अवदानकल्पलता

भगवन्तमथामन्त्र्य नृपतिर्गन्तुमुद्यतः / ददर्श नानुगानग्रे न रथं न च मन्त्रिणम् // kavk_11.58 //

स पद्भ्यामेव शनकैः प्रस्थिताम् पृथिवीपतिः / दूरादपश्यदायान्तीं वर्षाकारां समालिकाम् // kavk_11.59 //

ते पृष्ट्वा तद्गिरा ज्ञात्वा सो ऽभिषिक्तं विरूढकम् / विससर्ज सुतैश्वर्यपरिभोगाय मालोकाम् // kavk_11.60 //

वर्षाकारां समादाय स मित्रस्य महीपतेः / अजातशत्रोर्नगरं प्रात राजगृहाभिधम् // kavk_11.61 //

स तत्प्तश्छत्रविरहात् क्षुप्तिपासाश्रमान्वितः / ययौ वमन्निव श्वासं दीर्घेश्वारममारुतैः // kavk_11.62 //

सुखमस्खलितं केन प्राप्तं कस्यायुरायतम् / न कस्यानुपदं दृष्टः क्षयः सपदि संपदः // kavk_11.63 //

स जीर्णमूलकं भुक्त्वा कर्ममूलमिवायतम् / क्षणं पीत्वा च पानीयं पपाताप्तविषूचिकः // kavk_11.64 //

अनित्यतामविज्ञाय मोहाय पतते जनह् / स चापायनिकायस्य कायस्योपायतृष्णया // kavk_11.65 //

अजातशत्रुः श्रुत्वैव कोसलेश्वरमागतम् / अभ्येत्य पांशुपूर्णास्यं विगतासुं ददर्श तम् // kavk_11.66 //

तस्य जायानुयातस्य स कृत्वा देहसत्क्रियाम् / भगवन्तं ययौ द्रुष्टुं सुगतं दुःखशान्तये // kavk_11.67 //

स तं प्रणम्य प्रोवाच भगवन् कोसलेश्वरः / पुरं मे सुहॄदः प्राय निर्धनो निधनं गतः // kavk_11.68 //

धिङ्भामसंपदं पापं मिहादयशसः पदम् / विभवो येन नैवायं मित्रोपकरणीकृतः // kavk_11.69 //

हृदये विनिवेश्याशां प्राप्तः सुहॄदमापदि / सुहृन्नैष्फल्यमायाति यस्य किं तेन जीवता // kavk_11.70 //

मित्रोपकरणं लक्ष्मीर्दीनोपकरणम् धनम् / भीतोपकरणं प्राणा येषां तेषां सुजीवितम् // kavk_11.71 //

कुकर्म किं कृतं तेन भगवन् ऊर्वजन्मनि / यस्य पाकेन पर्यन्ते प्रपेदे सो ऽतिदुर्दशाम् // kavk_11.72 //

इति पृष्टः क्षितीशेन भगवान् साश्रुचक्षुषा / तमूचे तापशमनीं दिशन् दशनचन्द्रिकाम् // kavk_11.73 //

मा शुचः पृथिवीपाल स्वभावो ऽयं भवस्थितः / एवंविधैव भावानामसत्यानामनित्यता // kavk_11.74 //

विसारिसंसारवनान्तरे ऽस्मिन् निसर्गलोलः किल कामभृङ्गः / स्वच्छन्दजातजनपुष्करजीवपुञ्जकिञ्जल्कपुञ्जमनिशं कवलीकरोति // kavk_11.75 //

तरङ्गन्तो भोगाश्चकितहरिणीलोचनचलाः क्षणे ऽलक्ष्या लक्ष्मीर्जनजलदविद्योतनतडित् / शरीराब्जे बालातपचपलरागं नववयः क्षयं याति क्षिप्रं भवमरूतटे जीवितकणः // kavk_11.76 //

मनो मैत्रीपात्रं परहितरतिर्धर्मधनता मदोद्भेदच्छेदक्षमशमविचारे परिचयः / अयं तत्वान्वेषो विषयसुखवैमुख्यसुखिनाम् असारे संसारे परिहृतविकारः परिभवः // kavk_11.77 //

जनह् शोचति दुःखेषु क्षिप्रं हत इवाश्मना / न करोति पुनस्तीव्रतदापातप्रतिक्रियाम् // kavk_11.78 //

पश्यतो ऽपिभवायासं निर्विवेकस्य सर्वथा / क्रियते किं जनस्यास्य मोहादकुशलस्पृशः // kavk_11.79 //

पुरा विप्रः सुशर्माख्यः कुतश्चित्प्राप्य मूलकम् / निधाय जननीहस्ते ययौ स्नातुं नदीतटम् // kavk_11.80 //

सापि प्रत्येकबुद्धाय ताम् पाप्ताय तदन्तरे / प्रणता पात्रहस्ताय तदेवाभिमूखी ददौ // kavk_11.81 //

अथ स्नात्वा समायातस्तत्सुतस्त्वरितं क्षुधा / जननीं भोजनारम्भे ययाचे निजमूलकम् // kavk_11.82 //

पुण्यं पुत्रानुमोदस्व तन्मयातिथये ऽर्पितम् / इति मातुर्वचः श्रुत्वासो ऽभूद्विद्ध इवेषुणा // kavk_11.83 //

सद्यो विषूचिकार्तस्य मन्मूलकमनल्पकम् / कुक्षिं भित्त्वा विनिर्यातु प्राणैः सह त वातिथेः // kavk_11.84 //

इति तस्याप्तपापस्य वाक्यारुष्येण भूयसा / विसूचिकैव पर्यन्ते बभूवपरजन्मनि // kavk_11.85 //

प्राक्पुण्यान्तरपाकेन स एवाद्य प्रसेनजित् / विपुलं राज्यमासाद्य तयैवान्ते क्षयं गतः // kavk_11.86 //

संसारपथपान्थानामेवं कर्म शुभाशुभम् / पाथेयमिव हस्तस्थम् भोगायैवोपपद्यते // kavk_11.87 //

इति श्रुत्वा भगवतस्तथ्यं पथ्यं च तद्वचः / एवमेतदिति ध्यात्वा तं प्रणम्य ययौ नृपः // kavk_11.88 //

अत्रान्तरे प्राप्तराज्यः शाक्यवैरं विरूढकः / पुरोहितसुतेनैत्य स्मारितस्तत्क्षयोद्यतः // kavk_11.89 //

प्रययौ शाक्यनगरं गजाश्वरथरेणुना / मोहेनेव दिशां कुर्वन् निर्विवेकं धियामिव // kavk_11.90 //

सर्वज्ञो भगवान् ज्ञात्वा तस्य तद्दुष्टचेष्टितम् / गत्वा शाक्यपुरोपान्ते तस्थौ शुष्कतरोरधह् // kavk_11.91 //

दूरात्तत्र स्थितं दृष्ट्वा तमागच्छन् विरूढकः / अवतीर्य रथादग्रमभ्येत्य प्रणतो ऽवदत् // kavk_11.92 //

सत्सु स्निग्धपलाशेषु घनच्छायेषु शाखिषु / भगवन्नत्र विश्रान्तिः किमु शुष्कतरोरधः // kavk_11.93 //

इत्युक्तः क्षितिपालेन तं प्राह भगवान् जिनः / ज्ञातिच्छाया नरपतेः चन्दनादपि शीतला // kavk_11.94 //

नास्ति ज्ञातिसमं वित्तं नास्ति ज्ञातिसमा धृतिः / नास्ति ज्ञातिसमा छाया नास्ति ज्ञातिसमह् प्रियः // kavk_11.95 //

ममैते भूपते शाक्या ज्ञातयस्यत्पुरान्तिके / जातः प्रियो ऽयं तत्प्रीत्या शुष्कशाखो ऽपि पादपः // kavk_11.96 //

श्रुत्वैतद्विरतामर्षः शाक्यानां पक्षपातिनम् / भगवन्तं विदित्वैव न्यवर्ततः विरूढकः // kavk_11.97 //

भगवानपि शाक्यानां ज्ञात्वागामि भयं ततः / श्रेयसे शुद्धसत्त्वानाम् विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_11.98 //

श्रोतापत्तिफलं कैश्चित् सकृदागामि चापरैः / अनागामिफलं चान्यैः संप्राप्तं तस्य शासनात् // kavk_11.99 //

शेषास्तु मूढमतयः शाक्याः प्रापुर्न तत्पदम् / सन्ति के ऽपि खगा येषाम् वासरे तिमिरो ऽद्भवः // kavk_11.100 //

निवृत्तस्याथ नृपतेः पुरोहितसुतस्ततः / वैरसर्पस्य सुप्तस्य विदधे प्रतिबोधनम् // kavk_11.101 //

स तेन प्रेरितश्चक्रे मतिं शाक्यकुलक्षये / वैरानलं प्रचलनं करोति पिशुनानिलः // kavk_11.102 //

घोरदुर्जनमन्त्रेण सहसोत्थापिताः खलाः / वेताला क्षितिपालाश्च न कस्य प्राणहारिणह् // kavk_11.103 //

सैन्ये गजरथोदग्रे ततस्तस्मिन् प्रसर्पति / बभूव पुरसंक्षोभः शाक्यानां रूद्धवर्त्मनाम् // kavk_11.104 //

तस्मिन् भगवान् रक्षार्थं शाक्यानां पक्षपातिनम् / समुद्यतं तत्र महामौद्गल्यायनमब्रवीत् // kavk_11.105 //

शाक्यानां कर्मदोषो ऽयं सर्वथा समुपस्थितः / तत्र रक्षविधानं ते गगने सेतुबन्धनम् // kavk_11.106 //

पुंसमविन्त्यविभवानि शुभाशुभानि आयान्ति यान्ति च मुहुर्निरवग्रहाणि / कर्माक्षराणि निजजन्मपदस्वहस्तन्यस्तानि नाम न भवन्ति निरर्थकानि // kavk_11.107 //

इति वाक्याद्भगवतस्तस्मिन् याते प्रणम्य तम् / चक्रिरे संविदं शाक्याह् प्रत्यासन्ने विरूढके // kavk_11.108 //

हिंसास्माभिर्न कर्तव्या प्राणिमात्रस्य कस्यचित् / शराः शरीरमस्माकं विशन्त्वरिसमीरिताः // kavk_11.109 //

इति संविदमाधाय ते वियष्टिकपाणयः / धीर्ः परोद्यमे तस्थुरवारयितकार्मुकाः // kavk_11.110 //

अत्रान्तरे कर्मयोगान्निजदेशानवस्थितः / अज्ञात्वा संविदं शाक्यः शंपाकह् समुपाययौ // kavk_11.111 //

स दृष्ट्वा नगरे बद्धसंनाहं वसुधाधिपम् / कोपादेकश्चकारास्य रणे सुभटसंक्षयम् // kavk_11.112 //

युद्धे पुरुषसिंहेन हतास्ते वीरकुञ्जराः / प्रययुः स्पृहणीयत्वं यशोभिर्मक्तिकैरिव // kavk_11.113 //

स को ऽपि तस्य जज्वाल कोपितस्य परैरसिः / स ययौ यत्प्रतापेन विपुलां रिपुवाहिनीम् // kavk_11.114 //

प्रवेशं न ददुः शाक्याः शंपाकस्य द्विषां वधात् / स्वजनो ऽपि परित्यक्तः स तैर्निस्त्रिंशकर्मणा // kavk_11.115 //

निजे ऽपि विमुखाः क्रूरे साधवे दह्रम्बन्धवः / धानादपि वदान्यत्वं सुकृतं स्वजनादपि // kavk_11.116 //

* * * * * * * * / शतमौचित्यनित्यानामायुषो ऽपि यशः प्रियम् // kavk_11.117 //

निर्वासितः स तैः प्राप्तः शनैर्भगवतो ऽन्तिकम् / ययाचे ऽभ्युदयायाइव तं किंचिन्निजलाञ्छनम् // kavk_11.118 //

ऋद्धं भगवता दत्तं निजकेशनखांशकम् / स जगाम समादाय वाकुडं नाम मण्डलम् // kavk_11.119 //

तत्र प्रज्ञाप्रभावेण शौर्योत्साहगुणेन च / स प्राप राज्यं धीराणां सर्वत्र सुलभाः श्रियः // kavk_11.120 //

दक्षाणां लक्षणं लक्ष्मीः सहजं विदुषां यशः / व्यवसायसहायानाम् कलत्रं सर्वसिद्धयः // kavk_11.121 //

तत्र स्थितो भगवतः सो ऽथ केशनखांशके / स्तूपप्रतिष्ठामकरोद्वर्रत्नविराजिताम् // kavk_11.122 //

विरूढको ऽपि शाक्यानां वैरपारतितीर्षया / पुनर्युक्त्या पुरद्व्हारभेदेन सहसाविशत् // kavk_11.123 //

हत्वा तत्र सहस्राणि शाक्यानां सप्तसप्तति / बद्ध्वा कन्याकुमाराणां स सहस्रमथाहरत् // kavk_11.124 //

शतानि पञ्च शाक्यानाम् गजैर्लोहैश्च मर्दनैः / संप्रमृज्य पुरीं चक्रे कृतान्तनगरीमिव // kavk_11.125 //

भगवानपि शाक्यानाम् शत्रूणा भेदनं कृतम् / कर्मानुबद्धं विज्ञायं बभूव विमनाः क्षणम् // kavk_11.126 //

पप्रच्छुस्तं समभ्येत्य भिक्षवः करुणाकुलाः / किं कर्म विहितं शाक्यैर्घोरं यस्येदृशं फलम् // kavk_11.127 //

भगवाननिति तैः पृष्टः सर्वज्ञस्तानभाषत / निजकर्मविपाकेन शाक्यानामेष संक्षयः // kavk_11.128 //

कृष्टौ पुरा महामत्स्यौ धीवरैः सरितो ऽन्तरात् / तदा निकृत्तौ शल्येन भूयो ऽप्यव्यथयन् धृतौ // kavk_11.129 //

कालेन चारुताम् यातैस्तैरेव परजन्मनि / हतौ गॄहपती दग्ध्वा तावेव धनहारिभिः // kavk_11.130 //

तौ मत्स्यौ तौ गृहस्थौ च विरूढकपुरोहितौ / दासानां तस्कराणाम् च शाक्यानाम् मृत्युताम् गतौ // kavk_11.131 //

इति श्रुत्वा भगवतः कर्मणां फलसंततिम् / अविसंवादिनीमेव मेनिरे सर्वभिक्षवः // kavk_11.132 //

विरूढको ऽथ स्वपुरं प्राप्य विजयदुर्मदः / जेतानाम्ना सुतेनोक्तः प्रणयाद्बाललीलया // kavk_11.133 //

देव किं निहताः शाक्यान् न ते ऽस्माकं कृतागसः / इति ब्रुवाणमवधीन्निजसूनुं विरूढकः // kavk_11.134 //

निपातमतिमृद्गति निहन्ति न करोति किम् / मदलब्धनधायासो मातंग इव दर्जनः // kavk_11.135 //

स जगाद सभासीनः स्वभूजाववलोकयन् / अहो नु मम तापाग्नौ द्विसद्भिः शलभायितम् // kavk_11.136 //

कृतान्ततोरणस्तम्भौ प्राज्यौ मम भुजाविमौ / निष्ःशेषवधदीक्षायां शाक्यानां गुरुतां गतौ // kavk_11.137 //

