अवदानकल्पलता

सो ऽचिन्तयदहो वित्तैर्महद्भिः परिपूरिताः / मयैते न निवर्तन्ते परार्थहरणोद्यमात् // kavk_6.53 //

जगत् संपूरयाम्यर्थैरियुक्त्वापि मयासकृत् / अहो नु दस्यवो नैते वराकाः परिपूरिताः // kavk_6.54 //

अचितोत्साहहीनस्य व्याहतोत्तरवादिनः / विकत्थनप्रतिज्ञस्य धिङ्मे जन्म कुजन्मनः // kavk_6.55 //

इति चिन्तयतस्तस्य तप्तस्यानुशयाग्निना / विजने प्रययौ रात्रिः संवत्सरशतोपमा // kavk_6.56 //

तं शोकपङ्कसंमग्नं गजेन्द्रमिव निश्चलम् / दीर्घोच्छ्वासं महेशाख्या स्वप्ने प्रोवाच देवता // kavk_6.57 //

सुमते मा कृथाः शोकं शरीरोच्छोषणं वृथा / सत्संकल्पाभिरूढस्य भविष्यति तवेप्सितम् // kavk_6.58 //

न तदस्ति जगत्यस्मिन् स्वप्नसंकल्पदुर्लभम् / यन्न सिध्यति यत्नेन धीराणां व्यवसायिनाम् // kavk_6.59 //

सा काप्यनुपमा शक्तिरेकस्यापि द्विजन्मनः / यदाज्ञास्पन्दितेनैव विन्ध्यः क्ष्मासमताम् ययौ // kavk_6.60 //

विषमं समतां याति दूरमायाति चान्तिकम् / सलिलं स्थलतामेति कार्यकाले महात्मनाम् // kavk_6.61 //

परार्थो ऽयं तवारम्भः फलत्येव न संशयम् / न भवन्ति विसंवादसंदिग्धाः सत्त्ववृत्तयः // kavk_6.62 //

रत्नानि बदरद्वीपे सन्ति त्रिदशसेविते / येषामेकप्रभावो ऽपि त्रिजगत्पूरणक्षमः // kavk_6.63 //

मर्त्यभूमिमतिक्रम्य सा हि भूमिर्महीयसी / आसाद्यते पुण्यमयी नासत्त्वैर्नाकृतात्मभिः // kavk_6.64 //

विषादस्त्यज्यताम् पुत्र स्थिरा बुद्धिर्विधीयताम् / बदरद्वीपयात्रायामुत्साहः परिगृह्यताम् // kavk_6.65 //

श्रूयतामेष तत्प्राप्त्यौ दिङ्भात्रानुक्रमक्रमः / स्फीतसत्त्वप्रभावस्त्वं संसारोत्तरणक्षमह् // kavk_6.66 //

अस्ति पश्चिमदिग्भागे समुल्लङ्घ्य महीयसाम् / शतानि सप्त द्वीपानां तथा सप्त महाचलान् // kavk_6.67 //

सप्तापताश्चानुलोमप्रतिलोमाभिधो ऽम्बुधिः / अनुकूलानिलैर्यस्मिन् पारमाप्नोति पुण्यवान् // kavk_6.68 //

ततस्तत्तुल्यनामाद्रिर्वातैस्तिमिरमिहकृत् / यत्राक्ष्णोर्दिशति स्वास्थ्यममोघाख्या महौषधिः // kavk_6.69 //

अथावर्ताभिधो ऽम्भोधिर्वैरम्भैर्यत्र वायुभिः / मज्जनोन्मज्जनैर्जन्तुः सप्तावर्तेषु तार्यते // kavk_6.70 //

आवर्ताख्यस्ततः शैलः शङ्खनाभो निशाचरह् / घोरः प्राणहरो यत्र त्रिदशत्रासकृत् स्थितः // kavk_6.71 //

कृष्णसर्पावृता यत्र शन्खनाभिर्महौषधिः / त्रायते पुण्यसंपन्नं नेत्रे शिरसि चार्पिता // kavk_6.72 //

अथ नीलोदनामाब्धी रक्ताक्षो यत्र राक्षसः / मकर्याभिभूतां बुद्धविद्याविद्वान् वशे (?) // kavk_6.73 //

अथ नीलोदनामाद्रिर्नीलग्रीवः क्षपाचरः / प्रतीप्तनेत्रो यत्रास्ते रक्षसां पञ्चभिः शतैः // kavk_6.74 //

तत्रओषधिममोघाख्याम् रक्षत्याशीविषः सदा / दृष्टिनिः श्वाससंस्पर्शदंष्ट्रोत्सृजद्विषानलः // kavk_6.75 //

उपोषधव्रतवता मैत्रेण करुणात्मना / लभ्यते सा समुत्सार्य कृष्णसर्पं महौषधिः // kavk_6.76 //

तं रक्षःशकटं शैलं निष्फलश्लक्ष्णकन्दरम् / तामज्जने शिखायां च कृत्वा तरति पुण्यवान् // kavk_6.77 //

अथ वैरम्भनामाद्रिः पारे यस्योत्तरा तटे / घोरा ताम्राटवी नाम महाशालवनान्तरा // kavk_6.78 //

