / प्रश्नं कर्तुं न जानीषे विद्वानिति जगाद च // kavk_39.57 //

तस्माद् भिक्षुविवादस्ते परं पाण्डित्यपीडनम् / बलप्रभावकामो हि गिरिं मूर्ध्नां न ताडयेत् // kavk_39.58 //

इत्युक्त्वा तनयं विप्रः परलोकभुवं ययौ / कायावसथपान्थानां देहिनाम् न चिरस्थितिः // kavk_39.59 //

वाग्मी कालेन कपिलः खण्डिताखिलपण्डितः / नृपाद्बहुग्र्णं प्राप धनमानमहोदयम् // kavk_39.60 //

ततः कदाचिदेकान्ते कपिलं काचराभिधा / संप्राप्तं वादिसाम्राज्यं जगाद जननी शनैः // kavk_39.61 //

वादिदर्पच्छिदा पुत्र दिग्द्वीपजयिना त्वया / दुर्जनाः श्रमणाः कस्माद्दर्पान्धाः परिवर्जिताः // kavk_39.62 //

परोत्कर्षाधिरूढस्य प्रतिपक्षे क्षमारतेः / अक्षमो ऽयमिति व्यक्तं क्षणेन क्षीयते यशः // kavk_39.63 //

इति मातुर्वचः श्रुत्वा सो ऽवदद् बिदुषो वचः / न वादः श्रमणैः कार्यः पित्राहमिति वारितः // kavk_39.64 //

इयं दुर्जीविकास्माकम् पत्रालम्बनवादिनाम् / क्रियते गुणमान्यानां मानम्लानिर्मुखे यया // kavk_39.65 //

धिगेतच्चण्डपाण्डित्यं गुरुविद्वेषदुःसहम् / महतां सुखभङ्गाय सदा तस्मिन् समुद्यमः // kavk_39.66 //

यस्यां न मया सा बुद्धिः सा श्रीर्लोभं निहन्ति या / दर्पो न यस्य विद्या सा शक्तिर्या च क्षमावती // kavk_39.67 //

एवमेव न कर्तव्यः परैर्विद्वेषविग्रहः / किं मातर्जगताम् पूज्यभिक्षुभिः ख्यातलक्ष्मभिः // kavk_39.68 //

विजेतुं न च ते शक्याः प्रंआनपरिनिष्ठिताः / प्रतिपक्षैरविक्षिप्तं येषां नैरात्म्यशासनम् // kavk_39.69 //

इति पुत्रवचः श्रुत्वा कुपिता तमुवाच सा / अभूत्तव पिता नूनं पापश्रमणचेतकः // kavk_39.70 //

महति ब्राह्मणकुले जातः प्राज्ञो बहुश्रुतः / भिक्षपक्षे निपतितः कथं त्वमपि तादृशः // kavk_39.71 //

पृथुप्रमाणखङ्गेन कुरु श्रमणनिग्रहम् / अविदार्याभ्रसंघातं तीर्क्ष्णांशुर्न विराजते // kavk_39.72 //

इत् स प्रेरितो मातुर्गिरा तद्भक्तियन्त्रितः / भिक्षूणामाश्रमपदं शनैर्गन्तुं समुद्ययौ // kavk_39.73 //

व्रजन् स संमुखायातं भिक्षुं जिज्ञासया पथि / ग्रन्थसारं प्रमाणं च पप्रच्छ समयोचितम् // kavk_39.74 //

स तेन पृष्टः प्रोवाच गाढशब्दार्थनिर्णयम् / लक्षत्रयप्रमाणं न शस्त्रं तीर्थिकदुर्लभम् // kavk_39.75 //

कुतः पारे ऽतिवर्तन्ते क्क च वर्त्मातिवर्तते / सुखदुःखे च लोकस्य क्कचित् समभिबन्धतः // kavk_39.76 //

इति गम्भीरशब्दार्थं शास्तुर्भगवतो वचः / अनुपासितसर्वज्ञैर्ज्ञायते न यथा तथा // kavk_39.77 //

एतदाकर्ण्य कपिलः श्लोकगाम्भीर्यविस्मितः / ययौ भगवतः पुण्यं काश्यपस्य तपोवनम् // kavk_39.78 //

तथा भिक्षुगणं दृष्ट्वा प्रसन्नहृदयाननः / अचिन्तयत् तदश्रद्धां विहाय गतमत्सरः // kavk_39.79 //

एतेषां द्वेषकालुष्यात् क्रौर्यं कः कर्तुमर्हति / येषां संदर्शनेनैव वैमल्यं लभते मनः // kavk_39.80 //

इति संचिन्त्य स चिरं तद्विवादपराङ्मुखः / दूराध्वखिन्नः स्वगृहं गत्वा प्रोवाच मातरम् // kavk_39.81 //

मिथ्यैवाहं त्वया मातः प्रेरितः कलिकर्मणि / अजयाः श्रमणा लोके गूढार्थग्रन्थवादिनः // kavk_39.82 //

श्लोकमात्रं मया श्रुत्वा भिक्षोरेकस्य वर्त्मनि / अज्ञातार्थेन वैलक्ष्यात् सुचिरं वीक्षितां क्षितिः // kavk_39.83 //

तद्ग्रन्थेष्वकॄताभ्यासस्तान् वक्तुं कह् प्रगल्भते / कथयन्ति स्वशस्त्रं ते न हि प्रव्रजितादृते // kavk_39.84 //

इति तेनोदितं श्रुत्वा जननी तमभाषत / आयासिताहं भवता गर्भभारेण केवलम् // kavk_39.85 //

संघर्षमर्षशून्येन दैन्यात् सर्वप्रणामिना / धर्षणानिर्विमर्षेण क्रियते पुरुषेण किम् // kavk_39.86 //

लोके सकलरत्नानां तेजसैव महार्घता / को ह्यर्थः पुरुषप्राणैस्तेजोजीवनवर्जितैः // kavk_39.87 //

मिथ्या तद्ग्रन्थलाब्ःआय प्रव्रज्या गृह्यते न किम् / मूर्ध्नि कृत्तेषु जायन्ते किं केशेषु कुशः पुनः // kavk_39.88 //

इति मातुर्गिरा तस्य मनः कलुषतां ययौ / सहसा कालवातालीरजोरुद्धमिवाम्बरम् // kavk_39.89 //

ततः स कूटप्रशमप्रणयी भिक्षुकाननम् / गत्वा गृहीत्वा प्रव्रज्यां शास्त्रं सौगतमाप्तवान् // kavk_39.90 //

कालेन धर्मकथकः स विद्वान् गुणगौरवात् / सिंहासनं समारुह्य विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_39.91 //

जनन्या प्रेरितस्तस्यां देशनायां क्रमेण सः / भिक्षुधर्मविरुद्धार्थं अव्क्तुं समुपचक्रमे // kavk_39.92 //

धर्मप्रहारव्यथितैर्भिक्षुभिः स पदे पदे / निवार्यमाणस्तानूचे कृत्वा विकृतमाननम् // kavk_39.93 //

अज्ञात्वा दर्पमुखरैरयथा बहुवादिभिः / भवद्भिः स्थूलदन्तोष्ठैर्व्याख्या मम विसूदिता // kavk_39.94 //

यूयं गर्दभमर्कटोष्ट्रवदना द्वीप्यास्यपश्वानना मार्जारैणवराहकुक्कुरमुखा दुर्दर्शवक्र्क्रः परम् / सह्या मौनजुषो ऽपि नैव विकटाटोपं रटन्तः किमु भ्रूभङ्गैरिति भिक्षुसंघमसकृन्निर्भर्त्सयन् सो ऽभ्यधात् // kavk_39.95 //

तस्य वाक्यशरैस्तीक्ष्णैर्विकृत्ता इव भिक्षवः / अनुक्त्वैव प्रतिवचस्त्यक्त्वा तं ययुरन्यतः // kavk_39.96 //

तेन वाक्पातकेनाथ पश्चात्तापमुपागतः / तत्याज जननीमेव प्रव्रज्याम् न तु तां द्विजः // kavk_39.97 //

श्रमणैर्मे हृतः पुत्र इति सा विप्रलापिनी / उन्मादिनी तनुं त्यक्त्वा प्रपेदे नरकस्थितिम् // kavk_39.98 //

ततः कालेन कपिलः स्वयं कलितकिल्बिषः / देहान्ते वाक्यपारुष्यादिमां मकरतां गतः // kavk_39.99 //

तान्येतानि मुखान्यस्य यान्यूचे भिक्षुभर्त्सने / फलं सदृशरूपं हि कर्मबीजात् प्रजायते // kavk_39.100 //

इत्युक्त्वा तत्र भगवान् धर्ममादिश्य शाश्वतम् / जनस्यानुग्रहं चक्रे नानाबोधिविधायकम् // kavk_39.101 //

ततः प्रयाते स्वपदं जिने तन्मयमानसः / कमरः प्रोज्झिताहारस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ // kavk_39.102 //

चातुर्महाराजिकेषु देवेषु विशदद्युतिः / श्रीमान् स जातः सुगते क्षणं चित्तप्रसादनात् // kavk_39.103 //

ततः पूर्णेन्दुवदनः स्रग्वी रुचिरकुण्डलह् / स साकार इवानन्दः सुगतं द्रष्टुमाययौ // kavk_39.104 //

प्रकीर्णदिव्यकुसुमः किरीटस्पृष्टभूतलः / प्रभापूरितदिक्चक्रस्तं भक्त्या प्रणनाम सः // kavk_39.105 //

चक्रे तस्योपविष्टस्य भगवान् धर्मदेशनाम् / यया स्रोतःफलं प्राप्य सत्यदर्शी जगाम सः // kavk_39.106 //

तृणमिव गुरुकायो ऽप्युद्धृतः पापपङ्काद् इति स जननिकायः सो ऽपि दुःखाज्जिनेन / व्यसननिपतितानां लीलया पुण्यशीला निखिलमतुलमूलं क्लेशमुन्मूलयन्ति // kavk_39.107 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां कपिलवदानं नाम एकोनचत्वारिंशः पल्लवः //

40. उद्रायणावदानम् /

तुल्यमेव पुरुषेण भुज्यते कायभाजनगतं शुभाशुभम् / देहिनां विविधकर्मजं फलं न ह्यभुक्तमुपयाति संक्षयम् // kavk_40.1 //

भगवान् सुगतः पूर्वं पुरे राजगृहाभिधे / कलन्दकनिवासाख्ये विजहार वनान्तरे // kavk_40.2 //

बिम्बिसारः क्षितिपतिस्तत्राभूद्विश्रुतः श्रिया / आकरः सरव्रत्नानां रत्नाकरम् इवापरः // kavk_40.3 //

बभूव समये तस्मिन् रौरुकाख्ये पुरे नृपः / श्रीमानुद्रायणो नाम यशश्चन्द्रमहोदधिः // kavk_40.4 //

तस्य चन्द्रप्रभा नाम पत्नी चन्द्राननाभवत् / शिखण्डी युवराजश्च सूनुर्विक्रमकर्कशः // kavk_40.5 //

हिरुको भिरुकश्चेति तस्यामात्यौ बभूवतुः / गणनीयौ न विनये ययुः शुक्रबृहस्पती // kavk_40.6 //

