अवदानकल्पलता

श्रावस्त्याम् वेणुगहने जिनं जेतवने स्थितम् / भगवन्तं ययौ द्रष्टुं सो ऽथ कात्यायनाज्ञया // kavk_19.123 //

प्रणितातकृतातिथ्यः प्रीत्या भगवता स्वयम् / स श्रोणकोटीकर्णो ऽथ बभाषे हर्षनिर्भरः // kavk_19.124 //

भगवान् धर्मकायेन दृष्टो ऽयं श्रोत्रवर्त्मनि / अधुना रूपकायेन पुण्यैरालोकितो मया // kavk_19.125 //

अनल्पसुकृतप्राप्यमिदं तद्दर्शनामृतम् / पीत्वा न तृप्तिमायान्ति वञ्चिता एव ते परम् // kavk_19.126 //

अस्पृहस्यापि ते मूर्तिः कुरुते कस्य न स्पृहाम् / निर्लोपस्यापि ते दृष्टिरहो हर्षेण लिम्पति // kavk_19.127 //

त्वत्कथा त्वदनुध्यानं त्वत्प्राप्तिस्त्वन्निषेवणम् / एताः कुशलमूलानां स्फीताः फलसमृद्धयः // kavk_19.128 //

इति श्रुत्वा भगवता प्रसादेनाब्न्हिनन्दितः / तदादिष्टं शमारामं स विहारमवाप्तवान् // kavk_19.129 //

तस्यास्पदं समभ्येत्य प्रणयाद्भगवानपु / श्रुत्वास्य मधुरं धर्मं स्वाध्यायं प्रशशंस सः // kavk_19.130 //

तां श्रोणिकोटिकर्णस्य दृष्ट्वा प्रशमसंपदम् / भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टः पूर्ववृत्तमभाषत // kavk_19.131 //

वाराणस्यां पुरा सम्यक्संबुद्धे काश्यपाभिधे / निर्वाणधातौ निःशेषकार्यत्वात् परिनिर्वृते // kavk_19.132 //

कृकिनामनृपश्चैत्यं तस्य रत्नैरकारयत् / स्वयं तत्पुण्यसंभरं स्वर्गं वक्तुमिवोद्गतम् // kavk_19.133 //

शीर्णस्थापितसंस्कारे तस्मिन् संज्ञाधृतं धनम् / तत्पुत्रः प्राप्तराज्यो ऽथ न ददौ लोभमोहितः // kavk_19.134 //

अथोत्तरापथायातः सर्थवाहो ऽर्थदाभिधः / प्रददौ पृथिवीमूल्यं तत्कृते कर्णभूषणम् // kavk_19.135 //

कालान्तरोपगतो ऽपि दत्वा चान्यद्धनं महत् / प्रणिधानं स कृतवान् भूयासं पुण्यवानिति // kavk_19.136 //

स श्रोणकोटिकर्णो ऽयं पुण्यैः प्रातपदं महत् / तद्विधेनैव संयातः कर्णभूषणलक्षणः // kavk_19.137 //

प्रस्थानसमये माता श्राविता परुषं वचः / यस्मादनेन तेनास्य बभूवास्य श्रमो महान् // kavk_19.138 //

मध्येषु महतः शुक्लगुणसत्कर्मवाससः / कृष्णकर्मलवांशो ऽपि स्फुट एवावधार्यते // kavk_19.139 //

सुकृतसचिवः सत्त्वेत्साहः प्रवाससखी धृतिः विषमतरणे वीर्यं सेतुर्विपद्यधिका कृपा / शमपरिचिता पर्यन्ते च प्रसादमयी मतिः परिणतिरियं पुण्यप्राप्तेः स्फुरत्फलशालिनी // kavk_19.140 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां श्रोणकोटिकर्णावदानं नामोनविंशतितमः पल्लवः //

20. आम्रपाल्यवदानम् /

द्विजिह्वसङ्गे कथमस्ति वृत्तिरनेकमुख्ये कथमस्ति सौख्यम् / कर्मान्तबन्धे ऽस्ति कथं स्वशक्तिः प्रज्ञाप्रकर्षे कथमस्त्यपायः // kavk_20.1 //

मिथिलायां विदेहेषु जलसत्त्वाभिधो नृपः / अभूद् भुजभुजङ्गस्य विश्रान्तपृथिवीभरः // kavk_20.2 //

खण्डो नाम महामात्यस्तस्याखण्डलसंपदः / बभूवाशेषषाङ्गुण्यपरिज्ञानबृहस्पतिः // kavk_20.3 //

नीतिज्ञगौरवात्तस्य नृपे व्यक्तं नलोकिनि / सदाभवन्मुखप्रेक्षी सर्वः कार्यवशाज्जनः // kavk_20.4 //

गतानुगतिकत्वेन प्रवाहप्रणयी भरः / वर्धते वार्यमाणस्य स्वजनस्य जलस्य च // kavk_20.5 //

सर्वं तन्मयमालोक्य जनं मात्सर्यमूर्च्छिताः / मन्त्रिणः संहतास्तस्य विनिपातमचिन्तयन् // kavk_20.6 //

ते प्रविश्याश्रमम् राज्ञस्तां तस्य प्रबह्विष्णूताम् / मुहुः शङ्कास्पदं कृत्वा शशंसुर्भेदकोविदाः // kavk_20.7 //

तद्गिरा शङ्कितो राजा तस्य वैमुख्यमाययौ / अबलाबालभूपाला वर्णप्रत्ययाः परम् // kavk_20.8 //

अशङ्क्यादपि शङ्कन्ते शङ्कादोषे ऽप्यशङ्किताः / अविशेषज्ञचपला भूपालाः काकशङ्किनः // kavk_20.9 //

प्रभोर्विरक्तिलिङ्गानि विलोक्यामात्यपुंगवः / स्वसुतौ गोपसिंहाख्यौ सशङ्कः स्वैरमब्रवीत् // kavk_20.10 //

धूर्तैर्मे वीतविश्वासः पिशुनैर्नृपतिः कृतः / प्रत्ययं नैति हृदये विदार्यापि प्रदर्शिते // kavk_20.11 //

विरक्तः स्थगितालापदर्शनश्रवणः प्रभुः / शेफ इव वृद्धस्य यातः शिथिलतां मम // kavk_20.12 //

पिशुनोद्भूतभेदस्य प्रेम्णः संधिर्न विद्यते / न मणिः श्लिष्याति पुनः पाषाणशकलीकृतः // kavk_20.13 //

द्विजिह्णकुटिलक्रान्तः प्रभुश्चन्दनपादपः / न यात्यर्थक्रियाकारी गुणवानपि सेव्यताम् // kavk_20.14 //

कथं नृपनिधानार्थी कुशलं भजते नरः / घोरद्वेषविषाविष्टद्विजिह्वाघातविह्वलः // kavk_20.15 //

तस्माद्व्रजामः संत्यज्य द्वेषदोषेण भूपतेः / शङ्काशल्यमये वृत्ते मे ऽस्मिन् देशे स्थितेन किम् // kavk_20.16 //

दक्षा रक्षाक्षमाः शूराः प्रभुतार्थाः सुसंहताः / सन्तः सन्ति विशालायां वासस्तत्र ममेप्सितः // kavk_20.17 //

इति ब्रुवाणः पुत्राभ्यां तथेत्युक्तः स सानुगः / उद्यानगतिमानेन प्रययौ सपरिच्छदः // kavk_20.18 //

प्रयाणं नृपतिर्ज्ञात्वा निवर्तनसमुद्यतः / यत्नेनापि न तं प्राप नोत्सृष्टं लभ्यते पुनः // kavk_20.19 //

मूर्खाः सत्सु कृतावज्ञा विमुह्यन्ते क्षणेन तैः / याति तेषां तु सर्वत्र को ऽपि नार्थी कृतार्थताम् // kavk_20.20 //

धीमानमात्यः प्राप्तो ऽथ कृष्टो वैशालिकैर्गुणैः / पूजितः प्रणयाचारैः संघमुख्ये पदे स्थितः // kavk_20.21 //

तद्बुद्धिविभवाप्तश्रीः सो ऽथ तत्प्रमुखो गणः / कदाचिदनयाल्लेखे न पराबह्वपात्रताम् // kavk_20.22 //

अथ कालेन सिंहस्य मन्त्रिसूनोः कनीयसः / अजायत सुता कान्ता चैला नाम गुणोचिता // kavk_20.23 //

द्वितीया चोपचैलाख्या सुता जातास्य सुन्दरी / नन्मन्येव तयोः प्राह निमित्तज्ञो विचक्षणः // kavk_20.24 //

चैलायास्तनयो भावी पितृहन्ता महीपतिः / गुणवानुपचैलायाः पूर्णलक्षह्णवानिति // kavk_20.25 / ज्येष्ठो मन्त्रिसुतः शौर्याद्गोपः प्रौढमदोद्धतः / उद्यानमर्दनक्षेपैर्गणानां द्वेष्यताम् ययौ // kavk_20.26 //

तत्पितुर्गौरवात्तस्मै सानुजाय विमन्यवः / विशालशालतामन्ते जीर्णोद्यानद्वयं ददुः // kavk_20.27 //

सुगतप्रतिमां चक्रे तत्रैकः सुकृतोचिताम् / विहारं वैभवोदारं भुवनाभरणं परः // kavk_20.28 //

अथ पित्रा बलोत्सिक्तः सुतः प्रत्यन्तमण्डले / गणकोपभयाद्गोपः कर्मान्तोपार्जने धृतः // kavk_20.29 //

कालेन त्रिदिवं याते तस्मिन् मन्त्रिवरे गणैः / कनीयसस्तु साधुत्वात् सिंहस्तस्य पदे धृतः // kavk_20.30 //

गोपः पितुरसंप्राप्य पदं गणविमानितः / तद्देशवासविरसः परिहारमचिन्तयत् // kavk_20.31 //

वास्तव्य कण्टकाकीर्णे व्याघ्राघ्राते वरं वने / अनेकस्वामिसंभिन्नजने न तु विशृङ्खले // kavk_20.32 //

नानामतक्रियालापः कथमाराध्यते गणः / समीहितं यदेकस्य दतन्यस्मै न रोचते // kavk_20.33 //

इत्मानी स संचिन्त्य गत्वा राजगृहं पुरम् / बिम्बिसारं नरपतिं गुणश्रियमशिश्रियत् // kavk_20.34 //

स तेन मानितः प्रीत्या तस्य विश्रम्भभूरभूत् / चिररुच्येव तत्कालमाभाति गुणसंगतिः // kavk_20.35 //

राज्ञो ऽथ बिम्बिसारस्य वल्लभा पञ्चतां ययौ / तद्वियोगाग्निसंतप्तं तं विचिन्त्य स बुद्धिमान् // kavk_20.36 //

उपचैलां सुतां भ्रातुस्तद्विवाहोचिता वधूम् / गूढचारी तदादेशात् वैशालकपुरीं यय // kavk_20.37 //

कन्या गणोपभोग्यौव न कस्मैचित्प्रदीयते / इति वैशालिकैः पूर्वं स्वदेशे नियमः कृतः // kavk_20.38 //

तत्पुरे द्वाररक्षायै यक्षस्थानावलम्बिनी / परप्रवेशे कुरुते शब्दं घण्टी पटीयसी // kavk_20.39 //

स प्रविश्य ततो भ्रातुर्गूढमुद्यानचारिणीम् / उपचैलां समाहतुं गतश्चैलामवाप्तवान् // kavk_20.40 //

यातस्तं रथमारुह्य घण्टाशब्दादभिद्र्युतम् / स हत्वा वीरपुरुषानवाप नृपतेः पुरम् // kavk_20.41 //

तमूचे देवकन्येयं प्राता विमनसात्मना / पितृहन्ता सुतो ह्यास्या निमित्तज्ञेन सूचितः // kavk_20.42 //

तस्मादेषा नरपतेर्महिषी न तवोचिता / त्वयि जीवति जीवन्ति प्रजानां सर्वसंपदः // kavk_20.43 //

इत्युक्तस्तेन तां दृष्ट्वा त्युक्तं नैव शशाक सः / निरुद्धः कर्मणा ह्येव तन्मुखालेख्यलेखया // kavk_20.44 //

सो ऽवदत् क्क कदा दृष्ट पुत्रेण निहतः पिता / स्वयं मयाभिषेक्तव्यः सुतो यद्य् भविष्यति // kavk_20.45 //

इत्युक्त्वा नृपतिः कन्यां परिणीयाभवत्सुखी / कृतकर्मोर्मिनिर्माणे प्रभवन्ति न बुद्धयः // kavk_20.46 //

भोगिनस्तस्य कालेन तस्याम् सूनुरजायत / ज्योतिष्कचरिते यस्य वृत्तमुक्तं पितृद्रुहः // kavk_20.47 //

तपोवनमृगाधानमृगयाव्यसने वने / एवंविधो ह्यभूत्तस्य मुनिशापः सुताकृतिः // kavk_20.48 //

अत्रान्तरे महान्नाम वैशालिकगणाग्रणीः / कन्यामाम्रवनात्प्राप कदलीस्कन्धनिर्गताम् // kavk_20.49 //

सा तस्य भवने कान्ता वर्धमाना शनैः शनैः / विदधे विपुलां प्रीतिं दानचिन्तां अच् चेतसि // kavk_20.50 //

प्रणयादाम्रपालीति बन्धुभिः सा कृताभिधाः / सूनुहीनमिन त्यक्त्वा बाल्यं यौवनमाददे // kavk_20.51 //

तद्विवाहोद्यतस्याथ न सेहे तत्पितुर्गणः / गणोपभोग्या कन्येति समयस्य व्यतिक्रमम् // kavk_20.52 //

पितरं दुःखसंतप्तं समेत्याथ जगाद् सा / भवामि गणभोग्यैव किं त्वेष समयो यदि // kavk_20.53 //

एकस्योपरि नान्यस्य प्रवेशः स्वपदे स्थितिः / पणः कार्षापणशतैः पञ्चभिः प्रत्यहं मम // kavk_20.54 //

सप्ताहेनैव विचयः कर्यो वेश्मनि नान्यदा / इत्यस्मिन् समये व ध्यः सर्वश्चैव व्यतिक्रमी // kavk_20.55 //

इति तत्समयं ज्ञात्वा तत्पितुर्वचसा गणः / अकारोद् बाढमित्युक्त्वा दृढनिश्चयमादरात् // kavk_20.56 //

ततः सरत्नभवने वराभरणभूषिते / हेमहर्म्यसमारूढा दिदेश दिनचन्द्रिकाम् // kavk_20.57 //

ततः पणीकृतः कामी यो यस्तां समुपाययौ / तस्य तस्याभवत् तस्याः प्रभावेणौजसः क्षयः // kavk_20.58 //

द्रष्टुमेव न शेकुस्ते किं पुनः स्प्रष्टुमाकुलाः / भुजङ्गभोगसंरुद्धां तां चन्दनलतामिव // kavk_20.59 //

ततः सा सुन्दरी भेजे यौवनस्यापि यौवनम् / गुरुणा स्तनभारेण मध्यभङ्गभयप्रदम् // kavk_20.60 //

स्मरसंभोगरहितं तत्तस्या रूपमद्भुतम् / श्वभ्रहेमलतापुष्पमिव निष्फलतां ययौ // kavk_20.61 //

कौतुकाशाविनोदाय नानादेशान्तरागतैः / अकारि चित्रकारैर्भूपालप्रतिकृतिर्गृहे // kavk_20.62 //