महानजगरस्तत्र ताम्राक्षो नाम दुःसहः / आस्त यस्योग्रगन्धेन वायुनैव न जीव्यते // kavk_6.79 //

षण्मासान् स्वपतो यस्य लाला व्याप्नोति योजनम् / क्षुत्संतप्तस्य षण्मासानल्पीभवति जाग्रतः // kavk_6.80 //

वेणुगुल्मशिलाबद्धां गुहामुत्पाट्य मेदिनीम् / प्रायौषधीं दिवारात्रं ज्वलन्तीमञ्जनोचिताम् // kavk_6.81 //

तस्मादजगराद् घोरादन्यतो वा महौजसः / अवैराख्यां बुद्धविद्यां जपतो न भवेद्भयम् // kavk_6.82 //

ततः सप्त महाशैला वेणुकण्टकसंकटाः / ताम्रपटाङ्कपादेन तीर्यन्ते वीर्यशालिना // kavk_6.83 //

ततश्च शाल्मलीवनं सप्त क्षारतरङ्गिणीः / उत्तीर्यासाद्यते प्राङ्गुस्त्रिशङ्कुर्नाम पर्वतः // kavk_6.84 //

तत्र त्रिशङ्कवो नाम कण्टका वज्रभेदिनः / पादयोर्न विशन्त्येव ताम्रपट्टावनद्धयोः // kavk_6.85 //

त्रिशन्कुर्नाम तटिनी तत्रायःशङ्कुपर्वतः / उपस्कीलनदी तत्र ततो द्विधा द्विधा सरित् // kavk_6.86 //

अथाष्टादशवक्राख्यः पर्वतो निरवग्रहः / तत्तुल्यसंज्ञाथ नदी श्लक्ष्णि नाम गिरिस्ततः // kavk_6.87 //

अथाद्रिधूमनेत्राख्यो धूमनिर्दिग्धदिक्तटः / दृष्टिस्पर्शविषैर्व्याप्तः क्रूराशीविषमण्डलैः // kavk_6.88 //

तन्मूर्ध्नि पल्वलस्यान्तः शिलाबद्धा महागुहा / ज्योतीरसो मणिर्यस्यां जीवनी च महौषधिः // kavk_6.89 //

भित्त्वा गुहाम् तदभ्यक्रशिरःपादकरोदरः / वज्र-मन्त्रबलोपेतः क्रूरसर्पैर्न बाध्यते // kavk_6.90 //

अथोग्रसत्त्वसंकीर्णाः सप्ताशीविषपर्वताः / नद्यश्च तद्विधा यासामपारवारिसंपदः // kavk_6.91 //

एतदुत्तीर्य निखिलं पुण्यैः परहितोद्यतः / आरोहति सुधाशैलं शृङ्गैरालिङ्गिताम्बरम् // kavk_6.92 //

ततस्तस्यापरे पार्श्वे कल्पवृक्षोपशोभितम् / पुरं रोहितकं नाम दृश्यते स्वर्गसंनिभम् // kavk_6.93 //

अस्ति तत्र मघो नाम मघवानिव विश्रुतः / सार्थवाहो महासत्त्वः सर्वसत्त्वहिते रतः // kavk_6.94 //

बदरद्वीपयात्रायामुद्यतस्यानवद्यधीः / मार्गोपदेशं देशज्ञः स ते सर्वं करिष्यति // kavk_6.95 //

इत्युक्त्वोत्साह्य बहुशः शुभद्रैरिव सुप्रियम् / वचोभिरिचितैर्देवी सहसान्तरधीयत // kavk_6.96 //

प्रबुद्धः सुप्रियः सर्वं तत्तथेति विचिन्तयन् / प्रतस्थे सत्त्वमारुह्य निजोत्साहपुरःसरः // kavk_6.97 //

स व्रजन् विनितायासस्तेन निर्दिष्टवर्त्मना / पुण्यैर्द्वादशभिर्वर्षैः प्राप र्फितकं पुरम् // kavk_6.98 //

अत्रान्तरे कर्मयोगात् तत्र सार्थपतिर्मघः / व्याधिना दुश्चिकित्स्येन बभूवास्वस्थविग्रहः // kavk_6.99 //

अलब्धान्तःप्रवेशो ऽथ गृहे राजगृहोपमे / तस्य व्यलम्बत द्वारं सुप्रियः कार्यसिद्धये // kavk_6.100 //

ततो वैद्यापदेशेन स प्रवेशमवाप्तवान् / उपयोगकथाप्रज्ञा न कस्यादरभूमयः // kavk_6.101 //

आयुर्वेदविधानज्ञः स तस्यारिष्टलक्षणैः / षण्मासशेषमेवायुर्ज्ञात्वा चिन्तान्तरो ऽभवत् // kavk_6.102 //

तस्य प्रियहितप्रायो भैषज्यपरिचर्यया / अत्यल्पेनैव कालेन सुप्रियः प्रियतां ययौ // kavk_6.103 //

भैषज्ययुक्तिस्तत्प्रीत्या तस्य वल्लभतां ययौ / प्रियोपनीतं यत्किं चित् तत्सर्वं मनसः प्रियम् // kavk_6.104 //

प्रियोपचारैस्तस्याथ व्याधिराद्रावमाययौ / आधिः शाम्यति सत्सङ्गात् तओ व्याधिर्विशीर्यते // kavk_6.105 //