जाता भूमिभुजः प्रीतिर्लेखखत्विषस्तयोः / रवेर्दूरस्थितस्यापि कमलाकरयोरिव // kavk_40.7 //

अपूर्वरत्ननिचयप्रेषणैर्बहुशस्तयोः / परिपूर्णं परं प्राप सख्यं प्रेम विधानतः // kavk_40.8 //

दूरस्थापि परं प्रीतिः सतां कीर्तिरिवाक्षया / संसक्तापि खलप्रीतिस्तृणज्वालेव न स्थिरा // kavk_40.9 //

कदाचिद्दिव्यरत्नाङ्कं कवचं काञ्चनोज्ज्वलम् / प्राहिणोद् बिम्बिसाराय सारमुद्रायणो नृपः // kavk_40.10 //

विषह्सस्त्राग्निरक्षार्हं विचित्ररत्नकं च तत् / सुहृत्प्रेषितमादाय प्रोवाच सचिअवान् नृपः // kavk_40.11 //

इदं मे प्रहितं तेन सौजन्यमिव भूभुजा / सर्व रक्षाक्षमं वर्म गाढप्रेमनिवेदकम् // kavk_40.12 //

न पश्याम्यस्य सदृशं प्रतिदेयं तथाधिकम् / अल्पप्रतिक्रिया शल्यमुपकारापकारयोः // kavk_40.13 //

उचितं चिन्त्यतां किंचित् प्रेषणीयमतो ऽधिकम् / सर्वैर्भद्भिरित्युक्त्वा नॄपश्चिन्ताकुलो ऽभवत् // kavk_40.14 //

अथ धीमान् महामात्यश्चिरं ध्यात्वा तमब्रवीत् / वर्षकाराभिधो विप्रः सर्वविद्यासु पारगः // kavk_40.15 //

अतो बहुगुणं रागन्नेकमेवास्त्युपायनम् / तस्य संप्रेषने यत्नः क्रियतां यदि शक्यते // kavk_40.16 //

य एष भगवान् बुद्धः स्थितस्त्वद्विषयान्तिके / देवानामादरस्थानं पटस्तत्प्रतिमान्वितः // kavk_40.17 //

अशेषलोककल्याणकलिकाकल्पपादपः / चित्रे स्वप्ने ऽथ संकल्पे पृथुपुण्यैः स दृश्यते // kavk_40.18 //

इति मन्त्रिवचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा महीपतिः / गत्वा भगवते नम्रस्तमेवार्थं न्यवेदयत् // kavk_40.19 //

अनुज्ञातस्ततस्तेन नृपश्चित्रकरान् वरान् / आदिदेशाशु भगवत्प्रतिमोल्लेखकर्मणि // kavk_40.20 //

जिनस्यालोकयन्तस्ते मूर्ति रूपव्शीकृताः / ययुः प्रमाणग्रहणे प्रगल्भा अप्यशक्तताम् // kavk_40.21 //

संक्रान्तां निमलपटे छायां भगवतस्ततः / सुवर्णभावनाभिख्यां ते शनैः समपूरयन् // kavk_40.22 //

प्राःइणोदथ भूपालस्तं बुद्धप्रतिमापटम् / जगन्नयनपुण्यानां मूर्तानामिव संचयम् // kavk_40.23 //

बिम्बिसारस्य हस्ताङ्कलेखामुद्रायणो नृपः / पटस्य पुरतः प्राप्ताम् हृष्टः स्वयमवाचयत् // kavk_40.24 //

सुगतचरणपद्मन्यासपुण्योपकण्ठात् त्रिदशपुरविशेषान्मागधोदाररदेशात् / कुशलकलितमूर्तिर्भूपतिर्बिम्बिसारः क्षितितलतिलकं त्वां धर्मबन्धुर्ब्रवीति // kavk_40.25 //

एतत्ते प्रहितं हितं भवमहामोहामये भेषजं राजद्वेषविषापहं भगवतो बिम्बं शशाङ्कत्विषः / तृष्णापच्छमनं प्रसन्नमधुरं त्वन्नेत्रपात्रार्पितं धन्यः पुण्यरसायनं पिब हठादाकण्ठमुत्कण्ठितः // kavk_40.26 //

सन्मार्गे विनियोजनं स्गुणगणाधाने सदाध्यापनं दुर्व्यापारनिवारणम् थिरसुखप्राप्तौ परिप्रेरणम् / निर्व्याजोपकृतौ निरन्तरतया सर्वात्मना वर्तनं कर्तव्यं किमतः परं प्रियहितं कल्याणमित्रैः सताम् // kavk_40.27 //

इति लेखार्थमास्वाद्य सुहृत्प्रेमामृतोचितम् / राजा गजाधिरूढस्य पटस्य प्रययौ पुरः // kavk_40.28 //

अभिनन्द्य तमानन्दात् सामात्यः सपुरोहितः / हेमसिंहासनोत्सङ्गे स प्रसार्य न्यवेशयत् // kavk_40.29 //

लावण्यपुण्यनिलयं दृष्ट्वा तत्सौगतं वपुः / नमो नमह् प्रबुद्धायेत्यवदजगतीजनः // kavk_40.30 //

बुद्धाभिधानं श्रुत्वैव पुलकालंकृताकृतिः / पुष्पवर्षे सुरैर्मुक्ते विस्मितो ऽभून्महीपति // kavk_40.31 //

पुण्यं भगवतः श्रुत्वा स तत्र चरितामृतम् / पयोदानादसोत्कण्ठनीलकण्ठतुलां ययौ // kavk_40.32 //

द्वादशाङ्गं पटस्याध सानुलोमविपर्ययम् / प्रतीत्यसमुत्पादं च दृष्ट्वा मोहं मुमोच सः // kavk_40.33 //

स्रोतःप्राप्तिफलेनैवं दृष्टसत्यो ऽथ भूपतिः / दिदेश प्रतिसंदेशं सख्युर्भिक्षुर्विसर्जनैः // kavk_40.34 //

बिम्बिसारस्ततस्तस्मै कृत्वा भगवतो ऽर्थनाम् / कात्यायनं च व्यसृजत् शैलाख्याम् चापि भिक्षुणीम् // kavk_40.35 //

उद्रायणस्य नॄपतेरार्यः कात्यायनो ऽथ सः / पूजाविधायिनस्तत्र विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_40.36 //

धर्मदेशनया तस्य संगतः सुमहान् जनः / स्रोतःसकृदनागामिफलार्हत्पदमाप्तवान् // kavk_40.37 //

तस्मिन् गृहपती ख्यातौ तिष्यपुष्याभिधौ पुरे / शान्त्यै प्रव्रज्य तस्याग्रे परिनिर्वृतिमापतुः // kavk_40.38 //

कालेन विहितै स्तूपौ देहान्ते ज्ञातिभिस्तयोः / तन्नामचिह्नावद्यापि वन्दन्ते चैत्यवन्दकाः // kavk_40.39 //

देव्याश्चन्द्रप्रभायाश्च शओलाख्या सापि भिक्षुणी / क्रमेणान्तःपुरे चक्रे सततं धर्मदेशनाम् // kavk_40.40 //

कदाचिदथ भूपालह् क्रीडगारगतां प्रियाम् / तामज्ञासीन्निमित्तज्ञः सप्ताहावधिजीविताम् // kavk_40.41 / ज्ञातसंसारचरितस्ततस्तां वशुधाधिपः / अनुजज्ञे शुभपदं प्रातुं प्रव्रज्यया पुरः // kavk_40.42 //

स्वाख्याते धर्मविन्मये भिक्षुक्या नृपतेर्गिरा / देवी प्रव्रजिता देहं दिने तत्याज सप्तमे // kavk_40.43 //

चातुर्महाराजिकेषु देवेषु सहसैव सा / प्रयाता देवकन्यात्वं जगाम जिनकाननम् // kavk_40.44 //

तत्र पूर्णेन्दुवदना दिव्याभरणभूषिता / दृष्ट्वा शाक्यमुनिं हृष्टा सा पपातास्य पादयोः // kavk_40.45 //

प्रकीर्णदिव्यपुष्पायास्तस्याश्चक्रे तथागतः / धर्मोपपादनं येन दृष्टसत्या जगाम सा // kavk_40.46 //

सा गत्वा नगरं पत्युर्व्योम्ना मूर्तिरिवैन्दवी / विबोध्य निशि सुप्तस्य चक्रे बोधिप्रकाशनम् // kavk_40.47 //

यातायां स्वपदं तस्यां प्रभाते वसुधाधिपः / प्रव्रज्याभिमुखः पुत्रमभिषिच्य शिखण्डिनम् // kavk_40.48 //

प्रजात्राणाय निक्षिप्य तं महामात्ययोस्ततः / नृपतेर्बिम्बिसारस्य सुहृदः स ययौ पुरम् // kavk_40.49 //

बिम्बिसारस्तमायातं विगतच्छत्रचामरम् / नृपोपचारैः प्रणतः प्रीतिपूतैरपूजयत् // kavk_40.50 //

विश्रान्तमासनासीनं स तमूचे सविस्मयः / हृष्ठः संदर्शनेनास्य श्रीवियोगेन दुःखितः // kavk_40.51 //

राजन्ननन्तसामन्तमौलिविश्रान्तशासनः / पाकशासनतुल्यस्त्वं कथमेवमुपागतः // kavk_40.52 //

अभिन्नवक्र्क्रप्रकृतेर्गुप्तमन्त्रस्य धीमतः / परेण राज्यहरणं वीर संभाव्यते न ते // kavk_40.53 //

इति पृष्टः स सुहृदा सस्मितस्तमभाषत / राजन् वृद्धिविभूतिर्मे न प्रिया सर्वगामिनी // kavk_40.54 //

विषयास्वादवैमुख्याद् वितृष्णेन मया स्वयम् / उत्सृष्टमिव संत्यक्तमैश्वर्यं भोगभाजनम् // kavk_40.55 //

त्वया कल्याणमित्रेण सुगतप्रतिमापटः / यो ऽसौ हिताय प्रहितः स् अवैराग्यगुरुर्ममः // kavk_40.56 //

अधुना त्वत्प्रसादेन गत्वा भगवतो ऽन्तिके / इच्छाम्यवाप्तुं प्रव्रज्यामगारादनगारिकः // kavk_40.57 //

इति सख्युर्वचः श्रुत्वा तत्तथेति विचिन्त्य च / सादरस्तद्विवेकेन बिम्बिसारस्तमब्रवीत् // kavk_40.58 //

धन्यो बहुमतश्चासि सतां त्वं पृथिवीपते / कथं संसारविमुखी जाता ते मतिरीदृशी // kavk_40.59 //

संतोषविभवो भोगसुभगः शोभसे परम् / लक्षणं शुद्धसत्त्वानां वैराज्याभरणं मनह् // kavk_40.60 //

किं साम्राज्यमहौजसा सरजसा दुःसाधनैः साधनैः किं भोगैः क्षणभोजनैः कुलषदैः किं सत्त्वदुःखैः सुखैः / संसारोपरमाय चेतसि सतां जन्मान्तरोपार्जितं वैराग्यं कुरुते पदं यदि महामोहप्ररोहापहम् // kavk_40.61 //