तं तस्य विक्रमं श्लाघ्यं हृतास्ताः शाक्यकन्यकाः / श्रुत्वा बभाषिरे तीव्रमुद्वेगनमिताननाः // kavk_11.138 //

कर्मपाशनिबद्धानां खगानामिव देहिनाम् / निधनोल्लङ्घने शक्तिर्नास्ति पक्षवतामपि // kavk_11.139 //

येनाग्निः शममेति तत्किल जलं प्राप्नोत्यलं वाडवः तिग्मांशुग्रहणं करोति समये हेलावलेह्यं तमह् / पर्यालोचनवर्त्मनामविषयं साश्चर्यचर्यास्पदं सर्वं कार्मिकतन्त्रयन्तिमिदं कः कस्य कर्तुं क्षमः // kavk_11.140 //

एतदाकर्ण्य नृपतिः पदान्तर इवेरगः / करच्छेदं दिदेशासां घोरामर्षविषोत्कटः // kavk_11.141 //

तीरे यस्याः कृतं तासां पाणिच्छेदनवैशसम् / साद्यापि हस्तगभति ख्याता पुष्करिणी भुवि // kavk_11.142 //

लतास्वपि ह्कुकूलाग्निं क्रकचं नलीनीष्वपि / मालास्वपि शिलावर्षं पातयन्त्येव निर्घृणाः // kavk_11.143 //

ताश्छिन्नपाणिकमलास्तत्र तीव्रव्यथातुराः / भगवन्तं धिया ध्यात्वा शरणं शरणं ययुः // kavk_11.144 //

तासां विज्ञाय सर्वज्ञस्तीव्राम् मर्माहतिव्यथाम् / शचीमचिन्तयद्देवीं तत्समाश्वासनोचिताम् // kavk_11.145 //

तत्स्पर्शजातहस्ताब्जास्ता दिव्यवसनावृताः / ययुश्चित्तप्रसादेन ताह् स्वर्गं त्यक्तविग्रहा // kavk_11.146 //

देवकल्पास्तमासाद्य दिव्यपद्मोत्पलाङ्किताः / धर्मदेशनया शास्तुस्ताह् प्रापुर्विपुलं पदम् // kavk_11.147 //

भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टस्तत्कर्मफलमभ्यधात् / पाणिचापल्यमेताभिः कृतं भिक्षुविडम्बने // kavk_11.148 //

कर्मणस्तस्य पाकेन विशसे पतिताह् परम् / मयि चित्तप्रसादेन प्राप्ताश्चैताह् शुभां गतिम् // kavk_11.149 //

इत्युक्त्वा भगवान् कर्मफलपाकविचित्रताम् / भुक्षीणां तत्प्रसङ्गेन विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_11.150 //

अत्रान्तरे गूढचारी राज्ञा प्रणिहितश्चरः / भगवच्चरितं ज्ञात्वा विरूढकमुपाययौ // kavk_11.151 //

सो ऽवदद्देव भिक्षूणां तेनेदं कथितं पुरः / स्वकर्मफलमासन्नं तस्य पश्यामि भूपतेह् // kavk_11.152 //

सप्ताहेनाग्निना दग्धः स पापात्मा पुरोहितः / अवीचिनाम्नि नरके दुःसहे निपतिष्यति // kavk_11.153 //

इति तद्वचनं श्रुत्वा नृपतिः सपुरोहितः / यत्नादुवास सप्ताहं जलान्वितगृहान्तरे // kavk_11.154 //

क्षणावशेषे सप्ताहे तस्मिन्नन्तःपुरं गते / सूर्यकान्तार्कसंतापयोगाज्जज्वाल पावकः // kavk_11.155 //

उद्भूतेन प्रलयसवनावर्तिनेवाशु वेगान् निर्दग्धो ऽसौ धगिति शिखिना नारकं प्राप वह्निम् / अस्मिंल्लिके ज्वलनजटिलाः पापिनां प्रेत्य रागाः सर्वत्रैव स्थिरसुखभुवः शीतलाः पुण्यभाजाम् // kavk_11.156 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां विरूढकावदानं नाम एकादशः पल्लवः //

12. हारीतिकादमनावदानम् /

दुःखं नुदन्ति सुखसंपदमादिशन्ति संजीवयन्ति जनताम् तिमिरं हरन्ति / सन्मानसस्य कलयन्ति विकासहासं सन्तः सुधार्द्रवदनाः शशिन कराश्च // kavk_12.1 //

बिम्बिसारः क्षितेः सारे पुरे राजगृहाभिधे / सारः समस्तभूपानामभूद्भूमिपुरंदरः // kavk_12.2 //

क्षमाधारे भुजे यस्य क्षमाधारे च चेतसि / बाह्यः समस्तचित्तानामशु न्यस्तकरो जनः // kavk_12.3 //

कुर्वतस्त्यागशौर्याभ्यामाशायाः परिपूरणम् / पाणौ विमुक्तरत्नौघे सुबद्धो ऽभूदसिग्रहः // kavk_12.4 //

कदाचिदभवत्तस्य विप्लवो नगरे गुरुः / नवाभ्युदयसंजातदर्पकाल इवाकुलः // kavk_12.5 //

तमास्थानसमासीनं जनचिन्ताकृतक्षणम् / व्यजिज्ञिपत सौराजं प्रजानां जनकोपमम् // kavk_12.6 //

देव दिव्यप्रभावस्य नियतः शासनेन ते / जनह् सदा समुद्रो ऽयं मर्यादां नातिवर्तते // kavk_12.7 //

येनास्य कृतवृत्तस्य सन्मार्गेण प्रसर्पतः / उपसर्गोद्गमः कस्मादकस्मादयमागतः // kavk_12.8 //

स्वधर्मसंवृत्तेन हि कर्मणा शर्मणा नृणाम् / सुनृपे न च गुह्यानामापतन्ति विपत्तयः // kavk_12.9 //

ह्रियन्ते नः प्रसूतीनां गृहिणीनांगृहे कया / अपत्यानि फलानीव सत्क्रियाणामसंयमात् // kavk_12.10 //

किंतु भूतान्न विद्मस्तान् मायाम् चापि महीपते / यत्प्रभावेण नीयन्ते कुलानि निरपत्यताम् // kavk_12.11 //

इति तेषां गिरा भूभृदभूत्संक्रान्ततद्व्यथः / परं दुःखं विशत्यन्तः सतां केदारवारिवत् // kavk_12.12 //

सर्वाङ्गव्यापिना तेन जनदुःखेन भूयसा / विषेणेवावृतः सो ऽभूदुद्भ्रान्तहृदयः क्षणम् // kavk_12.13 //

सो ऽब्रवीत् किं करोम्यत्राभुजाधीने विपौरूषे / कथं नाम प्रवर्तन्ते दुर्लक्ष्येषु प्रतिक्रियाः // kavk_12.14 //

दिनमेकं व्रजन्त्वद्य भवन्तो निजमास्पदम् / सव्रतश्चिन्तयाम्येव रक्षां वः प्रस्वक्षये // kavk_12.15 //

इति राजवचः श्रुत्वा हृष्टाः पौरमहत्तमाः / जगदुस्तं समावर्ज्य पूजाव्यञ्जनमज्ण्जलिम् // kavk_12.16 //

देव त्वदवधानेन प्रणयाकर्णनेन च / त्वयि विन्यस्तचिन्तानां नास्माकमधुना श्रमः // kavk_12.17 //

अनुद्धतमुदारं च् अत्वत्प्रसादावलोकनम् / इदमेव जनस्यास्य जीवितानीव वर्षति // kavk_12.18 //

किं पुनः प्रियमेतत्ते पीयूषसदृशं वचः / तापापहं मृहु स्वादु किं किं न विदधाति नः // kavk_12.19 //

कृती कृतज्ञः कारुण्यनिधिः सुलभदर्शनः / लभ्यते भाग्यभोग्येन सौजन्यसरलः प्रभु // kavk_12.20 //

पीयूषादतिपेशलः परिचयः श्राव्यं वचः पञ्चमम् आचारः शरदिन्दुवृन्दमहसो ऽस्यानन्दसंदोहदः / सच्चित्ते वसतां सताम् किमपरं पुष्पान्मनह् कोमलं सौजन्यं हरिचन्दनादपि परं संतापनिर्वापणम् // kavk_12.21 //

इत्युक्त्वा प्रययुः पौरास्तं प्रणम्य प्रसादिनम् / किरन्तस्तद्गुणोदारामाशाकुसुममालिकाम् // kavk_12.22 //

राजापि नगरे कृत्वा भूतपूजाविधिक्रमम् / शान्तिस्वस्तिकसंभारं चकार नियतव्रतः // kavk_12.23 //

यक्षी हारीतिका नाम बालकान् पुरवासिनी / हरतीति स शुश्राव पुरदेवतयोदितम् // kavk_12.24 //

ततः पौरजनैः सार्धं सामात्यः पृथीवीपतिः / कलन्दकनिवासाख्ये स्थितं वेणुवनाश्रमे // kavk_12.25 //

भगवन्तं ययौ द्रष्टुं सुगतं दोषशान्तये / सर्वदुःखज्वरायासजुषामकटुकौषधम् // kavk_12.26 //

तं दृष्ट्वा नृपतिर्दूरात्प्रणम्य प्रियदर्शनम् / उपविश्याग्रतस्तस्मै पौरदुःखं न्यवेदयत् // kavk_12.27 //

भगवानपि विज्ञाय पौराणां संततिक्षयम् / चिन्तानिश्चञ्चलः क्षिप्रमुवाच करुणानिधिः // kavk_12.28 //

स विसृज्य जगद्बन्धुः सनृपं पौरमण्डलम् / पात्रचीवरमादाय ययौ यक्षीनिकेतनम् // kavk_12.29 //

तया विरहितं प्राप्य तद्गृहं भगवान् जिनः / प्रियंकराख्यं तत्पुत्रं निनायैकमदर्शनम् // kavk_12.30 //

याते भगवति क्षिप्रं यक्षी स्वगृहमागता / प्रभूतपुत्रा नापश्यत् प्रियं पुत्रं प्रियंकरम् // kavk_12.31 //

तमीक्षमाणां विवशा हृतवत्सेव धेनुका / बभ्राम संभ्रमोद्भ्रान्ता सा जनेषु चा // kavk_12.32 //

हा प्रियंकर हा पुत्र क्क नु पश्यामि ते मुखम् / इति प्रलापिनी तारं निःशेषाः सा ययौ दिशः // kavk_12.33 //

सा विचित्याशु सर्वाशा निराशा पुत्रदर्शने / क्रोशन्ती पर्वतद्वीपं समुद्रवलयम् ययौ // kavk_12.34 //

मर्त्यभूमिमतिक्रम्य घोरेषु नगरेषु सा / स्वर्गोद्देशेष्व शेषेषु विमानोद्यानशालिषु // kavk_12.35 //

श्रान्ता क्कचिन्न विश्रान्ता यक्षिणी प्रणिघातिनी / पुत्रमन्विष्य नापश्यल्लोकपालपुरेषु च // kavk_12.36 //

कुबेरस्याथ वचसा गत्वा च सुगताश्रमम् / भगवन्तं वियोगार्ता शरण्यं शरणं ययौ // kavk_12.37 //

तया तद्दुःखवृत्तान्तं सम् निशम्य निवेदितम् / तामवोचत शोचन्तीं किंचित् स्मितसिताधरः // kavk_12.38 //

हारीति तव पुत्राणां सन्ति पञ्चशतान्यहो / इति तेनोक्तमाकर्ण्य यक्षी दुःखक्षतावदत् // kavk_12.39 //

पुत्रलक्षे ऽपि भगवन् सह्या नैकसुतक्षतिः / पुत्रात् प्रियतरं नान्यत्किं दुःखं तत्क्षयात्परम् // kavk_12.40 //

पुत्रवानेव जानाति पुत्रस्नेहविषव्यथाम् / सहजैव सुतप्रीतिरकारणनिबन्धना // kavk_12.41 //

* * * * * * * * / मलिनो विकलः क्षीणः कस्य नेन्दुसमः सुतः // kavk_12.42 //

इति यक्षवधूवाक्यं श्रुत्वा वात्सल्यविह्वलम् / भूतानुकम्पी भगवान् सस्मितस्तामभाषत // kavk_12.43 //

शोको ऽयं बह्य्पुत्राया यद्येकविरहे तव / हृते त्वयैकवत्सानां पुत्रैके कीदृशी व्यथा // kavk_12.44 //

त्वं प्रविश्य सदा गेहं स्त्रीणां पुत्रमलक्षितां / अश्नासि पुत्रमातापि व्याघ्रीव मृगशावकान् // kavk_12.45 //

येन येन स्वदेहस्य दुःखं यात्युपभोगताम् / न तत्परस्य कुर्वीत समानो ऽनुभवः शुचाम् // kavk_12.46 //

त्वं बुद्धधर्मसंघानां त्रीणि शिक्षापदानि चेत् / गृह्णासि हिंसाविमुखी तत्प्राप्नोषि प्रियं सुतम् // kavk_12.47 //

इत्युक्ता सा भगवता प्राप्तशिक्षापदा ततः / हिंसाविरामात् तं गत्वा पुत्रं प्राप प्रियंकरम् // kavk_12.48 //

तस्याः प्राग्जन्मवृत्तान्तं तस्याः कर्मफलान्वयम् / भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टस्तद्वृत्तान्तमभाषतः // kavk_12.49 //

पुरास्मिन्नेव नगरे पौराह् के ऽप्युपभोगिनः / पर्वतोद्यानमालायां विजह्रुर्नर्तनादिना // kavk_12.50 //

अथ तेन पथा कापि गोपकान्ता घनस्तनी / मथितं पण्यमादाय हरिणाक्षी समाययौ // kavk_12.51 //

गर्भभारालसगतिः प्रत्युप्ता गजगामिनी / सा शनैरुपसर्पन्ती सस्पृहं तान् व्यलोकयत् // kavk_12.52 //

तस्या वनमृगीमुग्धैरवदग्धा विलोकनैः / असंवृत्ता विलासार्द्रैस्ते ऽपि सोत्कण्ठतां ययुः // kavk_12.53 //

सा तैर्निमन्त्रिता तत्र मदनक्षीबताम् गता / हारितं सहसा शीलं न विवेद प्रमादिनी // kavk_12.54 //

ततस्तेषू प्रयातेषु तदा तस्या रतिश्रमात् / पपात सह धैर्येण गर्भऊ कोपादिवारुणः // kavk_12.55 //

अत्रान्तरे समायातं तत्पुण्यैस्तेन वर्तमना / प्रत्येकबुद्धं साद्राक्षीत्कायचित्तप्रसादनम् // kavk_12.56 //

सास्मै मथितमूल्याप्तमाम्राणां शतपञ्चकम् / दूरात्प्रणामविनता मनसैव न्यवेदत् // kavk_12.57 //

ततः पुण्यर्द्धिमत्यस्मिन् जाता यक्षकुले ऽधुना / जातमाम्रार्पणेनास्याः पुत्राणां शतपञ्चकम् // kavk_12.58 //

हिंसावती पापत्यागात् शीलविस्मरणात्परम् / प्रत्येकबुद्धप्रणतेः प्राप्तशिक्षापदाद्य सा // kavk_12.59 //

इति विविधविपाकं कर्मतन्त्रं विचित्रं किमपिस कथयित्वा तत्र यक्षाङ्गनायाः / कलितकुशलसेतुः संभवाब्धौ जनानामकृत सुकृतचित्तं सर्वलोकस्य शास्ता // kavk_12.60 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां हारीतिकादमनावदानं नाम द्वादशः पल्लवः //