ततः संजातविश्रम्भः सुप्रियः प्रणयान्मघम् / चक्रे विदितवृत्तान्तं पश्चान्निजकथाक्षणे // kavk_6.106 //

बदरद्वीपयात्रायां तस्योत्साहं महात्मनह् / परार्थे निश्चलं ज्ञात्वा तमूचे विस्मयान्मघः // kavk_6.107 //

अहो बतास्मिन् संसारे विःसारे साररूपिणः / जायन्ते मणयः केचित् परचिन्तापरायणाः // kavk_6.108 //

नवं वयः प्रिया मूर्तिः परार्थप्रवणं मनः / पुण्योचितस्तथैवायं स्थाने गुणसमागमः // kavk_6.109 //

इयतीं भूमिमुल्लङ्घ्य परार्थे त्वमुपागतः / करोमि तव साहाय्यं किं त्वहं भृशमातुरः // kavk_6.110 //

निबद्धावधयः प्राणाः प्रयान्त्येव शरीरिणाम् / ते व्रजन्तु ममान्ते ऽपि त्वत्समाहितहेतुताम् // kavk_6.111 //

एवमेव व्ययो यस्तु व्ययः स परिगण्यते / परार्थे जीवितस्यापि व्ययो लाभशतैः समः // kavk_6.112 //

न मया बदरद्वीपं दृष्टं किं तु श्रुतं मया / महाब्धौ दिस्कमुद्देशं तैस्तैर्जानामि लक्षणैः // kavk_6.113 //

इत्युक्त्वा भूपतिं सुहृद्बन्धुवाक्ये ऽप्यनादरः / स मङ्गलप्रवहणं सुप्रियेण सहादधे // kavk_6.114 //

ततः प्रवहणारूढौ तौ योजन्शतान्यपि / पवनस्यानुलोम्येन जग्मतुर्विपुलाशयौ // kavk_6.115 //

स्थाने स्थाने जलं दृष्ट्वा नानावर्णं महोदधेः / किमेतदिति प्रपच्छ सुप्रियः कौतुकान्मघम् // kavk_6.116 //

जले लोहाचलाः पञ्च सन्त्यस्य पयसां निधेः / ताम्ररूप्यमयाश्चान्ये हेमरत्नमयाः परे // kavk_6.117 //

तेषां छायाविशेषेण नानावर्णः पदे पदे / दृश्यते ऽब्धिरयं दीप्तः प्राप्तान्तरोद्गतौषधिः // kavk_6.118 //

इत्युक्त्वा व्याधिनाक्रान्तः प्राप्तकालावधिर्मघः / प्राणान्मुमोच सत्कीतिविन्यस्तस्थिरजीवितः // kavk_6.119 //

वज्रलेपादपि दृढं यथा सत्त्वं महात्मनाम् / तथा यदि भदेदायुः किमसाध्यं भवे बह्वेत् // kavk_6.120 //

कूलावाप्तप्रवहणह् सुप्रियस्तद्वियोगजम् / शुचं संस्तभ्य विदधे सुहॄदस्तनुसत्क्रियाम् // kavk_6.121 //

एतदेवोन्नतं लक्ष्म सत्त्वोत्साहमहात्मनाम् / विच्छिन्नालम्बने काले यत्कर्तव्यदृढं मनः // kavk_6.122 //

पुनः प्रवहणारूढः स समुत्तीर्य वारिधिम् / रत्नपर्वतपार्श्वेन विवेश विकटाटवीम् // kavk_6.123 //

न वियोगैर्न चोद्वेगैर्नाभियोगैर्द्विषामपि / न रोगैः क्लेशभोगैर्वा हीयते महतां मतिः // kavk_6.124 //

स तत्राक्रान्तगगनं निरुद्धाशेषदिक्तटम् / दुरारोहं ददर्शाग्रे मूर्तं विघ्नमिवाचलम् // kavk_6.125 //

उपायहीनस्तं दृष्ट्वा गिरिं मूर्खमिवोद्धतम् / अधः पल्लवशय्यायाम् सुप्तः सो ऽचिन्तयत् क्षस्णम् // kavk_6.126 //

अहो बत कियान् कालः प्रयातः प्रस्थितस्य मे / बदरद्वीपनामापि न नाम श्रूयते क्कचित् // kavk_6.127 //

व्यवसायसहायो मे यो ऽभूत्पुण्यपणैः परम् / भग्नप्लव इवाकाले सो ऽपि कर्मोर्मिविप्लवैः // kavk_6.128 //

नष्टोपाये ऽप्युपाये ऽस्मिन् व्यवसायान्महीयसः / न नाम विनिवर्ते ऽहं सिद्धिर्निधनमस्तु वा // kavk_6.129 //

तदेकं जन्मयात्रासु पूज्यं जन्म जगत्र्त्रये / यस्मिन् परोपक्राराय जायते जीवितव्ययः // kavk_6.130 //

इति चिन्ताकुलं तत्र तं ज्ञात्वा सत्यसागरम् / नीलो नाम समभ्येत्य यक्षः प्राहाचलाश्रयः // kavk_6.131 //

पूर्वेण योजनं गत्वा त्रीणि शृङ्गाणि भूभृतः / वेत्रसोपाननिश्रेण्या समारुह्याथ गम्यताम् // kavk_6.132 //