विधाय चित्रलिखितान् सा क्रमेण नरेश्वरान् / ददर्श बिम्बिरासय रूपं रतिपतेचिव // kavk_20.63 //

तमालोक्यैव सहसा समुद्भूतमनोभवा / स येन लिखितस्तत्र तं पप्रच्छ कुतूहलात् // kavk_20.64 //

को ऽयं सखे प्रीतिलतामाधवो वसुधापतिः / प्रीणाति लोचने यस्य सुधापरिचिता रुचिः // kavk_20.65 //

धन्या का नाम भूभर्तुरस्य प्रणयभागिणी / लक्ष्यं सौभग्यजं गर्वमुर्वश्याः संहृतं यया // kavk_20.66 //

इति पृष्टतया स्वैरं तामूचे चित्रकोविदः / भूपतिर्बिम्बसारो ऽयं सारं सुकृतसंपदाम् // kavk_20.67 //

शुअर्यरूपतुलारोहे देवाः के नाकनायकाः / शङ्के करोति नैवास्य मन्मथो वा मनोरथम् // kavk_20.68 //

इत्युक्ते तेन सा तस्थौ भूपालन्यस्तलोचना / सहसैवाभिलाषेण नवीनाभिमुखीकृता // kavk_20.69 //

अत्रान्तरे बिम्बिसारः स्वैरवेश्मनि निजने / कथान्ते गोपमवदत् किंचित्स्मितसिताधरः // kavk_20.70 //

श्रूयतां यन्मम सखे किंचिन्मनसि वर्तते / निर्यन्त्रमित्रस्वच्छन्दवादः को ऽपि सुधारसः // kavk_20.71 //

वैशालिकौर्वरारोहा गणैः साधारणिकृता / रम्भोरूः श्रूयते कान्ता रम्भागर्भसमुद्भवा // kavk_20.72 // kavk_20.तत्प्रभावविनष्टाशैस्तेजस्विप्रणयोचिता / सा तैर्न दूषिताद्यापि मातङ्गैरिव पद्मिनी // kavk_20.73 //

श्रवणादेव सानन्दमपर्युषितकौतुकम् / न करोति मनः कस्य तत्स्त्रीरत्नमयोनिजम् // kavk_20.74 //

अभिलाषि मनस्तस्यां श्रोताय जातंमे सह चक्षुषा / तद्गुणश्रुतिधन्याय श्रोत्राय स्पृहयाम्यहम् // kavk_20.75 //

इत्युक्ते भूमिपतिना गोपस्तं प्रयभाषत / भुजङ्गगणसंरुद्धः स राजन् मान्मथो निधिः // kavk_20.76 //

अत्यल्पस्खलितं प्राप्य दुःसहापातदुर्गमः / एष ते विषमः पन्था दर्शितो विषमेषुणा // kavk_20.77 //

लभते सा न निर्गन्तुं न युक्तं गमनं च ते / किमस्मिन् विरतोपाये वदाम्युभयसंशये // kavk_20.78 //

इत्युक्तस्तेन नृपतिर्नोत्कण्ठाग्राहमत्यजत् / विद्वांसो ऽप्युचिताम् नीतिं न स्मरन्ति स्मरातुराः // kavk_20.79 //

वैशालिकपुरीं यातो गोपेन सहितो ऽथ सः / प्रविवेशान्यवेशेन मन्दिरं हरिणीदृशः // kavk_20.80 //

सा चित्रदर्शनेनैव दृष्ट्वा परिचितं दृशोः / नरनाथं सवैलक्ष्यलक्षणं क्षितिमैक्षत // kavk_20.81 //

लज्जानिरुत्तरे तस्याः कम्पव्यतिकरे परम् / रणन्ती रसना चक्रे स्वागतं नृपतेरिवः // kavk_20.82 //

विलोक्य धन्यतामानी तत्र चित्रे निजं वपुः / तां लावण्यनदीं राजा नयनाञ्जलिना पपौ // kavk_20.83 //

लज्जावेशेन सुन्दर्यामाभिजात्येन भूपतौ / आबद्धमैनयोः क्षिप्रं गोपस्तां सस्मितो ऽवदत् // kavk_20.84 //

अयं ते चित्रलिखिताकारध्यानावधानतः / व्यक्तं भक्षिविशेषेन देवः प्रत्यक्षतां गतः // kavk_20.85 //

त्वयायं लिखितश्चित्रे त्वमनेन तु चेतसि / न जाने युवयोः को नु प्रयातः प्रेमदूतताम् // kavk_20.86 //

इत्यादिभिः कथाबन्धैः परीपूर्णप्रमोदयोः / यद्यदेव स्मरादिष्टम् तत्तदास्वादताम् गतम् // kavk_20.87 //

घण्टारवाकुले लोके राजा प्रच्छन्नकामुकह् / सप्तरात्रमनालोक्ये तस्थौ तद्भवने रहः // kavk_20.88 //

लतेव पुष्पिता काले तस्माद्गर्भमवाप्य सा / चक्रे विदितवृत्तान्तं तं लज्जावनता शनैः // kavk_20.89 //

आसन्ने विश्मविचये दत्वास्मै नृपतिर्ययौ / भाविपुत्रपरिज्ञानप्रत्ययादङ्गुलीयकम् // kavk_20.90 //

याते भास्वद्वपिषु नृपतौ संमते लोचनानां सद्यः प्रोद्यद्विरहतिमिराक्रान्तिमीराक्रान्तिमीलन्मुखाब्जा / साभूत्सायंतनतनुतरापारवाताभिभूता शोकोच्छ्वासव्यतिकरवती हासहीना निशेव // kavk_20.91 //

कपोलं पाणिपद्मेन संकल्पेन महीपतिम् / नवं तानवमङ्गेन वहन्ती निमिमील सा // kavk_20.92 //

ततः कालेन कल्याणी प्रतिबिम्बोपमं पितुः / अजीजनत्सा नतयं विनयं साधुधीरिव // kavk_20.93 //

वर्धमाने शनैस्तस्मिन् काले बिम्ब इवैन्दवे / बिम्बिसारस्य पुत्रो ऽयमिति लोकेषु पप्रथे // kavk_20.94 //

अपवादपरैस्तैस्तैस्तं प्रत्यनुचित्तैर्यदा / बाधन्ते शिशवः क्रीडाप्रसङ्गे ऽमर्षसंयताः // kavk_20.95 //

ततः सा प्रेषयामास पुत्रं विद्यार्जनोचितम् / वणिक्सार्थेन महता साङ्गुलीयं पितुः पदम् // kavk_20.96 //

बिम्बिसारो ऽपि संप्राप्य सदृशाकारमात्मजम् / हर्षदृप्तः परिष्वज्य चक्रे तस्य परिग्रहम् // kavk_20.97 //

वृत्ताण्ते विश्रुते तस्मिन्नाम्रपाल्याह् सकौतुकैः / भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टस्तत्कथामवदज्जिनः // kavk_20.98 //

पुरे राजगृहे राजवल्लभोद्यानकानने / बभूव मालती नाम पूर्वमुद्यानपालिका // kavk_20.99 //

सा कदाचित् प्रसादार्द्रं पुरः प्राप्तं यदृच्छया / प्रत्येकबुद्धं राजषिं चूतपुण्पैपूजयत् // kavk_20.100 //

अयोनिजा नृपस्याहं पत्नी स्यामिति तत्र सा / प्रणिधानं पुरश्चक्रे तस्य चित्तप्रसादिनी // kavk_20.101 //

पुण्यपुष्पफलभोगशालिनी सैव दिव्यतनुराम्रपालिका / इत्युदारचरिता निशम्य ते भिक्षवः सपदि विस्मयं ययुः // kavk_20.102 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां आम्रपाल्यवदानं नाम विंशतितमः पल्लवः //

21. जेतवनप्रतिग्रहावदानम् /

दृष्टं मुष्टिनिविष्टपारदकणाकारं नराणां धनं धन्यो ऽसौ यशसा सहाक्षयपदं यद्यस्य विद्योतते / दीनानाथगणार्पणोपकरणीभूतप्रभूतश्रियः पुण्यारामविहारचैत्यभगवद्बिम्बप्रतिष्ठादिभिः // kavk_21.1 //

श्रीमान् बभूव श्रावस्त्यां दत्तो नाम गृहाभिपः / सुतस्तस्य सुदत्तो ऽभूदाकरः पुण्यसंपदाम् // kavk_21.2 //

स बाल्य एवालंकारं याचकेभ्यः सदा ददौ / प्राग्जन्मवासनाभ्यासः कस्य केन निर्वायते // kavk_21.3 //

नित्यमाभरणत्यागात्परं पित्रा निवारितः / नदीसमुद्धृतान्यस्मै सदैवान्यान्यदर्शयत् // kavk_21.4 //

निधिदर्शी स सर्वत्र पितरि त्रिदिवं गते / दीनानाथप्रदानेन बभूवानाथपिण्डदः // kavk_21.5 //

कृतदानह् स कालेन पुत्रवान् पुत्रव्त्सलः / अभूत् पुत्रविवाहार्थी कन्यान्वेषणयत्नवान् // kavk_21.6 //

कन्यकां याचितुं कांचित् पुरं राजगृहं ततः / मधुस्कन्धाभिधं दक्षं ब्राह्मणं विसर्सर्ज सः // kavk_21.7 //

आसाद्य मगधान् राजगृहं नगरमेत्य सः / महाधनं गॄहपतिं ययाचे कन्यकाम् द्विजः // kavk_21.8 //

अनाथपिण्डदो नाम श्रावस्त्यामस्ति विश्रुतः / तत्पुत्राय सुजाताय कन्यायाम् देहीत्युवाच सः // kavk_21.9 //

सो ऽब्रवीदेश संबन्धः परमो ऽस्मत्कुलोचितः / वंशे ऽस्माकं तु कन्यानाम् शुक्लमादीयते महत् // kavk_21.10 //

शतं शतं रथाग्र्याणां गजाश्वाश्वतरस्य च / दाशीनिचयनिष्कानां दीयतां यदि शक्यते // kavk_21.11 //

इत्युक्ते तेन तं विप्रं सस्मितः प्रत्यभाषत / अनाथपिण्डदगृहे दास्ये शुल्कं तदल्पकम् // kavk_21.12 //

ब्राह्मणेनाखिले तस्मिन् कन्याशुल्के प्रतिश्रुते / तमादराद्गृहपतिर्भोजनाय न्यमन्त्रयत् // kavk_21.13 //

स भुक्त्वा विविधं तत्र भक्ष्यभोज्यमयन्त्रितः / रात्रौ विसूचिकाक्रान्तश्चुक्रोश विपुलव्यथः // kavk_21.14 //

ये ऽन्नमश्नन्ति लौल्येन निशि निद्रासुखापहम् / जन्मकर्म कथं कुर्युः परलोकसुखाय ते // kavk_21.15 //

तत्याजाशुचिभीत्या तं गृहात्परिजनो बहिः / आस्पदं नैरपेक्ष्यस्य जात्या दासजनः शठः // kavk_21.16 //

शुभेन कर्मणा तस्य संप्राप्तस्तेन वर्त्मना / समौद्गल्यायनः शारिपुत्रः कारुण्यपेशलः // kavk_21.17 //

तं वंशस्य दलाग्रेण निर्लिख्यापि तथा मृदा / प्रक्षाल्य धर्ममादिश्य तौ तस्य ययतुः शनैः // kavk_21.18 //

सो ऽपि चित्तं तयोरग्रे प्रसाद्य त्यक्तविग्रहः / चतुर्महाराजिकेषु देवेषु समाजायत // kavk_21.19 //

तत्र विश्रवणादेशान्मर्त्यलोके निकेतने / स चक्रे शिबिरद्वारे पूजाधिष्ष्ठानसंनिधिम् // kavk_21.20 //

लेखविज्ञातसंबन्धविश्चयो ऽथ यथोदितम् / अनाथपिण्डदः शुल्कमादाय स्वयमाययौ // kavk_21.21 //

स संबन्धिगृहं प्राप्य ददर्शाश्चर्यकारिणीम् / शिखराकारराजार्हभक्ष्यसंभारसंपदम् // kavk_21.22 //

स विस्मयाद्गृहपतिं पप्रच्छ स्वच्छमानसः / भूरिभक्ष्य्प्त्सवः को ऽयमपि राजा निमन्त्रितः // kavk_21.23 //

स तं बभाषे भगवान् बुद्धः संघपरिग्रहः / मया निमन्त्रितः संघे सो ऽयम् मम महोत्सवः // kavk_21.24 //

iti buddhābhidhānena jātaromāzncakaṇṭakaḥ / इन्दुस्यन्दिरिवाल्किन्नः सहसैव बभूव सः // kavk_21.25 //

अविदितपरमार्थे कस्यचिन्नाममात्रे स्फुरति सहजभावः को ऽपि जन्मानुबन्धः / अभिनवघननादे व्यक्तहर्षभिलाषः स्पृशति ललितनृत्योद्वृत्तवृत्तिं मयूरः // kavk_21.26 //

सो ऽवदद्वदनाम्भोजसंजाताभिनवद्युतिः / क एष भगवान् बुद्धः कश्च संघो ऽभिधीयते // kavk_21.27 //

इति पृष्टो गृहपतिस्तेन प्रोवाच सस्मितः / अहो बत न जानीषे शास्तारं भुवनत्रये // kavk_21.28 //

संसारपाशभीतानां शरण्यं शरणैषिणाम् / जिन यस्तं न जानाति स लोके वञ्चितः परम् // kavk_21.29 //

किं तेन मोहलीनेन विफलीकृतजन्मना / अज्ञानतरणोपायं वयो येन व्ययीकृतम् // kavk_21.30 //

गोतमो भगवान् बुद्धः शाक्यराजकुलद्भिवः / संबुध्यानुत्तरं सम्यक्संबोधिमनगारिकः // kavk_21.31 //

पश्चात् प्रव्रजितानाम् च तस्यैवानुग्रहात्परम् / भिक्षूणां गतरागाणाम् समूहः संघ उच्यते // kavk_21.32 //

स एष बुद्धप्रमुखः संघः स्वकुशलैषिणाः / मया पुण्यपणं प्राप्यं प्रणयेन निमन्त्रितः // kavk_21.33 //

इति तद्वचनं श्रुत्वा तत्स्मृत्वानाथपिण्डदः / बुद्धालम्बनभावेन निशि निद्रां समाययौ // kavk_21.34 //

रजन्यां यामशेषायां समाकृष्ट इवेत्सुकः / प्रभातमिति स ज्ञात्वा पुरद्वारेण निर्ययौ // kavk_21.35 //

शिबिकाद्वारमासाद्य संप्राप्त इव देवताम् / मधुस्कन्धेन निर्दिष्टं श्रेयःपन्थानमाप्तवान् // kavk_21.36 //

भगवांस्तं ततः प्राप्य स तृष्णार्त इवामृतम् / बभूवानुपमास्वादं प्रमोदामोदनिर्वृतः // kavk_21.37 //

तं दृष्ट्वा सादरं दूरात् छायातरुमिवाध्वगः / अवाप गतसंतापः श्रान्तिं विश्रान्तिशीतलाम् // kavk_21.38 //

तस्य तद्दर्शनेव विमलाभिगतः मनः / शरत्समागमेनेव घनध्वान्तोज्झितं नभः // kavk_21.39 //

स को ऽपि पुण्यशीलानामनुभावः प्रसादिनाम् / भवन्ति यत्प्रसादेन निर्विघ्नाश्चित्तवृत्तयः // kavk_21.40 //

सो ऽचिन्तयदहो मोहविहीनस्य हि मे तथा / अनुच्छेदविकारो ऽयं जातः प्रशमसंपदः // kavk_21.41 //