13. प्रतिहार्यावदानम् //

यः संकल्पपथा सदैव चरति प्रोज्जृम्भमाणाद्भुतं स्वप्नैर्यस्य न संगतिः परिचयो यस्मिन्नपूर्वक्रमः / वाणी मौनवती च यत्र हि नृणां यः श्रोत्रनेत्रातिथिस् तं निर्व्याजजनप्रभावविभवं मनौरमेयं नुमः // kavk_13.1 //

पुरे राजगृहाभिख्ये बिम्बिरासेण भूभुजा / पूज्यमानं जिन दृष्ट्वा स्थितं वेणुवनाश्रमे // kavk_13.2 //

मात्सर्यविषसंतप्ता मूर्खाः सर्व्ज्ञमानिनः / न सेहिरे तदुत्कर्षं प्रकाशमिव कौशिकाः // kavk_13.3 //

मलिनैः स्वविनाशाय परभागोदितैः सदा / क्रियते वासरस्पर्धा शार्वरैस्तिमिरोत्करैः // kavk_13.4 //

मस्करी संजयी वैरैरजितः ककुदस्तथा / पूरणज्ञातिपुत्राद्या मूर्खाः क्षपणकाः परे // kavk_13.5 //

ऊचुर्नृपतिमभ्येत्य मारमायाविमोहिताः / संघर्षद्वेषदोषेण धूमेनेवान्धकारिताः // kavk_13.6 //

एष सर्वज्ञतामानी वने यः श्रमणः स्थितः / ऋद्धिप्रभावो भवता तस्यास्माकं च दृश्यताम् // kavk_13.7 //

ऋद्धिप्रभावाद्यत्किंचित् जनव्यावर्जनोर्जितम् / द्र्श्यते महदाश्चर्यं प्रातिहार्यं तदुच्यते // kavk_13.8 //

शक्तिः संसदि यस्यास्ति प्रतिहार्यस्य दर्शने / अस्माकं तस्य वा राजन् पूजाः सन्तु जगत्र्त्रये // kavk_13.9 //

इति तेषाम् वचः श्रुत्वा तद्दर्पविमुखो नृपः / उवाच वाञ्छा केयं वः पङ्गूनां गिरिलङ्घने // kavk_13.10 //

असमञ्जसमेवैतत् का स्पर्धाग्नेः पतङ्गकैः / नैतद्वाच्यं पुनर्वादी मया निष्कास्यते पुरात् // kavk_13.11 //

इति राज्ञा गुणज्ञेन प्रत्याख्यातोद्यमाः खलाः / प्रययुस्ते निरालम्बे लम्बमाना इवाम्बरे // kavk_13.12 //

बिम्बिसारो नरपतिर्मूर्खतापक्षपातवान् / अन्यं व्रजामो भूपालमिति ते समचिन्तयन् // kavk_13.13 //

अत्राण्तरे भगवति श्रावस्तीमभितः पुरीम् / प्राप्ते तेजवनारामं दिगन्तानेव ते ययुः // kavk_13.14 //

ते प्रसेनजितं तत्र प्राप्य कोसलभूपतिम् / प्रातिहार्यकृतस्पर्धां तामेवास्मै न्यवेदयन् // kavk_13.15 //

गुणान्तरज्ञो नृपतिस्तेषाम् दर्पक्षयेच्छया / ऋद्धिसंदर्शनोत्साहाद्ययौ भगवतो ऽन्तिकम् // kavk_13.16 //

स समभ्येत्य विनयात् प्रणिपत्य तमब्रवीत् / भगवन् दर्पबलनं तीर्थ्यानां कर्तुमर्हसि // kavk_13.17 //

ऋद्धिस्पर्धानुबन्धेन त्वत्प्रभावदिदृक्षया / स्वगुणश्लाघयास्माकं तैः कर्णौ बधिरीकृतौ // kavk_13.18 //

प्रकाशय निजं तेजः सज्जनावर्जनम् विभो / तीर्थ्याभिधानामखिलं प्रयातु प्रलयं तमः // kavk_13.19 //

इति राजवचः श्रुत्वा निर्विकारो महाशयः / भगवान् विरतामर्षः सहर्षस्तमभाषतः // kavk_13.20 //

राजन्नान्योपमर्दाय विवादाय मदाय वा / विवेकाभरणार्हो ऽयं क्रियते गुणसंग्रहः // kavk_13.21 //

मात्सर्यमलिनैः किं तैर्विचारविगुणैर्गुणैः / ये हरन्ति परोत्कर्षं स्पर्धाबन्धप्रसारिताः // kavk_13.22 //

गुणाच्छादनमन्यस्य स्वगुणेन करोति यः / धर्मस्तेनाप्रशस्तेन स्वयमेव निघातितः // kavk_13.23 //

सद्गुणानां परिक्षैव परवैलक्ष्यकारिणी / उचिता न हि शुद्धानां तुलारोहविडम्बना // kavk_13.24 //

गुणवानपि नायाति यः परेषु प्रसन्नताम् / स दीपहस्तस्तत्पात्रच्छायया मलिनीकृतः // kavk_13.25 //

लोक त एव सर्वज्ञा विद्मः किमधिकं वयम् / पराभिमानाभिभवप्रागल्भ्यं स्वपराभवः // kavk_13.26 //

इति श्रुत्वा भगवतः प्रशमाभिमतं वचः / भृशमभ्यर्थनां राजा चकाराश्चर्यदर्शने // kavk_13.27 //

ततः दृच्छ्राद्भगवता कृताभ्युपगमो नृपः / राजधानीं ययौ हृष्टः सप्ताहावधिसंविदा // kavk_13.28 //

अस्मिन्नवसरे भ्राता भूमिभर्तुरसोदरः / चचारान्तःपुरोपान्ते प्रासादतलवर्त्मना // kavk_13.29 //

सलीलं व्रजतस्तस्य कर्मवातैरिवेरिता / कुसुमस्रक् पपातांसे राजपत्नीकराच्च्युता // kavk_13.30 //

तस्य विज्ञातदोषस्य दोषं संभाव्य साक्षिभिः / पिशुनाः किंवदन्तीं ताम् चक्रिरे राजगामिनीम् // kavk_13.31 //

छिद्रमल्पमपि प्राप्य क्षुद्राः सर्वापकारिणः / द्विजिह्वाः प्रविशन्त्याशु प्रभूनां शून्यमाशयम् // kavk_13.32 //

पिशुनप्रेतिरो राजा भ्रातुरीर्ष्याविषोल्बणः / छेदमस्यादिदेशाशु पाणिपादस्य मूर्च्छितः // kavk_13.33 //

निकृत्तपाणिचरणः कुमारः कर्मविप्लवात् / स वध्यवसुधाशायी विवेश विषमापदम् // kavk_13.34 //

तीव्रव्यथापरिवृतं शोचद्भिर्मातृबन्धुभिः / ददृशुस्तं क्षपणकाः क्षणं नयनचालने // kavk_13.35 //

तान् समभ्येत्य शोकार्तास्ते राजसुतबान्धवाः / जगदुस्तत्परित्राणसंलिप्ताः सर्वप्राणिनह् // kavk_13.36 //

दोषं निगृहीतो ऽयं कालनामा नृपात्मजम् / सर्वज्ञवादिनो यूयं प्रसादो ऽस्य विधीयताम् // kavk_13.37 //

इति तै प्रसरद्बाष्पैरर्थ्यमानाह् प्रलापिभिः / ते मौनिनो निष्प्रतिभा वैलक्ष्यादन्यतो ययुः // kavk_13.38 //

अथ तेन यथायातो भिक्षुः सुगतशासनात् / आनन्दो विदधे ऽङ्गानि तस्य सत्योपयाचनात् // kavk_13.39 //

राजपुत्रस्तु संजातपाणिपादः प्रसन्नधीः / जिनं शरणमभ्येत्य तदुपस्थायको ऽभवत् // kavk_13.40 //

सप्तरत्रे व्यतीते ऽथ श्रान्तिहार्यं गृहं महत् / ऋद्धिं भगवतो द्रष्टुं महीपतिरकारयत् // kavk_13.41 //

उपविष्टे नृपे तत्र सह क्षपणकादिभिः / कल्पवृक्षीकृता भूमिरभवत् सुगतेच्छया // kavk_13.42 //

ततः प्राप्तेषु देवेषु द्रष्टुं भगवतः प्रभाम् / रत्नप्रदीपं भगवान् भेजे सिंहासनम् महत् // kavk_13.43 //

तेजोधातुं प्रपन्नस्य तस्य गण्डसमुद्गतैः / व्याप्तं पावकसंघातैरभूद्भुवनमण्डलम् // kavk_13.44 //

शान्ते शनैः कमलकाननसंनिकाशे वह्नौ समस्तभुवनस्थितिभङ्गभीत्या / देहात्ततो भगवतः करुणाम्बुराशेः पूर्णामृतोर्मिविमला रुचयः प्रसस्रुः // kavk_13.45 //

लावण्यसारमतिचन्द्रसहस्रकान्तिं तेजः प्रतानविफलीकृतसूर्यचक्रम् / तं नागनायकनिकायविलोचनानि प्रीत्या पपुः सुकृतलब्धमपूर्वहर्षम् // kavk_13.46 //

वैदूर्यनालविपुलारुणरत्नपात्रकान्तोल्लसत्कनककेसरकर्णिकानि / अभ्युद्ययुः क्षितितलादथ तत्समीपे पद्मानि सौरभभराहृतषट्पदानि // kavk_13.47 //

तेषूपविष्टमथ काञ्चनचारुकान्तिं स्निग्धेक्षस्णं सुगतचक्रमदृश्यतारात् / पीयूषपेशलशशिद्युतिशीतलेन यस्योदयेन सहसा सुखमाप लोकः // kavk_13.48 //

तेषां प्रभावविभवं बह्गवान् बभार मध्ये ऽधिकं कनकशैल इवाचलानाम् / सुस्कन्धबन्धुरघनद्युतिसंनिवेशः प्रांशुः सुरक्षितिरुहामिव पारिजातः // kavk_13.49 //

स्वर्गाङ्गनाकरकुशेशयकीर्यमाणैरम्लानमाल्यवलयैः कलितोत्तमाङ्गाः / तस्याननाम्बुजविलोकननिर्निमेषे मर्त्या अपि क्षणमवापुरमर्त्यभावम् // kavk_13.50 //

व्योमाङ्गणेषु सुरदुन्दुभिशङ्खतूर्यघोषावृतः कुसुमवर्षमहाट्टहासः / गन्धर्वकिन्नरमुनीश्वरचारणानां स्फीटश्चचार भगवत्स्तुतिवादनादः // kavk_13.51 //

तत्रारुणाधरदलाद्दशनांशुशुभ्राद् व्याकीर्णकेशरकुलाद्दशनारविन्दात् / सत्सौरभं भगवतः स्वरसंनिवृत्तं धन्याः पपुर्मधुरवाङ्भधु पुण्यसूतम् // kavk_13.52 //

पापं विमुञ्चत निषिञ्चत पुण्यबीजं वैरं परित्यजत साम्यसुखं भजध्वम् / ज्ञानामृतं पिबतं मृत्युविषापहारि नेयं तनुः कुशलकर्मसखी चिराय // kavk_13.53 //

लक्ष्मीश्चला तरुणता च जरानुयाता कायो ऽप्यपायनिचयस्य निवास एव / प्राणाः शरीरककुटिषु मुहूर्तपान्था नित्योदये कुरुत धर्ममये प्रयत्नम् // kavk_13.54 //

इत्यादिभिर्भगवतः प्रविभक्तदीप्तज्ञानैर्विवेकविमलैः कुशलोपदेशैः / वज्रैरिवाशु दलनं प्रययौ जनानां सत्कायदृष्टिसमविंशतिशृङ्गशैलः // kavk_13.55 //

ऋद्धिप्रभां भगवतः प्रविभाव्य तीर्थ्या मन्त्रहता विषधरा इव भग्नदर्पाः / दीपा इवार्ककिरणप्रतिभाभिभूताश्चित्रार्पिता इव ययुश्चिरनिश्चलत्वम् // kavk_13.56 //

अत्रान्तरे भगवतः सततं विपक्षः सर्वात्मना क्षपणको नवधर्मयक्षः / क्षिप्तश्रवान् स वृतवर्षवरैश्चकार विद्रव्य रन्ध्रशरणान् भुवि वज्रपाणिः // kavk_13.57 //

अद्दिश्य तानथ कृपार्द्रभयाशरण्यः सर्वोपदेशविषयान् भगवान् बभाषे / भूभृद्वनाबनिमणिर्विवरादि सर्वं तेने भयेषु शरणं किल कातराणाम् // kavk_13.58 //

बुद्धिं प्रबोध मम धाम्बि निधाय बुद्धिं धर्मं ससंघमपि ये शरणं प्रपन्नाः / तेषा जगत्क्षयभयेष्वपि निर्भयाणां नैवान्यतः शरणदैन्यपरिग्रहो ऽस्ति // kavk_13.59 //

दुर्वारे परलोकतीव्रतिमिरे धर्मः प्रवृद्धो ऽशुमान् दानं दुःसहपापतापविपदामभ्युद्गमे वारिदः / प्रज्ञा मोहमहाप्रपातविषमश्वभ्रे करालम्बनं दैन्याक्रान्तमहीनमेव शरणं सर्वत्र पुण्यं नृणाम् // kavk_13.60 //

इति तिमिरवृताक्ष्णां चक्षुरुन्मीलनार्हं दशनमणिमरीचिव्यज्यमानप्रकाशम् / सदसि सुगतचन्द्रः शुद्धधर्मोपदेशं स्थिरपदमिव कृत्वा काननं स्वं जगाम // kavk_13.61 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां प्रातिहार्यावदानं नाम त्रयोदशः पल्लवः //

14. देवावतारवदानम् /

जयति महतां प्रभावः पश्चादग्रे च वर्तमानो यः / जनकुशलकर्मसरणिः प्रकाशरत्नदीपो वः // kavk_14.1 //

पुरा सुरपुरे पाण्डुकम्बलाख्ये शिलातले / समीपे पारिजातस्य कोविदारस्य सुप्रभे // kavk_14.2 //

कृत्वा त्रिदशसंघानां भगवान् धर्मदेशनाम् / अनुग्रहाय मर्त्यानां जम्बूद्वीपमवातरत् // kavk_14.3 //

अमरैरनुयातस्य तस्यावतरतो भुवम् / विमानकाननाकीर्णं बभूव भुवनाङ्गणम् // kavk_14.4 //

तस्य दन्तांशुसंतानैरुपदेशमिवाचितम् / जग्राह चन्द्ररुचिरम् चामरं चतुराननः // kavk_14.5 //

छत्रं शतशलाकाङ्कमनङ्कं रङ्कुपाण्डुरम् / प्रसादमिव साकारमाददे ऽस्य पुरंदरः // kavk_14.6 //

संकाश्यनगरोपान्ते काननोदुम्बरान्तिके / अवतीर्णं सुकृतिनः सानन्दास्तं ववन्दिरे // kavk_14.7 //

तस्मिन्नुत्पलवर्णाख्या भिक्षुकी जनसंगमे / अलब्धावसरा द्रष्टुं नृपरूपमुपाददे // kavk_14.8 //

प्रदीप्तरत्नमुकुटं गण्डताण्डविकुण्डलम् / दृष्ट्वैवास्य नवं रूपं जहासोष्णीषपल्लवः // kavk_14.9 //