येन प्राणमनःप्रिया वसुमती संत्यज्यते लीलया त्रैलोक्याभिमते ऽपि यः स्मरसुखे वैमुख्यदीक्षागुरुः / संमोहव्य्सनातुरं जगदिदं येनानुकम्पास्पदं पुण्यैः को ऽपि स जायते मतिमतां संसारवामः शमह् // kavk_40.62 //

इत्युक्त्वा बिम्बिसारस्तं नीत्वा वेणुवनाश्रमम् / सप्रणामं भगवते तद्वृत्तान्तं न्यवेदयत् // kavk_40.63 //

उद्रायणो ऽपि सुगताकारं सुचिरचिन्तितम् / विलोक्य हर्षादात्मानं कृतकृत्यममन्यत // kavk_40.64 //

पर्णामव्यग्रशिरसा संसारच्छेदिनि तनौ / पपात भगवद्दृष्टिस्तस्य प्रव्रज्यया सह // kavk_40.65 //

भिक्षुभावमथासाद्य पात्रपाणिः स चीवरी / नगरे पिण्डपातार्थी चकार जनविस्मयम् // kavk_40.66 //

प्रजाः शिखण्डी धर्मेण पालयित्वा प्रसन्नधीः / यातः कालेन कालुष्यमधर्माभिरतो ऽबह्वत् // kavk_40.67 //

कलुषं काञ्चनरुचिव्यक्तविद्युद्विलासिनी / न कस्य कुरुते लक्ष्मीर्मेघमालेव मानसम् // kavk_40.68 //

अनायत्तं महामात्यौ हिरुको भिरुकश्च तम् / अधर्मकर्मनिरतं क्रुद्धौ तत्यजतुः प्रभुम् // kavk_40.69 //

तत्पदे विहितौ राज्ञा सचिवौ दण्डमुग्दरौ / चित्तानुवृत्तिकुशलौ स्वैरं सक्तं तमूचतुः // kavk_40.70 //

प्रजारञ्जनसंसक्ता राजदौर्जन्यवादिनः / स्वयशःख्यापनायैव जायन्ते धूर्तमन्त्रिणः // kavk_40.71 //

न धर्मं न सुखं नार्थं न कीर्ति न च जीवितम् / गणयन्ति प्रभोरर्थे ते भृत्या भव्यभक्तयः // kavk_40.72 //

नाखण्डिता नाक्षयिता नातप्ता नाप्यपीडिताः / कुर्वन्त्यर्थक्रिया राज्ञस्तिलतुल्याः किल प्रजाः // kavk_40.73 //

इति ब्रुवाणौ तौ राज्ञा नियुक्तौ राज्यचिन्तने / लोभात् प्रवृत्तौ दुर्नीतौ हन्तुं निःशरणाः प्रजाः // kavk_40.74 //

निर्विचारे दुराचारे कुमतौ पृथिवीपतौ / लुप्तसत्ये महामात्ये प्रजानां जीवितं कुतः // kavk_40.75 //

उद्रायणो ऽथाचिरेण कदाचिद् वणिजंपथि / निजदेशागतं वार्तां पप्रच्छ नृपराष्ट्रयोः // kavk_40.76 //

सो ऽवदद्देव कुशली सुतस्तव महीपतिः / किं तु सन्मन्त्रिरहितः कुमन्त्रिवशमागतः // kavk_40.77 //

तत्र प्रजानां विततोपतापः को ऽपि प्रवृत्तः प्रभुशासनेन / येनाद्य तत्कुत्सितदेशजन्म दिवानिशं शोचति पौरलोकः // kavk_40.78 //

यत्र ध्वान्तं सृजति तरणिर्यत्र चन्द्रो ऽग्निवर्षी यत्रोदेति प्रकटममृतादुत्कटः कालकूटः / यत्र त्राता हरति नृपतिर्जीववृत्तिं प्रजानां तत्राक्रन्दं प्रसॄतविपुलोपप्लवं कः शृणोति // kavk_40.79 //

इत्यासक्तनृपायासखिन्नस्यार्तिमयं वचः / दुःसहं वणिजः श्रुत्वा स तमूचे कृपानिधिः // kavk_40.80 //

दद्गिरा त्वमितो गत्वा तूर्णमाश्वासय प्रजाः / स्थापयिष्याम्यहं धर्मे स्वयमेत्य शिखण्डिनम् // kavk_40.81 //

इत्युक्तस्तेन सानन्दः स्वदेशं शनकैर्वणिक् / गत्वा प्रजानां विदधे स्वैरमाश्वासनं पुरः // kavk_40.82 //

प्रवादे प्रसृते तस्मिन्नमात्यौ दण्डमुद्गरौ / अतीतभूपागमनत्रस्तौ भूपतिमूचतुः // kavk_40.83 //

सर्वत्र श्रूयते देव प्रवादः साधुनिन्दितः / वृद्धः प्रव्रजितो राजा राज्यार्थी यत्नवानिति // kavk_40.84 //

तीव्रव्रतपरिक्लिष्टः संभोगाभिमुखादरः / लज्जां प्रव्रज्यया सार्धं त्यक्त्वा स पुनरेष्यति // kavk_40.85 //

राजन्नपक्कवैराग्यास्त्यजन्ति सहसैव यत् / तत् पूर्वाभ्यधिकं तेषां प्रयाति प्रियतां पुनः // kavk_40.86 //

लोकस्थितिविरुद्धेषु विषयेषु विशेषतः / स्पृहा संजायते जन्तोरपथ्येष्विव रोगिणः // kavk_40.87 //

सुखोत्सेकात्परित्यक्तं प्रहस्तमुपागतम् / प्रायः सर्वं भवत्येव जडस्याम्रमिव प्रियम् // kavk_40.88 //

तस्माद्भवन्तमुत्सार्य प्रतापनिधिमासनात् / क्षीणः शशीव स्थविरः स राज्यं भोक्तुमिच्छति // kavk_40.89 //

चीवरोद्विग्नगात्रस्य वरवस्त्राभिलाषिणः / जातास्य मुण्डिते मूर्ध्नि रत्नाङ्कमुकुटस्पृहा // kavk_40.90 //

रत्नहर्म्येषु नवतासंभोगविभवोद्भवम् / त्यक्त्वा विलासमायासं वनवासं सहेत कः // kavk_40.91 //

मृदुशयनसुखार्हा ये कथं शेरते ते हरिणखरखुरोद्यत्कत्कण्टकासु स्थलीषु / मधु विधुकरशीतं यैर्निपीतं कथं ते वनजगजमदोष्णं तिक्तमम्भः पिबन्ति // kavk_40.92 //

अधुनैव तवासन्नप्रवेशविषमस्थितेः / आद्यंमतं न्यायविदां राजपुत्र निपातनम् // kavk_40.93 //

तस्मादनागतो राजा पूर्वं वध्यस्तव प्रभो / दीपं हन्ति पतङ्गो हि न दग्धश्चेत्समापतन् // kavk_40.94 //

तयोरिति गिरा क्षिप्रमभूद् भूपतिराकूलः / खलमेघैः कलुषतां नीतं कस्य न मानसम् // kavk_40.95 //

स तौ बभाषे साशङ्कः क्रकचक्रूरतां गतः / बाधः साधारणश्चायं युवयोर्मम चाग्रतः // kavk_40.96 //

भवद्भ्यामेव विनयोपायविश्रान्तया धिया / विचार्य कार्यतात्पर्यं यद् युक्तं तद्विधीयताम् // kavk_40.97 //

इति राज्ञा कृतोत्साहौ तौ विसृज्याशु घातकान् / उद्रायणस्याग्रपथं वधायैव बबन्धतुः // kavk_40.98 //

सो ऽपिप्रज्ञापरित्राणे नियोक्तुं पुत्रमुद्यतः / भगवन्तं समभ्येत्य व्रजामीति व्यजिज्ञपत् // kavk_40.99 //

सर्वज्ञेनाभ्यनुज्ञातः स्वकृतं भुज्यतामिति / कर्मपाशसमाकृष्टः स ययौ रोरुकं पुरम् // kavk_40.100 //

तस्माद्व्रजन्तं निर्व्याजमाचारमिव दुर्जनाः / दुष्टामात्यप्रयुक्तास्ते जग्नुर्वर्त्मनि घातकाः // kavk_40.101 //

तस्य चाईवरपात्रादीन् गृहीत्वा निहतस्य ते / व्यदेवयन् कृतं प्रीत्यौ राजाकार्यममात्ययोः // kavk_40.102 //

ततः पापप्रहृष्टाभ्यां नृपस्ताभ्यां प्रदर्शितम् / दृष्ट्वा मुमोह सहसा रक्ताक्तं चीवरं पितुः // kavk_40.103 //

स लब्धसंज्ञः शनकैः शुशोच न तथा गुरुम् / यथा पतितमात्मानं घोरे नरकगह्वरे // kavk_40.104 //

सो ऽवदद्वत्स संप्राप्तं फलं खलजनान्मया / ऐश्वर्यमधुलुब्धेन पापपातमपश्यता // kavk_40.105 //

अहो बत निरालम्बे घोरे नरकसंकटे / उन्नतारोहिणां सद्यः पातकं खलसंगतम् // kavk_40.106 //

कृतमेतन्महत्पापं दुष्टामात्यधिया मया / पतितस्य ममेदानीं पावको ऽपि न पावकह् // kavk_40.107 //

तुल्यं पितुश्चार्हतस्य वधे का मम निष्कृतिः / पीतं यत्र मयैकस्मिन् पात्रे सदहनंविषम् // kavk_40.108 //

वृद्धे पितरि निःसङ्के शमं प्रव्रज्ययाश्रिते / स्वचित्त निशितं शस्त्रं लोभाद्व्यापारितं मया // kavk_40.109 //

यत्संचिन्तितमेव कम्पजनकं श्रोतुं नयत् शक्यते दृष्टं यच्च करोति शोककलनां निश्चेतनानामपि / यत्र क्रैर्यमपि प्रयाति मृदुतां तीव्रानुतापाग्निना तत्रापि प्रसरन्ति निर्घृणधियाम् निस्त्रिंशतीक्ष्णाः क्रियाः // kavk_40.110 //

इत्युक्त्वा दुःकह्संतप्तः प्रलापमुखराननः / न्यवारयत्तयोः कोपात्प्रवेशं दुष्टमन्त्रिणोः // kavk_40.111 //

गुणान्तरं परिज्ञाय भिरुकं हिरुकं च सः / आनिनाय प्रसाद्याशु पुराणौ सचिवौ पितुः // kavk_40.112 //

ततश्चिन्ताकृशे राज्ञि शोकात् पाण्डुरताम् गते / स्वैरं तज्जननीमेत्य दुष्टामात्याववोचताम् // kavk_40.113 //

देवि त्वतनयः श्रीमान् स्वभावसरलाशयः / राज्यरक्षां न जानाति स्वजनोच्छेदकर्कशाम् // kavk_40.114 //

पिता प्रव्रजितो ऽप्यस्य राज्यं हर्तुमुपागतः / आवाभ्यां प्रशमं नीतस्तत्र का नाम वाच्यता // kavk_40.115 //

नीचतन्त्रोपपन्नश्चेत् क्रमो ऽयमशुभक्रमः / राज्याभिलाषिणो भिक्षोस्तस्यापि स कथं क्रमः // kavk_40.116 //