वञ्चितो ऽस्मि न यत्पूर्वं दृष्तो ऽयं भगवान् मया / नाधन्यानामियं याति मूर्तिर्लोचनगोचरम् // kavk_21.42 //

अमृतमधिरोदारा दृष्टिर्द्युतिः शशिपेशला तरुणकरुणायत्ता वृत्तिः प्रसादमयी मतिः / अयमतिशयं प्रत्यासन्नः करोति विरागतां विगतरजसां निःसंसारः प्रियो ऽपि परिग्रहः // kavk_21.43 //

इति चित्तप्रसादेन चिन्तयन्नुपसृत्य सः / विदधे तस्य सानन्दः पादपद्माभिवन्दनम् // kavk_21.44 //

भगवानपि तत्प्राप्तिप्रसादानन्दलक्षणम् / उवाह वदनच्छायं पूर्णकारुण्यपूरितम् // kavk_21.45 //

दृष्टिमाश्वासजननीं कामंकामपि तस्य सः / विससर्जोज्ज्वलां जन्मरजःशुद्ध्यै सुधानदीम् // kavk_21.46 //

अथास्य भगवान् भ्रद्रां विदधे धर्मदेशनाम् / चतुर्णामार्यसत्यानां प्रतिभावविधायिनीम् // kavk_21.47 //

स शासनाद्धि संव्यस्तसमस्तक्लेशसंततिः / निजं जन्म निवेद्यास्मै प्रणतस्तमभाषतः // kavk_21.48 //

अतिक्रान्तो ऽस्मि भगवन् भवन्तं शरणं गतः / विपन्नवासनाभ्यासः संसारे न रमे परम् // kavk_21.49 //

करोत्यकुशलं दूरे शुभमाशु प्रयच्छति / सूचयत्युचिताचारं महतमवलोकनम् // kavk_21.50 //

सुखार्हं त्वद्विहाराय विहारं परमादरात् / रत्नसारपुरोदारं स्वपुरं कारयाम्यहम् // kavk_21.51 //

करोतु तत्र भगवान् सततं स्थित्यनुग्रहम् / धनैरासेवितो ऽस्माभिः सपर्यापरिचर्यया // kavk_21.52 //

इत्यर्थनां तथेत्यस्य भगवान् प्रत्यपद्यत / प्रणयुप्रार्थनाभङ्गप्रगल्भा न हि साधवः // kavk_21.53 //

भगवन्तमथामन्त्र्य श्रावस्तीं स पुरीं ययौ / तदादिष्टेन सहितः शारिपुत्रेण भिक्षुणा // kavk_21.54 //

तत्र जेतकुमारेण हिरण्यार्घोण भूयसा / दत्तं काञ्चनमादाय विहारं तमसूत्रयत् // kavk_21.55 //

भक्त्युत्साहादथारम्भकृतसाहाय्यकह् सुरैः / विहारं त्रिदिवाकारं चकारानाथपिण्डदः // kavk_21.56 //

तत्र जेतकुमारो ऽपि भक्त्या भगवतः परम् / यशःपुण्यप्रतिष्ठायै विदधे द्वारकोष्ठकम् // kavk_21.57 //

अथ् अतीर्थ्यास्तमालोक्य विहारारम्भमद्भुतम् / सापवादविवादेन चक्रुर्द्वेषाकुलाः कलिम् // kavk_21.58 //

रक्ताक्षप्रमुखस्तेषाम् मात्सर्यात्क्षुद्रप्रण्डितः / सपक्ष इव कृष्णाहिश्चकितः पुरतः सदा // kavk_21.59 //

रुद्धे विहारसंभारे तेन वादजयावधि / अनाथपिण्डदगिरा शारिपुत्रः समाययौ // kavk_21.60 //

रक्ताक्षो ऽथ तमाहूय प्रभावोत्कर्षदर्शने / इन्द्रजालबलोत्फुल्लं सहकारमदर्शयत् // kavk_21.61 //

शारिपुत्रप्रभावोत्थैर्विपुलैस्तन्मुखानिलैः / उन्मूलितः शकलतां तीर्थ्योत्साह इवाप सः // kavk_21.62 //

रक्ताक्षविहितां फुल्लकमलां पद्मिनीं ततः / पङ्कशेषां द्विपश्चक्रे शारिपुत्रविनिर्मितः // kavk_21.63 //

रत्काक्षवक्षोनिक्षिप्तः सप्तशीर्षमहोरगः / शारिपुत्रेण निक्षिप्तस्तार्क्ष्यपक्षाग्रमारुतैः // kavk_21.64 //

तदाहूतो ऽथ वेतालः शारिपुत्रेण कीलितः / प्रेरितो मन्त्रविर्त्येण रक्ताक्षं हन्तुमुद्ययौ // kavk_21.65 //

वेतालाभिहतस्त्रासान्नश्यन्मानमदज्वरः / शरणं पादपतितः शारिपुत्रं जगाम सः // kavk_21.66 //

रक्ताक्षस्तेन भङ्गेन शरण्यं शरणं गतः / प्रव्रज्यायाम् वीतरागः शुद्धां बोधिस्मवाप्तवान् // kavk_21.67 //

तीर्थ्यास्त्वन्ये परिद्वेषक्रोधपारमितांशवः / तत्र कर्मकरव्याजात्तस्थुर्भिक्षवधोद्यताः // kavk_21.68 //

ते ऽथ धर्मद्रुहः काले शारिपुत्रेण लक्षिताः / तद्दृष्टिपातमात्रेण बभूवुर्मैत्रमानसाः // kavk_21.69 //

आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च विचार्य सः / धर्मदेशनया तेषां दिदेशानुत्तरां दशाम् // kavk_21.70 //

अथ तस्य विहारस्य निर्विघ्नारम्भकर्मणि / अनाथपिण्डदं प्राह शारिपुत्रः स्मिताननः // kavk_21.71 //

विहारसूत्रपातस्य तुल्य एव क्षणे महान् / हौमो विहारः संवृत्तस्तुषिते देवसद्मनि // kavk_21.72 //

एतदाकर्ण्य संजातप्रसादद्विगुणान्तरः / हेमरत्नवरागारं विहारं समकारयत् // kavk_21.73 //

विभवैरथ राजार्हैः पथि तेनोपकल्पितैः / विज्ञप्तिस्त्रिदिवैः सार्धमाययौ भगवान् जिनह् // kavk_21.74 //

तदागमनहर्षेण प्रसन्ने भवनत्रये / अनाथपिण्डदस्तस्मै वारिधारामपातयत् // kavk_21.75 //

तस्मिन् यदा न प्रदेशे वारिधारा पपात सा / तदा भगवतो वाक्यात् त्वरितं पतितान्यतः // kavk_21.76 //

तं दृष्ट्वा कौतुकात् पृष्टो भिक्षुभिर्भगवान् पुनः / उवाच श्रूयतामेतद् वारिस्तम्भस्य कारणम् // kavk_21.77 //

अनेन पूर्वबुद्धेभ्ये अस्मिन्नेवेदमास्पदम् / प्रतिपादितमित्येषा वारिधारान्यतश्च्युता // kavk_21.78 //

अनेनैव पुरा सम्यक्संबुद्धाय विपश्यिने / अयमेव वरारामप्रदेशः प्रतिपादितः // kavk_21.79 //

बुद्धाय शिखिने प्रादात् पुष्यजन्मन्ययं पुनः / ततो ददौ विश्वभुवे जिनाय रघिजन्मनि // kavk_21.80 //

भवदत्ताभिधो भूत्वा ककुच्छन्दाय दत्तवान् / ददौ बृहस्पतिर्भूट्वा कनकाख्याय तायिने // kavk_21.81 //

काश्यपाय पुनश्चायं प्रादादाषाढजन्मनिः / अनेनैवाधुना मह्यं देशो ऽयं प्रतिपादितः // kavk_21.82 //

कालेन सुधनाख्यो ऽयं मैत्रेयाय प्रदास्यति / सत्त्ववान् क्षान्तिशीलत्वान्निधानान्येष पश्यति // kavk_21.83 //

पुनश्चायं गॄहपतिर्भूत्वा हेमप्रदाभिधः / चक्रे प्रत्येकबुद्धस्य संस्कारं परिनिर्वृतौ // kavk_21.84 //

रत्नकुम्भे तदस्थीनि धृत्वा तत्प्रणिधानतः / अधुना रत्नकोशार्हः संजातो ऽयं सुवर्णभास् // kavk_21.85 //

श्रुत्वेति शास्तुर्वचनाभिधानं ते भिक्षवः सारमिवामृतस्य / कर्तुः प्रतिष्ठार्जितपूर्णपुण्यपुष्पाधिवासेन भृशं ननन्दुः // kavk_21.86 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां जेतवनप्रतिग्रहावदानं नाम एकविंशं पल्लवः //

22. पितापुत्रसमादानम् /

अहो महार्हं मणिवन्महत्त्वं भव्या भजन्ते गुणगौरवेण / विना गुणं यद्वपुषाम् गुरुत्वं स्थूलोपलानामिव निष्फलं तत् // kavk_22.1 //

श्रीमान् पुरा शाक्यपुरे नरेन्द्रः शुद्धोदनः शुद्धिसुधानिधानम् / वैराग्ययोगात्सुगतत्वमाप्तं स्मृत्वा सुतं सुत्सुकतामवापं // kavk_22.2 //

सो ऽचिन्तयत्पुण्यगुणाधिवासं सरस्वतीवाससरोरुहश्रि / मनः प्रसादस्य विलाससौधं द्रक्षामि सूनोर्वदनं कदाहम् // kavk_22.3 //

एहीति तद्दर्शनलालसेन ये ये मया जेतवनं विसृष्टाः / ते ते तदालोकननिर्निमेषं तत्रैव तिष्ठन्त्यमृतं पिबन्तः // kavk_22.4 //

संप्रेषितस्तस्य मया स नाययौ यो ऽप्यात्मतुल्यं प्रणयादुदायी / स लेखहस्तस्त्रिदिवाभिरामे तत्रैव लेखत्वमिराभियातः // kavk_22.5 //

संदेशवाक्यं प्रहितं मया यत् तद्विस्मृतं तस्य मुखेन नूनम् / सर्वो हि नाम स्वहिताभिलाषी धत्ते परार्थे किल शीतलत्वम् // kavk_22.6 //

विलोकनेनैत्य निषिञ्च तूर्णं पीयूषपूरेण ममाङ्गसङ्गम् / निःसङ्गतो विश्रमतां मुहूर्तं दयाविधेयः कुरु बन्धुकार्यम् // kavk_22.7 //

इत्येतदाकर्ण्य कथाम् स कुर्यात् क्षणं विलम्बं मम दर्शने ऽपि / तच्चेतसः पल्लवपेशलस्य न हि स्वभावः प्रणयावभङ्गः // kavk_22.8 //

मनोरथेनेति पुरः प्रयाते तद्दर्शनायेव धराधिनाथे / प्रव्रज्या व्यञ्जिततत्प्रसादः समाययौ हर्षरसादुदायी // kavk_22.9 //

दृष्ट्वा तमानन्दविपूर्णमानसं प्रव्रज्यया तत्सदृशानुभावम् / उत्कण्ठितः कुण्ठितधैर्यवृत्तिः संमोहमूर्च्छां नृपतिः प्रपेदे // kavk_22.10 //

स लब्धसंज्ञः शिशिरैः पयोभिः पप्रच्छ तं किं नु समेष्यतीति / सो ऽप्यब्रवीद्देव दिनैर्भवन्तमसंभृतैः सादरमेष्यतीति // kavk_22.11 //

ततः प्रयातेषु दिनेषु केषु व्योम्ना शनैर्भिक्षुगणानुयातः / सहाययौ नाकसदाम् निकायैः सर्वार्थसिद्धैर्भगवान् कुमारः // kavk_22.12 //

द्युसुन्दरीपाणिसरोजमुक्तमन्दारमालाकलितश्चकाशे / स्वर्गीयगङ्गास्फुटफेनकूटविलासहासाङ्ग इवामराद्रिः // kavk_22.13 //

संघट्टभिन्नाभ्रसखैः स्खलिद्भिः सशब्दजाम्बूनदकिङ्किणीकैः / बभुर्विमानैः ककुभां मुखानि भक्त्येव शास्तुर्विहितस्तवानि // kavk_22.14 //

निरन्तरैरन्तरिवार्कतारैः सुरैः सविद्याधरसिद्धसंघैः / पर्याप्तसंसक्तसितातपत्रैर्व्याप्तः समाप्तिं गगनं जगाम // kavk_22.15 //

तं सर्वलोकोपकृतिप्रपन्नं सर्वाकृतिं सर्वमयावभासम् / समापतन्तं नभसो ऽथ दिग्भ्यः क्षितेश्च सर्वे ददृशुः क्षणेन // kavk_22.16 //

प्रहर्षराशिं जनलोचनानां पुण्यप्रमाणं सुकृतोत्सवानाम् / लोकस्तमालोकनिधिं विलोक्य समुल्ललन्नुच्छलिताद्भुतोर्मिः // kavk_22.17 //

आश्चर्यभूतं रुचिरप्रभावमुदायिना सूचितमाकलय्य / जगद्गुरुं भूमिपतिः कुमारं कृताञ्जलिस्तं प्रणनाम दूरात् // kavk_22.18 //

अथावतीर्यार्यजनानुयातः संपूज्यमानः प्रणयेन राज्ञा / स्फीटप्रभाभासितदिग्विभागां न्यग्रोधिनीं रत्नभुवम् विवेश // kavk_22.19 //

हेमासनं शासनसंनिविष्टलोकत्रयः संगतपादपीठम् / स तत्र रत्नाङ्कुरचित्रपत्रं भास्वद्वपुर्मेरुन् // kavk_22.20 //

तन्मानसेन्दोर्नयनामॄतौघं मनोरथप्रार्थनयोपयातम् / विलोकयन्निर्वृतिनिर्निमेषः क्षणं क्षितीशस्त्रिदशत्वमाप // kavk_22.21 //

स तं जगादाश्रुनिरुद्धकण्ठः सोत्कर्षहर्षाकुलितं कुमारम् / हाराग्ररत्नप्रतिबिम्बसक्तं प्रवेशयन् प्रीतिरसादिवान्तः // kavk_22.22 //

संतोषशीताचलवत् स्वभावात् सर्वे रमन्ते कुशलस्थलीषु / कृतस्त्वयास्माकमयं तु कस्मात् सत्सूपकारी विरहोपदेशः // kavk_22.23 //

स्नेहात्प्रमोदाद्गुणगौरवाच्च धीर्धावतीयं त्वयि मे प्रसह्य / आलिङ्गनाय स्थिरसंगमाय पादप्रणामाय च तुल्यमेव // kavk_22.24 //

यद्वस्तु किंचिद्गदितं मया तत् श्रोतव्यमेव प्रणयोपरोधात् / गुणोज्झितं वा विरसक्रमं वा न स्नेहमोहस्य भवत्यवाच्यम् // kavk_22.25 //

प्रत्यर्णरत्नप्रतिबिम्बितार्कप्रौढप्रभाप्रावरणान्यमूनि / त्वं हेमहर्म्याणि विहाय कस्मात् विगाहसे शून्यवनान्तराणि // kavk_22.26 //

कान्ताकरावर्जितहेमकुम्भसत्सौरभाम्भःप्रवराभिषिक्तः / एकः कथं स्नासि विकासिपांशुसंतप्ततोयासु मरुस्थलीषु // kavk_22.27 //