सा चिन्तयन्ती को वायं जनैर्निर्विवरः पुरः / अन्तरं नृपरूपं मे दृष्ट्वा दास्यति सादरः // kavk_14.10 //

अत्प् ऽन्यथा तु भगवत्प्रणतिर्मम दुर्लभा / न गुणं गौरवस्थानमैश्वर्यप्रणयी जनः // kavk_14.11 //

अहो तृणतृलालोलैर्निःसारविरसैर्धनैः / ह्रियते वासनाभ्यासान्निर्विचारतया जनः // kavk_14.12 //

दत्तान्तरा सा सहसा जनेन नृपगौरवात् / लोलहारं भगवतः प्रणाममकारोत् पुरः // kavk_14.13 //

अस्मिन्नवसरे भिक्षुरुदयी नाम संसदि / तां विलोक्य तथारूपामवदत् सस्मिताननः // kavk_14.14 //

इयमुत्पलवर्णाख्या भिक्षुकी नृपरूपिणी / ऋद्ध्या भगवतः पादौ वन्दते जनवन्दिता // kavk_14.15 //

उत्पलामोदवर्णाभुआं विज्ञातेयं मया पुरा / इत्युक्त्वा विरते तस्मिन् भगवानप्यभाषत // kavk_14.16 //

अयुक्तमेव भिक्षुक्या दर्पदृद्धिप्रकाशनम् / करोति प्रशमग्लानिमभिमानेन च ज्वरः // kavk_14.17 //

इत्युक्त्वा भगवान् कृत्वा तां तां शुभ्रोपदेशनाम् / विसृज्य देवान् प्रययौ स्वपदं सह भिक्षुभिः // kavk_14.18 //

तत्रोपविष्टः पृष्टस्तैः प्रणतैर्भिक्षुकीकथाम् / प्राग्जन्मकर्मसंबद्धां सर्वज्ञस्तानभाषत // kavk_14.19 //

वाराणस्यामभूत्पूर्वंसार्थवाहो महाधनः / पत्नी धनवती नाम तस्य प्राणसमाभवत् // kavk_14.20 //

पाणिपल्लविनी तन्वीयओवनोद्यानमञ्जरी / फलपुष्पवती काले सा तस्माद्गर्भमादधे // kavk_14.21 //

अत्रान्तरे जलनिधिद्वीपानुगमनोद्यतम् / प्रत्यासन्नवियोगार्ता सा वल्लभमभाषत // kavk_14.22 //

कियती धनसंपत्तिर्वृद्धिमद्यापि नीयते / यत्कृते घ्प्रगम्भीरस्तीर्यते मकराकरः // kavk_14.23 //

बह्वपायं धनादानं निरपाया गुणार्जनम् / स्वदेशात् परदेशं हि गच्छन्ति द्रविणार्थिनह् // kavk_14.24 //

केचिद्दुःखान्निवर्तन्ते दूरं गत्वापि निष्फलाः / निश्चला धनिनश्चान्ये कर्मणामेष निश्चयः // kavk_14.25 //

इति प्रियावचः श्रुत्वा सार्थवाहस्ततो ऽभ्यधात् / मुग्धे संभावनापात्रो भवत्येवं धनोद्यतः // kavk_14.26 //

धनार्जनविहीनानां पुङ्गुवन्मूलभक्षणात् / अद्य श्वो वा सुखस्थानां भोगैः सह परिक्षयः // kavk_14.27 //

स्वगृहे ऽपि दरिद्राणां जनह् क्रकचनिष्ठुरः / धनिनां परलोको ऽपि प्रेमस्निग्धजनं भुवः // kavk_14.28 //

क्षीणमप्युद्यतं वृद्ध्यै न वेणुं बन्धते जनः / न तु स पूर्णतां याति प्रत्यासन्नपरिक्षयः // kavk_14.29 //

मूर्खो ऽपि विदुषां वन्द्यः स्त्रीणां वृद्धो ऽपि वल्लभः / क्लिबो ऽपि सेव्यः शूराणामासन्नाभ्युदयो जनः // kavk_14.30 //

केनान्यकरणं भुक्त्वा पीत्वा काव्यामृतानि वा / क्षणं विचक्षणेनापि क्षुप्तिपासे विवर्जिते // kavk_14.31 //

यस्यार्थः स गुणोन्नतैः कृतनुतिः कं वा न धत्ते गुणं दारिद्य्रोदयदोषदूषितरुचां निर्माल्यतुल्या गुणाः / वित्तेनैव गुणा गुणी न तु धनी धन्यो धनी नो गुणी कायाद्दुष्कृतसंनिपातशमनादायुर्गुणानां धनम् // kavk_14.32 //

इति प्राणाधिकार्थस्य पत्युराकर्ण्य सा वचः / साञ्जनाश्रुकणोत्कीर्णा लतेवाभृतषट्पदा // kavk_14.33 //

अथ प्रवहणं भेजे सार्थनाथस्तया सह / तीव्रतृष्णागृहीतानां हस्तपात्रं महोदधिः // kavk_14.34 //

तस्य जायासखस्यासौ कर्मवातानुवर्तिनः / अभज्यत प्रवहणं समनोरथजीवितम् // kavk_14.35 //

ततः फलकमासाद्य भागशेषाच्च कर्मणः / कशेरुद्वीपमासाद्य तत्पतिर्विपदं गतः // kavk_14.36 //

अनाथाम् तत्र शोचन्तीं विहङ्गः पुरुषाकृतिः / तामाप पाददीर्णाशां सुवर्णकुलसंभवः // kavk_14.37 //

स कान्तां सुमुखो नाम तामुवाच रुचाकृतः / समाश्वसिहि लोलाक्षि निर्भयो ऽयं तवाश्रयः // kavk_14.38 //

दिव्येयं सुभगा भूमिर्वयं त्वत्प्रणयैषणः / पुण्यायातासि कल्याणि घोरो ऽयं मकराकरः // kavk_14.39 //

इत्युक्त्वा तेन शनकैर्नीता रत्नालयं गृहम् / संपूर्णगर्भा तनयं चारुरूपमसूत सा // kavk_14.40 //

वर्धमाने शिशौ तस्मिन् सा शनैः प्रियवादिना / मुग्धा तेन विदग्धेन संभोगाभिमुखीकृता // kavk_14.41 //

सरलत्वान्मृदुत्वाच्च समीपप्रणयी जनः / स्वयमालिङ्ग्यते स्त्रीभिर्लताभिरिव पादपः // kavk_14.42 //

दिव्योद्यानेषु सा तेन रममाणां घनस्तनी / कुमारं रुचिराकारं सुषुवे सदृशं पितुः // kavk_14.43 //

तस्मिन् पद्ममुखाभिख्ये यौवनालंकृताकृतौ / सुमुखः पक्षिणां राजा काले लोकान्तरं ययौ // kavk_14.44 //

ततः पद्ममुखः श्रीमानाससाद पदं पितुः / गुणिनामविवादेन स्वाधीनाः कुलसंपदः // kavk_14.45 //

प्राप्तैश्वर्यं तमवदद्विजने जननी सुतम् / तत्प्रभावस्य संभाव्य सर्वत्र प्रभविष्णुताम् // kavk_14.46 //

पुत्र प्राप्ता त्वया लक्ष्मीरियं निजकुलोचिता / अयं तु सार्थवाहान्मे जातः पुत्रो निरंशकः // kavk_14.47 //

वाराणस्यामयं राजा शशक्त्या क्रियतां त्वया / प्रीतीसंवादसास्वादः स्वदेशे सेव संपदः // kavk_14.48 //

इति मातुर्गिरा पक्षी पक्षपातेन भूयसा / स्कन्धे भ्रातरमारोप्य व्योम्ना वाराणसीं ययौ // kavk_14.49 //

तत्र सिंहासनासीनं ब्रह्मदत्तं महीपतिम् / संजघानैकदैनं स वज्रग्रनखरैः खरैः // kavk_14.50 //

अभिषिच्याग्रजं पूर्णं तस्मिन्नेव नृपासने / अमात्यान् सो ऽवदद्भीतान् समग्रानग्रविक्रमः // kavk_14.51 //

यस्य राज्ञो ऽभिषिक्तस्य मया यः प्रचलीकरः (?) / सो ऽप्यतीतः प्रभो भक्त्या तमेवानुगमिष्यति // kavk_14.52 //

इत्युक्त्वा प्रवरामात्यान् स्वैरं विहगपुण्गवः / ययौ भ्रातरमामन्त्र्य पुनर्देशनसंविदा // kavk_14.53 //

स एव ब्रह्मदत्तो ऽयमिति मन्त्रित मन्त्रिणाम् (?) / स नृपः ख्यातिमायातः स्वजनेषु परेषु च // kavk_14.54 //

अत्रान्तरे समानीता सगर्भा हस्तिनी वनात् / न मुमोचार्धनिर्यातगर्भं रुद्धमिवान्तरे // kavk_14.55 //

साध्वीकराग्रसंस्पर्शादियं गर्भं विमुञ्चति / इति मौहूर्तिकादिष्टं राज्ञे मन्त्री न्यवेदयत् // kavk_14.56 //

शासनादथ भूभर्तुः स्पृष्ट्वा हस्तेन हस्तिनीम् / अन्तः पुराङ्गनाश्चक्रुस्तत्र सत्योपयावनम् // kavk_14.57 //

तासां सत्यगिरा गर्भं नात्यजत् करिणी यदा / तदा विलक्ष्यः सर्वो ऽभूत् भूपस्यान्तःपुरे जनः // kavk_14.58 //

अथ गोपाङ्गनाभ्येत्य शीलसत्योपयाचनम् / कृत्वा पस्पर्श करिणीं येनासौ गर्भमत्यजत् // kavk_14.59 //

कृत्वा निजजायानां ज्ञात्वा शीलदरिद्रताम् / मेने गोपां मनःस्वेव तां जगत्र्त्रितये सतीम् // kavk_14.60 //

स सतीजातिलोभेन सोशुम्बां नाम तत्सुताम् / परिणीयानिनायाग्रे देवीशब्दस्य पात्रताम् // kavk_14.61 //

तस्याः संचिन्त्य लावण्यं चपलत्वं च योषिताम् / स सर्वगामीनीं निद्रामपि तत्याज शङ्कितः // kavk_14.62 //

अस्मिन्नवसरे द्रुष्टुं भ्रातरं विहगाधियः / ययौ पद्ममुखस्तत्र स्नेहादतिशयोत्सुखः // kavk_14.63 //

भूपालो ऽपि तमालिङ्ग्य प्रीत्या विहितसत्कृतिः / विजने स्वकथामस्मै निवेद्य पुनरब्रवीत् // kavk_14.64 //

शीलसत्यतुलारोहात् दृष्टदोषेण योषिताम् / ममान्तःपुरवैमुख्यात् विवाहो ऽभिनवः कृतः // kavk_14.65 //

रूपयौवनगामिन्म्याम् तस्यामपि न मे धृतिः / एकत्र दृष्टदोषाणां सर्वत्राशङ्कते मनः // kavk_14.66 //

तस्मात्तव पुरे भ्रातर्विमानुष्ये निधीयताम् / शीलशन्कां परित्यज्य भवामि विगतज्वरः // kavk_14.67 //

तस्मात् प्रतिनिशं पक्षी शासनात् तव मद्गृहम् / प्रापयिष्यति तां स्वैरमित्ययं मे मनोरथः // kavk_14.68 //

इति भ्रातुर्वचः श्रुत्वा तमुवाच विहङ्गमः / ईर्ष्याशङ्काकलङ्केन राजन् मिथ्यैव मा कृथाः // kavk_14.69 //

न नाम रमते रम्ये नास्वादं वेत्ति भोजने / न पश्यति न निद्राति नित्यमीर्ष्यावशातुरः // kavk_14.70 //

क्लीबः कामी सुखी विद्वान् धनी नम्रः प्रभुः क्षमी / अर्थी मान्यः खलः स्निग्धः स्त्री सतीति कथैव का // kavk_14.71 //

सरलत्वे ऽपि कुटिलाः स्थायिन्यो ऽप्यतिचञ्चलाः / कुलीना अपुइ पार्श्वस्थमालिङ्गन्त्यबला लताः // kavk_14.72 //

दृष्टिर्लोलाधरो रागी भ्रूर्वाक्रा कठिनौ स्तनौ / दृश्यते नैव निर्दोषः स्त्रीणामवयवेष्वपि // kavk_14.73 //

भुज्यन्ते कुशलैः श्यामा भ्रमद्भ्रमरविभ्रमैः / मूलान्वेषी सरोजिन्याः पङ्केनैवावलिप्यत // kavk_14.74 //

नैकस्मिन् विस्मयभुवां सस्मितानां नियन्त्रिते / शुचिशीलविरामाणां रामाणां रमणे मतिः // kavk_14.75 // तथापि मत्पुरोद्याने निर्जने सा निधीयताम् // kavk_14.76 // इत्युक्तः पक्षिणा भ्राता नृपतिर्विससर्ज ताम् / कान्तां कशेरुकद्वीपे तं च सत्कृत्य सादरः // kavk_14.77 //

सापि प्रतिनिशं व्योम्नः खगारूढा समाययौ / दिव्यगन्धमयीं मालामादाय द्वीपसंभवाम् // kavk_14.78 //

पारिजातान्वयतरोस्तानि पुष्पाण्यवाप सा / ख्यातानि तिमिराणीव भ्रमद्भृङ्गान्धकारतः // kavk_14.79 //

अथ वाराणसीवासी कदाचिन्मानवाभुधः / प्रययौ समिधाहारी द्विजन्मा काननं युवा // kavk_14.80 //

तत्र किन्नरकामिन्या स दृष्टः स्पष्टमन्मथः / यस्य संदर्शनेनैव साभवद्विस्मृतस्मृतिः // kavk_14.81 //

असौ नवाभिलाषेण जनकेनेव सार्पिता / कान्ता कान्तिमयी नाम विजहार गुहागृहे // kavk_14.82 //

तत्राभरणरत्नाशुः प्रतीततिमिरोत्करे / रममाणा चिरं तेन काले पुत्रमवाप सा // kavk_14.83 //

बलवान् मरुदुद्भवः स बाल्ये ऽपि यदा शिशुः / तदा माता तस्य संज्ञां शीघ्रग इत्यसाधयत् // kavk_14.84 //

सापि निवाघ्नसंभोगा सुखातृप्ता गुहान्तरे / प्रियं धॄत्वा सदा याति पिधाय शिलया गृहम् // kavk_14.85 //

कदाचिदथ वृत्तान्तं निजपित्रा निवेदितम् / आकर्ण्य शीघ्रगश्चिन्ताविस्मयाकुलितो ऽवदत् // kavk_14.86 //

शिलानिबद्धद्वारे ऽस्मिन्नन्धस्यैव गॄहान्तरे / अहो स्नेहो ऽप्ययं तात तव बन्धनतां गतः // kavk_14.87 //

एहि वाराणसीमेव गच्छावस्ते निजास्पदम् / विओउलामप्ययत्नेन शिलामुत्सारयाम्यहम् // kavk_14.88 //

स्वदेशविरहक्लेशं द्य्ःशं सहसे कथम् / त्यक्तुं न शक्यते कौश्चिद्देशो देह इव स्वकः // kavk_14.89 //

भारं द्रविणसंभारं वेत्ति ग्रन्थिगुणागुणः / भोगं निरुपभोगं च स्वदेशविरही जनः // kavk_14.90 //