इति यक्षोपदेशेन स विलङ्घ्य महाचलम् / ददर्शाग्रे समुत्तुङ्गश्रृङ्गं स्फटीकभूधरम् // kavk_6.133 //

तस्मिन्नेकशिलाश्लक्ष्णे दुर्गमे पक्षिणामपि / मुहूर्तमभवत्तस्य निर्व्यापारो मनोरथः // kavk_6.134 //

अभ्युन्नतम् निरालम्बं स्वसंकल्पमिवाचलम् / स तं विचार्य सुचिरं चित्रन्यस्त इवाभवत् // kavk_6.135 //

अथ चन्द्रप्रभो नाम यक्षः शैलगुहाशयः / अभ्येत्यः सत्त्वसंपन्नं तमभाषट वुस्मितः // kavk_6.136 //

क्रोशमात्रमितो गत्वा पूर्वेणापूर्वविभ्रमम् / दृश्यते चन्दनवनं बालानिलचलल्लतम् // kavk_6.137 //

तत्रास्ते प्रसरा नाम गुहालीना महौषधिः / लभ्यते देहरक्षायै समुत्तोल्य महाशिलाम् // kavk_6.138 //

तत्प्रभावकृतालोकं सोपानैः स्फटिकाचलम् / सहसैव समारुह्य गम्यतामीप्सिताप्तये // kavk_6.139 //

तत्क्षणात् कृतकार्थेव सा प्रयाति महाउषधिः / न खेदस्तत्कृते कार्यस्तडिल्लोलाः प्रियाप्तयः // kavk_6.140 //

इति यक्षोपदिष्टेन विधानेन स भूधरम् / समुत्क्रम्य ददर्शाग्रे नगरं हेममन्दिरम् // kavk_6.141 //

मेरूकूटैरिवाकीर्णं प्रकाशैरिव निर्मितम् / सवाश्चर्यैरिव कृतं तद् दृष्ट्वा विस्मितो ऽभवत् // kavk_6.142 //

महाहेमकपाटाभ्यां रुद्धद्धारम् विलोक्य तत् / निर्जनं वारसंचारं वनान्ते निषसाद सः // kavk_6.143 //

अत्रान्तरे दिनस्यान्ते व्योमानन्तपथाध्वगः / अवापास्ताचलोपान्तं परिश्रान्त इवांशुमान् // kavk_6.144 //

अस्तं गते सहस्रांशौ रजनीरमणी शनैः / तारापतिमिवान्वेष्टुं प्रससाराभिसारिका // kavk_6.145 //

अथ प्रकाशविबह्वैः सर्वाशापूरणोन्मुखः / बोधिसत्त्व इव स्वच्छः सुधादीधितिरुद्ययौ // kavk_6.146 //

स्फीटा तमः समूहस्य निःशेषप्रशमोचिता / मानसोल्लासिनी ज्योत्स्ना सत्त्ववृत्तिरिवाबभौ // kavk_6.147 //

तमोमोहं जहारेन्दुर्दिशां दिनवियोगजम् / परोपकारे हि परो दूरारोहो महात्मनाम् // kavk_6.148 //

सुप्रियश्चन्द्रकिरणैः पूर्यमाणतनुः क्षणम् / निद्रां कार्यसमुद्रोर्मिक्षोभमुद्रामवाप्तवान् // kavk_6.149 //

क्षपायाम् क्षीयमाणायां गुणदाक्षिण्यसादरा / जगाद देवता स्वप्ने महेशाख्या समेत्य तम् // kavk_6.150 //

अहो बत महासत्त्व सत्तत्त्वाभिनिवेशिना / परार्थे विपुलः क्लेशः कृतः सुकृतिना त्वया // kavk_6.151 //

अल्पशेषे प्रयासे ऽस्मिन् नोद्वेगं कर्तुमर्हसि / अपर्युषितसत्त्वानां स्वाधीनाः सर्वसिद्धयः // kavk_6.152 //

हैमं यदेतन्नगरं त्रीणि चान्यान्यतः परम् / सन्ति रत्नपुराण्यत्र विचित्राण्युत्तरोत्तरम् // kavk_6.153 //

तेभ्यो निर्यान्ति किन्नर्यश्चतश्रो ऽष्टौ च षोडश / द्वात्रिंशच्च क्रमेणैव त्वया द्वारि विघट्टिते // kavk_6.154 //

जितेन्द्रियस्य भवतस्तत्प्रमादमवेदिनः / किमन्यदचिरेणैव् वाञ्छिताप्तिर्भविष्यति // kavk_6.155 //

इत्युक्तः सादरं देव्या प्रतिबुद्धो ऽथ सुप्रियः / जघान नगरद्वारं त्रिः समभ्येत्य पाणिना // kavk_6.156 //

ततश्चतस्रः क् इन्नर्यो निर्ययुस्तरलेक्षणाः / आश्चर्यतरुमञ्जर्य इव लीलानिलाकुलाः // kavk_6.157 //

मानसिल्लासकारिण्यो नयनामृतवृष्टयः / वदनेन्दुसमुद्योतैर्दिवापि कृतचन्द्रिकाः // kavk_6.158 //