गण्डस्थलात् कुण्डलरत्नकान्ति किं लम्बितं मण्डनमेव वेत्सि / कस्मादकस्मात्तव निःसुखस्य न चन्दनं नन्दनमिन्दुशुभ्रम् // kavk_22.28 //

महाविताने शयने नृपार्हे शेषे न किं शेषविशेषशुभ्रे / लक्ष्मीनवालिङ्गनभोगयोग्या कथं तनुस्ते सहते कुशय्याम् // kavk_22.29 //

कान्तास्मितोर्मिप्रतिमांशुकार्हं किं चीवरस्योचितमेतदङ्गम् / पाणौ च लीलाकमलास्पदे ऽस्मिन् पात्रं कथं ते प्रियमद्य जातम् // kavk_22.30 //

अयं विहारस्तव कण्ठपीठः सोत्कण्ठकान्ताभुजबन्धनार्हः / संभोगलक्ष्मीक्षपितप्रमोदः करोत्यकस्मात् प्रणयावभङ्गम् // kavk_22.31 //

रूपं विलक्षीकृतपुष्पचापं मत्तेभकुम्भोच्चकुचा विभूतिः / रतेर्विलास्प्पवनं वयश्च केनासमस्ते कलितो विरागः // kavk_22.32 //

श्रत्वेति तं शीलनिधिर्बधाषे शशाङ्कलेखाललितस्मितेन / संक्रान्तनानानृपरत्नरागां कुर्वन्नलक्षामिव राजलक्ष्मीम् // kavk_22.33 //

राजन् जरारोगहतेव न स्यात्तरङ्गलोला यदि जीववृत्तिः / तत्कस्य न स्यादनिशं प्रहर्षपीयूषवर्षी विषयाभिलाषः // kavk_22.34 //

शमामृतास्वादनसुस्थिराणामपातनं शून्यवनान्तभूमेः / विभूतिलीलामदविह्वलानां हर्म्याणि पर्यन्तनिपातनानि // kavk_22.35 //

सकुङ्कुमैः स्नान्तिः नृपाः पयोभिः सरागतां यैः सततं प्रयान्ति / संतोषशीलस्तु मनः प्रसादशुद्धाम्बुधौता विमलीभवन्ति // kavk_22.36 //

श्रोत्रं श्रुतेनैवन कुण्डलेन दानेन पाणिर्न तु कङ्कणेन / विभाति कायः करुणाकुलानां परोपकारेण न चन्दनेन // kavk_22.37 //

एतानि मोहाहतवल्लभानि संसक्तमुक्तांशुसितस्मितानि / सतां न भोग्यानि भवन्ति भूभृदुच्छिष्टशिष्टानि विभूषणानि // kavk_22.38 //

रागातुराणां रितुपापितानां निद्रा धनध्यानवतां न नाम / शय्यासु सुस्पर्शवतीषु राज्ञा सर्वत्र शान्तः सुखमेव शेते // kavk_22.39 //

निर्मोककान्तेन वराम्शुकेन भुजङ्गवृत्तिर्न तु चीवरेण / पात्रं पवित्राणि समाप्लितानि पीयूषमैत्राण्यशनानि सूते // kavk_22.40 //

छत्राणि वक्र्क्रं भृशमप्रकाशं मनिविलोलं व्यजनानिलौघाः / संसक्तजाङ्यं हृदयं नृपाणां कुर्वन्ति हारा हरिचन्दनार्द्राः // kavk_22.41 //

वियोगरोगानुगता विभूतिः कान्ताह् क्षणान्ता विरसो विलासः / यस्मिन्नपायः सततानुशायी स कस्य भोगः सुभगोपयोगः // kavk_22.42 //

जाड्यं सजृम्भं जनयत्यजस्रं तनोति तृष्णाभ्रममोहमूर्च्छाः करोत्यसह्यं सरसत्वमेव भोगोपभोगः प्रसभप्रयोगः // kavk_22.43 //

यदा सुखश्रीर्नवचन्द्रलेखा प्रभातपुष्पाण्यपि यैवनाणि / कर्मोर्मिमालाग्रहणं शरीतं तदा ममायं गमितो ऽनुरागः // kavk_22.44 //

सचामराह् सध्वजपुञ्जपट्टाः सवाजिवाला द्विपकर्णतालाः / स्वभावलोलाः किल राजलक्ष्म्यः सर्वे विलासाह् क्षणभङ्गसङ्गाः // kavk_22.45 //

उक्त्वेति तत्तत्कुशलाय राज्ञश्चित्तप्रसादं परमं विधाय / स शान्तिकल्लोलसुधाप्रवाहं किरन् दृशा पार्षदमालुलोके // kavk_22.46 //

मनीषिणां शाक्यकुलोद्गतानां सप्तायुतानि प्रतिपाद्य धर्मम् / चक्रे सहस्राणि च सप्त तत्र संप्राप्तपर्याप्तविशेषभाञ्जि // kavk_22.47 //

शक्लोदनाद्यैः कुशलोपपन्नैः गणे ऽथ तत्तुल्यसहस्रसंख्यैः / द्रोणोदनाद्यैरमृत्प्दनाद्यैश्चित्तप्रसादः सुमहानवाप्तः // kavk_22.48 //

केचिद्ययुः श्रावकबोधियुक्तप्रत्येकबोधौ निरताश्च केचित् / सम्यक् तथानुत्तरबोधिसक्ताः परे बभूवुर्गगनप्रसन्नाः // kavk_22.49 //

स्रोतः परिप्राप्तफलं ततो ऽन्ये सकृत्तथागामिफलं तथान्ये / अन्ये ऽप्यनागांइफलं तदापुरर्हत्फलं क्लेशविमुक्तिमन्ये // kavk_22.50 //

एकस्तु तत्रार्जितपापशापस्तमःसमूहोपहितप्रमोहः / मायेयमित्याह हसन् जनानां सत्यस्थितिं संसदि देवदत्तः // kavk_22.51 //

नृपं तु वात्सल्यनिलीनमेव पुत्रोदयात्प्रत्युपजातदर्पम् / मौद्गल्यभिक्षुर्जिनशासनेन महर्द्धिभिर्वीतमदं चकारम् // kavk_22.52 //

दृष्ट्वापि राजा भगवत्प्रभावं नात्यद्भुतम् पौरुषमेव मेने / अभ्यासलीनानि जनस्य नूनं सोत्कर्षकृत्यानि न विस्मयाय // kavk_22.53 //

अथापरेद्युर्भगवान् सुरेन्द्रसंपादिते हेममहाविमाने / सुमेरुशीर्र्ष्णीव समानकान्तौ सिंहासने रत्नमये न्यषीदत् // kavk_22.54 //

ब्रह्मेन्द्रमुख्येषु ततः सुरेषु तत्रोपविष्टेषु पृथुप्रभेषु / बभुस्तदुष्णीषशिखाविलासैश्चन्द्रांशुमालाजटीला इवाशाः // kavk_22.55 //

अन्योन्यसंघट्टविलोलहारैर्धनावहारैस्त्रिदशैर्विशद्भिः / निरन्तराम् ताम् भवमेत्य राजा द्वारेषु मार्गान्न चतुर्षु लेभे // kavk_22.56 //

सभ्रूभ्रमैस्तत्र कुवेरमुख्यैर्निवार्यमाणाभिमतप्रवेशह् / विच्छायवक्रः स्खलिताभिधायी भूभृत्परं निष्प्रतिभो बभूव // kavk_22.57 //

प्रवेशितस्तैर्जिनशासनेन कदाचिदासाद्य तदग्रभूमिम् / शुद्धोदनस्त् अप्रणिपत्य मूर्ध्ना चित्तप्रसादेन पुरो ऽस्य तस्थौ // kavk_22.58 //

शास्ता तु तस्मै चतुरार्यसत्यप्रबोधिकां धर्मकथाम् दिदेश / ज्ञानेन या विंशतिशृङ्गमस्य सत्कायदृग्भूधरमप्यब्ःआङ्क्षीत् // kavk_22.59 //

ततः स गत्वा कृतकृत्यजन्मा शुक्लोदनं प्राप्त भजस्व राज्यम् / स्वस्याव्रतीत्तं भगवत्प्रदिष्टं तच्छासनं मोदयितुं न राज्यम् // kavk_22.60 //

द्रोणोदने राज्यपराङ्भुखे ऽपि वैराग्ययोगादमृतोदने च / जग्राह शुद्धोदनसंप्रदिष्टां तां राजलक्ष्मीमथ भद्रकाख्यः // kavk_22.61 //

राजार्हभोगैरथ पूजयित्वा जिनः जनेशः शुचिसंप्रणितैः / न्यग्रोधधाम प्रतिपाद्य चास्मै शुद्धोदनं शुद्धमनोरथो ऽभूत् // kavk_22.62 //

द्रोणोदनस्यापि सुतौ युवानौ राजाज्ञया प्रेरणया च मातुः / एकस्तु यः प्रव्रजितो ऽनिरुद्धः परो महान्नाम गृही बभूव // kavk_22.63 //

अथाभवच्चेतसि भद्रक्स्य राज्ञो विरक्तस्य वनाभिलाषः / विवेकभाजां प्रशमप्रवृत्तं नवापि लक्ष्मीर्न मनो रुणद्धि // kavk_22.64 //

ततः समाहूय स देवदत्तं राज्याभिषेकप्रतिपन्नचित्तम् / उवाच मे प्रव्रजनस्य कालः समागतः किं भवताभिधेयम् // kavk_22.65 //

तं प्रत्युवाचात्तविवेकदम्भः सुसंवृतं संसदि देवदत्तः / राजन्न राज्ये ऽस्ति ममाभिलाषः प्रव्रज्यया त्वत्सदृशो भवामि // kavk_22.66 //

श्रुत्वेति राजा कुटिलस्य तस्य मिथ्याविनीतस्य कदर्थवाक्यम् / उदीरितं शाक्यगणस्तवायं संकल्पसाक्षीति हसन्नुवाच // kavk_22.67 //

अथार्थतापोपहतः प्रदध्यौ भोगानुरागादिति देवदत्तः / मया किमेतदविपातमुक्तं भजेत वा प्रव्रजितो ऽपि राज्यम् // kavk_22.68 //

राज्यं समुत्सृज्य निजं व्रजन्तः शाक्यं कुमाराः सह भद्रकाद्याः / शुद्धोदनं निर्ययुरायवृत्तप्रीतिं पुरस्कृत्य रथैर्द्विपैश्च // kavk_22.69 //

व्रजत्सु सर्वेष्वथ देवदत्तः किरीटसक्तं पृथिपद्मरागम् / जहार रक्ताक्तमिवामिषार्थी श्येनः प्रभापल्लविताम्बरार्कम् // kavk_22.70 //

नैमित्तिकैरुक्तमथास्य लक्ष्मदृष्ट्वा तदुग्रं नरकप्रयाणम् / चित्तं सदोषं किल दुर्निमित्तं निमित्तमन्यत् पुनरुक्तमेव // kavk_22.71 //

कोकालिखण्डोत्कटमोरकाणां तिथ्यादिनाम्नाम् मददुर्मदानां / संसूचितान्यत्यधिकानि तत्र तथाविधानैर्बहुलक्षणानि // kavk_22.72 //

भूपप्रमोदादथ भद्रको ऽपि तैर्देवदतप्रमुखैः सहैव / प्रव्रज्यया चीवरपात्रयोगात् चकार वैराग्यमयीमिव क्ष्माम् // kavk_22.73 //

राज्ञस्तथा राजकुमारकाणामुत्सृष्टहाराङ्गदकुण्डलानाम् / सास्रो विरागादवतार्य तेषां केशानुपाली किल कल्पको ऽभूत् // kavk_22.74 //

मूर्खः स नीचो ऽपि जिनाज्ञयैव प्रव्रज्यया पूज्यतरो बभूव / चित्तप्रसादस्य परस्य मन्ये न कारणं पण्डितता नजातिः // kavk_22.75 //

सामीचिकायामथ भद्रको ऽपि ज्ञात्वा नृपः पार्षदिकं तमेनम् / नीचस्य पादौ कथमस्य वन्दे महीपति सन्निति निश्चलो ऽभूत् // kavk_22.76 //

तमब्रवीदस्खलिताभिमानं विकल्पभिन्नं भगवान् विहस्य / प्रव्रज्यया मोहमहानुवन्धी संत्यज्यते जातिमयो ऽभिमानः // kavk_22.77 //

श्रुत्वेति राज्ञा सह राजपुत्रैः कृते प्रणामे पृथिवी चकम्पे / न देवदत्तः परुषाभिधायी पदौ ववन्दे भगवद्गिरास्य // kavk_22.78 //

कम्पात् क्षितेर्विस्मितमानसेन पृष्टस्ततो भिक्षुगणेन शास्ता / उवच राजा किल कल्पस्य जन्मान्तरे ऽप्यस्य कृतः प्रणामः // kavk_22.79 //

पुरा युवा काशिपुरे विलोक्य भद्राभिधानाम् गणीकां दरिद्रः / सेवाम् व्यघात् सुन्दरकस्तदास्यै रागो हि सर्वव्य्सनोपदेष्टा // kavk_22.80 //

तया विसृष्टः कुसुमोच्चयाय पुनह्पुनर्भृङ्ग इवाधिकार्थी / तत्सङ्गमानङ्गमनोरथेन श्रान्तः स बभ्राम वनान्तरेषु // kavk_22.81 //

अत्रान्तर श्रान्ततरः क्षितीशः प्राप्तो वनान्तं मॄगयारसेन / तं ब्रह्मदत्तः प्रसमीक्ष्य गीतं तस्याशृणोच्छन्नतनुर्लताभिः // kavk_22.82 //

नवनवकुसुमाशया किमेवं मधुकरं तापहतो ऽसि गच्छ तूर्णम् / विकसितकमलाननाब्जिनी सा भवति हि संकुचिता दिनावसाने // kavk_22.83 //

तस्या हि गीतं नॄपतिर्निशम्य स्मितप्रभाघट्टितहारकान्तिः / उवाच तं तीव्रकरार्कतापः को ऽयं सखे गीतरसाभिओयोगह् // kavk_22.84 //

सो ऽप्यब्रवीद्भूमिपते न नाम तप्तो रविस्तप्ततरस्तु कामः / स्वकर्मदुःखानि विहन्ति लोके न ग्रीष्मदग्धानि मरुस्थलानि // kavk_22.85 //

इत्यर्थवद्वाक्यगुणार्पणेन स भूपतेर्वल्लभतामवाप / संवादसंस्पर्शसुभाषितं हि केषाम् च् असत्कारपदं न याति // kavk_22.86 //

तेनाथ राजा विजने श्रमातुरः शीतोपचारैरपनीततापः / प्रीत्या तमादाय ततः सहैव स्वराजधानीमगमत् कृतज्ञह् // kavk_22.87 //

तत्रास्य जीवप्रद इत्युदन्तसंतोष संपूरितचित्तवृत्तिः / राज्यार्धदानाभिमुखः स तस्थौ चित्तानुवृत्तस्य किमस्य देयम् // kavk_22.88 //

राज्यार्धदानप्रसृते ऽथ तस्मिन् नाचिन्तयत् सुन्दरकः कृपायाम् भद्रां विना राज्यसुखेन किं मे धन्यो हि तत्प्रीतिसुधाभिषिक्तः // kavk_22.89 //

मह्मं न राज्याद्यपि रोचते ऽर्धमखण्डिताल्पापि हि शोभते श्रीः / एकार्थयोगे हि सदा विवादः द्वयोर्हि भोगैः कलिरेव मूर्तः // kavk_22.90 //