इत्युक्त्वा स गुहागोहादुत्पाट्य विपुलां शिलाम् / कृताभ्युपगमेनाशु जनकेन ययौ सह // kavk_14.91 //

प्रयातयोस्ततस्तूर्णं समभ्येत्याथ किन्नरी / शून्यं दृष्ट्वा गुहागेहं निर्वेदादित्यविन्तयत् // kavk_14.92 //

अहो मे विस्मृतस्नेहः स गतः क्कापि दुर्जनः / द्विजिह्वानां भुजंगानां कौटिल्यं वा किमद्भुतम् // kavk_14.93 //

न रमन्ते पलायन्ते पर्यन्ते सुखरागिणः / चिरस्था अपि निःस्नेहाः शुका इव द्विजातयः // kavk_14.94 //

इति संचिन्त्य सा पत्युर्निकारात्प्रीतिमत्यजत् / पुष्पोपमानि प्रेमाणि न सहन्ते कदर्थनाम् // kavk_14.95 //

विद्यागुणेन केनासौ पुत्रो मे भुवि जाईवति / इति ध्यात्वा सखीहस्ते तस्मै वीणां दिदेश सा // kavk_14.96 //

संभोगसुखपण्यैव प्रीतिः पतिषु योषिताम् / अपर्युषितवात्सल्या पुत्रप्रीतिस्तु निश्चला // kavk_14.97 //

जवेन व्रजतोस्तूर्णं तयोर्दौर्जन्यलज्जया / शीग्रगाय ददौ वीणां तत्सखी वेगगामिनी // kavk_14.98 //

आद्या तन्त्रिरियं नास्याः स्प्रष्टव्या विघ्नकारिणी / इत्याभाष्य तया दत्तां वीणां प्राप्य जगाम सः // kavk_14.99 //

ततः स्वदेशे जनकं स्वगृहे विनिवेश्य सः / वीणाप्रवीणः सर्वत्र लाभपूजामवाप्तवान् // kavk_14.100 //

ततः कदाविद्वाणिजा अम्बुधिद्वीपगामिना / आरोपितः प्रवहणं दिव्यवीणानुरागिणा // kavk_14.101 //

वीणामूर्च्छनया तस्य श्रोत्रपीयूषधारया / क्षणे क्षणे समुद्रो ऽपि निस्तरङ्ग इवाभवत् // kavk_14.102 //

अथाद्यतन्त्रिसंस्पर्शादुत्पन्नोपप्लवोप्लुते / भग्ने प्रवहणे सर्ववणिजामभवत् क्षयः // kavk_14.103 //

ततो बलाहकावाप्त्या पवनप्रेतितः क्षणात् / कशेरुद्वीपमासेदे कर्मशेषेण शीघ्रगः // kavk_14.104 //

तत्राब्धिकूलसंलीनं दिव्योद्यानं प्रविश्य सः / श्यामां ददर्श सोशुम्बां मूर्धन्यस्तबकस्तनाम् // kavk_14.105 //

ग्रन्धन्तीं तिमिराख्यानां पुष्पाणामुज्ज्वलस्रजम् / निबन्धनं तनुगुणैः कुर्वाणामप्यचेतसाम् // kavk_14.106 //

सापि तं रुचिराकारं दृष्ट्वा विस्मयमाययौ / धीरं शैशवतारुण्यसंधिमध्यस्थतां गतम् // kavk_14.107 //

मारमारुतसंचालसकम्पकरपल्लवा / सा शीर्णशीलकुसुमा लतेव प्रणनाम तम् // kavk_14.108 //

चिरारूढेव सहसा प्रीतिः प्रौढा तयोरभूत् / प्राग्जन्मस्नेहसंलीनं न मुञ्चति मनो मनः // kavk_14.109 //

रममाणां दिवा तेन निशायां च महीभुजा / मेने वामाचरिततां ताम् प्रियो गूढकामुकः // kavk_14.110 //

तेन वाराणसीं गन्तुं ज्ञात्वा वृत्तं समर्थिता / तन्निनाय खगारूढा तद्गिरा मीलितेक्षणम् // kavk_14.111 //

वारितो ऽपि तदा व्योम्नि नयनोन्मीलने तया / सो ऽबह्वत्सहसैवान्धश्चापलाद्विवृतेक्षणः // kavk_14.112 //

सा तमन्तःपुरोद्याने निधाय भयकातरा / विवेश शोकसंतप्ता शय्यावेश्म महीपतेः // kavk_14.113 //

दूयमानेन मनसा रजनीमतिवाह्य ताम् / प्रातर्न गन्तुं न स्थातुं चिन्ताक्रान्ता शशाक सा // kavk_14.114 //

अत्रान्तरे समुद्भूतश्च्युतसौरभनिर्भरः / मधुमासो विलासानां यौवनं पुष्पधन्वनः // kavk_14.115 //

कोकिलालिकुलैः कालः कालः कालो वियोगिनाम् / शीर्णशोकनवाशोकदुःसहः प्रतिदृष्यते // kavk_14.116 //

राजाप्यविरतौत्सुक्यादुद्यानं गन्तुमुद्यतः / दिनमेकं न तत्याज सोशुम्बां काममोहितः // kavk_14.117 //

स तयासह रागस्य मदस्य मदनस्य च / संसारमिव विश्रान्तिपदपुष्पवनं ययौ // kavk_14.118 //

तत्र बालानिलालोललतावैलक्ष्यकारिणीम् / पश्यन् प्रमोदमासेदे यदितामेव भूपतिः // kavk_14.119 //

अन्यरागविषाक्रान्ता साप्यभून्मलिनस्मृतिः / सुखमप्यसुखं वेत्ति चिन्ताशल्याकुलं मनः // kavk_14.120 //

अन्तर्गतभुजंगाभिः स्त्रीभिरत्यन्तरागिणः / कण्ठे कृताभिर्नृत्यन्ति मालाभिरिव मोहिताः // kavk_14.121 //

तत्रैकान्तलताकुञ्जनिकुञ्जनिहितस्थितिः / अन्धः सौरभमाघ्राय सोशुम्बातिमिरस्रजः // kavk_14.122 //

सहसैव विकारेण रागाद्विस्मृतसंवृतिः / अगायन्मदनक्षीबा गणयन्ति बह्यं कुतः // kavk_14.123 //

तनुपवनविलासैः कीर्यमाणः प्रियायाः समदबदनपद्मामोदसंभारसारः / तिमिरकुसुमगन्धः सो ऽयमायाति दूरात् भ्रमरसरणिवीणाविभ्रमारावरम्यः // kavk_14.124 //

श्रुत्वा हृदयसंवादगीतं तत्तस्य भूपतिः / उद्यानविचयं कृत्वा तं ददर्श लतान्तरे // kavk_14.125 //

गाढरोचमदक्षीबं स तं पप्रच्छ शङ्कितः / अपि जानसि सोशुम्बां तस्य वा लक्षणं तनोः // kavk_14.126 //

सो ऽब्रवीत् किं न जानामि सोशुम्बां बिम्बपाटलाम् / उपविष्टो ऽधरे यस्या रागराज्ये मनोभवः // kavk_14.127 //

न्यस्तं स्मरेणेव तदूरूमूले लेखामयं स्वस्तिकमस्ति कान्तम् / आवर्तशोभा स्तनमण्डले वा लावण्यकल्लोलनिभास्ति तस्याः // kavk_14.128 //

एतदाकर्ण्य नृपतिः सद्यः संतापशोषितम् / मुमोच रागकुसुमं निर्माल्यमिन्व चेतसः // kavk_14.129 //

सो ऽब्रवीन्नास्ति नारीणां शीलरक्षा शतैरति / खपुष्पमालेव सती सर्वथा नैव जायते // kavk_14.130 //

इत्युक्त्वान्धेन तां राजा सह श्मशानकाननम् / गर्दभारोपितां तूर्णं तत्याज नगराद्बहिः // kavk_14.131 //

सा तेन सह निर्लज्जा व्रजन्ती दिनसंक्षये / अटव्यां चौरपतिना प्राप्तैव सह संपदा // kavk_14.132 //

जनैरभिद्रुते तस्मिन् सहसा चौरमण्डले / निरपराश एवान्धश्चौरभ्रान्त्या निपातितः // kavk_14.133 //

चौरो ऽपि निशां भुक्त्वा सोशुम्बां क्षस्णसंगतः / गृहीत्वाभरणान्यस्या जगामोत्तीर्य निम्नगाम् // kavk_14.134 //

कारण्डवायाह् सरितस्तस्यास्तीरे निरम्बरा / शुशोव साञ्जनैरश्रुजालैः सा मलिनस्तनी // kavk_14.135 //

तस्मिन् क्षणे मुखासक्तं मांसमुत्सृज्य जम्बुके / याते जलोत्प्लुतं मत्स्यं तज्जहारं विहङ्गमः // kavk_14.136 //

मत्स्ये निमग्ने सहसा खगेन पिशिते हृते / स बभूवोभयभ्रंशाच्चिन्तानिश्चललोचनः // kavk_14.137 //

तस्यास्तं वीक्ष्यं दुःखे ऽपि मुखे स्मितमदॄश्यत / हासः परस्य स्खलिते दुःस्थस्याप्युपजायते // kavk_14.138 //

स तां वैलक्ष्यकुपितः प्रोवाचानुचितस्मिताम् / अहो हससि मां लोके हास्यायतनताम् गताम् // kavk_14.139 //

नृपं त्यक्त्वागता ह्यन्धम्त्यक्तवान्धं चौरमाश्रिता / तवाहमुभयभ्रष्टः त्रिभ्रष्टायाः स्मितास्पदम् // kavk_14.140 //

आस्ताम् वः परिहासो ऽयं तं युक्त्याहं करोमि ते / खलास्ते विषमस्थानाम् ये बिडम्बनपण्डिताः // kavk_14.141 //

इत्युक्त्वा नगरीं गत्वा स नृपाय न्यवेदयत् / सोशुम्बा ते नदीतीरे तपोयुक्तेति मन्मतिः // kavk_14.142 //

अथ निनाय ताम् राजा वितीर्याभरणाम्बरम् / दोषमाच्छादयत्येव रागद्वेषः शरीरिणाम् // kavk_14.143 //

सैवाद्योत्पलवर्णेयमुदायी शीघ्रगो ऽप्यसौ / प्राग्जन्मान्तरपुण्येन भिक्ष्ःउव्रतमुपागतौ // kavk_14.144 //

अभवदतिरसार्द्रं मानास्ं रागयोगे यदु मदनविधेयं रागयुक्तं यदस्याः / विरतशमविरारा तेन तस्मिन् मुहूत्रे कृतनरपतिरूपानन्दिनं माम् ववन्दे // kavk_14.145 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां देवावतारावदानं नाम चतुर्दशः पल्लवः //

15. शिलानिक्षेपावदानम् /

बलभतुलधैर्यवीर्यं साश्चर्यं भवति सप्रभावाणाम् / महदाश्रययोगाद्यस्मै सर्वं महिमत्वमायाति // kavk_15.1 //

पुरा कुशीपुरीं रम्यां मल्लानां बलशालिनाम् / स्वेच्छाविहारी भगावान् प्रतस्थे सुगतः स्वयम् // kavk_15.2 //

ते तदागमनं श्रुत्वा कल्याणं कुशलैषिणः / वर्त्मसंशोधनं चक्रुरुपचारपदोद्यताः // kavk_15.3 //

देशं भूषयतां तेषां संसिक्तं चन्दनोदकैः / तृणकण्टकपाषाणसर्करारेणुवर्जितम् // kavk_15.4 //

मध्ये समाययौ भूमिनिमग्ना महती शिला / अवसन्ना विसन्ना च वधूर्विन्ध्यगिरेरिव // kavk_15.5 //

तामुत्पाटयतां तेषां कुद्दालभुजरज्जुभिः / मासो जगाम न त्वस्याः सहस्रांशे ऽप्यभूत क्षतिः // kavk_15.6 //

अथ सम्सारसंतापप्रशमामृतदीधितिः / आययौ भगवान् सर्वमानसोल्लासबान्धवः // kavk_15.7 //

घनान्धकारविरतिव्यक्तसत्फलदर्शनः / प्रसादसंविभक्ताशः प्रकाश इव शारदः // kavk_15.8 //

स तान् दृष्ट्वा परिश्रान्तान् विफलक्लेशपिडाईतान् / श्रुत्वा च तद्व्यवसितं तानूचे प्रणताननान् // kavk_15.9 //

अहो क्लेशफलारम्भः प्रयासव्यवसायिनाम् / संसारकर्मणीवास्मिन् व्यापारे वः समुद्यमः // kavk_15.10 //

प्रारम्भे विषमक्लेशं क्रियमाणं ससंशयम् / सिद्धमप्यनुपादेयं न प्राज्ञाः कर्म कुर्वते // kavk_15.11 //

इत्युक्त्वा चरणाङ्गुष्ठघट्टिताम् वामपाणिना / विन्यस्य दक्षिणे पाणौ भगवान् विपुलां शिलाम् // kavk_15.12 //

विसृज्य ब्रहम्लोकान्तमपर्यन्तपराक्रमः / चचाराश्चर्यचर्यायां दूतमिव जगत्त्रये // kavk_15.13 //

क्षिप्तायां सहसा तस्याम् तेनात्यद्भुतकारिणा / उदभूद्गनोद्भूत इव व्याप्तजनः स्वनः // kavk_15.14 //

अनित्यः सर्वसंस्कार इत्यभ्रान्तविधायिनः / सर्वधर्मा निरात्मानः शान्तनिर्वाणमेव तत् // kavk_15.15 //

इति स्फुटोदिते शब्दे शिला भगवतः करे / गिरीन्द्रशीर्षकाकारा स्थिता पुनरदृश्यत // kavk_15.16 //

क्षणेन सा भगवता क्षिप्ता वदनमारुतैः / कृता विसारिणी दिक्षु परमाणुपरंपरा // kavk_15.17 //

पुनरेकीकृतामेव भगवान् परमाणुभिः / शिलामन्यत्र निदधे विस्मयं च जगत्त्रये // kavk_15.18 //

आश्चर्यनिश्चलदृशस्ततो मल्ला बलिर्जितम् / वीर्यं भगवतो वीक्ष्य प्रणतास्तं बभाषिरे // kavk_15.19 //

अहो महाप्रभावो ऽयं बलवीर्योदयस्तव / निश्चयाधिगमे यस्य न प्रगल्भाः सुरा अपि // kavk_15.20 //

अनुग्रहप्रवृत्तेन बलेन गुरुणा तव / अधोगतिनिमग्नेयं जनतेव धृता शिला // kavk_15.21 //

वीर्यप्रज्ञाबलादीनाम् प्रमाणावधिनिश्चयम् / अपि जानाति ते कश्चिदाश्चर्यतरकारिणः // kavk_15.22 //

इति ब्रुवाणानाश्चर्यनिश्चलानवलोक्य तान् / तस्यां शिलायामासीनः प्रोवाच भगवान् जिनः // kavk_15.23 //

एकीभूतबलं यद्धि भूतानाम् भुवनत्रये / सुगतस्य तदेकस्य लोके नैव समं बलम् // kavk_15.24 //

अम्भांसि कुम्भैरम्भोधेर्जगन्ति परमाणुभिः / शक्यान्यलं लङ्घयितुं प्रभावो न तु सौगतः // kavk_15.25 //