आवां पितृवधक्रिधाद् वारितौ भूभुजा पदात् / स्वयमद्यापि शोकेन किं मिथ्या परिशुष्यते // kavk_40.117 //

सुकृतं कृतमावाभ्याम् प्रभोर्दुःखकृशाङ्गता / भवन्ति सर्वभावेषु भृज्या एवापराधिनः // kavk_40.118 //

गतं शोचति किं राजा यत्कृतं कृतमेव तत् / उपेक्ष्यते त्वया देवि कस्माच्चिन्ताकृशः सुतः // kavk_40.119 //

ताभ्यामित्युदितं श्रुत्वा सा राजजननी शनैः / ऊचे तरलिका नाम तद्वाक्यविहितादरा // kavk_40.120 //

आनन्तर्यमिदं कर्म द्वयोर्नरकपातकम् / युष्मन्मतादुपनतं राज्ञः पूर्वकृतेन वा // kavk_40.121 //

अहं तु वारयाम्यस्य शोकं पितृवधोद्भवम् / अर्हद्वधोद्भवं दुःखं भवद्भ्यामपि वार्यतां // kavk_40.122 //

इति तौ स्वैरमादिश्य सा गत्वा पार्थिवान्तिकम् / तमुवाच शुचाक्रान्तं परिक्षीणमिवोडुपम् // kavk_40.123 //

धर्माधर्ममयं पुत्र राज्यं राज्ञां बहुच्छलम् / पापानां शङ्कया तस्मिन् किं शुचा परिशुष्यसि // kavk_40.124 //

पितुर्वधात् प्रतप्तो ऽसि यदि नाम गुरुप्रियः / तत्रोच्यते समुत्सृज्य लज्जां त्वद्दुःखसंकटे // kavk_40.125 //

स्वैरं जातस्त्वमन्येन न स तद्धर्मतः पिता / स्वेच्छाहारसुखाः पुत्र स्त्रियो हि निरपत्र्पाः // kavk_40.126 //

इत्यप्रियमपि श्रुत्वा राजा तद्वचनं रहः / पितृवैशसपापोग्रदुःखसंतापमत्यजत् // kavk_40.127 //

प्रकुर्वन्त्यस्ताद्रेरुदयगिरिणा क्लेशकलनां क्षणात् क्षोणीक्ष्माभृद्विघटनवोनोदं विदधति / सृजन्त्येता वह्निं सपदि सलिलात्तच्च दहनाद् अशाध्यं नारीणां न हि भवति किंचित्र्त्रिभुवने // kavk_40.128 //

अथ सो ऽर्हद्वधेनैव शल्यतुल्येन पीडितः / नृपः पप्रच्छ धर्मज्ञान्निष्कृतिं तस्य कर्मणः // kavk_40.129 //

ततस्तौ दुष्टसचिवौ तिष्यपुष्याख्यचैत्ययोः / मार्जारपोतौ धृत्वान्तःसक्तावामिषशिक्षया // kavk_40.130 //

निषिद्धावपि धाष्टर्येन प्रविश्य नृपतेः सभाम् / तमूचतुस्तीव्रतापसंतापप्रशमार्थिनम् // kavk_40.131 //

देव मिथ्यैव भवता चित्तमायास्यते भृशम् / सर्वकल्याणा लोके ऽस्मिन् नार्हन्तः सन्ति ते मताः // kavk_40.132 //

यदि सत्यं भवेयुस्ते नभसो राजहंसवत् / ऋद्धिमन्तः कथं तेषामन्येन वधसंभवः // kavk_40.133 //

न सन्ति तस्मादर्हन्तः कुतस्तद्वधपातकम् / सीमाविवादः कस्तत्र् यत्र ग्रामो न विद्यते // kavk_40.134 //

तिष्यपुष्यौ गृहपती यावर्हत्पदमापतुः / मार्जारावन्तरे जातौ तावेवाद्य् अस्वचैत्ययोः // kavk_40.135 //

प्रकटौ तौ च दृश्येते प्रत्यक्षं कस्य संशयः / प्रत्ययो यदि नास्त्येव स्वयं किं न निरीक्ष्यते // kavk_40.136 //

इत्युक्त्वा भूपतेः कृत्वा खलौ दोलाकुलं मनः / जग्मतुः सहितौ तेन चैत्यसंदर्शनाय तौ // kavk_40.137 //

अपूर्वकौतुकावेशात् तत्र संघटिते जने / विलोकनोद्यते राज्ञो सामात्ये दुष्टमन्त्रिणौ // kavk_40.138 //

आमिषाभ्याससंबद्धतिष्यपुष्याभिधानयोः / धूर्तौ चक्रतुराह्वानं शनैर्बालबिडालयोः // kavk_40.139 //

तौ तिष्यपुष्यावर्हन्तौ मार्जारौ स्थो युवां यदि / प्रदक्षीणं वा क्रियतां तेन सत्येन चैत्ययोः // kavk_40.140 //

मांसदानक्षणे ताभ्यामिति वाचमुदीरितौ / तूर्णं निर्गत्य मार्जारौ चक्रतुस्तौ प्रदक्षिणम् // kavk_40.141 //

तद्दृष्ट्वा सहसावाप्तप्रत्यये सानुगे नृपे / याते दुर्जनमायैव जगज्जयमहीं ययौ // kavk_40.142 //

मुष्टौ वायुं दृषदि कमलं चित्रमाकाशदेशे जिह्वाग्रे च प्रचुररचनासृष्टिसंहारलीलाः / किं वा नान्यत् पशुशिशुधियां मोहनायेन्द्रजालं मूर्तं धुर्ताः क्षणपरिचितप्रत्ययं दर्शयन्ति // kavk_40.143 //

निष्प्रत्ययपरो राजा ततः सौगतदर्शने / आर्यकात्यायनस्याग्रे श्रद्धापूजामवारयत् // kavk_40.144 //

राजधान्यां निषिद्धो ऽथ बहिरेव ससानुगः / विनेयकृपया तत्र तस्थौ शैला च भिक्षुणी // kavk_40.145 //

ततः कदाचिदायान्तं दृष्ट्वा कात्यायनः पुरः / नृपतिं जनसंपातादवमानभयाद् ययौ // kavk_40.146 //

प्रेषितं पूर्वमन्त्रिभ्यां व्रजन्तमवलोक्य तम् / दुष्टामात्यौ नरपतिं दीर्घवैराववोचताम् // kavk_40.147 //

राजन्नमङ्गलनिधिर्मुण्डो ऽयं विशिरः पथि / दृष्टो ऽद्य भिक्षुरस्माभिर्न विद्मः किं भविष्यति // kavk_40.148 //

न पश्यामि मुखं राज्ञः पापस्येति भणत्यसौ / तथा हि क्षणमेकान्ते गत्वा दूरमितः स्थितः // kavk_40.149 //

श्रुत्वैतद्दुर्जनामर्षादुवाचानुचरान् नृपः / एष दूरस्थितः पांशुमुष्टिभिः पूर्यतामिति // kavk_40.150 //

पूर्यमाणः स तैः पांशुमुष्टिभिर्दुष्टचेटकैः / दिव्यां कुटीं प्रवेशेन परिहाराय निर्ममे // kavk_40.151 //

अमर्षकोपिताः सर्पाः व्याघ्रा वा पीतलोहिताः / शान्तेरायान्ति मृदुतां नत् उ भूपतिचेटकाः // kavk_40.152 //

ततः प्रयाते नृपतौ पांशुराशिशतावृतम् / दुःखादूचतुरभ्येत्य हिरुको भिरुकश्च तम् // kavk_40.153 //

आर्य कृच्छ्रमवाप्तो ऽसि राज्ञा क्रूरेण दुष्कृतैः / लोचनानि धिगस्माकं यैरिदं दृश्यते पुरेः // kavk_40.154 //

मोहान्धः पातकश्वभ्रे दुर्जनैः पातितो नृपः / कर्मणो वयमप्यस्य दर्शनात् पापभागिनः // kavk_40.155 //

भूरियम् भूरिपापार्ता त्याज्या प्राज्यमतेस्तव / दुःसहः खलसंवासः त्यागः कस्य न संमतः // kavk_40.156 //

प्रयाति न शमः शमं क्षयमुपैति नैव क्षमा भवन्ति न च बुद्धयः परुषरोषदोषस्पृशः / वसन्ति न विमानना मनसि शल्यतुल्याः सतां न दुष्टजनवर्जनादपरमास्ति लोके सुखम् // kavk_40.157 //

ऐश्वर्यं गुणिनामधोनिपतनायासप्रयासप्रदं गाम्भीर्यं तिमिराकारं प्रविशतां प्राणापहं प्राणिनाम् / नष्टा सापि निकृष्ट्दुष्ट्कुटिलव्यालैरुपादेयता कूपस्येव खलस्य नास्ति तदहो दोषालियुक्तं यतः // kavk_40.158 //

तयोरिति वचः श्रुत्वा महाकात्यायनो ऽवदत् / न निकारे ऽपि मे कोपः कर्मणो गतिरीदृशी // kavk_40.159 //

एतावदेव मे दुःखं यन्मूढस्य महीपतेः / खलसंगमदोषेण भयं महदुपस्थितम् // kavk_40.160 //

प्रथमे हि महावायुः पुरेअस्य निपतिष्यति / द्वितीये पुष्पवृष्टिश्च वस्त्रवृष्टिस्ततः परे // kavk_40.161 //

रूप्यवृष्टिश्चतुर्थे च हेमवृष्टिश्च पञ्चमे / रत्नवृष्टिस्ततः षष्ठे पांशुवृष्टिश्च सप्तमे // kavk_40.162 //

तया सबन्धुराष्ट्रो ऽसय् न भविष्यति भूपतिः / तस्माद् भवद्भ्यां गन्तव्यं रत्नान्यादाय भूयसे // kavk_40.163 //

इति तद्वचनं श्रुत्वा विनिश्चित्य तथेति तौ / हिरुकः श्यामकं पुत्रं तस्योपस्थापकं व्यधात् // kavk_40.164 //

भिरुकश्च सुतां श्यामावतीमादाय पाणिना / अभ्येत्य भिक्षुकीं शैलां प्रणयादिदमब्रवीत् // kavk_40.165 //

आर्ये भवत्या मे कन्या घोषिलस्य गृहप्रभोः / गृहे समर्पणीयेयमासन्नप्रतिपन्नया // kavk_40.166 //

एवमुक्त्वार्पयित्वा तावमात्यौ जग्मतुर्गृहम् / शैलापि कन्यामादाय प्रययौ घोषिलालयम् // kavk_40.167 //

ततः क्रमेण तदभूद्यथोक्तं भिक्षुणा पुरे / ज्ञानदीपवती प्रज्ञा यथातत्त्वं हि पश्यति // kavk_40.168 //

षष्ठे ऽह्नि रत्नवर्षे ऽथ पतिते रत्नपूरिताम् / ययतुर्नावमादाय तावमात्यावलक्षितौ // kavk_40.169 //

तौ दक्षिणां दिशं गत्वा चक्रतुर्नगरद्वयम् / हिरुको हिरुकाख्यानं भिरुकाख्यं तथापरः // kavk_40.170 //