तस्मान्नृपं कुण्ठमहं निपात्य समस्तराज्येन भवामि पूर्णः / क्षणं विचिन्त्येत्यनुतापतप्तः तीव्रं मनः स्वस्य पुनः प्रदध्यौ // kavk_22.91 //

किं चिन्तितं निन्द्यपरं मयैतत् को ऽयं प्रकारः खलु तीक्ष्णतायाः / कृतघ्नसंकल्पकलङ्कलेपादहो नु लज्जा निजचेतसो ऽपि // kavk_22.92 //

स्वस्त्यस्तु राज्याय नमः सुखेभ्यः संमोहमाता क्षमतां च लक्ष्मीः / येषामनास्वादितचिन्तितानामेवंविधा धीः प्रथमः स्वभावः // kavk_22.93 //

भ्रमं विधत्ते विदधाति मूर्च्छां निपातयत्येव तमस्तनोति / आघ्रातमात्रैव करोति पुंसामहो विनाशं विषवल्लरी श्रीः // kavk_22.94 //

चिरं विचिन्त्येति स जातचित्तः प्रत्येकबोधिर्विमलः प्रभाते / अभ्यर्थमानो ऽपि नरेश्वरेण राज्यं न् अजग्राह निवृत्ततृष्णः // kavk_22.95 //

प्रत्येकबुद्धत्वमवाप्तमेनं कालेन दृष्ट्वा नृपतिर्महर्द्धिः / तत्पादपद्मच्युतमौलिमाल्यश्चित्तप्रसादोचितमित्यवेचत् // kavk_22.96 //

स को ऽपि सत्कर्मविपाकजन्मा वन्द्यो विवेकः प्रशमाभिषेकः / यस्य प्रभावाद्विरतस्पृहाणां त्याज्येव रत्नाकरमेखला भूः // kavk_22.97 //

श्रुत्वेति राज्ञा कथितं तदर्थजातं तदभ्यर्थनया विधाय / तत्कल्पकः शान्तिपदं प्रपेदे सेवान्तरङ्गः किल गङ्गपालः // kavk_22.98 //

प्राप्तं तमयुत्तमकर्मयोगात् प्रव्रज्यया सज्जनपूज्यभावम् / राजा ववन्दे प्रणतः पृथिव्याः कम्पस्तदाभूदपि षड्विकारः // kavk_22.99 //

सो ऽयं राजा विहितविनतिर्भद्रको ब्रह्मदत्तो पश्योपाली स किल कुशली कल्पको गङ्गपालः / इत्याश्चर्यं भगवदुदितं भिक्षवस्ते निशम्य स्वच्छं चित्तं सुकॄतशरणे मेनिरे हेतुमेव // kavk_22.100 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां पितापुत्रसमादानम् नाम द्वाविंशतितमः पल्लवः //

23. विश्वंतरावदानम् /

चिन्तारन्तादध्करुचयः सर्वलोकेष्वनिन्द्या वन्द्यास्ते ऽन्यैः पुरुषमणयः के ऽप्यपूर्वप्रभावाः / येषां नैव प्रियमपि परं पुत्रदारादि दत्वा सत्त्वार्थानाम् भवति वदनम्लानता दैन्यदूती // kavk_23.1 //

भगवान् भिक्षुभिः पृष्टः पुरा शाक्यपुरे जिनः / जगाद पूर्ववृत्तान्तं देवदत्तकथान्तरे // kavk_23.2 //

पुरी बभूव विश्वाख्या विश्वासवसतिः श्रियः / विश्वोपकारसक्तस्यसुकॄतस्येव जन्मभूः // kavk_23.3 //

संजयाख्यो ऽभवत् तस्याममित्रतिमिरांशुमान् / नेत्रानन्दसुधासूतिर्विचित्रचरितो नृपः // kavk_23.4 //

तस्य विश्वंतरो नाम वदान्यस्तनयो ऽभवत् / अपूर्वत्यागिना येन हृतं कल्पतयोर्यशः // kavk_23.5 //

ईर्ष्याविरहितास्तुल्यं विदग्धेन प्र्साधिताः / सत्येन भारती येन दानेन श्रीः श्रुतेन धीः // kavk_23.6 //

अद्यापि यस्य दिक्कान्ताकर्णाभरणताम् गतम् / विभाति केतकीगर्भपलाशविशदं यशह् // kavk_23.7 //

स कदाचिद्ददौ दिव्यरत्नालकारमर्थिने / अथं विजयसाम्राज्यमनोरथहरं त्विषा // kavk_23.8 //

दत्ते रथवरे तस्मिन् विस्मयेनाखिलो जनः / बभूवाक्राण्तहृदयश्चिन्तया च नरेश्वरः // kavk_23.9 //

महामात्यानथाहूय हर्षहीनो महीपतिः / उवाचोपचितोद्वेगचिन्ताक्रान्तमनोरथह् // kavk_23.10 //

दत्तो रथः कुमारेण स जैत्रः शत्रुमर्दनः / यत्प्रभावार्जिता सेयं महारथवरूथिनी // kavk_23.11 //

लक्ष्मी सुखनिषण्णा मे याता निश्चलताम् तया / rathe sauryapathe tasmin jayakuznje ca kuñjare // kavk_23.12 //

इति राजवचः श्रुत्वा तमभाषन्त मन्त्रिणः / राजन् दोषस्तवैवायं वात्सल्येन प्रमाद्यतः // kavk_23.13 //

धर्मः कस्य न हर्षाय दानं कस्य न संमतम् / किं तु मूलहताद्वृक्षान्निवर्तन्ते पलार्थिनः // kavk_23.14 //

विक्रीतः परदेशे च रथस्तेन द्विजन्मना / इत्युक्त्वा मन्त्रिणः सर्वे शल्यविद्धा इवाभवन् // kavk_23.15 //

अथ कालेन संप्राप्ते वसन्ते मदनोत्सवे / विपाके सुकृतस्येव हृदयानन्ददायिनि // kavk_23.16 //

स्वयंग्रहोपजीव्यस्य मधोर्मधुकरार्थिनः / लोकः पुष्पवनैर्यातो यशोभिरिव शुभ्रताम् // kavk_23.17 //

अशोकं लोकसच्छायमुपकारोद्यतं द्रुमम् / मधु विधूतं संनद्धे कलिकालं कृतं जगत् // kavk_23.18 //

राजपुत्रः समारुह्य कुञ्जरं राजवर्धनम् / ययौ फुल्लान् वने द्रुष्टुमर्थिकल्पतरुस्तरून् // kavk_23.19 //

व्रजन्तं प्रति सामन्तप्रयुक्तातं द्विजाः पथिः / बभाषिरे समभ्येत्य स्वस्तिवादपुरःसराः // kavk_23.20 //

चिन्तामणिर्गीयसे त्वं श्लाघ्यो जगति जङ्गमः / यस्य संदर्शनेनार्थी गाढमालिङ्ग्यते श्रिया // kavk_23.21 //

द्वावेव विश्रुतोत्कर्षविदेषौ भद्रजन्मनि / दानार्द्रहस्तस्त्वं लोके गजश्चायं स्थिरोन्नतिः // kavk_23.22 //

अस्मभ्यं सुकृत्प्दार कुञ्जरो ऽयं प्रदीयताम् / त्वदन्येन वदान्येन दातुमेष न शक्यते // kavk_23.23 //

इत्यर्थितस्तैः सोत्साहः स तेभ्यस्तु ददौ द्विपम् / सजीवमिव साम्राज्यं सशङ्खध्वजचामरम् // kavk_23.24 //

दत्वा बोधिप्रधानेन प्रणिधानेन शुद्धधीः / रथरत्नं द्विपेन्द्रं च सो ऽभूदानन्दनिर्भरः // kavk_23.25 //

śrutvaiva nṛpatirdattaṃ viśrutaṃ jayakuznjaram / रक्षाप्रकाररहितां राजलक्ष्मीममन्यत // kavk_23.26 //

स राज्यभ्रंशभीतेन कुपितेन महीभुजा / निष्कासितः कुमारो ऽथ प्रतस्थे प्रणिपत्य तम् // kavk_23.27 //

माद्रीदयितया सार्धं जालिनं नाम दारकम् / कृष्णाभिधां तथा कन्यामादाय स ययौ वनम् // kavk_23.28 //

वने ऽपि शेष ं स ददौ वाहनादिकमर्थिने / समं हि महतां सत्त्वं संपत्सु च विपत्सु च // kavk_23.29 //

माद्य्रां कदाचिद्यातायां पुष्पमूलफलाप्तये / ब्राह्मणःकश्चिदभ्येत्य राजपुत्रमभाषत // kavk_23.30 //

परिचारकाहीनाय चतुरौ बालकाविमौ / देहि मह्यं महासत्त्वं सर्वदो ह्यसि विश्रुतः // kavk_23.31 //

श्रुत्वैतदविचार्यैव दारकौ दयितौ परम् / दत्वा स तस्मै सहसा सेहे तद्विरहव्यथाम् // kavk_23.32 //

धनपुत्रकलत्रादि लोके कस्य नवल्लभम् / दानादन्यद्वदान्यानां न दयावताम् // kavk_23.33 //

अथ माद्री समभ्येत्य बालकौ बालवत्सला / अपश्यन्ती पुरः पत्युः पतितापन्नमूर्च्छिता // kavk_23.34 //

सा लब्धसंज्ञा दीप्तेन व्याप्ता शोककृशानुना / शिशुप्रदानवृत्तान्तं श्रुत्वैवाभूत्पलापिनी // kavk_23.35 //

तस्याश्चेतसि दुःखाग्निरपत्यस्नेहदुःसहः / प्रियप्रेमानुसृत्यैव प्रययौ पुटपाकताम् // kavk_23.36 //

अत्राण्तरे समभ्येत्य विप्ररूपः सुरेश्वरः / भृत्यार्थी दयिताम् पत्नीं राजपुत्रमयाचत // kavk_23.37 //

याचितस्तेन सहसा शुचं जायावियोगजाम् / धिया संस्तभ्य सत्त्वाब्धिः स तस्मै विततार ताम् // kavk_23.38 //

सद्यः प्रदानतरलां संत्रस्तां हरिणीमिव / सो ऽवदद्दयितामन्तः कलयन् बोधिवासनाम् // kavk_23.39 //

समाश्वासिहि कल्याणि न शोकं कर्तुकर्हसि / स्वप्नप्रणयकल्पो ऽयमसत्यः प्रियसंगमः // kavk_23.40 //

शुश्रूषया द्विजस्यास्य धर्मे ते रमताम् मतिः / विलोललोकयात्रायां धर्मः स्थिरसुहृत् सताम् // kavk_23.41 //

दृष्ट्वा सर्वे स्वजनसुजना बान्धवाश्चानुभूताः न्यस्ता कण्ठे क्षणपरिमलम्लायिनी मित्राला / दारे पुत्रे क्षपितमनिशं यौवनं जीवितं च प्राप्तो नाप्तश्तिरपरिचयः को ऽपि धर्मादृते ऽन्यः // kavk_23.42 //

इत्युक्त्वा वल्लभां लोभपरित्यागादुवाह सः / द्युतिं वदनपद्मेन धैर्यवृत्तिं च चेतसा // kavk_23.43 //

वियोगशोकविकलां माद्रीं दृष्ट्वा कृपाकुलः / निजरूपं समाधाय शचीपतिरुवाच् अताम् // kavk_23.44 //

विषादं मा कृथाह् पुत्रि देवो ऽहं त्रिदशेश्वरः / अर्थिभ्यस्त्वा ददात्येष तस्मादसि मयर्थिता // kavk_23.45 //

अधुना सैव पत्युस्त्वं न्यासीभूता मयार्पिता / तं ददात्येष नान्यस्मौ दीयते कथम् // kavk_23.46 //

करिष्यामि तवावश्यं दारकाभ्यां समागमम् / इत्युदीर्य सहस्राक्षः सहसाण्तरधीयतः // kavk_23.47 //

अथ तौ दारकौ विप्रः समादायार्थलिप्सया / विश्वामित्रपुरं गत्वा लोभाद्वोक्रेतुमुद्यतह् // kavk_23.48 //

विश्यामित्रः परिज्ञाय राजपुत्रस्य दारकौ / जग्राह महतार्थेन बाष्पसंरुद्धलोचनः // kavk_23.49 //

कालेन त्रिदिवं याते विश्वामित्रमहीपतौ / भेजे विश्वंतरो राज्यं पौरामात्यगणार्थितः // kavk_23.50 //

राज्ये विरक्तस्य तस्य दानव्यसनिनः परम् / सत्त्वेन वर्धमानर्द्धिर्न कश्चिद् याचको ऽभवत् // kavk_23.51 //

तद्वित्तपूर्णविभवो ब्राह्मणः सो ऽपि जम्बुकह् / कृतघ्नः स्वप्रभावान्मे संपदित्यभ्यधाज्जनम् // kavk_23.52 //

विश्वंतरः स एवाहम् देवदत्तः स च द्विजः / उक्त्वेति चक्रे भगवान् भिक्षूणां दानदेशनाम् // kavk_23.53 //

आलम्बनं श्वभ्रशतावपाते घोरान्धकारे सुचिरप्रकाशः / आश्वासनं दुःसहदुःखकाले दानम् नराणां परलोकबन्धुः // kavk_23.54 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां विश्वंतरावदानम् नाम् अत्रयोविंशः पल्लवः //

24. अभिनिष्क्रमणावदानम् /

हसति सकललोलालोकसर्गाय भानुः परमममृतवृष्टयै पूर्णतामेति चन्द्रः / इयति जगति पूज्यं जन्म गृह्णाति कश्चित् विपुलकुशलसेतुः सत्त्वसंतारणाय // kavk_24.1 //

पुरा शुद्धोदनः श्रीमान् राजा शाक्यपुरे ऽभवत् / यशःशशाङ्कजनकः सुधासिन्धुरिवापरः // kavk_24.2 //

खलासक्ता स्वभावेन लक्ष्मीर्गुणिगणार्पिता / आश्चर्यकारिणा येन कृता सत्पक्षपातिनी // kavk_24.3 //

अद्याप्यखिलदिक्तीर्यवनासक्तैर्विवेकिभिः / यशोभिः शुचिभिर्यस्य मुनिव्रतमिवोह्यते // kavk_24.4 //

स्यामहं शुद्धमातेति पुरा प्रणिधितः किल / विश्वकर्मसुतो मर्त्यमाजगामामलद्युतिः // kavk_24.5 //

कीर्तिः सत्पुरुषस्येव तस्याभूद्वल्लभा परम् / महामायाभिधा देवी चन्द्रस्येव कुमुद्वती // kavk_24.6 //

सापश्यद्दन्तिनं श्वेतं स्वप्ने कुक्षौ विहायसा / गतमारोहणं शैले प्रणतिं च महाजनात् // kavk_24.7 //

अत्रान्तरे बोधिसत्त्वस्तुषितात् त्रिदशालयात् / गर्भं तस्याः समापेदे स्वयं लोकानुकल्पया // kavk_24.8 //

वहन्ती बोधिसत्त्वं सा गर्भे भुवननन्दनम् / इन्दुं दुग्धाब्धिवेलेव बभूव पाण्डुरद्युतिः // kavk_24.9 //

इक्ष्वाकुराजवंश्येन तेन गर्भस्थितेन सा / भूर्निधानवतीवाभूद् भव्यलक्षणलक्षिता // kavk_24.10 //

बभूव दोहदस्तस्या दानपुण्यमयोदयः / अङ्कुरे ऽप्यविसंवादि सहकारस्य सौरभम् // kavk_24.11 //