संख्यां सुमेरोर्यो वेत्ति तुलामानेन तत्त्वतः / सुगतानाम् न जानाति सो ऽपि सुद्गुणगौरवम् // kavk_15.26 //

कथयित्वेति भगवान् संप्राप्ते सुरमण्डले / सशक्रपद्मनिलये चक्रे कुशलदेशनम् // kavk_15.27 //

मल्लास्तदुपदेशेन तत्तद्बोधिसमाश्रयात् / सश्रावकाख्यां प्रत्येकसम्यक्संबुद्धतां ययुः // kavk_15.28 //

स्रोतःप्राप्तिफलं कौश्चित्सकृदागामि चापरैः / अनागामिफलं चाण्यैः प्राप्तमर्हत्पदं परैः // kavk_15.29 //

इत्याश्ययानुशयधातुगतिं निरीक्ष्य ज्ञात्वा तथाप्रकृतिमप्रतिमोपदेशम् / तेषां चकार भगवांश्चतुरार्यसत्यसम्यक्प्रकाशविशदं कुशलोदयाय // kavk_15.30 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां शिलानिक्षेपावदानंपञ्चदशः पल्लवः //

16. मैत्रेयव्याकरणावदानम् /

असंगमो नाम विशुद्धिधामो श्रेयांसि सूते कुशलाभिकामः / संसारवामः सुकृताभिरामो मनोमलैर्वैररजोविरामः // kavk_16.1 //

पुरा गङ्गां समुत्तीर्य नागानां फणसेतुना / भगवान् सुगतः पारंप्राप्य भिक्षूनभाषत // kavk_16.2 //

इह रत्नमयः पूर्वं यूपो ऽभूदद्भुतद्युतिः / दर्शयांइ तमत्रैव द्रष्टुं वः कौतुकं यदि // kavk_16.3 //

इत्युक्त्वा भगवान् भूमौ पाणिना दिव्यलक्ष्मणा / स्पृष्ट्वा नागगणोत्क्षिप्तं रत्नयूपदर्शयत् // kavk_16.4 //

तं दृष्ट्वा भिक्षवः सर्वे निर्निमेषेक्षणाश्चिरम् / बभूवुश्चित्रलिखिताम् इव निश्चलविग्रहाः // kavk_16.5 //

तत्कथामथ तैः पृष्टः प्रोवाच भगवान् पुनः / अतीतानागतज्ञानं दन्तालोकैः किरन्निवः // kavk_16.6 //

देवपुत्रः पुरा कश्चित् काले स्वर्गपरिच्युतः / महाप्रणादनामाभून्नृपतिः शक्रशासनात् // kavk_16.7 //

धर्मवृत्तानुसरणस्मरणाय महीतले / उचितं लक्षणं किंचित् स ययाचे शतक्रतुम् // kavk_16.8 //

ततः सुरपतेर्वाक्याद्विश्वकर्मा तदालये / भास्वरं विदधे रत्नयूपं पुण्यमिवोन्नतम् // kavk_16.9 //

ततस्तद्दर्शनासक्ते जने कौतुकनिश्चले / कृष्यादिकर्मण्युच्छिन्ने राज्ञः कोषक्षयो ऽभवत् // kavk_16.10 //

ततस्तेन क्षितिभुजा क्षिप्तो ऽयं जाह्नवीजले / तिष्ठत्यद्यापि पाताले रत्नैः सूर्यैरिवाचितः // kavk_16.11 //

भविष्यत्यस्य कालेन परिच्छिन्नः परिक्षयः / न तज्जगति नामास्ते परिणामे यदक्षयम् // kavk_16.12 //

आगामिसमये पुंसां वर्षाशीतिसहस्रके / शङ्खशुभ्रयशाः शङ्खो नाम राजा भविष्यति // kavk_16.13 //

पुण्यलब्धमिमं यूपं नृपः कल्पद्रुमोपमः / स पुरोहितपुत्राय मैत्रेयाय प्रदास्यति // kavk_16.14 //

मैत्रेयो ऽप्यन्मुमादाय कृत्वा सपदि खण्डशः / अर्थिचिन्तामणिर्लोकमदरिद्रं करिष्यति // kavk_16.15 //

यूपं दत्वाथ मैत्रेयः सम्यक्संबुद्धताम् गतः / अनुत्तरज्ञाननिधिर्भविष्यति सुरार्चितः // kavk_16.16 //

शङ्को राजा सहस्राणामशीत्या परिवारितः / सान्तःपुरामात्यगणो राजापि प्रव्रजिष्यति // kavk_16.17 //

प्राग्जन्मप्रणिधानेन शङ्खस्य कुशलोदयः / कृतस्यावश्यभोग्यत्वात्परिणामे फलिष्यति // kavk_16.18 //

मध्यदेशे पुरा राजा वासवो वासवोपमः / धनसंमतनामा च नृपो ऽभूदुत्तरापथे // kavk_16.19 //

तयोर्विभवसंघर्षो भूतो वैराग्नितप्तयोः / अभूद् युद्धसमारम्भसंभाररभसं मनह् // kavk_16.20 //

नगरं च प्रविश्याथ समेत्य धनसंमतः / चक्रे गरजथानीकैर्गङ्गातीरं नीरन्तरम् // kavk_16.21 //

तत्र रत्नशीखी नांअ सम्यक्संबुद्धताम् गतः / दृष्टस्तेनार्च्यामानाङ्घ्रिर्ब्रह्मशक्रादिभिः सुरैः // kavk_16.22 //

सो ऽचिन्तयदहो राजा वासवः पृथिपुण्यवान् / विषयान्ते वसत्येष् अयो हि त्रिदशवन्दितः // kavk_16.23 //

ततस्तस्यानुभावेन तत्र भूपालयोस्तयोः / ययौ वैररजः शान्त्या मिथ्यामोहपरिक्षयम् // kavk_16.24 //

कॄतसंघिः परेणाथ वासवः पृथिवीपतिः / भगवन्तं समभ्येत्य सर्वभोगौरपूजयत् // kavk_16.25 //

प्रणिधानं च विदधे पूजान्ते प्रणमामि तम् / अहं कुशलमूलेन स्यामेतेन महानिति // kavk_16.26 //

अस्मिन्नवसरे घोरे शन्खशब्दे समुद्गते / प्रोवाच तं रत्नशिखी प्रणतं पुरतः स्थितम् // kavk_16.27 //

शन्खो नाम महीपालश्चक्रवर्ती भविष्यसि / पर्यन्ते बोधियुक्तश्च कुशलं समावाप्स्यसि // kavk_16.28 //

एवं सत्प्रणिधानतह् क्षितिपतिः पुण्योदयाद्वासवः शङ्खो नाम नृप स रत्नशिखिनादिष्टः श्रियं प्राप्स्यति / मैत्रेयः प्रणयात्करिष्यति तथा बोधौ विशुद्धां धियं कल्याणाभिनिवेशपुण्यतरणिराड्य हि सत्संगमः // kavk_16.29 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां मैत्रेयव्याकरणावदानं नाम षोडशः पल्लवः //

17. आदर्शमुखावदानम् /

चित्तप्रसादविमलप्रणयोज्ज्वलस्य स्वल्पस्य दानकुसुमस्य फलांशकेन / हेमाद्रिरोहणनगेन्द्रसुधाब्धिदानसंपत्फलं न हि तुलाकलनामुपैति // kavk_17.1 //

पुरा मनोज्ञे सर्वज्ञः श्रावस्त्यां जेतकानने / अनाथपिण्डदारामे विजहार महाशयः // kavk_17.2 //

आर्यो महाकाश्यपाख्यस्तच्छिष्यः करुणानिधिः / नगरोपवनस्यान्तं जनचारिकया ययौ // kavk_17.3 //

तत्र सुद्रुगतिर्योषिन्नगराश्रवलम्बिका / अपश्यत् कुष्ठरोगार्ता काश्यपं तं यदृच्छया // kavk_17.4 //

सा तं दृष्ट्वा प्रसादिन्या श्रद्धया समचिन्तयत् / पात्रे ऽस्य पिण्डपातार्हा किं न जातास्मि पुण्यतः // kavk_17.5 //

विज्ञाय तस्या आश्चर्यश्रद्धायुक्तं मनोरथम् / प्रसार्य पात्रं जग्राह पिण्डं तं करुणाकुलः // kavk_17.6 //

तीव्रचित्तप्रसादेन भक्तसारसमरणे / कुष्ठिन्या निपपातास्याः पात्रे शीर्णकराङ्गुलिः // kavk_17.7 //

ततः सा पातकमिव त्यक्त्वानित्यकलेवरम् / देवानां तुषिताख्यानां निलये समजायत // kavk_17.8 //

शक्रस्तदद्भुतं ज्ञात्वा दानपुण्य्प्दितादरः / यत्नात्काश्यपसत्पात्रं सुधया समपूरयत् // kavk_17.9 //

सुधार्पणे ऽप्यसौ भिक्षुर्निस्पृहस्तृणलीलया / प्रशमामृतसंपूर्णश्चक्रे पात्रमधोमुखम् // kavk_17.10 //

भजन्ते प्रणयप्रीतिं कृपणेषु कृपाकुलाः / सन्तः संपत्समाध्मातवदने मीलितादराः // kavk_17.11 //

श्रुत्वा तां तुषिते देवनिकाये निरताम् नृपः / प्रसेनजित् भगवतश्चक्रे भोज्याधिवासनाम् // kavk_17.12 //

राज्ञस्तस्य गृहे दृष्ट्वा लक्ष्मीमाश्चर्यकारिणः / आर्यानन्देन भगवान् पृष्टस्तत्पुण्यमभ्यधात् // kavk_17.13 //

पुरा गृहपतेः सूनुर्दारिद्य्राद्दासतां गतः / क्षेत्रकर्माणि संसक्तः क्षुत्क्षामः क्लान्तिमाययौ // kavk_17.14 //

स्वजनन्या समानीतां निःस्नेहलवणां चिरात् / कुल्माषपिण्डिमासाद्य भोक्तुं सादरमाययौ // kavk_17.15 //

धौतहस्तः क्षणे तस्मिन् संप्राप्ताय यदृच्छया / ददौ प्रत्येकबुद्धाय ताम् प्रसन्नेन चेतसा // kavk_17.16 //

जातः स एव कालेन भूपालो ऽयं प्रसेनजित् / तस्य दानकणस्यैवं विभूतिः प्रथमं फलम् // kavk_17.17 //

श्रुत्वेति भगवद्वाक्यं भिक्षूर्विस्मयमाययौ / राजापि विपुलां पूजां चक्रे भगवतः पुरः // kavk_17.18 //

राजार्हैरखिलैर्भोगैः कृत्वा भक्तिनिवेदनम् / स कोटीस्तैलकुम्भानां दीपमालामकल्पयत् // kavk_17.19 //

दीपमेकं ददौ तत्र स्वल्पकं दुर्गताङ्गना / स्नेहक्षयात्प्रयातेषु सर्वेषु न जगाम यः // kavk_17.20 //

विचिन्त्य प्रणिधानेन तया विमलचेतसा / भाविनीम् शाक्यमुनितां सर्वज्ञो ऽस्याह् समभ्यधात् // kavk_17.21 //

रत्नदीपावलिं दत्वा राजा भगवतः पुरह् / उपविश्य प्रणम्याग्रे प्रणयात्तं वजिज्ञपत् // kavk_17.22 //

भगवत्प्रणिधानेन तत्तत्पुण्यानुभावतः / न कस्यानुत्तरा सम्यक्संबोधिर्भवदर्पिता // kavk_17.23 //

भवत्प्रसादप्रणयात् प्राप्तुमिच्छामि तामहम् / निर्विकल्पफलावाप्त्यै सेव्यन्ते कल्पपादपाः // kavk_17.24 //

इति राजवचः श्रुत्वा भगवान् समभाषत / दुर्लभानुत्तरा सम्यक्संबोधिः पृथिवीपते // kavk_17.25 //

सूक्ष्मा मृणालतन्तुभ्यो गिरिभ्यो ऽपि गरीयसी / समुद्रेभ्यो ऽपि गम्भीरा सा सुखेन न लभ्यते // kavk_17.26 //

न दानैर्बहुभिर्लब्धं मयैवान्येषु जन्मसु / चित्तप्रसादविशदं ज्ञानं तत्कारणं जगुः // kavk_17.27 //

चतुर्द्वीपाधिपत्येन मया मान्धातृजन्मनि / चिरं दानफलं भुक्तं बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.28 //

दानेन चक्रवर्तीश्रीः सा सुदर्शनजन्मनि / भुक्ता मयामहीयसी बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.29 //

पुरा दत्वा गजानष्टौ वेलामद्विजजन्मानि / मया प्राप्तं महत्पुण्यं बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.30 //

कुरूपः कुशलात्माहं राजपुत्रः पुराभवम् / यः पिशाचो ऽयमित्युक्त्वा निजलत्न्या विवर्जितः // kavk_17.31 //

श्रियै श्रीस्कन्धो भूत्यागे प्रीतिर्यस्य सदा स्थिता / स दुःखी रूपवैकल्यात् क्क वा सर्वगुणोदयः // kavk_17.32 //

तं रूपविरहे देहत्यागारूढं शचीपतिः / दिव्यचूडामणिं दत्वा चक्रे पञ्चशरोपमम् // kavk_17.33 //

षष्टिः पुरसहस्राणि तस्य यज्ञेषु यज्वनः / हेमयूपाभिरूपाणि प्रापुर्मेरुबलश्रियम् // kavk_17.34 //

तस्मिन् मयातिदानाद्रिकृते कुशलजन्मनि / तानि पुण्यान्यवाप्तानि बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.35 //

मया सत्यप्रभावेण त्रिशङ्कुनृपजन्मनि / कृता वृष्टिः सुदुर्भिक्षा बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.36 //

मिथिलायां महादेवनृपजन्मनि यज्वना / मयाप्ता पुण्यसंपत्तिर्बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.37 //

मिथिलायां पुरा पुण्यं निमिभूपालजन्मनि / प्राप्तं दानतपोयज्ञैर्बोधिर्नाधिगता तु सा // kavk_17.38 //

पुरा नन्दस्य नृपतेश्चत्वारः पिशुनाः सुताः / बभूवुरादर्शमुखः पञ्चमश्च गुणाधिकः // kavk_17.39 //

कालेनापन्नपर्यन्तः स भूपतिरचिन्तयत् / एते मदन्ते चत्वारो राज्यं नार्हन्ति कर्कशाः // kavk_17.40 //

पुत्रे ममादर्शमुखे राज्यश्री प्रतिबिम्बिता / सुवृत्ते लभते शोभां प्रज्ञावैमल्यशालिनि // kavk_17.41 //

ध्यात्वेत्यमात्यान् सो ऽवादीत् स भवद्भिर्नरेश्वरः / कृतो ऽन्तःपुरवर्गेण यो ऽभ्युत्थानेन पूज्यते // kavk_17.42 //

मौलिर्न कम्पते यस्य समेव मणिपादुकैः / द्वारद्रुमाद्रिवापीषु निधिषट्कं स पश्यति // kavk_17.43 //

इत्युक्त्वा त्रिदिवं याते नृपतौ मन्त्रिणः क्रमात् / तदुक्त्रैर्लक्षणैश्चक्रुरादर्शमुखमीश्वरम् // kavk_17.44 //

धर्मनिर्णयकार्येषु यं वादिप्रतिवादिनह् / विलोक्यैव स्वयं तस्थुर्न्यायैर्जयपराजये // kavk_17.45 //