ताः संपूज्य स्मरोदारं सुप्रियं प्रियदर्शनाः / तस्याभिलाषप्रणयैरातिथ्यमिव चक्रिरे // kavk_6.159 //

चन्द्रकान्तसमासीनं कृतासनपरिग्रहाः / जीवनौषधयो जाताः स्मरस्येव सविग्रहाः // kavk_6.160 //

तास्तमूचुः समुन्मीलद्विलासहसितत्विषः / ददत्य इव कर्पूरं प्रेमोपायनताम् पुरः // kavk_6.161 //

अहो धन्या वयं यासां सद्गुणालकृताकृतिः / स्वयएम्वाभिगम्यो ऽपि भवानद्यागतो गृहम् // kavk_6.162 //

विधेषः कस्य पीयूषे चन्दने कस्य वारुचिः / इन्दौ मन्दादरः को वा साधुः कस्य न संमतः // kavk_6.163 //

स्त्रीणां यद्यपि सौभाग्यभङ्गाय प्रणयः स्वयम् / क्रमस्त्वद्दर्शनेनैव तथापि मुखरीकृताः // kavk_6.164 //

इदं च किन्नरपुरं वयं च प्रणयार्पिताः / रत्नं च सौभाषणिकं साधो स्वाधीनमेव ते // kavk_6.165 //

इति तासां वचः श्रुत्वा सुप्रियः प्रणयोचितम् / उवाच सत्त्वधवलां दिशन् दशनचन्द्रिकाम् // kavk_6.166 //

बहुमानास्पदं कस्य नेदं संभाषणामृतम् / आत्मनो ऽप्यादरस्थानम् बह्वतीभिः कृतादरः // kavk_6.167 //

श्लाघ्यं दर्शनमेवेदं तत्राप्ययमनुग्रहः / मुक्तालतास्तापहराः किं पुनश्चन्दनोक्षिताः // kavk_6.168 //

एवं विधानाम् स्वच्छानामैन्दवीनामिव त्विषाम् / आकृतीनाम् समुचिता रुचिरा लोकवृत्तयः // kavk_6.169 //

औचित्यचारुचरितं प्रसादविशदं मनह् / वात्सल्यपेशला वाणी न कस्यादरभूमयः // kavk_6.170 //

गृहीतो ऽस्माभिराचारः पूजापरिकरोचितह् / आत्मार्पणं कुलान्तं वः परायत्ता हि योषितः // kavk_6.171 //

कन्याभावादपक्रान्ता यूयं परपरिग्रहाः / विश्रम्भेण भगिण्यो मे जनन्यः स्नेहगौरवात् // kavk_6.172 //

परवित्तं विषं येषां जनन्यश्चान्ययोषितः / परहिंसात्महिंसौव पक्षास्तेषां निरत्ययाः // kavk_6.173 //

पौशुन्यासत्यपारुष्यभिन्नवादोज्झितं वचः / सदैव वदने येषाम् तेषाम् सर्वाशिषा दिशः // kavk_6.174 //

अभिध्यारहितं चेतो व्यापारपरिवर्जितम् / मिथ्यादृष्टिविहीनं च येषां ते सत्पथं श्रिताः // kavk_6.175 //

दशाकुशलमार्गेभ्यो निर्गतानां निसर्गतः / एते कुशलवर्गस्य मार्गाः स्वर्गे निरर्गलाः // kavk_6.176 //

धीरेव धन्यं धनमुन्नतानां विद्यैव चक्षुर्विजितेन्द्रियाणाम् / दयैव पुण्यं पुरुषोत्तमानां आत्मैव तीर्थं शुचिमानसानाम् // kavk_6.177 //

एवंविधो ऽयं गुणसंनिवेशः शीलेन वैमल्यमुपैति पुंसाम् / सद्रत्नमुक्तानिकरातिरितं शीलं सतामाभरणं वदन्ति // kavk_6.178 //

इत्युक्तमाकर्ण्य गुणानुरूपं सत्त्वार्थिना तेन जितेन्द्रियेण / तुष्टास्तमूचुर्भुवि चन्द्रलोकं ताः कौतुकायैवमुखैः सृजन्त्यः // kavk_6.179 //

मणेरिवानर्घगुणोज्ज्वलस्य दृष्टैव साधोरुचिता रुचिस्ते / ययैव मौलौ हृदये श्रुतौ च सद्भिः सदैवाभरणीकृतो ऽसि // kavk_6.180 //

मणिर्महार्हः प्रथितप्रभावः प्रगृह्यतामात्मसमस्त्वयायम् / ध्वजार्पितो वर्षति योजनानां सहस्रमेवार्थिसमीहितं यः // kavk_6.181 //

उक्त्वेति रत्नप्रवरं तरुण्यस्तस्मेइ ददुर्मूर्तमिव प्रसादम् / आदाय तं च प्रणयोपचारं सो ऽपि द्वितीयं पुरमाप रौप्यम् // kavk_6.182 //

तत्रादरात्तद्द्विगुणाभिरेव स पूजितह् किन्नरकामिनीभिः / क्रमेण तेनैव विशुद्धबुद्धिर्लेभे मणिं तद्द्विगुणप्रभावम् // kavk_6.183 //

* * * * * * * * * * * * * * * * / * * * * * * * * * * * * * * * * // kavk_6.184 //