अत्घ कालेन संपूर्णं सा लुम्बिनीवने स्थिता / असूत तनयं देवी दिवाकरमिवादितिः // kavk_24.12 //

मातुर्गर्भमलास्पृष्टं कुक्षिं भित्त्वा स निर्गतः / तां चक्रे ऽथ स्वभावेन स्वस्थाङ्गी विगतव्यथाम् // kavk_24.13 //

निर्गच्छन्नेव रुद्धो ऽसौ बलजिज्ञासया क्षणम् / शक्रेण वज्रसाराङ्गस्तस्याशक्यत्वमाययौ // kavk_24.14 //

जातमातः शुइशुर्गत्वा स्वयं सप्त पदानि सः / दिशो विलोकयन्नूचे सुव्यक्ताक्षरया गिरा // kavk_24.15 //

इयं निर्वृतिः पूर्वा च गतिर्लोकेषु दक्षिणा / पश्चिमा जातिरप्येषा संसारादियमुत्तरा // kavk_24.16 //

इति तस्य ब्रुवाणस्य पृथिवी समकम्पत / तमक्षयबलं धर्तुमशक्तेव जगद्गुरुम् // kavk_24.17 //

छत्रं तस्य यशः शुभ्रं सत्त्वस्मेरं सचामरम् / व्योमाम्बुधाराधौतस्य जगृहुस्तस्य देवता // kavk_24.18 //

अस्मिन्नवसरे पृष्टः स् वस्त्रीयेणासिताभिधः / नारदेन प्रभां दृष्ट्वा किष्किन्धाद्रिस्थितो मुनिः // kavk_24.19 //

कस्मादर्कशतालोक इवालोकः प्रदृश्यते / तमोदरिद्रां येनेति गिरयः सगुहागृहाः // kavk_24.20 //

विस्मयादिति तेनोक्तः सो ऽवदद्दिव्यलोचनः / जातः पुण्यप्रभासो ऽयं बोधिसत्त्वस्य जन्मनि // kavk_24.21 //

अचिरेणैव तं वत्स द्रक्षावः कुशलाप्तये / इत्युक्त्वा मुनिरानन्दाद् विश्रान्तिसुखितो ऽभवत् // kavk_24.22 //

पुत्रजन्मनि सर्वार्थसिद्धिं शुद्धोदनः परम् / दृष्ट्वा सर्वार्थसिद्धो ऽयमिति नामास्य निर्ममे // kavk_24.23 //

शाक्यवर्धननामाभूद् यक्षः शाक्यपुराश्रयः / यत्प्रणामेण शाक्यानां शिशवो निरुपद्रवाः // kavk_24.24 //

तत्स्थित्या प्रेषितः पित्रा प्रणामाय सगुह्यकः / तं बोधिसत्त्वमालोक्य निपपातास्य पादयोः // kavk_24.25 //

अथोत्सङ्गे समादाय हृष्टस्तं पृथिवीपतिः / लक्षणानि निमित्तज्ञैस्तस्य देहे व्यलोकयत् // kavk_24.26 //

लक्षणज्ञास्ततः सर्वे नृपमूचुः सविस्मयाः / देव दिव्यकुमारो ऽयं लक्षणैरुपलक्ष्यते // kavk_24.27 //

जायते लक्षणैरेतैर्विश्वविश्रान्तशासनः / शक्राधिपश्चक्रवर्ती भगवान् स तथागतः // kavk_24.28 //

दीर्घाङ्गुलिदलौ चक्रलाञ्छनौ सुप्रतिष्ठितौ / अरुणौ चरणावस्य कान्तौ कमलकोमलौ // kavk_24.29 //

राजहंस इव प्रांशुः सजालाङ्गुलिपल्लवः / एष जानुयुगः श्रीमानाजानुभुजभूषितः // kavk_24.30 //

सकोशबस्तिगुह्यश्च न्यग्रोधपरिमण्डलः / दक्षिणावर्तरोमाङ्कः परिणाहसमोन्नतिः // kavk_24.31 //

रजोमललवास्पृष्टस्तजाम्बूनदद्युतिः / हस्तपादांसकण्ठाग्रस्पष्टसप्तच्छदाकृतिः // kavk_24.32 //

सिंहपूर्वार्धकायश्च बृहत्स्पष्टाङ्गविग्रहः / चत्वारिंशत्समाप्रोतशुक्लदन्तः सुनासिकः // kavk_24.33 //

दीर्घप्रतनुजिह्वश्च मेघदुन्दुभिनिश्वनः / अभिनीलाक्षगोक्ष्मः सहजोष्णीषमस्तकः // kavk_24.34 //

सितोर्णाङ्को भ्रुवोर्भागः स्वस्तिकोरःस्थलोज्ज्वलः / लेखाशृङ्गाब्जहस्तो ऽयं छत्राकारशिराः शिशुः // kavk_24.35 //

राजन्नयम् ते तनयश्चक्रवर्ती भविष्यति / सम्यक्संबोधिसंबुद्धः सर्वज्ञो वा भविष्यति // kavk_24.36 //

इत्युक्त्वा तेषु जातेषु लेभे हर्षं महीपतिः / सप्तभिदिवसैः शास्तुर्जननी त्रिदिवं ययौ // kavk_24.37 //

तस्य जन्मनि शाक्यानां मुनीनामिव शान्तता / दृष्ट्वा यदा शाक्यमुनिर्नामाभूत्स तदा शिशुः // kavk_24.38 //

देवानामपि देवो ऽयमिति निश्चित्य तेजसा / देवातिदेव इत्यस्य नाम चक्रे महीपतिः // kavk_24.39 //

नारदेनाथ सहितस्तत्त्वदर्शी तपोवनात् / तं समभ्याययौ द्रष्टुमादरादसितो मुनिः // kavk_24.40 //

स बोधिसत्त्वं बालार्कमिव कल्पप्रकाशनम् / दृष्ट्वा विकासिवक्र्क्रश्रीर्लेभे कमलतुल्यताम् // kavk_24.41 //

सो ऽब्रावीद्विहितातिथ्यं नृपतिं प्रणतं मुनिः / राजन् गुणगणेनेव स्पृहणीयो ऽसि सूनुना // kavk_24.42 //

एतानि लक्षणान्यस्य मोक्षलक्ष्मीसमागमम् / वदन्ति चक्रवर्तिश्रीःफलं नैषां विनश्वरम् // kavk_24.43 //

अस्य बोधिप्रभावेण संबुद्धस्य् मुखाम्बुजम् / धन्य पद्माकरस्येव नेत्रपात्रं करिष्यति // kavk_24.44 //

विबुधाः शुद्धसत्त्वस्य बोधिदुग्धमहोदधेः / धन्या वागमृतैरस्य भविष्यन्त्युपजीविनः // kavk_24.45 //

पुण्यभाजि जगत्यस्मिन्नेक एवास्मि वञ्चितः / एतत्संदर्शनं यस्य पूर्णकालस्य दुर्लभम् // kavk_24.46 //

इत्युक्त्वा नृपमामन्त्र्य गत्वा व्योम्ना तपोवनम् / सुप्रसन्नं मनः कृत्वा देहत्यागमचिन्तयत् // kavk_24.47 //

स पर्यन्तोपदेशाय नारदेनाभिचोदितः / तमुवाचामृतं वत्सं कुमारः कथयिष्यति // kavk_24.48 //

अधिगम्यामृतं तस्मान्नृपसूनोरनामयम् / तरिष्यसि भवाम्बोधिमित्युक्त्वा तनुमत्यजत् // kavk_24.49 //

श्रीरसत्क्रियां तस्य कृत्वा सपदि नारदः / ययौ वाराणसीं सिद्ध्यै लेभे कात्यायनाभिधाम् // kavk_24.50 //

वर्धमानः कुमारो ऽथ सर्वविद्यासु पारगः / लिपिप्रवीणो ऽभिनवाम् लिपिं ब्राह्मीं विनिर्ममे // kavk_24.51 //

नागायुतसमप्राणे तस्मिन् जगति विश्रुते / वैशालिकैः प्रियायास्मै प्रेषितो मत्तकुञ्जरः // kavk_24.52 //

भविष्यति चक्रवर्तीत्यस्य प्रातमुपायनम् / देवदत्तः परिद्वेषात् तं जघान महागजम् // kavk_24.53 //

च्युतं चकर्षं द्विदतं नन्दः सप्त पदानि तम् / कुमारस्तु तदुत्क्षिप्य प्राकाराद् बहिरक्षिपत् // kavk_24.54 //

एकनारावनिर्भिन्नसप्ततालमहीतलः / छेद्यभेद्यास्त्रशस्त्रेषु स एवातिशयं ययौ // kavk_24.55 //

तततुल्यगुणां पत्नीं राजसूनुर्यशोधराम् / अवाप विश्रुतां लोके शुद्धशील इवोन्नतिम् // kavk_24.56 //

अत्रान्तरे महावातविच्युतः सप्तयोजनः / सरित्प्रवाहसंरोधं विदधे विपुलद्रुमः // kavk_24.57 //

सां स्फारतरुसंरुद्धा रोहिका नाम निम्नगा / शीलभ्रष्टेव वनिता प्रययौ प्रतिलोमताम् // kavk_24.58 //

राजपुत्रस्तमुत्क्षिप्य भङ्क्त्वा विक्षुप्य तं द्रुमम् / न्यवारयत् प्रजामत्स्यजलकल्लोलविप्लवम् // kavk_24.59 //

ततः कदाचिदुद्याने हंसं निशितयन्त्रिणा / देवदत्तेन निहतं कुमारः समजीवयत् // kavk_24.60 //

संतापं तद्विवादेन देवदत्तो ऽधिकं ययौ / न सहन्ते हि कुटिलास्तुल्यकुलगोणोन्नतिम् // kavk_24.61 //

कदाचिद् गोपिका नाम कुमारं राजकन्यका / कन्दर्परूपमालोक्य किमप्यौत्सुक्यमाययौ // kavk_24.62 //

शुद्धोदनः सुतस्थैतां ज्ञात्वा चित्तोचितां वधूम् / अपूरयद्विवाहेन मन्मथस्य मनोरथम् // kavk_24.63 //

नैमित्तिकास्ततो ऽभ्येत्य नृपमूचुः सुनिश्चयाः / पुत्रस्ते चक्रवर्ती वा मुनिर्वा सप्तमे ऽहनि // kavk_24.64 //

तच्छ्रुत्वा नृपतिः सूनोश्चक्राव्र्तिपदाप्तये / प्रव्रज्याचकितश्चिन्तां दिनसंख्यामयीं ययौ // kavk_24.65 //

लोलां सर्वः स्र्हियं वेत्ति शान्तस्थिरसुखामपि / अत्थापि भोगरक्तानां संपत्स्वेवादरः परम् // kavk_24.66 //

ततः कदाचिदुद्यानविहाराय नृपात्मजः / प्रययौ रथमारुह्य वल्गुतुङ्गतुरङ्गमम् // kavk_24.67 //

स विवर्णं जराजीर्णम् कीर्णशीर्णशिरोरुहम् / सुशुष्कपरुषाकारं ददर्श पुरुषं पथि // kavk_24.68 //

स तं दृष्ट्वा निजं कायमालोक्याचिन्तयच्चिरम् / अहो पर्याप्तपाको ऽयं कायस्यास्य जुगुप्सितः // kavk_24.69 //

वयः पर्याप्तमाप्तो ऽपि पर्याप्तं नाश्रयत्ययम् / अतीव पलितव्याजाज्जरा वृद्धं हसत्यसौ // kavk_24.70 //

शरीरे संततस्नायुपाशप्रोतास्थिपञ्जरे / वृद्धः पुष्णाति मन्ये ऽहमहो मोहविहङ्गमम् // kavk_24.71 //

सारथे किं करोत्येष किं न याति तपोवनम् / अस्ंकोचमेति वृद्धस्य देहेन सह सा मतिः // kavk_24.72 //

वृद्धो ऽवलम्बते यष्टिं न तु धर्ममयीं धियम् / जराकुटिलकायस्य स्वभावो निर्विवेकता // kavk_24.73 //

जुगुप्सां जनयत्येष वृद्धः प्रस्खलिताक्षरैः / वचोभिश्च्युतदन्ताभैर्गलल्लालालवाकुलैः // kavk_24.74 //

नष्टा दृष्टिः कृशः कायः शक्तिर्लुप्ता हता श्रुतिः / तथापि मोहाद् दृष्टैव वृद्धस्य तरुणीप्रिया // kavk_24.75 //

धत्ते धवलतां वृद्धः किमेतामतिगर्हिताम् / लोला परं विरक्तापि यद्यस्यातिप्रिया तनुः // kavk_24.76 //

इति चिन्तयतस्तस्य निर्वेदः समजायत / मन्यमानस्य सापायं कायं निचयमापदाम् // kavk_24.77 //

पुनश्च समये ऽन्यस्मिन्नपश्यद् व्याधितं नरम् / विपक्ककूणपप्रायं सपूयमिव पाण्डरम् // kavk_24.78 //

स प्रदध्यौ तमालोक्य समुद्दिश्य निजां तनुम् / अहो नु सहजैवास्मिन् काये रोगगणोद्गतिः // kavk_24.79 //

इदमेव महच्चित्रमियं मांसमयी तनुः / न याति क्लेदवैक्लव्यं क्षणं पर्युषीते ऽपि यत् // kavk_24.80 //

इति ध्यात्वा स सोद्वेगः शरीरविचिकित्सया / बभूव राज्यसंभोप्गरागे विगतितादरः // kavk_24.81 //

अथान्यस्मिन् क्षणे माल्यवस्त्राच्छादितविग्रहम् / ददर्श देहसत्कारव्यग्रबन्धुजनं शवम् // kavk_24.82 //

तं दृष्ट्वा सहसोद्वेगदयादुःखघृणाकुलः / चिरं निःसारसंसारपरिहारमचिन्तयत् // kavk_24.83 // एष प्रेतवनं याति संसक्तां हृदये वहन् // kavk_24.84 // अहो नु विषयाभ्यासविलासाध्यवसायिनाम् / नृणामन्त्यक्षणे कष्टा काष्ठपाषाणतुल्यता // kavk_24.85 //

उद्वेगवारिभवसागरबुद्बुदे ऽस्मिन् कालानिलाकुलितकर्मलताग्रपुष्पे / मायावधूनयनविभ्रमसंविभागे पुंसां क एष वपुषि स्थिरताभिमानः // kavk_24.86 //

नोक्तं किंचित् परहितयुतं न श्रुतं धर्मयुक्तं नैव घ्रातं कुशलकुसुमं सत्यरूपं न दृष्टम् / नैव स्पृष्टं शमपदमिति व्यक्तमासक्तचिन्ता- विश्रान्तो ऽयं वहति सहसा निश्चलत्वं गतायुः // kavk_24.87 //

राजसूनुर्विचिन्त्येति शरीरं विपदाप्लुतम् / अशेषविषयासङ्गे पराम् नः स्नेहताम् ययौ // kavk_24.88 //

अथाग्रे निर्मितं देवैः स शुद्धावासकायिकैः / व्यलोकयत् प्रव्रजितं पात्रकाषायधारिणम् // kavk_24.89 //

तं दृष्ट्वैव बभूवास्य प्रव्रज्याभिमुखी मतिः / ईप्सितालोकनप्रीत्या स्वभावो हि विभाव्यते // kavk_24.90 //

विराग्यकारणम् तत्र नृपसूनोः पदे पदे / विलोक्य सारथिः सर्वं क्षितिपाय व्यनेदयत् // kavk_24.91 //