परे ऽह्नि पांशुवर्षेणमहता पतता नृपः / सबन्धुराष्ट्रः प्रलय्ं प्रययौ नरकातिथिः // kavk_40.171 //

सदण्डिमुद्गरे राज्ञि याते किल्बिषशेषताम् / तं मन्त्रिपुत्रमादाय व्योम्ना कात्यायनो ययौ // kavk_40.172 //

तमेवानुगता प्रीत्या नभसा पुरदेवता / तदाज्ञया खवचनीकर्वटे विदधे स्थितिम् // kavk_40.173 //

भिक्षुपुण्यानुभावेन भाग्यैर्मन्त्रिसुतस्य च / अधिष्ठानेन देव्याश्च श्रीमत्तदबह्वत् पुरम् // kavk_40.174 //

तत्राथ देवता चक्रे चैत्यं कात्यायनस्य सा / सुरवत्यां यदद्यापि वन्दन्ते चैत्यवन्दकाः // kavk_40.175 //

मन्त्रिसूनुमथादाय लग्नं चीवरकर्णिके / लम्बनं स ययौ व्योम्ना देशं कात्यायनः परम् // kavk_40.176 //

लम्बते लम्बते को ऽयमित्युक्ते विस्मयाज्जनैः / बभूवुस्ते जनास्तत्र लम्बका इति विश्रुताः // kavk_40.177 //

अत्रान्तरे दिवं याते तत्रापुत्रे महीपतौ / स कृतः श्यामको राजा लक्षणज्ञिस्तदाज्ञया // kavk_40.178 //

गत्वा भोक्कानकं नाम दिशा कात्यायनस्ततः / जनन्यास्तत्र संशुद्धां विदस्धे धर्मदेशनाम् // kavk_40.179 //

सा दृष्टसत्या पुत्रस्य यष्टीमादाय सादरम् / वन्द्यमाद्यपि महती यष्टिचैत्यमकारयत् // kavk_40.180 //

श्रावस्तीमथ सोत्कण्ठः प्राप्य कात्यायनः शनैः / जिनं विलोक्य सानन्दश्चक्रे तत्पादवन्दनम् // kavk_40.181 //

उद्रायणसुतकथाम् तत्र तेन निवेदिताम् / आकर्ण्य भिक्षुभिः पृष्टः सर्वज्ञस्तानभाषत // kavk_40.182 //

लुब्धकह् कालपाशाख्यः कर्वटोपान्तकानने / सकूटां मृगबन्धाय निदधे वागुराम् पुरः // kavk_40.183 //

यन्त्रं पाशावृतं दत्वा याते तस्मिन् यदृश्छया / प्रत्येकबुद्धस्तं देशं प्राप्य विश्रान्तिमाप्तवान् // kavk_40.184 //

तस्य पुण्यानुभावेन बन्धं न विविशुर्मृगाः / न हि शुद्धात्मनामग्रे प्राप्नोत्यकुशलं जनह् // kavk_40.185 //

लुब्धको ऽपि ततो ऽभ्येत्य पाशानालोक्य निर्मृगान् / प्रत्येकबुद्धं क्रोधान्धो विषदिग्धेषुणावधीट् // kavk_40.186 //

तस्य सायकविद्धस्य ज्वलज्ज्वलनतेज्सः / प्रभावमद्भुतं दृष्ट्वा पादयोर्निपपात सः // kavk_40.187 //

अकार्यकरणोद्वेगसंतापादथ लुब्धकः / निनिन्द शोचन्नात्मानं संत्यज्य शरवागुराः // kavk_40.188 //

परिनिर्वाणमाप्तस्य तस्यास्थीनि निधाय सः / छत्रध्वजादिसंभारैः स्तूपं चक्रे सदार्चितम् // kavk_40.189 //

लुब्धकस्तेन पुण्येन बभूवोद्रायणो नृपः / वधात् प्रत्येकबुद्धस्य बहुशो वधमाप्तवान् // kavk_40.190 //

नन्दनाम्नो गृहपतेर्मदलेखाभिधा सुता / बभूव धनधन्यादिस्फूतिः कर्वटवासिनः // kavk_40.191 //

सा कदाचिन्मदोत्सिक्ताः गृहमार्जनरेणुभिः / प्रत्येकबुद्धमायान्तं पथि मोहादवाकिरत् // kavk_40.192 //

तस्मिन्नेव दिने तस्याश्चिरचिन्ताभिरर्थितः / वरः स्तनभरार्ताया वरणार्थी समाययौ // kavk_40.193 //

मूध्नि प्रत्येकबुद्धस्य पांशुमुष्टिउनिपातनात् / प्रत्यासन्नविवाहाहमिति भ्रातरमाह सा // kavk_40.194 //

ततस्तस्याह् प्रवादेन चिक्षिपुर्वरणाप्तये / मूर्ध्नि प्रत्येकबुद्धस्य रजांसि प्रौढकन्यकाः // kavk_40.195 //

गुणाकारप्रवृत्तेन प्रययेन विमोहिताः / निर्विचार्य प्रवर्तन्ते विरुद्धेष्वपि वस्तुषु // kavk_40.196 //

प्रवृत्तपातकाचारे तस्मिन् बुद्धबुधाभिधौ / निवारणं गृहपती कर्मणस्तस्य चक्रतुः // kavk_40.197 //

सैव कन्या नरपतिः शिखण्डी पापभागभूत् / प्रवादकर्ता तद्भ्राता भिक्षुः कत्यायनो ऽप्ययम् // kavk_40.198 //

जातौ गृहपती रूढदुष्टाचारनिवारणात् / पुरिपतापान्निर्मुक्तौ हिरुको भिरुकश्च तौ // kavk_40.199 //

इति भगवतः श्रुत्वा वाक्यं विचार्य च भिक्षवः फलपरिणतिं ज्ञात्वा चित्राम् शुभाशुभकर्मणाम् / खलजनवचस्तुल्यं शत्रुं विचारसमं गुरुं सुकृतसदृशं बन्धुं लोके न किंचन मेनिरे // kavk_40.200 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायामुद्रायणावदानं चत्वारिंशः पल्लवः //

41. कपिलावदानम् /

यद्भूपालविशालदानबिभवप्रोद्भूतपुण्याधिकं दानस्यातिकृशस्य सत्फलभरमप्नोत्यलं दुर्गतः / शुद्धस्यैव विवृद्धधर्मधवलश्रद्धासमृध्यान्वितं निःसंसारविजृम्भितं तदुचितं चित्तस्य वित्तस्य च // kavk_41.1 //

जिने जेतवनारामविहारिणि महाधनह् / धीराभिधानः श्रावस्त्यामभूद् गृहपतिः पुराः // kavk_41.2 //

तस्य पण्डितनामभूत् पुत्रः सुकृतपण्डितः / अखण्डितयशःपुण्यदानालंकारमण्डितः // kavk_41.3 //

स बाल एव भिक्षूणाम् राजार्हैर्वस्त्रभोजनैः / शारिपुत्रप्रधानानां चकारातिथिसत्क्रियाम् // kavk_41.4 //

ततः कदाचिदक्षीणादुर्भिक्षक्षयिते जने / याच्ययाचकतुल्यत्वे पिण्डिच्छेदो ऽथिनामभूत् // kavk_41.5 //

भिक्षूणां संकटे तस्मिन् काले परमदारुणे / पण्डितः सुगताहूतः प्रतस्थे जेतकाननम् // kavk_41.6 //

तं व्रजन्तं तुरङ्गेण काञ्चनादामशोभिनम् / ऊचुर्विटाः समभ्येत्य गुणोत्साहासहिष्णवः // kavk_41.7 //

अर्थिसार्थार्थनाकल्पवृक्षस्त्वं दिक्षु विश्रुतः / शतानि पञ्च संप्राप्तास्त्वामुद्दिश्याशया वयम् // kavk_41.8 //

अलंकारांशुकयुगं प्रत्येकं नः समीहितम् / अधुनैवाविलम्बेन दीयताम् यदि शक्यते // kavk_41.9 //

इत्युक्तस्तैः सदाचारः सो ऽवतीर्य तुरङ्गमात् / साधु पूजां विधायैषां धीमान् क्षणमचिन्तयत् // kavk_41.10 //

भगवन्तमदृष्ट्वैव गच्छामि स्वगृहं यदि / आसन्नामृतपानस्य तं विघ्नं कथमुतशे // kavk_41.11 //

अदत्वा प्रियमर्थिभ्यो व्रजामि यदि निस्त्रपह् / कथं करोमि दानस्य तां स्वयं व्रतखण्डनाम् // kavk_41.12 //

इति चिन्तयतस्तस्य भित्त्वा भूमिं समुद्गतः / नागराजः स्वयं शेषः प्रादादर्थिसमीहितम् // kavk_41.13 //

दत्तानि नागराजेन वस्त्राण्याभरणानि च / स तेभ्यः प्रतिपाद्याशु ययौ निःशल्यतामिव // kavk_41.14 //

ते ऽपि दृष्ट्वा तदाश्चर्यं पुण्यां सुगतभावनाम् / सर्वार्थसंपत्सिद्धीनां जननीमेव मेनिरे // kavk_41.15 //

जातचित्तप्रसादास्ते तेनैव सहितास्ततः / भगवन्तं ययुर्द्रष्टुं विनष्टद्वेषकल्मषाः // kavk_41.16 //

भगवन्तमथालोक्य कुमारः प्रणताननः / तत्पादपद्मरजसा धन्यश्चक्रे ललाटिकाम् // kavk_41.17 //

हारं पुनश्चरणयोः शास्तुः शशिकरोज्ज्वलम् / विन्यस्य प्रणतानग्रे स तानस्मै न्यवेदयत् // kavk_41.18 //

धर्मदेशनया तेषां भगवान् ज्ञानवज्रभृत् / भित्त्वा सत्कायदृष्ट्यद्रिं स्रोतःप्राप्तिफलं व्यधात् // kavk_41.19 //

दृष्टसत्येषु यातेषु ततस्तेषु प्रणम्य तम् / कुमारंपण्डितं प्रीत्या भगवान् स्वयमभ्यधात् // kavk_41.20 //

वत्स पुण्यैरवाप्तो ऽसि पर्याप्तिं सुकृतश्रियाम् / दुर्भिक्षेस्वपि भिक्षूणां कुरु भोज्याधिवासनाम् // kavk_41.21 //

परिग्रहो मे भिक्षूणां शतान्यर्हत्रयोदश / अन्ये चान्विष्य कृच्छ्रार्ताः संविभज्यास्त्वया पुरे // kavk_41.22 //

इति श्रुत्वा भगवतः पण्डितः प्रमदाकुलः / भक्त्या संघस्य विदधे यावज्जीवं निमन्त्रणम् // kavk_41.23 //

ततः स्वगृहमभ्येत्य राजार्हैभिक्षुसंमतैः / संबुद्धप्रमुखं संघं सदा भोज्यैरपूजयत् // kavk_41.24 //

दरिद्रानदरिद्रांश्च याच्यानपि च याचकान् / अनुकम्प्यान् स विदधे दानेनान्यानुकम्पिनह् // kavk_41.25 //

शेषान् कृपणसंघातान् सो ऽन्विष्य करुणाम्बुधिः / रत्नराशिं ददौ तेभ्यो दौर्गत्यतिमिरापहम् // kavk_41.26 //