पुरा निरभिअस्ंघेन प्रातवैशसकिल्बिषम् / ब्राह्मणं दण्डिनं नाम दयालुः प्रययौ पुरः // kavk_17.46 //

गुयुगार्थे गृहस्थेन मृतेन वडवाहतेः / कुठारपाततः पत्न्या तक्षवासी विवादितः // kavk_17.47 //

शौण्डिकेनात्मजवधाद्दीक्षितं तुल्यनिग्रहम् / तद्विपक्षभयेनोक्त्वा तत्संत्यक्तं व्यमोक्षयत् // kavk_17.48 //

अमानुषाणां सत्त्वानामध्याशयविशेषतः / चकार चित्तशोधनं तत्तत्संदेहनिर्णयम् // kavk_17.49 //

अवृष्टिमृष्टे दुर्भिक्षे येन द्वादशवर्सके / विहितं सर्वसत्त्वानामशनप्राणवर्तनम् // kavk_17.50 //

इत्यमून्मम पुण्याप्तिरादर्शमुखज्न्मनि / न तु सा सम्यक्संबोधिर्विबोधिता महोदया // kavk_17.51 //

बहुजन्मशताभ्यासप्रसासेन महीयसा / अद्य तु ज्ञानवैमल्यं मयाप्तं लुत्पसंवृति // kavk_17.52 //

ज्ञानप्रज्ञाधिगम्या किमपि परतरानुत्तरा सत्यासंवित् सम्यक्संबोधिरेषा न च खलु नृपते लभ्यते दानपुण्यैः / मोहश्यामाविरामे गतघनगगनव्यक्तवैमल्यभाजां निर्व्याजानन्दभूमिर्भवति भवतमश्छेदिनी सा दिनश्रीः // kavk_17.53 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां आदर्शमुखावदानं नाम सप्तदशः पल्लवः //

18. शारिपुत्रप्रव्रज्यावदानम् /

नेदं बन्धुनों सुहृत् सोदरो वा नेदं माता न पिता वा करोति / यत्संसाराम्भोधेसेतुं विधत्ते ज्ञानाचार्यः को ऽपि कल्याणहेतुः // kavk_18.1 //

कलन्दकनिवासाख्ये रम्ये वेणुवनाश्रमे / भगवान् विहरन् बुद्धः पुरे राजगृहे पुरा // kavk_18.2 //

किलितं चोपयिष्यं च द्वौ परिव्राजकौ पुरा / प्रपन्नौ भिक्षुभावेन चकार शमसंवृतौ // kavk_18.3 //

ततश्च शारिपुत्रस्य भिक्षोः संदेशनां व्यघात् / यया साक्षात्कृतार्हत्त्वो सो ऽभून्मोक्षगतिक्षमः // kavk_18.4 //

तस्य तदद्भुतं दृष्ट्वा धनार्हं सर्वभिक्षुभिः / पप्रच्छुः पूर्ववृत्तान्तं स च तेभ्यो व्यभाषत // kavk_18.5 //

ब्राह्मणस्याग्निमित्रस्य भार्या गुणवराभवत् / शूर्पिकेति कृतं पित्रा क्रीडानाम च बिभ्रती // kavk_18.6 //

भ्राता प्रथमशीलाख्यः तस्य शूर्पसमाभिधः / प्रत्येकबुद्धतां यातः कदाचिद् गृहमाययौ // kavk_18.7 //

स तया भर्तुरादेशाद् गृहीभक्त्याधिवासितः / प्रणतिप्रणयाचारैस्तोषितः परिचर्यया // kavk_18.8 //

कदाचिच्चीवरे तस्य कुर्वाणस्य विपात्रणम् (?) / सूचीकर्मवहाद् दृष्ट्वा प्रणिधानं समादधे // kavk_18.9 //

यथेयं कर्तरीं तीक्ष्णा यथा गम्भीरगामिणी / सूची तथापरा प्रज्ञा मम स्यादिति सादरा // kavk_18.10 //

प्रत्येकबुद्धविनयात् प्रणिधानेन तेन च / गतास्मिन् जन्मनि सैव सप्रज्ञशारिपुत्रताम् // kavk_18.11 //

स एष शारिपुत्रो ऽद्य भिक्षुष्तीक्ष्णतराग्रधीः / कल्याणपात्रताम् यातः कल्पवल्ली हि सन्मतेः // kavk_18.12 //

वाक्यं भगवतः श्रुत्वा पप्रच्छुर्भिक्षवः पुनह् / कस्मान्नाट्यकुले जातः शारिपुत्रो नराधमे // kavk_18.13 //

ततस्तान् भगवानूचे पूर्वस्मिन्नेष जन्मनि / अभून्महामतिर्नाम राजपुत्रः सतां मतः // kavk_18.14 //

श्रीमतो ऽपि मतिस्तस्य प्रव्रज्यायामजायत / परिपाकप्रसन्नानां कालुष्याय न संपदः // kavk_18.15 //

प्रव्रज्या राजपुत्राणां यूनां नैव कुलोचिता / इत्युक्त्वा जनकः प्रीत्या तं यत्नेन न्यवारयत् // kavk_18.16 //

कदाचित् कुञ्जरारूढः स व्रजन् जनवर्त्मनि / दृष्ट्वा दरिद्रं स्थविरं कारुण्यादिदमब्रवीत् // kavk_18.17 //

अधन्या धनीनो लोके बन्धुबन्धनयन्त्रिताः / प्रव्रज्यां नाप्नुवन्त्येव त्वं तु केन निवारितः // kavk_18.18 //

स न्यवेदयन्मे दरिद्रस्य न पात्रं न च चीवरम् / धनोपकरणान्येव शमोपकरणान्यपि // kavk_18.19 //

राजसूनुरिति श्रुत्वा गत्वा मुनितपोवनम् / प्रव्रज्यां कारयित्वास्य प्रददौ पात्रचीवरम् // kavk_18.20 //

सो ऽचिरेणैव कालेन यातः प्रत्येकबुद्धताम् / राजपुत्रं समभ्येत्य दिव्यामृद्धिमदर्शयत् // kavk_18.21 //

तस्य प्रभावमालोक्य स प्रदध्यौ नृपात्मजः / अहो महोदयत्वान्मे प्रव्रज्या दुर्लभाभवत् // kavk_18.22 //

दारिद्य्रादविवेकाच्च् नीचानामपि दुर्लभा / जायेयमधमे कुले तस्मदस्मि विवेकवान् // kavk_18.23 //

स एव शारिपुत्रो ऽयं ज्ञातस्तत्प्रणिधानतः / प्रव्रजितो भगवता काश्यपेनान्यजन्मनि // kavk_18.24 //

तेनायं नियमप्रणयविनयी सम्यक्प्रसादोदयाद् आदिष्टः कुशलाय सत्यनिधिना प्रज्ञावतामग्रणीः / काले शाक्यमुनेर्भविष्यति मतः शिष्यत्वयोगाद्वरं मौद्गल्यायन एष चात्र कथितः संविन्मयानां वदः // kavk_18.25 //

अन्यजन्मनि दरिद्रः कार्मिकः केनचिदपि दयया महर्षिणा / दत्तपात्रचीवरो ऽभवद्दर्शितर्द्धिरासीदतुलप्रभाववान् // kavk_18.26 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां शारिपुत्रप्रजज्यावदानम् नामाष्टादशः पल्लवः //

19. श्रोणकोटिकर्णावदानम् /

स को ऽपि पुण्यातिशयोदयस्य वरः प्रभावः परमाक्षयो यः / प्रत्यक्षलक्ष्यः शुभपक्षसाक्षी जन्मान्तरे लक्षणतामुपैति // kavk_19.1 //

रम्ये पुरा भगवति श्रावस्त्यां जेतकानने / अनाथपिण्डदारामे विहारिणि तथागते // kavk_19.2 //

बभूव वासवग्रामे बलसेनाभिधो गृही / पूरिताशः फलभरैश्छायातरुरिवार्थिनाम् // kavk_19.3 //

जायायां जयसेनायां काले कमललोचनः / अजायत सुतस्तस्य पुण्यैर्मीर्त इवोत्सवः // kavk_19.4 //

सजहा रत्नदीपार्चिरभूत्कर्णस्य कर्णिका / नाभून्मूल्यतुला यस्य हेमकोटिशतैरपि // kavk_19.5 //

श्रवणानक्षत्रजातो ऽसौ रत्नकोट्यर्हकर्णिकाः / स श्रोणकोटिकर्णाख्यः कुमारो ऽभूद्गुणोचितः // kavk_19.6 //

स निर्मलरुचिः कान्तः कलाभिं परिपूरितः / अमन्दानन्दनिष्यन्दी न कस्येन्दुरिवाभवत् // kavk_19.7 //

स युवा वार्यमाणो ऽपि पित्रा धनदसंपदा / जननी साश्रुनयना परं पुरुषया गिरा // kavk_19.8 //

प्रियंवदो ऽपि निर्भर्त्स्यो विषवर्षीव चन्द्रमाः / महासार्थेन रत्नार्थी दूरद्वीपान्तरं ययौ // kavk_19.9 //

मकराकरमुत्तीर्य व्रजतस्यस्य निर्जने / कर्मोर्मिविप्लवेनाभूत् स्वसार्थविरहः पथि // kavk_19.10 //

सार्थो ऽपि तमनासाद्य विनिवृत्तं शुचा शनैः / स्वदेशमर्जितक्लेशः प्रविवेश विशृङ्खलाः // kavk_19.11 //

सो ऽपि तप्तमरुश्रेणीलक्षणां दक्षिणां दिशम् / श्रान्तः प्रशान्तविश्रान्तिर्वापिगाहं व्यगाहत // kavk_19.12 //

सो ऽचिन्तयदहो वित्ते प्रतिनित्तार्जनोद्यमः / ममायमनयेनैव जातक्लेशः फलोदयः // kavk_19.13 //

अहो धनार्जनावेशः संतोषविरहान्नृणाम् / सर्वापवादसंवादो निन्द्यानाम् विपदां पदम् // kavk_19.14 //

हेमाचले ऽपि संप्राप्ते न पर्याप्तिर्हनार्जने / संसारे वासनाभ्यासद्वेषमोहः शरीरिणाम् // kavk_19.15 //

पृथुप्रयासविरसा दीपिता श्रीरिवायता / तृष्णां तनोति नितरामियंमरुमहीतले // kavk_19.16 //

अहो बत कुरङ्गाणां तृष्णान्धानां पदे पदे / ममापि जनयन्त्येव मोहं मरुमरीचिकाः // kavk_19.17 //

इयं तृष्णा श्रमश्चायमिमा निरुदका भुवः / किं करोमि क्क गच्छामि पश्यामि ज्वलिता दिशः // kavk_19.18 //

इति संचिन्त्य स शनैः प्रसर्पन् सलिलाशया / आयासमिव साकारं ददर्श पुरमायसम् // kavk_19.19 //

घोरं द्वारि स्थितं तत्र संत्रासस्येव सोदरम् / ददर्श पुरुषं कालकरालं रक्तलोचनम् // kavk_19.20 //

स तेन पृष्टः पानीयं यदा नोवाच किंचन / तदा स्वयं प्रविष्टेन प्रेतलोको विलोकितह् // kavk_19.21 //

दग्धकष्ठोपमान् धूलिमललिप्तान्निरम्बरान् / शुष्कास्थिन्सायुशेषाङ्गान् प्रेतान् दृष्ट्वा स विव्यथे // kavk_19.22 //

तैर्याचितह् स पानीयं पानीयविरहार्दितः / परित्यज्य निजामार्तिमभूत्तद्दुःखदुःखितः // kavk_19.23 //

तीव्रतृष्णातुरानूचे स तानार्तप्रलापिनह् / ममास्मिन् मरुकान्तारे निष्कृपस्य कुतः पयः // kavk_19.24 //

कृच्छ्रे ऽस्मिन् दुःसहे न्यस्ताः के यूयं केन कर्मणा / युष्मदप्रक्रियबन्धश्चातः कृच्छ्रश्चराम्यहम् // kavk_19.25 //

निद्रा निःशल्यकल्पस्य सुखसिक्तेव तस्य या / नार्तान्नपश्यति दृष्ट्वा तेषां क्लेशक्षये क्षमा // kavk_19.26 //

ते तमूचुर्विरुद्धेन कर्मणा मोहसंचयात् / अनिवर्त्य वयं मर्त्याः क्षिप्ता व्यसनसंकटे // kavk_19.27 //

अधिक्षेपात् क्षेपक्षतिपतरधैर्यैर्मदभराद् अनार्यैर्मानव्यसनेर्ष्याभिरवार्यव्यतिकरैः / कृतास्माभिर्नित्यं सुहनहृदये निर्दयतया वचोभिर्नाराचैर्विषपरिचितैः शल्यकलना // kavk_19.28 //

दानं नदत्तं हृतमेव वित्तं हिंसानिमित्तीकृतमेव चित्तम् / अस्मार्भिरङ्गैर्विहिता विकाराः परस्य दारापहृतिप्रकाराः // kavk_19.29 //

ते वयं कुहकासक्ता दक्षाः क्षुद्रेषु कर्मसु / प्रयाताः प्रेतनगरे घोरे ऽस्मिन् क्लेशपात्रताम् // kavk_19.30 //

इति तेषां वचः श्रुत्वा सो ऽन्यत्र च तथाविधान् / प्रेतान् दृष्ट्वानभिप्रेतान् करुणकुलितो ऽभवत् // kavk_19.31 //

निर्गम्य दुर्गमात् तस्मात् पुरात्पुण्यबलेन सः / विमलं शीतलच्छायमाससाद वनान्तरम् // kavk_19.32 //

अथ दूरध्वसंतप्तः परिश्रान्तः शनैः शनैः / निपपाताचलादन्धस्तृष्टार्त इव भाष्करः // kavk_19.33 //

दिने पुण्य इव क्षीणे निःशेषाशाप्रकाशके / संमोहमलिनं लोके तमः पापमिवोद्ययौ // kavk_19.34 //

क्षीणभृङ्गविहङ्गानां नलिनीनां प्रसङ्गिनी / विकासास्ंपसा मुद्रा निद्रेव समजायत // kavk_19.35 //

कारुण्यादिव शीतांशुर्ज्योत्स्नामृतशलाकया / स्फारतारं जगन्नित्रं चक्रे वितिमितं ततः // kavk_19.36 //

क्षयोदयपरावृत्तिर्द्र्शितानेकविभ्रमः / संसारदिनयामिन्योर्जहासेव सुधाकरः // kavk_19.37 //

नेत्रानन्दसुधावर्षे सुखस्पर्शे निशाकरे / दिग्वधूवदनादर्शे हर्षे मूर्त इवोतिते // kavk_19.38 //

श्रोणकोटिर्ददर्शाग्रे विमानमाननद्युतिम् / कौतुकादन्यरूपेण स्वर्गाद्भुवमिवागतम् // kavk_19.39 //

तस्मिन्नपश्यत्समदाश्चतस्रस्त्रिदशाङ्गनाः / दिशश्चन्द्रोदयानन्दविहारायेव संगताः // kavk_19.40 //

तासां मध्ये वराकारं रममाणं व्यलोकयत् / तरुणप्रेमसंभारमिव साकारताम् गतः // kavk_19.41 //

रत्नमण्डलेयूरकिरीटिकचिराम्शुभिः / आलिखन्तमिवाश्चर्यममर्यादं दिशां मुखे // kavk_19.42 //