कुमारो ऽथ पितुर्वाक्यात् ग्रामालोकनकौतुकी / व्रजन् पथि निधानानि विवृतानि व्यलोकयत् // kavk_24.92 //

तत्पूर्वपुरुषन्यस्तैः स्त्रीकरैरुत्थितान्यपि / यदा स नाग्रहीत्तानि तदा विविशुरम्बुधिम् // kavk_24.93 //

ततः स कर्षकान् पांशुव्याप्तपाण्डुशिरोरुहान् / विदीर्णपाणिचरणान् क्षुत्पिपासाश्रमातुरान् // kavk_24.94 //

हलकद्दालविषमोल्लेखपक्षव्रणादितान् / विलोक्य क्लेशविवशान् बभूव करुणाकुलः // kavk_24.95 //

विधाय दयया तेषां द्रविणौरदरिद्रताम् / स वृषाणां वृषरतः क्लेशमुक्तिमकारयत् // kavk_24.96 //

ततः प्रतिनिवृत्तो ऽथ सानुजः पार्थिवात्मजः / मध्याह्नपृथुसंतापे तरलस्तरणित्विषः // kavk_24.97 //

रथघोषोन्मुखशिखिश्यामीकृतदिगन्तरः / स्वेदवारिकणाकीर्णः प्रभास्निग्धवनस्थलीम् // kavk_24.98 //

सो ऽवरुह्य रथात्तत्र गण्डस्खलितकुण्डलह् / विश्राण्त्यै विश्रुतयशा जम्बुच्छायामशिश्रियत् // kavk_24.99 //

स बभारोरसि व्यक्तां स्वेदाम्बुकणसंततिम् / वपुराश्लेषललितां हारस्येव कुटुम्बिनीम् // kavk_24.100 //

छायासु परिवृत्तासु शनकैः सर्वशाखिनाम् / तस्य जम्बूतरुच्छाया न चचाल तनुस्तनोः // kavk_24.101 //

सा तस्य शीतलच्छाया तापक्लान्तिमवारयत् / संसारविरतस्येव तीव्रवैराग्यवासना // kavk_24.102 //

पुत्रदर्शनसोत्कण्ठस्तं देशमथ भूपतिः / आजगाम गजोत्सर्पत्रस्तभ्रमरचामरः // kavk_24.103 //

छायां स निश्चलां दृष्ट्वा कुमारस्य प्रभावतः / गौरवाद्भुतसंप्राप्तः प्रणतं प्रणनाम तम् // kavk_24.104 //

ततः स सहितः पित्रा नगरं गन्तुमुद्यतः / अपश्यत् पुरपर्यन्ते श्मशानं शवसंकुलम् // kavk_24.105 //

स दृष्ट्वा कुणपाकीर्णमशिवं शिवकाननम् / सोद्वेगं सारथिं प्राह स्थगितस्यन्दनः क्षणम् // kavk_24.106 //

सारथे पश्य जन्तूनां कायापायमतीं दशाम् / दृष्ट्वेदमपि रागार्द्रं मनो मोहप्रमादिनाम् // kavk_24.107 //

परस्त्रीदर्शनात्तृप्तं नेत्रमास्वाद्य सादरम् / अस्यासत्यवती जिह्वा पश्य काकेन कृस्यते // kavk_24.108 //

अस्याः स्तनमुखन्यस्तनखोल्लेखसुखस्थितिः / ख्ण्डयत्यधरं गॄध्रः कामीव मदनिर्भरह् // kavk_24.109 //

एते दृष्टनिषक्टवायसशकृन्निष्ठिविनः पादपा मूर्च्छन्तीव विपाकपूयकुणपाघ्राणेन निष्कूणिताः / दृष्ट्वा गृध्रविदार्यमाणमसकृत् कीर्णार्द्रतन्त्र शवं भूयो वातविलोलपल्लवकरैराच्छादयन्तीव च // kavk_24.110 //

क्षीबस्येवाचलस्य द्रुतहृतहृदया जम्बुकी कण्ठसक्ता रक्ताभिव्यक्तकामा कमपि नखमुखोल्लेखमासुत्रयन्ती / आस्वाद्यास्वाद्य यूनः क्षणमधरदलं दत्तदन्तव्रणाङ्कं लग्नानङ्गक्रियायामियमतिरभसोत्कर्षमाविष्करोति // kavk_24.111 //

इत्युक्त्वा जातविरतिर्भवबीभत्सकुत्सया / कलयन् क्लेशनिर्वाणं प्रविवेश पुरान्तरम् // kavk_24.112 //

तत्र हर्म्यगतापश्यत् तं कन्याभिजनोज्ज्वला / मृगजा नाम मृगजानोदिनी मृगलोचना // kavk_24.113 //

सरागतरला दृष्ट्ः श्रोत्रसंचारिणी परम् / अभूत्तद्दर्शने तस्याः सहसैव विरेकिणी // kavk_24.114 //

सा तदालोकनेनैव बाला लज्जासहिष्णूना / स्मरेणेव समाकृष्टा सखीं प्राह पुरःस्थिताम् // kavk_24.115 //

का धन्या ललना लोके स्पर्शेनास्य शशित्विषः / यस्या मदनसंतप्ता तनुर्निर्वाणमेष्यति // kavk_24.116 //

निर्वाणशब्दं श्रुत्वैव राजपुत्रः समीहितम् / तां ददर्शोन्मुखः पद्मवनानीव दिशन् दृशा // kavk_24.117 //

स तस्यास्तेन वचसा वपुषा व प्रसादितः / हारं सुवृत्तं चित्तं च विक्षेपास्यै गुणोज्ज्चलम् // kavk_24.118 //

आलोकनानुकूल्येन भावं विज्ञाय भूपतिः / पुत्रस्यान्तःपुरपदे तामादाय न्यवेशयत् // kavk_24.119 //

षण्णां काण्तासहस्राणां वृतमन्तःपुरं ततः / विवेश राजतनयः प्रियां शान्तिं विचिन्तयन् // kavk_24.120 //

अत्राण्तरे नरपतिं प्राहुर्नैमित्तिकाः स्फुटम् / मुनिर्वा चक्रवर्ती वा प्रातस्ते बह्विता सुतः // kavk_24.121 //

ततः संचिन्त्य नृपतिः प्रव्रज्याम् चकितः परम् / अकारयत् पुरद्वारगुप्तिं रुद्धगमागमाम् // kavk_24.122 //

द्रोणोदनमुखान् भ्रातॄन् द्वारेषु विनिवेश्य सः / नगरस्य स्वयं मख्ये तथा सामात्यसैनिकः // kavk_24.123 //

राजपुत्रादथ प्राप्तगर्भा देवी यशोधरा / वभाषे शारदीव द्यौः प्रत्यासन्नेन्दुपाण्डुरा // kavk_24.124 //

एकरात्रावशेषे ऽथ नगरद्वाररक्षणे / शमप्रवृत्तार्कमभूत् प्रव्रज्याभिमुखं दिनम् // kavk_24.125 //

चिरं विचर्य संसारं शान्तिं याते दिवस्पतौ / काषायाम्बरमालम्ब्य ययौ संध्यावदृश्यताम् // kavk_24.126 //

अशेषाशातमोमोहविरामविमलां शनैः / इन्दुर्गामुदितश्चक्रे पूर्णालोकविलोकिनीम् // kavk_24.127 //

सरागतापे वभसश्चेतसीव गते रवौ / शुद्धेन्दुहृदयस्याभूत् प्रसादः को ऽप्यविप्लवः // kavk_24.128 //

अथास्मिन्नन्तरे कान्तासंततान्तःपुरोदरे / रत्नहर्म्यप्रविष्टेन्दुद्युतिसंदोहहासिनि // kavk_24.129 //

निःसारविरसं सर्वं राजसूनुर्विलोकयन् / जगाअ गगनस्वच्छस्वच्छन्दोच्छलितस्मृतिः // kavk_24.130 //

गणो ऽयं नारीणां मदनदहनोल्कापरिकरः परित्याज्यस्तीव्रव्यसनशतसंतापसचिवः / इदानीं युक्ता मे तरुतललताशीतलरे परित्यक्तागारप्रशमसुखसारे परिणतिः // kavk_24.131 //

एताश्चन्द्रद्युतिमदमया यामि नार्यो वने ऽस्मिन् निद्रामुद्रानियमितदृशः संस्तरस्रस्तवत्राः / स्वप्नोत्पन्नानुचितवचनाः केशसंछादितांसाः क्षिप्रं मन्दानिलविचलितान् लज्जयन्तीव दीपान् // kavk_24.132 //

सरलस्रस्तगात्राणां निर्लज्जानां विवाससाम् / सुप्तानां च मृतानां च भेदः को नाम देहिनाम् // kavk_24.133 //

इति तस्य ब्रुवाणस्य संजाते गमनोद्यमे / मिथः कथा समभवन्नगरद्वाररक्षिणाम् // kavk_24.134 //

भो भोः कः को ऽत्र जागर्ति जाग्रतो नास्ति विप्लवः / प्रभुचित्तग्रहव्यग्राः समग्रा एव जाग्रति // kavk_24.135 //

जागर्ति संसारगृहे मनीषी मोहाण्धकारे स्वपिति प्रमत्तः / ज्जीवितमेव लोके मृतस्य सुप्तस्य च को विशेषः // kavk_24.136 //

इति मर्ह्यस्थितः श्रुत्वा रात्रौ राजसुतः कथाः / प्रस्थितं सत्पथेनेव निजं मेने मनोरथम् // kavk_24.137 // निवॄत्तेर्लक्षणं दृष्ट्वा स स्वप्नं क्षणनिद्रया // kavk_24.138 // ततः प्रबुद्धा सहसा त्रस्ता देवी यशोधरा / तत्कालोपनतं स्वप्नं दयिताय न्यवेदयत् // kavk_24.139 //

पर्यङ्काभरणान्गानि स्वप्ने भग्नानि मे विभो / श्रीर्व्रजन्ती मया दृष्ट्वा चन्द्रार्कौ च तोरिहितौ // kavk_24.140 //

इत्याकर्ण्य स तामूचे मुग्धे सत्यविवर्जितः / संसार एव स्वप्नो ऽयं स्वप्ने स्वप्नो ऽपि कीदृशः // kavk_24.141 //

स्वप्ने ऽद्य नाभिसंजाता लता व्याप्ता विहारसा / मेरूपधानशिरसा पूर्वपश्चिमवारिधौ // kavk_24.142 //

भुजाभ्यां चरणाभ्याम् च दक्षिणाब्धिर्मया धृतः / भद्रे स्वप्नः शुभो ऽयं ते स्त्रीणां भर्तुशुभं शुभम् // kavk_24.143 //

इत्युक्ते बोधिसत्त्वेन नोचे किंचिद् यशोधरा / पुनश्च निद्राभिमुखी बभूव मीलितेक्षणा // kavk_24.144 //

शक्रब्रह्ममुखाः सर्वे समेत्याथ सुधाभुजः / चक्रिरे बोधिसत्त्वस्य सत्त्वोत्साहप्रपूरणम् // kavk_24.145 //

तैर्देवपुत्राश्चत्वारः समादिष्टा महाजवाः / सहाया गमने तस्य भूशैलाब्धिधृतिक्षमाः // kavk_24.146 //

शक्रादिष्टेन यक्षेण पाञ्चिकाख्येन निर्मितैः / सहर्म्यासक्तसोपानैरवतीर्य विनिर्ययौ // kavk_24.147 //

सुप्तं सारथिमादाय छन्दकाख्यं प्रबोध्य सः / उत्सादमिव जग्राह कण्ठकाख्यं तुरङ्गमम् // kavk_24.148 //

तं तीक्ष्णरुचिरं लक्ष्मीकटाक्षतरलं हरिम् / स चक्रे संयमालीनं मूर्धि संस्पृश्य पाणिना // kavk_24.149 //

शमोद्यमे सुमनसा स् अको ऽप्यन्तर्बहिः समह् / शिशवो ऽपि विमुञ्चन्ति यत्प्रभावेण चापलम् // kavk_24.150 //

बलजिज्ञासया न्यस्तं तेनाथ चरणं क्षितौ / न ते कम्पयितुं शेकुर्देवपुत्राः सविस्मयाः // kavk_24.151 //

छन्दकेन सहारुह्य निस्तरङ्गं तुरङ्गमम् / स जगाहे महद्व्योम विमलं स्वमिवाशयम् // kavk_24.152 //

प्रययौ तरलावर्तिनर्तितोष्णीषपल्लवः / संसर्पिपवनोल्लसैः शोकोच्छ्वास इव श्रियः // kavk_24.153 //

तस्याभरणरत्नांशुलेखाभिः शबलं नभः / जग्राह सूत्रपत्रालीविचित्रम्जिव चीवरम् // kavk_24.154 //

कीर्णाश्रुबिन्दुकलिता विलोलनयनोत्पलाः / व्रजन्तं ददृशुर्दृश्यास्तमन्तःपुरदेवताः // kavk_24.155 //

संसारमिव विस्तीर्णं पुरं सनृपबान्धवम् / दूरात् प्रदक्षिणीकृत्य क्षम्यतामित्यभाषत // kavk_24.156 //

क्षपायां क्षणशेषायाम् जने निद्राभिमुद्रिते / तं ददर्श महान्नाम प्रबुद्धो राजबान्धवः // kavk_24.157 //

दिवि दृष्ट्वा व्रजन्तं तं शशाङ्कशङ्कया हृतः / ūce ciraṃ vicāryoccairbāṣyāzncitavilocanah // kavk_24.158 //

चित्रमेतद् विरक्तव्तं बन्धुजीवोपमस्य ते / कुमार रुचिराकार न युक्तं युक्तकारणम् // kavk_24.159 //

वंशोत्कर्षविशेषार्थू निबद्धाशः पिता त्वयि / कस्मान्निराश क्रियते सर्वाशाभरण त्वया // kavk_24.160 //

इति शाक्यस्य महतः श्रुत्वा वाक्यं नृपात्मजः / तमूचे बान्धवप्रीतिर्बन्धो वन्धनशृङ्खला // kavk_24.161 //

अयं कायः क्षयं याति मिथ्यागृहसुखप्रियः / विषयोग्रविष्र्तानाममृतायतनं वनम् // kavk_24.162 //

हस्ताकृष्टस्त्रिफणिफणभृन्मस्तकन्यस्तमृत्यु कण्ठाबद्धित्कटविषलतापल्लवालोलमालः / दीप्ताङ्गारप्र्करगहनं गाहते दुर्गमार्गं संसारे ऽस्मिन् विषयनिचये सप्रमोदः प्रमादी // kavk_24.163 //

इत्युदीर्य व्रजन् व्योम्ना विलङ्घ्य नगरं क्षणात् / बहिर्भूतलमभ्येत्य स ययौ वाजिना जवात् // kavk_24.164 //

महता शाक्यमुख्येन बोधितस्याथ भूपतेः / अन्तःपुरे च कान्तानामुद्भूतः करुणः स्वरः // kavk_24.165 //

अथ ब्रह्मेन्द्रधनदप्रमुखस्त्रिदशैर्वृतः / राजसूनुर्वनं प्राप गत्वा द्वादशयोजनम् // kavk_24.166 //

अवरुह्याथ तुरगात्ग् विमुच्याभरणानि सः / उवाच सूचितानन्दश्छन्दकं वदनत्विषा // kavk_24.167 //

गृहीत्वाबह्रणानि त्वं हयं च व्रज मन्दिरम् / मेदानीमस्ति मे कृत्यमेतैर्मायानिबन्धनैः // kavk_24.168 //