स रत्ननिकरस्तेषां जगामाङ्गारराशिताम् / नृणां भाग्यानि रत्नानि मणयः प्रस्थजातयः // kavk_41.27 //

ते तमूचुः समभ्येत्य स्वप्नदृष्टधना इव / रत्ननाम्ना त्वयास्माकं स दत्तो ऽङ्गारसंचयः // kavk_41.28 //

धनलाभेन महता सद्यः प्राप्तोन्नतिर्जनह् / तत्संक्षयात् क्षणेनैव परिभ्रष्टो न जीवति // kavk_41.29 //

इति तेषां वचः श्रुत्वा पण्डितः करुणानिधिः / तानूचे पुण्यदीनानां रत्नान्यायान्त्यरत्नताम् // kavk_41.30 //

युष्माभिर्न कृतः पूर्वं मोहात् सुकृतसंचयः / तेनायं रत्नराशिर्वः प्रयातो ऽङ्गारसारताम् // kavk_41.31 //

रत्नानि यत्ननिहितान्यपि यान्ति दूरं पुण्यक्षयादुपनयन्ति च भाग्ययोगात् / वित्तार्जनं पतितशोकनिमित्तमेव वित्तं हि चित्तमुचितं सुकृतप्रवृत्तम् // kavk_41.32 //

तस्माद् भवद्भिर्भोज्याय भिक्षुसंघो ऽधिवास्यताम् / भोगसंभारसंपत्तिमहं संपादयामि वः // kavk_41.33 //

इत्युक्तास्तेन तद्दत्तवित्तभोजनसंपदा / ते बुद्धप्रमुखं संघं दिनमेकमपूजयन् // kavk_41.34 //

संघं यथावदभ्यर्च्य प्रणीधानमकारि तैः / म् आकदाचन दारिद्य्रं स्यादस्माकमिति क्षणम् // kavk_41.35 //

ततस्ते पण्डितगिरा गत्वा ददॄशुरग्रतः / तमेवाङ्गारनिकरं प्रयातं रत्नराशिताम् // kavk_41.36 //

भवने पण्डितस्याथ कुमारस्य प्रभवतः / विवृतानां निधानानां निर्विघ्नं शतमुद्ययौ // kavk_41.37 //

स प्रसेनजिते राज्ञे धर्मज्ञः स्थितिरक्षणात् / ददौ निधानषड्भागं स चास्याङ्गारतामगात् // kavk_41.38 //

कुमारस्यैव सुकृतैर्भोग्यो ऽयं निधिसंचयः / इत्यन्तरीक्षाद्वचनं ततः शुश्राव भूपतिः // kavk_41.39 //

कुमारस्यैव वचसा तान्निधीन्निर्धितां पुनः / प्राप्तां विलोक्य साश्चर्यः प्रहिणोत्तद्गृहं नृपः // kavk_41.40 //

ततस्तदखिलं वित्तं वितीर्य विपुलाशयः / कुमारः संपदां चक्रे स्थितिं दुर्गतवेश्मसु // kavk_41.41 //

अथ निःसारसंसारविचारविरतस्पृहः / अनित्यतां स संचिन्त्यः दीरः पितरब्रवीत् // kavk_41.42 //

अनुजानीहि मां तावत् गन्तुं तात पतोवनम् / इमा जन्मशतोच्छिष्टाः क्लिष्टा मम विभूतयः // kavk_41.43 //

त्रैलोक्यसंपत्संप्राप्तिर्यस्मिन् व्रजति भोग्यताम् / तदिदं सर्वभूतानामायुर्भाजनमल्पकम् // kavk_41.44 //

शीते यस्य करोमि संततमृदुस्पर्शांशुकौर्गूहनं संतापे रचयामि यस्य शिशिरश्रीखण्डचर्चार्चनम् / यस्यार्थे विषशस्त्रवह्निभुजगव्रातात्परं मे भयं प्राप्तः सो ऽप्यमपायतः परिहृते ऽप्यायाति कायः क्षयम् // kavk_41.45 //

भोगाद्विरक्तः प्रव्रज्यामादाय दयितां वने / विहरामि हरन् चिन्तां चिन्तातप्तस्य चेतसः // kavk_41.46 //

इत्युक्त्वा स परित्यज्य विषयस्नेहबन्धनम् / कृताभ्युओपगमः पित्रा शारिपुत्राशमं ययौ // kavk_41.47 //

तत्र प्रव्रजितस्तेन पात्रपाणिः सचीवरः / tasyaivānucaro bhūtvā vicacāra yatavfataḥ // kavk_41.48 //

स दृष्ट्वा कर्षकैर्धारां क्षेत्रात् क्षेत्रप्रवर्तिताम् / निर्दिष्टेन पथा यान्तीं विस्मयादित्यचिन्तयत् // kavk_41.49 //

अहो विहितमार्गेण गच्छतामप्यचेतसाम् / जलानां कर्मसंसिद्धर्दृश्यते नतु देहिनाम् // kavk_41.50 //

संचिन्त्येति व्रजन्नग्रे दृष्ट्वा यष्टीकृतं शरम् / प्रतप्तमिषुकारेण प्रदध्यौ धीमतां वरः // kavk_41.51 //

तापात् प्रगुणतामेते यान्ति निश्चेतनाः शराः / न तु संसारसंतप्ता अपि वक्राः शरीरिणः // kavk_41.52 //

इति ध्यायन् विलोक्याग्रे तक्ष्णा शकटचक्रताम् / नीतानि दृढरूपाणि पुनश्चिन्तां समाययौ // kavk_41.53 //

अहो नु घटनायोगाद् यान्ति कर्मण्यतां क्षणात् / निश्चेतनानिद् आरूणि न चित्तानि शरीरिणाम् // kavk_41.54 //

इत् चंचिन्त्य संयातः सुधर्मनियमादरः / वत्सलं पितरं पुत्र इवाचार्यमुवाच सः // kavk_41.55 //

आर्य एव प्रयात्वद्य पिण्डपाताय मत्कृते / अहं तु भवतादिष्टं चिन्तयामि निजव्रतम् // kavk_41.56 //

इत्युपाध्यायमभ्यर्थ्य भक्तकृत्याय पण्डितः / तस्मिन् याते तदादिष्टं विहारागारमाविशत् // kavk_41.57 //

तत्र यष्टीकृततनुः कृत्वा प्रतिमुखीं स्मृतिम् / स प्रदध्यौ निजं धर्मं बद्धपर्यङ्कनिश्चलः // kavk_41.58 //

तस्मिन् समाधिसंनद्धे वसुधा सधराधरा / विचचालाखिलाम्भोधिजललोलदुकूलिनी // kavk_41.59 //

शक्रस्तं ध्याननिरतं ज्ञात्वा निर्विघ्नसिद्धये / दिदेश दिक्षु रक्षायै दिक्पालान् सेन्दुभास्करान् // kavk_41.60 //

भगवानथ सर्वज्ञस्तस्य सिद्धिमुपस्थिताम् / पाकात् कुशलमूलानां ज्ञात्वा क्षणमचिन्तयत् // kavk_41.61 //

आसन्नार्हत्पदस्यास्य शारिपुत्रः समेत्य चेत् / द्वारमुद्धाटयेन्मध्ये विघ्न एष न संशयः // kavk_41.62 //

तस्मादागच्छतस्तस्य गत्वा स्वयमहं पुरः / करोमि कालहाराय नानाप्रश्नाश्रयाः कथाः // kavk_41.63 //

इति संचिन्त्य भगवान् स्वयं तद्दिशमागतः / भिक्षोरागच्छतस्यस्य व्ज्लम्बं कथयाकरोत् // kavk_41.64 //

सुरप्रभावान्निःशब्दे नभोगतविहंगमे / लोके निर्वातदीपस्य तुल्यतां प्राप पण्डितः // kavk_41.65 //

स्रोतः प्राप्तिफलादूर्ध्वं सकृदागाम्यवाप्य सः / अनागामिफलं प्राप्य ततो ऽर्हत्फलमाप्तवान् // kavk_41.66 //

ततः कथान्ते सुगते प्रयाते निजमाश्रमम् / शारिपुत्रः प्रविश्यर्कमिव शिष्यं व्यलोकयत् // kavk_41.67 //

तं दृष्ट्वा सहसोत्तीर्णं विशीर्णभवबन्धनम् / सिद्धिं युगशतप्राप्यां तस्य ताम् प्रशशंस सः // kavk_41.68 //

तां तस्यार्हत्पदप्राप्तिं श्रुत्वा जगति विश्रुताम् / भिक्षुभिर्भगवाण् पृष्टस्तत्कथामब्रवीज्जिनह् // kavk_41.69 //

भगवान् काश्यपः पूर्वं वाराणस्यां तथागतः / सह भिक्षूसहस्राणां विंशत्या पुरवासिभिः // kavk_41.70 //

श्रद्धाप्रणीतैः शुचिभिः सर्वभोग्यैर्मनोनुगैः / उवास पूजितह् कंचित् कालं सत्त्वहितोद्यतः // kavk_41.71 //

भिक्षुपूजापरे तत्र वर्तमाने गृहे गृहे / अचिन्त्ययद्विनिःश्वस्य दुर्गतो नाम दुर्गतः // kavk_41.72 //

धिङ् मामतीव दारिद्य्रात् नीचं निष्कुशलक्रियम् / नैको ऽपि मन्दभाग्येन येन भिक्षुर्निमन्त्रितः // kavk_41.73 //

त्याज्या जनस्य सकलव्यवहारबाह्याः वाक्यप्रमाणपदसंधिषु नैव योग्याः / नष्टक्रिया विगतकारकतर्कहीनाः शब्दा इवार्थरहिताः पुरुषा भवन्ति // kavk_41.74 //

इति चिन्तानलाक्रान्तं निन्दितं धनहीनतः / तं समाहूय को ऽप्येत्य सुकृतप्रेरको ऽभ्यधात् // kavk_41.75 //

क्षीणार्थेनापि भवता जन्मान्तरशुभाप्तये / यथाकथंचिदेको ऽपि भिक्षुः किं न निमन्त्रितः // kavk_41.76 //

इत्युक्तस्तेन संसक्तशल्यः पुनरिवाहतः / भिओक्षुभोजनवैकल्यात् स भृधं व्यथितो ऽभवत् // kavk_41.77 //

कथंचित्क्ष्ःउत्परिक्षामः स गत्वा श्रेष्ठिमन्दिरम् / यत्नेन प्राप मूल्यांशं दारुपाटनकर्मणा // kavk_41.78 //

कृत्वा तत्रैव तद्भार्या शुद्धतण्डुलखण्डनम् / तदंशभृतिमूल्याप्तं भक्त्या भर्त्रे न्यवेदयत् // kavk_41.79 //

समुद्यतस्य तस्याथ भिक्षुभोजनसिद्धये / शुद्धये शुद्धसत्त्वस्य शक्रो ऽभूदनुसाधकह् // kavk_41.80 //

दिव्यवर्णरसामोदे भोज्ये शक्रेण साधिते / प्रीत्या प्रच्छन्नरूपेण भिक्षुं लेखे न दुर्गतः // kavk_41.81 //

विभूतिमोहितैर्गूढैः पूर्वं पुरनिवासिभिः / संघे निमन्त्रिते दुःखात् दुर्गतो मर्तुमुद्ययौ // kavk_41.82 //