प्राप्तश्च तं रत्नमयं चतुर्थं पुरं ततः सर्वपुराधिकश्चि / सो ऽभ्यर्थितस्तद्द्विगुणाभिरग्रे गुणाधिकः किन्नरसुन्दरीभिः // kavk_6.185 //

तथैव सद्धर्मकथाप्रसङ्गैस्तातोषितास्तेन सुसंयतेन / उत्फुल्लनीत्पलदामदीर्घकटाक्षविक्षिप्तकरास्तमूचुः // kavk_6.186 //

भ्रातास्ति नः किन्नरराजवंशरत्नाकरेन्दुर्बदराभिधानः / तस्यास्पदं द्वीपमिदं महार्हं स्वनामचिह्नं प्रथितं समृद्ध्या // kavk_6.187 // रत्नं चेदम् नियमविधिना पोषधाख्यव्रतेन न्यस्तं भास्वत्किरणनिकरं पुण्यभाजां प्रयत्नात् वर्षत्येव स्थिरपरहितव्याप्तये गृह्यताम् तत् // kavk_6.188 // इत्युत्पाट्यामरतरुफलं सादरं सुन्दरीभिः प्रेमोद्दामप्रणयसुभगं दत्तमासाद्य रत्नम् / बालाहाख्यं विजितपवनं तं प्रकृष्टं तुरङ्गं सो ऽप्यारुह्य स्वनगरमगाल्लब्धमार्गोपदेशः // kavk_6.189 //

तस्मिन् काले विपुलकुशलैः स्वर्गमार्गं प्रयाते वाराणस्यां विशदयशसि क्ष्मापतौ ब्रह्मदत्ते / श्रीमान् सर्वप्रणयिफलदः सुप्रियः पौरमुख्यैर् लोकत्राणे विनिहितमतिर्धर्मराज्ये ऽभिषिक्तः // kavk_6.190 //

ततः शिरःस्नानविधिक्रमेण तत्पञ्चदश्याम् ध्वजमूर्ध्नि रत्नम् / स पोषधोपोषित एव धृत्वा चकार विश्वं परिपूर्णकामम् // kavk_6.191 //

कृत्वा यात्राम् परहितफलां वत्सराणाम् शतेन स्थित्वा राज्ये महति निखिलं पूरयित्वा च लोकम् / पुत्रं धृत्वा नरपतिपदे प्राप्य सर्वोपशान्तिं तत्त्वज्ञो ऽसौ किमपि परमं ब्रह्मभावं जगाम // kavk_6.192 //

स्युरेते दस्यवः सर्वे पूर्वं ये पूरिता मया / रत्नद्रीपाभिगमने तस्मिन् सुप्रियजन्मनि // kavk_6.193 //

इति शास्ता स्ववृत्तान्तकथया विदधे विभुः / दानवीर्योपदेशेन भिक्षूणामनुशासनम् // kavk_6.194 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां बदरद्वीपयात्रावदानं नाम षष्ठः पल्लवः //

7. मुक्तालतावदानम् /

कुश्लप्रणिधानशुद्धधान्मां विमलालोकविवेकबोधकानाम् / परिकीर्तनमात्रमेव येषां भवमोहापहतेस्त एव धन्याः // kavk_7.1 //

पुरा पर्षत्सहस्राणां न्यग्रोधोपवनस्थितिः / कपिलाख्ये पुरे चक्रे भगवान् धर्मदेशनाम् // kavk_7.2 //

अमन्दानन्दसंदोहस्यन्दि चन्दनशीतलम् / तस्य वागमृतं धन्याः कृताङ्जलिपुटाः पपुः // kavk_7.3 //

राजा शुद्धोदनस्तत्र धर्मश्रवणसंगमे / पुण्योपदेशसलिलैर्लेभे वैमल्यनिर्वृतिम् // kavk_7.4 //

अथ तत्र महानामा शाक्यराजकुलोद्भवः / धर्मोपदेशमाकर्ण्य प्रातः स्वगृहमब्रवीत् // kavk_7.5 //

अहो नु भगवान् बुद्धो धर्मः संघश्च सिद्धये / बुद्धोत्पादो ऽयमस्माकं निर्वाणाय महाफलः // kavk_7.6 //

उपदेशविशेषाप्तानिर्वृतेस्तस्य तद्वचः / श्रुत्वा शशिप्रभा पत्नी प्रणयात्तमभाषतः // kavk_7.7 //

अनुग्राह्या भगवतः पुरुषाः पुण्यभागिनह् / निन्द्यास्तदुपदेशानामनर्हा योषितो वयम् // kavk_7.8 //

इति जायावचः श्रुत्वा स जगाद जगद्गुरोः / भद्रे भगवतो नास्ति भेदः कारुण्यदर्शने // kavk_7.9 //

समा सर्वत्र भा भानोः समा वृष्टिः पयोमुचः / समा भगवतो दृष्टिः सर्वसत्त्वानुकम्पिनः // kavk_7.10 //

महाप्रजापतेर्वाक्यादपराह्णक्षणं तपः / शुद्धोदनः करोत्येव राजा बह्गवतो ऽन्तिके // kavk_7.11 //

इति पत्युः प्रियगिरा वृता शाक्याङ्गनागणैः / याचने तद्भगवतह् सा पुण्योपवनं ययौ // kavk_7.12 //