वने ऽस्मिन्नहमेकाकी शमसंतोषबान्धवः / एकः संजायते जन्तुरेक एव विपद्यते // kavk_24.169 //

विषमविषययोगं भोगमुत्सृज्य रे कः सरसरति विशेषक्लेशशोषप्रवृत्तः / परिभवभुवने ऽस्मिन्नेष नः संनिवेशः शमितमदनकान्तिः शान्तिमेव श्रयामि // kavk_24.170 //

इत्युक्त्वाभरणान्यस्य दीप्तान्यङ्के मुमोच सः / त्यक्तशोकान्वितानीव मुक्तापक्कणसंचये // kavk_24.171 //

चूडां निस्कृष्य खङ्गेन स चिक्षेप नभःस्थले / शक्रश्च तम् समादाय निनाय दिवमादरात् // kavk_24.172 //

केशः क्लेश इवोत्कृत्तो यत्र तेन महात्मना / केशप्रतिग्रहं चैत्यं सद्भिस्तत्र निवेशितम् // kavk_24.173 //

छन्दको ऽप्यश्वमादायं प्रयातः सप्तभिर्दिनैः / शनैः प्राप पुरोपान्तं शोकार्तः समचिन्तयत् // kavk_24.174 //

शून्यं तुरगमादाय परित्यज्य नृपात्मजम् / द्रष्टुं शक्नोमि नृपतिं कथं पुत्रप्रलापिनम् // kavk_24.175 //

विचिन्त्येति हयं त्यक्त्वा स तत्रैव व्यलम्बत / शून्यासनः परं वाजी मूर्तः शोक इवाविशत् // kavk_24.176 //

तं दृष्ट्वान्तः पुरजनः सामात्यश्च महीपतिः / प्रतिप्रलापमुखराश्चक्रिरे निखिला दिशः // kavk_24.177 //

उद्भूतार्तस्वरैः कण्ठैः सोत्कण्ठैः स विषादवान् / सर्वैर्गृहीतकीर्णाश्रुर्वाजी जीवितमत्यजत् // kavk_24.178 //

स बोधिसत्त्वसंस्पर्शपुण्यप्राप्तिपवित्रितः / जग्राह ब्राह्मणकुले जन्म संसारमुक्तये // kavk_24.179 //

शक्रदत्तं कुमारस्तु यत्र काषायमग्रहीत् / काषायग्रहणम् तत्र चैत्यं चक्रे महाजनः // kavk_24.180 //

विभवमभववृत्त्यै जन्म जन्मप्रमुक्त्यै विजनमपि जनानां मोहगर्तान्निवृत्त्यै / इति स कुशलकामः काममुत्सृज्य भेजे गुणकृतजनरागः श्लाघ्यतां त्यक्तरागः // kavk_24.181 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायामभिनिष्क्रमणावदानं चतुर्विशः पल्लवः //

25. मारविद्रावणावदानम् /

जयन्ति ते जन्मभयप्रमुक्ता भवप्रभावाभिभवाभियुक्ताः / यैः सुन्दरीलोचनचक्रवर्ती मारः कृतः शासनदेशवर्ती // kavk_25.1 //

ततस्तपोवने चास्मिन् बोधिसत्त्वे तपोजुषि / तदुपस्थापकाः पञ्च वाराणस्यां प्रवव्रजुः // kavk_25.2 //

स्पृहणीयो मुनीन्द्राणामथ शाक्यमुनिः शनैः / स्वयं सेनायनीग्रामं जनचारिकया ययौ // kavk_25.3 //

तत्र सेनाभिधानस्य कन्ये गृहपतेः सुते / नन्दा नन्दबलाख्या च चारुवृत्ते बभूवतुः // kavk_25.4 //

शुद्धोदनस्य भूभर्तुस्ते श्रुत्वा विश्रुतं सुतम् / चक्राते तद्विवाहार्थं व्रतं द्वादशवार्षिकम् // kavk_25.5 //

आमोदिनीनां हृदये सदा सूत्रवदास्थितः / मालानामिव बालानामभिलाषः स्वभावजः // kavk_25.6 //

धेनूनां पीतदुग्धानां दुग्धं ताभ्यां पुनः पुनः / गृहीट्वा स्फटिकस्थाल्या व्रतान्ते पायसं शुभम् // kavk_25.7 //

विधिवत्पायसे सिद्धे विप्ररूपः सुरेश्वरः / तं समभ्याययौ देशं देवश्च कमलासनः // kavk_25.8 //

हर्षादतिथिभागे ऽथ कन्यकाभ्याम् समुद्धृते / शक्रो ऽवदत्सर्वगुणोदयायाग्रे प्रदीयताम् // kavk_25.9 //

मत्तो ऽयमधिकस्तावद्ब्रह्मणः प्रथमो ऽपि च / इत्युक्ते सुरराजेन प्रोवाच चतुराननः // kavk_25.10 //

मत्तो ऽधिको देव आस्ते शुद्धावासनिकायिकः / इत्युक्ते ब्रह्मणा ते ऽपि जगदुर्गगनस्थिताः // kavk_25.11 //

सर्वप्रतिविशिष्टो ऽसौ बोधिसत्त्वस्तपःकृशः / नद्यां निराजनाख्यायां विगाह्य सलिले स्थितः // kavk_25.12 //

एतदाकर्ण्य कन्याभ्यामाहूय मणिभाजने / अवतीर्यार्पितं भक्त्या तदस्मै मधुपायसम् // kavk_25.13 //

बोधिसत्त्वस्तदादाय रत्नपात्रीं ददौ तयोः / दत्तेयं न पुनर्ग्राह्येत्युक्त्वा जगृहतुर्न ते // kavk_25.14 //

सा तेन नद्यां निक्षिप्ता नागैर्नीता प्रभावती / विक्षोभ्याप्याहृता तेभ्यस्तार्क्ष्यरूपेण वज्रिणा // kavk_25.15 //

प्रसादी बोधिसत्त्वो ऽथ कन्यायुगलमभ्यधात् / दानस्य प्रणिधानेन भवत्योः किं समीहितम् // kavk_25.16 //

ते तमूचतुरानन्दनिधिः शुद्धोदनात्मजः / सर्वार्थसिद्धो ऽभिमतः कुमारः पतिरावयोः // kavk_25.17 //

उद्यमं मारलीलायाः सरसं तद्वचस्तयोः / न लिलिम्प मनस्तस्य पाद्मं दलमिवोदके // kavk_25.18 //

स जगाद कुमारो ऽसौ न किं प्रव्रजितः श्रुतः / न तस्य लोलनयनाः प्रियाह् श्रिय इव स्त्रियः // kavk_25.19 //

इत्यनीप्सितमाकर्ण्य दीर्घं निश्वस्य कन्यके / ऊचतुर्दानधर्मो ऽयं सिद्धौ तस्यैव जायताम् // kavk_25.20 //

अदृष्टस्नेहसंश्लिष्टः प्रविष्टो ऽन्तः पराङ्भुखः / न नाम सुचिराभ्यस्तः पक्षपातो निवर्तते // kavk_25.21 //

इति तद्वचनं श्रुत्वा बोधिसत्त्वः प्रसन्नधीः / प्रयातस्ते समामन्त्र्य विश्रान्त्यै काननान्तरम् // kavk_25.22 //

पायसामृतभागेन लब्धदिव्यबलोदयः / प्रच्छायतरुसुच्छायमारुरोह महीधरम् // kavk_25.23 //

पर्यङ्कबन्धमाधाय तत्र तस्मिन् सुखं स्थिते / अहंकार इवात्युच्चशिराह् सो ऽद्रिर्व्यगीर्यत // kavk_25.24 //

विशीर्णभूधरे तस्मिन् स प्रदध्यौ विषण्णधीः / सपक्षालानि कर्माणि मया कानि कृतान्यहो // kavk_25.25 //

इति चिन्ताशतोच्छ्वासं तमूचुर्व्योमदेवताः / न त्वया विहितं साधो कर्म किंचिदसांप्रतम् // kavk_25.26 //

अच्छिन्नोत्तप्तकुशलं धर्तुं न क्षमते क्षितिः / स त्वमुत्तप्तकुशलः प्रोच्चशैलशताग्द्गुरुः // kavk_25.27 //

निरञ्जनीं समुत्तीर्य सरितं व्रज निश्चलम् / सिद्धिदं बोधिसत्त्वानाम् देशं वज्राअस्नाभिधम् // kavk_25.28 //

देवतादिष्टमार्गेण प्रस्थितस्यास्य भूतले / पादन्यासैरभूत्तस्य हेमपद्मपरंपरा // kavk_25.29 //

पृथिवी व्रजतस्तस्य प्रोल्लसत्सलिलाकुला / रणन्ती कांस्यपात्रीव प्रोन्ननाम ननाम च // kavk_25.30 //

तानि तानि निमित्तानि प्रवृत्तानि ददर्श सः / येषामनुत्तरज्ञाननिधानसाधनं फलम् // kavk_25.31 //

निरञ्जनाय भुवने नागो ऽन्धः कालिकाभिधः / बुद्धोत्पादितदृरभूमेः शब्दमाकर्ण्य निर्ययौ // kavk_25.32 //

सर्वलक्षणसंपन्नं दीप्तजाम्बूनदद्युतिम् / sa bodhisattvamālokya provāca racitāznjaliḥ // kavk_25.33 //

नलिननयन कान्तस्त्वं वने यौवने ऽस्मिन् विहरसि विरहार्तिं संपदामर्पयित्वा / अशमशमविशेषोन्मेषसंतोषहेतुर् भवसि भवसमुद्रे देहिनां सत्यसेतुः // kavk_25.34 //

अथामुञ्चन्त्येते भयतरलतामत्र हरिणाः यथा लीलाचक्रं विहरति समीपे खगगणः / ससत्त्वासत्त्वाना किमपि हृदयाश्वाससदनं तथा मन्ये बौद्धं वपुरिदमनायाससुखदम् // kavk_25.35 //

करिकलभकह् पद्मप्रीत्या करोति हरेः करं सुखयति शिखी स्निग्धालापं कलापशिखानिलै / भवति हरिणी लोलापाङ्गा पुरः प्रणयोन्मुखी प्रशमसमयस्येयं पुण्यप्रसादमयी स्थितिः // kavk_25.36 //

अद्यैव बुद्धत्वमवाप्य शुद्धं त्वं बोधिमेष्यत्य(?)खिलां त्रिलोकीम् / सद्यःप्रसादप्रमदावदातां कुमुद्वती पूर्ण इवामृतांशुः // kavk_25.37 //

अन्योन्यं दिननाथदीप्तमहसः सद्यस्तवालोकनाल् लोकानां कनलप्रबोधकलया दिव्यप्रकाशस्पृशाम् / निर्याती हॄदयान्निबद्धमधुपश्रेणिव संबन्धन- त्रस्तान्तर्न पुनः करिष्यति पदं मोहान्दकारावलिः // kavk_25.38 //

इति ब्रुवाणां विनयान्नागराजः प्रसन्नधीः / बोधिसत्त्वं समाभास्य समुत्तीर्य नदीं ययौ // kavk_25.39 //

वज्रासनपदं प्राप्य बोधिमूलमनाकुलम् / दक्षिणाग्रैः कुशैश्चक्रे शक्तदत्तैः स संस्तरम् // kavk_25.40 //

तत्रोपविश्य पर्यङ्कबद्धो निश्चलनिश्चयः / मन्थावसानविश्रान्तः स दुग्धाब्धिरिवाबभौ // kavk_25.41 //

असाधारः क्षमाधारः स धीरसरलाकृतिः / रुरुचे काञ्चनरुचिः परो मेरुरिवाचलः // kavk_25.42 //

असावक्षयपर्यन्तः पर्यङ्को ऽयं मम स्थिरः / बबन्धेति स संकल्पं कृत्वा प्रतिमुखीं स्मृतिम् // kavk_25.43 //

अत्राण्तरे समभ्येत्य मारः संयममत्सरः / लेखहारस्तत्र तूर्णं बोधिसत्त्वमभाषतः // kavk_25.44 //

अकामकामता केयं लोके बन्धनदा मता / अकालकलिकाकारा मतिस्ते कास्य कामना // kavk_25.45 //

गृहीतं हतशङ्केन देवदत्तेन ते पुरम् / निरुद्धन्तःपुरश्रेणीर्बद्धः शुद्धोदनो नृपः // kavk_25.46 //

इति श्रुत्वैव वचनं शोकामर्षविषोज्झितः / अशिक्षितविकारेण चेतसा स व्यचिन्तयत् // kavk_25.47 //

अहो बतान्तरायं मे मारः कर्तुं समुद्यतः / नर्तयत्येष दुर्वृत्तः शिस्वण्डिक्रीडयाजगत् // kavk_25.48 //

मार मार विरामस्ते दौर्जन्यस्य न जायते / एकेन हिंसायज्ञेन प्राप्तेयं कम्रता त्वया // kavk_25.49 //

यज्ञदाणतपःश्लाघां नात्मनः कर्तुमुत्सहे / स्वगुणोदीरणम्लानं पुण्यपुष्पं हि शीर्यति // kavk_25.50 //

इति निर्भत्सितस्तेन चित्तस्तेनः शरीरिणाम् / सामर्षः प्रययौ मारः समारम्भाद् हतोद्यमः // kavk_25.51 //

अथादृश्यन्त ललिता लालित्याञ्चितलोचनाः / भ्रमद्भृङ्गरङ्गिण्यः कान्ताश्चूतलता इव // kavk_25.52 //

चारुतच्चरितातृप्तास्तिस्रस्ताः कामकन्यकाः / सरागं पादनलिनीन्यासैश्चक्रुस्तपोवनम् // kavk_25.53 //

विलोचनेन हरिणी करिणी गतिविभ्रमैः / तत्र ताभिर्मुखाम्भोजैर्नलिनी मलिनीकृता // kavk_25.54 //

यौवनाभरणैरङ्गौरनुरागाविलेपनैः / लावण्यवसनैस्तासां कामो ऽभूदप्यचेतसाम् // kavk_25.55 //

वज्रासनसमाधानध्याननिश्चललोचनम् / तं विलोक्याभवत् तासां विस्मयध्यानधारणा // kavk_25.56 //

ता बोधिसत्त्वसंकल्पान् मदरागमयं वयः / परित्यज्यैव सहसा सलज्जा भेजिरे जराम् // kavk_25.57 //

प्रतीपगमनात्तासामथ भग्नमनोरथः / मन्मथः प्रथितारम्भः सैन्यसंब्ःआरमाददे // kavk_25.58 //

सर्वप्रहरणैर्व्याप्तं नानाप्राणिमुखैर्भयैः / षट्त्रिंशत्कोटीविपुलं बलं तस्य समुद्ययौ // kavk_25.59 //

स्वयमाकर्णनिष्कृष्टकोपक्रूरशरासनः / मारः स्फारविकारेण बोधिसत्त्वं समाद्रवत् // kavk_25.60 //

शस्त्रवृष्टिस्तदुत्सृष्टा सह पांशुविषाश्मभिः / प्रययौ बोधिसत्त्वस्य मन्दाराम्बुजतुल्यताम् // kavk_25.61 //

पुनर्मारबलोत्सृष्टा शस्त्रवृष्टिर्घृतक्षमे / चक्रिरे देवतास्तस्य वज्रप्रतिसमाश्रयम् // kavk_25.62 //

स्मरो ऽपि नष्टसंकल्पः समाधेः श्रोत्रकण्टकम् / घण्टापटुरटत्पत्रं निर्ममे स्फटीकद्रुमम् // kavk_25.63 //