कृपया तस्य भगवान् स्वयमभ्येत्य काश्यपः / शुद्धिसिद्धिं परिज्ञाय चक्रे भोज्यप्रतिग्रहम् // kavk_41.83 //

अहो ऽहं भवतो भोज्यं प्रयच्छामीति भूभुजा / प्रयत्नात् प्रार्तितो ऽप्यर्थं नैवामन्यत दुर्गतः // kavk_41.84 //

गुणद्रविणसंपूर्णः स्यां दरिद्रप्रसादनः / भगवन्तमथाभ्यर्च्य प्रणीधानं चकार सः // kavk_41.85 //

स्वाश्रमं काश्यपे याते सुरेन्द्रे च दिवं गते / दुर्गतस्य गृहं सर्वं दिव्यरत्नैपूरयत् // kavk_41.86 //

विश्वकर्मा ततस्तस्य विदधे शक्रशासनात् / भवनं रुचिरोद्यानं रत्नस्तम्भविभूषितम् // kavk_41.87 //

संप्राप्तविमलैश्वर्यः सहितं सर्वभिक्षुभिः / सप्ताहं विभवैर्भोगैः स काश्यपमपूजयत् // kavk_41.88 //

क्षुत्क्षामाङ्गनमर्थिभिः परिहृतद्वारं रुदद्दारकं गेहं निश्चलकज्जलान्यपि स्थलीकोणस्वनन्मक्षिकम् (?) / चुल्लीसुप्तबिडालबालमपरं यस्याभवद्रौरवं श्रीस्तस्यैव नृपस्पृहास्पदतयाश्चर्यं न कस्य स्वयम् // kavk_41.89 //

तेन दानप्रभावेण सुधाशुद्धेन दुर्गतः / जन्मान्तरे पण्डिततामवाप्यार्हत्त्वमागतः // kavk_41.90 //

इति पण्डितपूर्वजन्मवृत्तं कथितं सर्वविदा गुणादरेण / अवधार्य विशुद्धदानपुण्यं कुशलार्हं प्रशशंस भिक्षुसंघः // kavk_41.91 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां कपिलावदानं नामैकचत्वारिंशः पल्लवः //

42. कनकवर्णावदानम् /

सत्त्वेन सूर्यरुचयस्तमसि स्फुरन्ति धर्मेण रत्ननिचया नभसः तपन्ति / धैर्येण सर्वविपदः प्रशमं व्रजन्ति दानेन भोगसुभगाः ककुभो भवन्ति // kavk_42.1 //

भगवान् सुगतः पूर्वं श्रावस्त्यां जेतकानने / कुशलानां प्रपान्नानां विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_42.2 //

पूर्वकल्पान्तरजने वत्सराष्टायुतायुषि / श्रीमान् कनकवर्णाख्यो बभूव पृथिवीपतिः // kavk_42.3 //

कनकाख्या पुरी तस्य शक्रस्येवामरावती / सर्वलोकेश्वरस्यापि वसतिर्वल्लभाभवत् // kavk_42.4 //

नायकार्हं यशःशुभ्रं चारुवृत्तगुणोचितम् / हॄदये यः प्रजाकार्यं मुक्ताहारमिवावहत् // kavk_42.5 //

प्रजाकर्मविपाकेन पुरे परमदारुणा / अवृष्टिरभवत् तत्र सर्वभूतभयप्रदा // kavk_42.6 //

सा धैर्यहारिणी सर्वलोकसंतापकारिणी / अवृष्टिः प्रययौ भूभृन्मानसायासहेतुताम् // kavk_42.7 //

कुण्ठसर्वप्रतीकारः स चिन्तास्तिमितं पुरः / उवाच सुचिरं ध्यात्वा प्रधानामात्यमण्डलम् // kavk_42.8 //

अवर्षोपनिपातो ऽयं प्रजानां निष्प्रतिक्रियः / करोति मे यत्नकृतं निष्फलं परिपालनम् // kavk_42.9 //

निवृत्तवर्षाः ककुभो भवन्त्यभ्राश्च स्वच्छकाः / प्रवृत्तबाष्पवर्षाश्च प्रजाः पापेन भूभुजाम् // kavk_42.10 //

त्राणं महाभयाद्राजा प्रजानां न करोति यः / तस्य स्पष्टं नटस्येव किरीटमुकुटग्रहः // kavk_42.11 // तदा कॄतयुगं लोके यदा राजा प्रजाहितः // kavk_42.12 // दुर्भिक्षक्षयिताः पृथुतरक्लेशावलीविह्वलाः / हाहाकारविशृङ्खलाः खलतरैरत्यर्दिता वल्लभैः शोचन्त्यः प्रलयं प्रयान्तशरणाः पापैर्नृपाणां प्रजाः // kavk_42.13 //

तस्मात्समस्तकोषेण रक्षणीया मया प्रजाः / राज्ञां प्रजापरित्राणपुण्यं रत्नमयो निधिः // kavk_42.14 //

इत्युक्त्वा सर्वलोकस्य संचिन्त्य कोष्ठकोषयोः / स निनाय निजं सर्वं सदा भोग्योपभोग्यताम् // kavk_42.15 //

ततः कालेन तस्योग्रदुर्भिक्षेणान्नसंचयः / ययौ महाव्ययादेकपुरुषाशनशेषताम् // kavk_42.16 //

तस्मिन्नवसरे व्योम्ना समभ्येत्य रविप्रभः / प्रत्येकबुद्धस्तस्याथ विदधे भोजनार्थनाम् // kavk_42.17 //

नियमे संशये तस्मिन्नात्मनः प्राणधारणे / निर्विकल्प्य स ततस्र्वं ददौ तस्मै प्रसन्नधीः // kavk_42.18 //

स्वप्राणवृत्तिं तेनासौ कृत्वातिथ्यप्रसादिना / प्रययौ नबह्सा तस्य प्रसंशन् सत्त्वशीअल्ताम् // kavk_42.19 //

अथोद्ययौ व्यओममहाद्विपस्य नीलालिमालेव सदम्बुलेखा / मेघावली पश्चिमदिक्प्रलम्बा कपोलकालागुरुमञ्जरीव // kavk_42.20 //

ततः समस्तं गगनान्तरालमुत्फुल्लनीलोत्पलकाननाभम् / आच्छाद्यमानं सरसैर्बभासे भृङ्गप्रवन्धौरिव मेघसंघैः // kavk_42.21 //

ततः पपाताखिलभोज्यवृष्टिरिष्टा प्रजानां भुवि सप्त रात्रीः / धान्यादिवृष्टिस्तदनन्तरं च रत्नदिवृष्टिश्च ततः क्रमेण // kavk_42.22 //

इति स कनकवर्णः क्ष्मापतिर्भूपतीनां मुकुटमणिरिवोच्चैर्भ्राजमानः प्रजानाम् / अकृत सुकृतसंपत्प्रीणितह् प्राणरक्षां प्रभवति हि परार्थे सज्जनानां प्रभावः // kavk_42.23 //

भूपतिः कनकवर्ण एष यः सो ऽहमेव वपुषात्मनाधुना / इत्युदीर्य भगवान् जिनः सतां धीमतां व्यधित धर्मदेशनाम् // kavk_42.24 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां कनकवर्णावदानं नाम द्विचत्वारिंशः पल्लवः //

43. हिरण्यपाण्यवदानम् /

सर्वोपकारप्रणयी प्रभावः सर्वोपजीव्या महती विभूतिः / पुण्याङ्कुरार्हस्य फलं विशालपलार्हमेतत् प्रथमं हि पुष्पम् // kavk_43.1 //

जिने जेतवनारामविहाराभिगते पुरा / श्रावस्त्यां देवसेनाख्यः श्रीमानासीद्गृहाधिपः // kavk_43.2 //

हिरण्ंयपाणिस्तस्याभूत्पुत्रः सत्पुत्रमानिनः / यस्य हेममयं जातं पाणिद्वितयमद्भुतम् // kavk_43.3 //

रूप्यलक्षद्वयं तस्य प्रातः प्रातः करद्वये / प्रादुरासीत्स तेनाभूदर्थिनां कल्पपादपः // kavk_43.4 //

तस्य व्यक्तविवेकेन परिपाकेन भूयसा / काले कुशलमूलानां जिने भक्तिरजायत // kavk_43.5 //

अथ जेतवन गत्वा बह्गवन्तं तथागतम् / स दृष्ट्वा विदधे तस्य सानन्दः पादवन्दनम् // kavk_43.6 //

भगवानपि संषारतापप्रशमचन्दिकाम् / सुधासखीं दिदेशास्मै दृशं कुशलवृतिकाम् // kavk_43.7 //

स शास्तुर्दर्शनेनैव संमोहतिमितोज्झित / बभासे सुर्यकिरणप्रबुद्धकमलोपमः // kavk_43.8 //

भगवान् विदधे तस्य ततः सद्धर्मदेशनाम् / यया धर्ममयं चक्षुरक्षुण्णालोकमुद्ययौ // kavk_43.9 //

प्राक्पुण्यपरिणामेन जातवैराग्यवासनः / प्रणम्य विमलप्रज्ञः स सर्वज्ञमभाषतः // kavk_43.10 //

शरण्य शरणाप्तस्य भगवन् भवहारिणी / अशेषक्लेशनाशाय प्रव्रज्या मे विधीयताम् // kavk_43.11 //

चपलं प्राणिनामायुष्ततो ऽपि नवयौवनम् / विद्युद्विलासचपलास्ततो ऽप्येता विभूतयः // kavk_43.12 //

इति तस्य ब्रुवाणस्य सुगतानुग्रहोदिता / पपात वितरजसः प्रव्रज्या वपुषि स्वयम् // kavk_43.13 //

रक्तचीवरसुव्यक्तां बिभ्राणः स विरक्तताम् / पात्रग्रहेण तत्याज पुनः संसारपात्रताम् // kavk_43.14 //

तस्य तामद्भुतां सिद्धिं प्रत्यक्षं वीक्ष्यं भिक्षवः / तत्पूर्ववृत्तं पप्रच्छुर्भगवन्तं स चाब्रवीत् // kavk_43.15 //

वाराणस्यां पुरा राजा कृकिर्नाम तथागते / काश्यपाख्ये भगवति प्रयाति परिनिर्वृतिम् // kavk_43.16 //

शरीरमस्य सम्कृत्य स्तूपं रत्नमयं व्यधात् / स्वर्गावगाहनप्रौढं मूर्तं पुण्यमिवोन्नतम् // kavk_43.17 //

तस्मिन्नारोप्यमाणायां यष्टयां पूजापरिग्रहे / कितवः कन्दलो नाम निदधे रूपकद्वयम् // kavk_43.18 //

चित्तप्रसादशुद्धेन तेन पुण्येन भूयसा / हिरण्यपाणिः प्राप्तो ऽद्य महतां स्पॄहणीयताम् // kavk_43.19 //

भवति विभवस्त्यागोदारः समग्रगुणो भुवि प्रसरतिः यशः शुक्लं लोके सुधांशुसहोदरम् / परिणतिपदे पुण्यं धत्ते यदल्पमनल्पतां विमलमनसः श्रद्धाशुद्धं तदेव विजृम्भितम् // kavk_43.20 //