सा सत्वकुसुमं तत्र तं ददर्श महाफलम् / प्रशमामृतसंसिक्तं करुणाकल्पपादपम् // kavk_7.13 //

लतेव पवनानम्रा तं दूरात् प्रणनाम सा / लोभेनेव परित्यक्रा च्युतकर्णोत्पलच्छलात् // kavk_7.14 //

विलोक्य काञ्चनरुचिं रत्नभूषणभूषिताम् / आनन्दनामा भिक्षुस्तामुवाच प्रहितोद्यतः // kavk_7.15 //

वेषः प्रशमशून्यो ऽयं मातर्मुनितपोवने / दर्पोत्सिक्तो न युक्तस्ते विरक्तानामिदं पदम् // kavk_7.16 //

गुणसंयमसिक्तानि मुखराभ्रणान्यहो / नेहास्तद्ग्रहणं युक्तमितीवोपदिशन्ति ते // kavk_7.17 //

इत्युक्ता तेन सा तन्वी वैलज्यविनतानना / उन्मुच्याभरणं सर्वं प्राःइणोन्निजमद्निरम् // kavk_7.18 //

उपविष्टेषु सर्वेषु निर्दिष्टकुशलस्ततः / अनित्यतैवं भगवानुपदेशं प्रवक्रमे // kavk_7.19 //

महामोहप्रभावो ऽयं येन नित्यमनित्यताम् / नित्यतामिव मन्यन्ते मूढा जगति जन्तवः // kavk_7.20 //

असत्ये रमते लोकः सत्यप्रत्ययमोहितः / न वेत्ति सर्वभावानामभावानुभवां स्थितिम् // kavk_7.21 //

केचिद् व्याकरणैः परे श्रुतिपथैस्तर्कप्रवादैः परे केचित्तन्त्रपरिग्रहैर्बहुविधैरन्यैः कलाकौशलैः / संसक्ताः पुनरुक्तजन्मशरणौ याता सहैव क्षयं तत्राप्यक्ष्ययलीलया क्षणपदं मुग्धौर्निबद्धा धृतिः // kavk_7.22 //

विषयविषमापायः कायः प्रपञ्च(म)याशया खरतरमरुस्फाराकारो मोहभावो भवः / हितभूमि (?) तथाकार्यं कार्यं विवेकिनां तथा निरवधिरयं दृष्ट्वा व्याधिर्यथा (हि) निवर्तते // kavk_7.23 //

इत्याद्यनित्यसंस्कारसंयुक्तं युक्तमुद्यते / धर्मोपदेशकुशलं वक्तुं भगवति स्वयम् // kavk_7.24 //

एका शाक्यवधूस्तत्र रूपसौभाग्यगर्विता / स्थिता शौशवतारुण्यसंघौ वयसि दुःसहे // kavk_7.25 //

मुक्ताहारं स्तनतटे लोलापाङ्गैर्मुहुर्मुहुः / आलिलोके यशःस्फारसारं रतिपतेरिव // kavk_7.26 //

हारावलोकिनीं दृष्ट्वा तामनेकाग्रहादसौ / अचिन्तयाद्विरक्तेन मगत्पत्नी शशिप्रभा // kavk_7.27 //

इयं धर्मोपदेशे ऽपि चपला हारमीक्षते / भावानां न शृणोत्येव मूढा क्षणिकतामिमाम् // kavk_7.28 //

स्वं हारं दर्शयित्वास्या हारोत्साहं हराम्यहम् / अधिकालोकनेनैव दर्पः शाम्यति देहिनाम् // kavk_7.29 //

इति संचिन्त्य सा दासीं रोहिकाख्यामभाषत / रोहिके गच्छ मे हारं गृहात् सत्वरमाहर // kavk_7.30 //

इत्युक्ता सा तया तत्र प्रवृत्ते धर्मसंश्रवे / अकालगमनोद्विग्ना निःश्वस्याचिन्तयत् क्षणम् // kavk_7.31 //

अहो बतान्तरायो ऽयं संजातः कुशले मम / नास्मिन् श्रोतुं लभे धर्मं यत्परायत्तजीविता // kavk_7.32 //

पुण्यसौरभसंभारात् कीर्णकारुण्यकेसरात् / मुखपद्माद् भगवतो धन्यः प्राप्नोति वाङ्भधुः // kavk_7.33 //

अहो स्वाच्छन्द्यविच्छेदस्तनुभङ्गः सुखक्षयः / सेवा जगति जन्तूनां दुःखे दुःखपरंपरा // kavk_7.34 //

सेवाप्रयाससंप्राप्तं धनमानकणोदयम् / तत्पमत्युष्णनिःश्वासैरहो कृच्छ्रेण पीयते // kavk_7.35 //

मानग्लानिर्गुणग्लानिरोजःपुनशमः श्रमह् / प्रथमं सेवकस्यैतत् फलमीश्वरदर्शने // kavk_7.36 //

लौही बन्धनशृङ्खला चरणयोर्हेलावमानावनी स्वव्यापारनिषेधनित्यनियती निद्रासुखद्रोहिणी / आशास्यस्य विशालजालसरणिः सत्सङ्गभोगाशनिः मुग्धानां मृगतृष्टिकामरुमही सेवा शरीरक्षयः // kavk_7.37 //