तस्य तामद्भुताम् दृष्ट्वा संभोगसुखसंपदम् / मेने स सुकृताख्यस्य तरोः स्फीतां फलश्रियम् // kavk_19.43 //

प्रीत्या तेन कृतातिथ्यः स्वादुपानाशनादिभिः / तां श्रोणकोटिकर्णो ऽथ निनाय रजनीं सुखम् // kavk_19.44 //

ताराकुसुमवातालिप्रभा प्राभातिकी ततः / अनित्यतेव शशिनश्चक्रे लक्ष्मीपरिक्षयम् // kavk_19.45 //

क्षयं क्षपायां यातायाम् भानौ भुवनचक्षुषि / उदिते सर्वभूतानाम् सुखदुःखैकसाक्षिणि // kavk_19.46 //

विमानं सुरनार्यश्च क्षस्णाददृश्यतांययुः / विनष्टवदनच्छायः पुरुषश्चापतत्क्षितौ // kavk_19.47 //

ततस्तस्यापतत् पृष्ठे शुनां संघो ऽतिभीषणः / त्रैलोक्यशापपापोत्थः क्लेशराशिरिवाखिलः // kavk_19.48 //

स तैग्रीवामुखारब्धमांसग्रासाग्रकर्षणैः / आक्रन्दिरुधिरक्षीरैर्भक्ष्यमाणः क्षयं ययौ // kavk_19.49 //

दिनान्ते पुनरायान्तं तद्विमानमपश्यत / चतस्रो ऽप्सरासस्ताश्च पुरुषः स च कान्तिमान् // kavk_19.50 //

तं श्रोणकोटिकर्णो ऽथ पप्रच्छात्यन्तविस्मितः / सखे किमेतदाश्चर्यं दृश्यते कथ्यतामिति // kavk_19.51 //

स तेन पृष्टः प्रोवाच वयस्य श्रूयतामिदम् / त्वां श्रोणकोटिकर्णाख्यं जानामि सुकृतोचितम् // kavk_19.52 //

अभवं वासवग्रामे दुष्कृती पशुपालकः / पशूनां मांसमुत्कृत्य विक्रीतं सतत मया // kavk_19.53 //

पिण्डपाताय संप्राप्तो मामार्यः करुणानिधिः / कात्यायनाख्यः प्रोवाचः विरमास्मात् कुकर्मणः // kavk_19.54 //

हिंसामयो ह्ययं क्लेशो दुःसहः साहसैषिणाम् / स्वशरीरे पतत्येव छिन्नमूल इव द्रुमः // kavk_19.55 //

इत्यहं वार्यमाणो ऽपि तेनानार्यः कृपात्मना / यदा न विरतः पापात् तदा स प्राह मां पुनः // kavk_19.56 //

दिवा त्वं कुरुषे हिंसां सर्वथा यदि निर्दयः / रात्रौ शीलसमादानं गृहाण समयान्मम // kavk_19.57 //

इत्युक्त्वा तेन यत्नेन सर्वसत्त्वहितैषिणा / दत्ता शीलसमादानमयी पुण्यमतिर्मम // kavk_19.58 //

कालेन कालवशगः प्राप्तः सो ऽहमिमां दशाम् / तप्ताङ्गारसुधावर्षैरिव कीर्णो दिवानिशम् // kavk_19.59 //

रात्रौ शीलसमादानफलं हिंसाफलं दिने / चर्या मत्पुण्यपापाभ्याम् पतितः सुखदुःखयोः // kavk_19.60 //

तस्य मे कुरु कारुण्यं सखे कलुसकारिणः / गत्वा स्वदेशंमत्पुत्रं ब्रूहि मद्वचसा रहः // kavk_19.61 //

अस्ति मे गृहकोटान्ते निखातं हेमभाजनम् / तदुद्धृत्य परित्यक्तपापवृत्ति विधीयताम् // kavk_19.62 //

आर्यकात्यायनो नित्यं पिण्डपातेन पूज्यताम् / इत्युक्तस्तेन विनयात् तथेत्युक्त्वा जगाम सः // kavk_19.63 //

स ददर्श व्रजन् दिव्यविमानमपरं पुनः / रत्नपद्मलताकान्तं द्वितीयमिव नन्दनम् // kavk_19.64 //

तस्मिन् साङ्गमिवानङ्गं संगतं दिव्ययोषिता / अपश्यद्वासरारम्भे पुरुषं रत्नभूषितम् // kavk_19.65 //

तेन प्रीत्युपचारेण कृतातिथ्यस्तथैव सः / दिनं निनाय दीर्घं च क्लेशमध्ये सुधामयम् // kavk_19.66 //

अथ व्योमविमानाग्रात् पतिते पद्मिनीपतौ / अपूर्यत जगद् घोरैर्दुःखैरिव तमोभरैः // kavk_19.67 //

ततः क्षपापतिर्ज्योत्स्नां वमन्नेव क्षपाजडः / शनकैः पाण्डुरोगीव गौरद्युतिरदृश्यत // kavk_19.68 //

सुकुमारे दिनालोके रात्रौ राक्षसयोषिता / भक्षिते ऽलक्ष्यत शशी कपालबलसंनिभः // kavk_19.69 //

व्याप्ते चन्द्रिकया लोके कालचन्द्रनचर्चया / विमानमगमत् क्कापिसा च स्वर्गमृगेक्षणा // kavk_19.70 //

विमानपतितः सो ऽपि पुरुषः सर्वरूपया / शनैः सप्तभिरावर्तैः शतपद्या विवेष्टितः // kavk_19.71 //

सा तस्य मूर्ध्नि विवरं कृत्वा मस्तिष्कशोणितम् / आस्वादयन्ती शनकैश्चकार शुषिरं शिरः // kavk_19.72 //

अथारुणकरच्छन्ने सोच्छ्वासवदाने दिने / बीभत्सदर्शनक्लेशादिव मीलिततारके // kavk_19.73 //

प्रादुरासन् पुनर्दिव्यविमानं सा च कामिनी / युवा स चाद्भुततनुर्दिव्याभरणभूषितः // kavk_19.74 //

पृष्टो ऽतिविस्मयात् तेन स्ववृत्तान्तं जगाद् सः / द्विजो ऽहं वासवग्रामनिवासी मनसाभिधः // kavk_19.75 //

तरुणी प्रातिवेश्यस्य पत्नी मलयमञ्जरी / अभून्मम भुजङ्गस्य स्वैरिणी वल्लभा भृशम् // kavk_19.76 //

परदाररतेर्ग्रामे व्यग्रा मे क्षमते मतिः / मिनग्ना विषयग्रामे समग्रा मे क्षयं गता // kavk_19.77 //

आर्यकात्यायनः पापं ज्ञात्वा माम् चौर्यकामुकम् / दयाविधेयः कारुण्यात् प्रोवाच विजने शनैः // kavk_19.78 //

पराङ्गनाङ्गसंसर्गप्रीत्या रूपरतेः क्षैबम् (?) / अनङ्गाग्नौ पतन्नाशं पतङ्गं इव मा गमः // kavk_19.79 //

अहो आसक्तरक्तानां संपतनप्रमादिनाम् / कामिनाम् हिंसकानां च परदारादरः परम् // kavk_19.80 //

पृथु प्रवेपथु (?) स्वापश्रमविह्वलानाम् गृध्राङ्गनामुखनिखातनखक्षतानाम् / संमोहने परवधूविहितस्पृहाणां रोमाञ्चकारिणि परं नरके च कामः // kavk_19.81 //

तस्मादस्मान्निवर्तस्व वत्स कुत्सितकर्मणः / जायते पातकं स्पर्शे शुनामेवाशुचौ रतिः // kavk_19.82 //

इत्यहं कृपया तेन निषिद्धो ऽप्यविशुद्धधीः / अनिरुद्धेन रागेण बद्धस्तामेव नात्यजम् // kavk_19.83 //

विज्ञाय मामविरतं ततः कात्यायनो ददौ / मह्यं शीलसमादानं दिनचर्याहितोद्यतः // kavk_19.84 //

दिनशीलसमादानात् परस्त्रीगमनान्निशि / इयं मे पुण्यपापोत्था सुखदुःखमयी स्थितीः // kavk_19.85 //

गतेन वासवग्रामं वाच्यः पुत्रो मम त्वया / सुवर्णमग्निशालायामस्ति गूढं धृतं मया // kavk_19.86 //

वृत्तिः कार्या तदुद्भृत्य पूज्यः कात्यायनश्च सः / प्रणयादिति तेनोक्तः श्रोणकोटिर्ययौ ततः // kavk_19.87 //

सो ऽपश्यद्दिव्यललनामग्रे मणिविमानगाम् / लक्ष्मीं लावण्यदुग्धाब्धेरनायासोद्गतामिव // kavk_19.88 //

तस्य विमानपादेषि चतुर्षु स्नायुसंयुतम् / स ददर्शातिदुर्दशं बद्धं प्रेतचतुष्टयम् // kavk_19.89 //

सापि तं प्रत्यभिज्ञाय संभाष्य स्निग्धया गिरा / सुरोचितं ददौ तस्मै रसवत् पानभोजनम् // kavk_19.90 //

भुञ्जानसंज्ञयां दूरात् प्रेतैर्दैन्येन याचितः / स ददौ कृपया तेभ्यः काकेभ्य इव पिण्डिकाः // kavk_19.91 //

पिण्डो बुसत्वमेकस्य प्रयातो ऽन्यस्य लोहताम् / स्वमांसत्वं तृतीयस्य चतुर्थस्य प्रपूयताम् // kavk_19.92 //

विलोक्य तत्कृपाविष्टः स तेषां कष्टचेष्टया / पप्रच्छ तन्मुखच्छायाम् विच्छायीकृतपङ्कजाम् // kavk_19.93 //

पृष्टा तदद्भुतं तेन उवाच सा मृगेक्षणा / न श्रोणकोटिर्णैषां दत्तं भवति तृप्तये // kavk_19.94 //

ब्राह्मणस्यास्य भार्याहं पूर्वपादाबलम्बिनः / नन्दनाम्नः सुनन्दाख्या वासवग्रामवासिनः // kavk_19.95 //

द्वितीयपादसंसक्तः पुत्रो मे निष्ठुराभिधः / पश्चात्पादावलम्बिन्यौ दासी चेयं स्नुषा च मे // kavk_19.96 //

नक्षत्रयोगपूजायाम् पुरा सज्जीकृअते मया / भैक्ष्योपहारे मे गेहमार्यकात्यायनो ऽविशत् // kavk_19.97 //

मया चित्तप्रसादिन्या पिण्डपातेन सो ऽर्चितः / कुर्वन्नेव ययौ कान्त्या वैमल्यानुग्रहं दिशाम् // kavk_19.98 //

ततः स्नात्वा समायातस्तूर्णं पतिरयं मम / पत्पिण्डपातमाकर्ण्य प्रमिदाय मयोदितम् // kavk_19.99 //

कोपादुवाच मां कस्माद् विशिखः श्रमणः शठः / अपूजितेषु पूज्येषु बुसार्हः पूजितस्त्वया // kavk_19.100 //

इति मोहादनेनोक्ते पुत्रो ऽप्येष जगाद् माम् / पाके पूर्वाशनायोग्यः स किं नाश्नात्ययोगुडान् // kavk_19.101 //

इयं स्नुषा मे सततं पूर्वभक्ष्यावभोगिना / मयोक्ते शपथं चक्रे स्वमांसादनवादिनी // kavk_19.102 //

इयं दासी च भैक्ष्याणा चैर्यात्तद्व्ययकारिणी / आक्षिप्ता चाकरोत् सत्यं पूयशोणितवादिनी // kavk_19.103 //

तत्र ते प्रेतताम् याताः स्ववाक्यसदृशाशनाः / अहं त्वार्यप्रसादेन दिव्यभोगोपभोगिनी // kavk_19.104 //

त्वया त्वार्यशमाप्तेन वक्तव्या दुहिता मम / सन्ति हेमनिधानानि गृहे चत्वारि ते पितुः // kavk_19.105 //

तान्युद्धृत्य यथायोगं भजस्व् अस्वजनिस्थितिम् / पूजनीयः पितुर्भ्राता नाम्ना कात्यायन सदा // kavk_19.106 //

स ः श्रोणकोटिकर्णस्त्वं गच्छ देशं त्यज श्रमम् / वर्षा द्वादश संपूर्णाः स्वगृहान्निर्गतस्य ते // kavk_19.107 //

इत्युक्त्वा तं समादिशय तस्य प्रेतचतुष्टयम् / सुप्तस्यैव मुहूर्तेन स्वदेशाप्तिमकारयत् // kavk_19.108 //

उत्थितः सो ऽपि सहसा स्वदेशोद्यानकाननात् / वियोगशोकात्पितरौ शुश्रावान्ध्यमुपागतौ // kavk_19.109 //

भिक्षुद्विजातिथिगणे पूज्यमाने सुरालये / स्वकं पितृगृहं दृष्ट्वा परं विस्मयमाययौ // kavk_19.110 //

निश्चित्य सर्वं भावानां क्षणिकत्वादनित्यताम् / स्नेहरागं समुत्सृज्य तत्रस्थः समचिन्तयत् // kavk_19.111 //

अहो संमोहनिद्रेयं निरन्ततो दिवानिशम् / स्वप्नमायाविलसितैः करोत्यद्भुतविभ्रमम् // kavk_19.112 //

जन्मवर्त्मप्रदा माता पिता बीजवपत्खगः / पान्थपूजासनं कायः को ऽयं नियमसंगमः // kavk_19.113 //

श्रियः संसाराभ्रभ्रमपरिचिताः काञ्चनरुचा आशा दिग् (?) निर्बन्धास्तडित इव निर्लेपचपलाः / वपुः सर्वापायैः क्षयभयनिकायैः परिगतं जरारोगोद्वेगैस्तदपि न विरागस्तनुभृताम् // kavk_19.114 //

श्रिये स्वस्तिसमाप्तये स्वजनस्यायमञ्जलिः / दाक्षिण्यैः क्षमतं श्रीषु प्रव्रज्यैव प्रिया मम // kavk_19.115 //

इति ध्यात्वा स पितरौ समाश्वास्याप्तलोचनौ / बुद्धौ धर्मपथे शुद्धे शमधाम्नि न्यवेशयत् // kavk_19.116 //

सार्थभ्रष्टश्चिरायात् कृशो ऽपि स्वजनस्य च / अलुप्तसत्त्वविभवान्नकृपास्पदतां ययौ // kavk_19.117 //

अनुकम्पस्व यद्येतं संसारक्लेशविह्वलम् / सतः कस्यानुकम्प्यास्ते संपत्संपर्कनित्स्पृहाः // kavk_19.118 //

पशुपालकविप्रस्त्रीसंदेशादि यथोदितम् / निगद्य तेभ्यः कनकप्राप्तिप्रत्ययलक्षणम् // kavk_19.119 //

शान्तः कात्यायनं प्राप्य प्रव्रज्यां स समाददे / मुग्धानाम् यद्विषादाय तत्प्रसादाय धीमताम् // kavk_19.120 //

स समासाद्य विशदं स्रितःप्राप्तिफलं ततः / सकृदागाम्यनागामिफलमर्हत्फलं तथा // kavk_19.121 //

त्रैधातुको वीतरागः समलोष्टाश्मकाञ्चनः / आकाशपाणितुल्यो ऽभूदसिचन्दनयोः समह् // kavk_19.122 //