इति प्रभावं कथितं जिनेन पुण्यानुभावस्य हिरण्यपाणेः / श्रुत्वैव हर्षादरविस्मयानां स भिक्षुसंघः प्रणयी बभूव // kavk_43.21 //

इति क्षेमन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां हिरण्यपाण्यवदानं त्रिचत्वारिंशः पल्लवः //

44. अजातशत्रुपितृद्रोहावदानम् /

दुर्जनदुःसहविषधरभीषणतरतिमिरपतितानाम् / आलम्बनजननं भवभयहरणं जिनस्मरणम् // kavk_44.1 //

पुरे राजगृहाभिख्ये भगवान् भूभृतः पुरा / कटके गृध्रकूटस्य विजहार तथागतः // kavk_44.2 //

तस्मिन्नवसरे राजा बिम्बिसारः सुतप्रियः / अजातशत्रुणा तत्र पुत्रेण क्रूरकारिणा // kavk_44.3 //

सुहृदः पावकस्येव देवदत्तस्य संमतम् / घोरान्धबन्धनागारं निःसंचारं प्रवेशितः // kavk_44.4 //

पत्न्या प्रवेशितं तस्य बन्धने गूढभोजनम् / ज्ञात्वा स तत्क्षयाकाङ्क्षी क्षुत्क्षामस्य न्यवारयत् // kavk_44.5 //

रूक्षः कृशो ऽतिमलिनः सो ऽभवत् पृथिवीपतिः / अकालकालमेघार्तः कृष्णपक्ष इवोडुपः // kavk_44.6 //

संकीर्णवाससंतापात्प्रायः पेशलचेतसाम् / करोत्यालिङ्गनं प्रौढा गाढप्रणयिनी विपत् // kavk_44.7 //

स समुद्धिश्य शोकार्तः सुगताध्युषितां दिशम् / कृताञ्जलिर्नतशिराः क्षामस्वरमभाषत // kavk_44.8 //

नामस्तुभ्यं भगवते महार्हाय महार्हते / दीनोद्धरणसंनद्धसम्यक्संबोधिबोधिचेतसे // kavk_44.9 //

नमस्ते घोरसंसारमकराकरसेतवे / जिनाय जनताजन्मक्लेशप्रशमहेतवे // kavk_44.10 //

नमो नित्यप्रबुद्धाय सर्वसत्त्वैकबन्धवे / विशुद्धधान्मे बुद्धाय करुणामृतसिन्धवे // kavk_44.11 //

इति भक्तिसुधां शिक्त्वा सुगतश्रवणोचिताम् / पुण्यपुष्पप्रसविनीं स चक्रे स्तुतिमञ्जरीम् // kavk_44.12 //

सर्वज्ञस्तस्य विज्ञाय कायक्लेशशमयीं दशाम् / बन्धनागारविवरालोकैराप्यायनम् व्यधात् // kavk_44.13 //

अजातशत्रुस्तद्वृत्तं ज्ञात्वा शङ्काकुलः पितुः / न्यवारयद्बन्धगृहे सुसूक्ष्मविवराण्यपि // kavk_44.14 //

ततस्तस्य तदादेशात् चक्रुर्बन्धनरक्षिणः / क्षुरेण गाढबद्धस्य पादयोस्तद्विकर्तनम् // kavk_44.15 //

स तीव्रवैशसक्लेशव्यथितह् पार्थिवः परम् / नमो बुद्धाय बुद्धायेत्यार्तसंक्रन्दनं व्यधात् // kavk_44.16 //

भगवानथ सर्वज्ञः पुरः प्रत्यक्षतां गतः / शक्रदत्तासनासीनः कारुण्यात्तमभाषतः // kavk_44.17 //

राजन् किं क्रियते क्रूरकर्मणां गतिरीदृशी / शुभाशुभसमुद्भूतं न भुक्तं क्षियते फलम् // kavk_44.18 //

रागद्वेषविषासक्ते नानाव्यसनदुःसहे / एवंविधैव निःसारे संसारे दुःखसारता // kavk_44.19 //

संक्लेशकलिले काले विपत्संपद्विसंकटे / धैर्यमेव परित्राणं वैराग्यं च निराकुलम् // kavk_44.20 //

संसारघोरगहनान्तरवर्धमानैः दुःखानलव्यतिकरप्रसृतैरसिक्ताः / धूमोद्गमैरिव पुनः सुकृतोचितानां बाष्पाम्बुबिन्दुकलिला न दृशो भवन्ति // kavk_44.21 //

भजस्व धैर्यं दुःखे ऽस्मिन् भोगाशां त्यज भूपते / परिणामविरोधिन्यः सर्वाः संसारवृत्तयः // kavk_44.22 //

अधुनैव तवासन्ना देहात्ते कुशलस्थितिः / इत्युक्त्वा तं समाश्वस्य भगवान् स्वपदं ययौ // kavk_44.23 //

बिम्बिसारो ऽपि देहान्ते तस्मिन्नेव क्षणे दिवि / अभूज्जिनर्षभो नाम श्रीमान् वैश्रवणात्मजः // kavk_44.24 //

अजातशत्रुर्जनकं ज्ञात्वा विगतजीवितम् / शरीरमस्य सत्कृत्य निनिन्द निजदुष्कृतम् // kavk_44.25 //

तस्यातितीव्रपापार्तं चित्तं दुर्वृत्तदूषितम् / पश्चात्तापाग्निपतनं प्रायश्चित्तमिवाकरोत् // kavk_44.26 //

सो ऽवदद्बत संमोहादैश्वर्यमदलुब्धधीः / दुर्वृत्तपातकश्वभ्रे पतितो ऽहमधोमुखः // kavk_44.27 //

श्रुतप्रज्ञादरिद्राणां निजनिद्रासुखापहा / चिन्ता दहति गात्राणि खलमन्त्रानुवर्तिनाम् // kavk_44.28 //

पतितस्यावसन्नस्य पापपङ्के प्रमादिनह् / अनालम्बस्य संत्राणं जिनसंस्मरणं मम // kavk_44.29 //

इति संचिन्त्य सुचिरं स गत्वा सुगतान्तिकम् / जुगुप्समानः कुकृतात्परं संकोचमाययौ // kavk_44.30 //

तत्रापवित्रमात्मानं मन्यमानः सपत्रपः / प्रणनाम जिनं दूरात् पापस्पर्शभयादिव // kavk_44.31 //

साश्रुनेत्रः परित्राणं स सर्वज्ञं व्यजिज्ञपत् / सकम्पः कायसंसक्तं विधुन्वन्निव दुष्कृतम् // kavk_44.32 //

भगवन् कृतपायो ऽहमासन्ननरकानलः / उत्तप्तः करुणासिन्धुं त्वामेव शरणं गतः // kavk_44.33 // मामियं शोणपर्यन्ता दृष्टिस्ते पुष्करप्रभा // kavk_44.34 // खलमन्त्रप्रवृत्तेन दुर्वृत्तेन प्रमादिना / मया विभवलुब्धेन पापेन निहतः पिता // kavk_44.35 //

इति प्रलापिनस्तस्य वचः श्रुत्वा तथागतः / ससर्ह तत्पापरजःशुद्ध्यै पुण्यसरस्वतीम् // kavk_44.36 //

राजन्न चिन्तितः पापः खलेनेव स्वकर्मणा / प्रेरितस्त्वं पितृवधे पतितः पापसंकटे // kavk_44.37 //

दुःखं तत्तेन भोक्तव्यं प्राप्तव्यं किल्बिषं त्वया / तव तस्य च भूपाल तुल्यैषा भवितव्यता // kavk_44.38 //

निजकण्ठसमुत्कीर्णां ललाटपटवर्तिनी / शिलाशकललेखेव निश्चला नियतिर्नृणाम् // kavk_44.39 //

कुर्वता कलुषं कर्म खलप्रेरणया त्वया / प्रत्यासन्नामृतश्रेयः स्वहस्तेन तिरस्कृतम् // kavk_44.40 //

अद्यापि यदि ते पापं हन्तुं प्राप्तुं च संपदम् / वाञ्छास्ति तत्कुरु मतिं पुण्ये पापशमात्मनि // kavk_44.41 //

दीपवृत्त्या सुखं सूते जीवयत्युज्ज्वलं यशह् / अमृतस्य प्रकारो ऽयं सुवृत्तः सत्समागमः // kavk_44.42 //

पश्चात्तापाग्नुपातेन साधुना संगमेन च / संकीर्तनेन दानेन पापं नश्यति देहिनाम् // kavk_44.43 //

पात्रं पवित्रयति नैव गुणान् क्षिणोति स्नेहं न संहरति नैव मलं प्रसूते / दोषावसानरुचिरश्चलतां न धत्ते सत्संगमः सुकृतसद्मनि को ऽपि दीपः // kavk_44.44 //

गुणिगणविपद्दीक्षादक्षः क्षपाक्षणसंनिभः सकलनयनव्यापाराणां जनेषु निरोधकः / असमविषमायासावासः प्रकाशपरिक्षयात् सृजति हि महामोहाग्दाढं तमः खलसंगमः // kavk_44.45 //

प्रत्येकबुद्धस्त्वं राजन् कालेन क्षीणकिल्बिषः / भविष्यसि विवेकेन कृतालेकः शनैः शनैः // kavk_44.46 //

इति तस्य दयाश्वासं चकार बह्गवान् जिनह् / पतितेष्वधिकं सन्तः करुणास्निग्धलोचनाः // kavk_44.47 //

ततः प्रणम्य सुगतं प्रयातः स्वपदं नृपः / महतः पापभारस्य विवेद लघुतामिव // kavk_44.48 //

तस्मिन् प्रयाते सर्वज्ञः पृष्टस्तत्कर्म कौतुकात् / भिक्षुभिः क्षितिपालस्य पूर्ववृत्तमभाषत // kavk_44.49 //

वाराणस्यां निरायासविलासव्यवसायिनः / चत्वारः श्रेष्ठितनया बभूवुः श्रीविशृङ्खलाः // kavk_44.50 //

ते कदाचित् सुखक्षीबा मिथः कलिकथास्थिताः / प्रत्येकबुद्धमायान्तं ददृशुर्यौवनोद्धताः // kavk_44.51 //

तं दृष्ट्वा जातविद्वेषाः शमसंयमनिन्दकाः / ज्येष्ठः सुन्दरको नाम भ्रातॄन् प्रोवाच सस्मितः // kavk_44.52 //

अयं चीवरपात्राङ्कः पानेन गतजीवितः / क्षिबो विधीयते भिक्षुरित्ययं मे मनोरथः // kavk_44.53 //

इत्युक्ते चापलात् तेन द्वितीयः कुन्दराभिधः / उवाच भिक्षुं क्षिप्त्वेमं हन्तुमिच्छाम्यहं जले // kavk_44.54 //

ततस्तृतीयो ऽप्यवदत् पापः सुन्दरकाभिधः (?) / एष भिक्षुर्वरं तस्यां वीथ्यां निक्षिप्यते जवात् // kavk_44.55 //

चतुर्थो ऽप्यवदत् क्रूरमतिः कन्दरकाभिधः / भिक्षोः क्षुरेण क्रियते निश्चर्म चरणद्वयम् // kavk_44.56 //