इति संचिन्त्य सुचिरं सा जगाम तदाज्ञया / सेवाविक्रीतकायानां स्वेच्छाविहरणं कुतः // kavk_7.38 //

व्रजन्तीं ताम् परप्रेष्यां कृपणां करुणाकुलः / निरीक्ष्य बह्गवान् दिव्यचक्षुषाचिन्तयत् क्षस्णम् // kavk_7.39 //

अस्मिन् जन्मनि शेषो ऽस्या संपूर्णो जीवितावधिः / इयं वराकी संसारादुद्धर्तव्या स्वयं मया // kavk_7.40 //

अथ ताम् कर्मयोगेन व्रहन्तीं सहसा पथि // वत्सवात्सल्यविवशा शृङ्गाभ्यामाजघान गौः // kavk_7.41 // सा प्रदघ्यौ भगवतः प्रसादात् तन्मयस्मृतिः / जन्मान्तराधिवासेन बुद्धालम्बनमानसा // kavk_7.42 //

अहो कर्मोर्मिभिः शीर्णे संसारमकराकरे / जन्मावर्तेषु जन्तूनां मज्जनोन्मज्जनक्रमः // kavk_7.43 //

पुंसो ललाटविपुलोपलपट्टिकासु निःशर्मकर्मघटितप्रकटाङ्कटङ्कैः / नयस्तानि जन्ममरणप्रसराक्षराणि नैतानि पाणिपरिमार्जनया चलन्ति // kavk_7.44 //

इयं कर्मायत्ता प्रचुरचित्रवैचित्ररचना नराणां मायूरच्छदपटलतुल्या परिणतिः / यया गर्भारम्भे क्रमनिपतने वृद्धिसमये क्षये वा नान्यत् प्राभजत तनुलेखाच्छविरति // kavk_7.45 //

संचिन्त्याथ पुरः प्रवृत्तसुदशासन्नावसन्नस्थितिं प्राप्तेवासमदासभावकलनावैलक्ष्यनिः स्पन्दताम् / आधाय प्रणिधानधाम्नि धवले सद्धर्मशुद्धां धियं संसारे विचिकित्स्य एव मलिनं तत्याज सा जीवितम् // kavk_7.46 //

ततः सा सिंहलद्वीपे समीपे स्वर्गसंपदाम् / चन्द्रलेखेव दुग्धाब्धौ दिव्यद्युतिरजायत // kavk_7.47 //

आधानजन्मनस्तस्य मुक्तावर्षें दिवश्च्युते / साभून्मुक्तालता नाम सिंहलाधिपतेः सुता // kavk_7.48 //

सा पुण्यमिव लावण्यं वहन्ती वृद्धिमागता / लेभे विवेकेनाङ्गानां संतोषमिव यओवनम् // kavk_7.49 //

ततः कदाचिद्वणिजः श्रावस्तीपुरवासिनः / मकराकरमुत्तीर्य सिंहलद्वीपमाययुः // kavk_7.50 //

ते तत्र रात्रिपर्यन्ते विश्रान्तिसुखमाजगुः / धर्मार्थगाथासंनद्धप्रबुद्धबुद्धभाषितम् // kavk_7.51 //

त्दन्तःपुरहर्म्यस्था श्रुत्वैव श्रवणामृतम् / किमेतदिति पप्रच्छ तानानाय्य नृपात्मजा // kavk_7.52 //

ते तामूचुः प्रमुदितामिदं बुद्धस्य ब्ःआषितम् / स्वभावार्हं भगवतः सर्वसत्त्वानुकम्पिनह् // kavk_7.53 //

बुद्धामिधानं श्रुत्विव पुलकालंकृताकृतिः / सा बभूव समुद्भूतसंविद्भव्यानुभावभूः // kavk_7.54 //

उन्मुभी सामयूरिव शब्दैरेव पयोमुचः / क एष भगवान् बुद्ध इति पपर्च्छः तान् पुनः // kavk_7.55 //

ततस्ते निखिलं तस्यै श्रद्धासंवर्धितादराः / न्यवेदयन् पुण्यमयीं भगवच्चरितस्थितिम् // kavk_7.56 //

अथ सा तत्कथावाप्तप्राग्जन्मकुशलोदया / विज्ञप्तिलेखं प्रददौ तेषां भगवतः कृते // kavk_7.57 //

कालेन सिन्धुमुत्तीर्य संर्पाप्तास्ते निजां पिरीम् / प्रणम्यावेद्य तद्वृत्तं ददुर्लेखं महात्मने // kavk_7.58 //

भगवानपि सर्वज्ञः पूर्वमेव विभाव्य तत् / मुक्तालतायाः कृपया स्वयं लेखमवाचयत् // kavk_7.59 //

अहो स्मरणमेव ते किमपि पुण्यपण्यं सतां भवातिबह्वभैषजं व्यसनतापतृष्णापहत् / भवन्मयकथाक्रमोपनतसंविदास्वादभूः स एष भगवन् महानमृतसंविभागो मम // kavk_7.60 //

इति संक्षिप्तलेखार्थं विभाव्य भगवान् स्वयम् / ईषत्स्मित्विषा सत्त्वप्रकाशमदिशद्दिशाम् // kavk_7.61 //

ततश्चित्रकराशक्यां प्रभावैरनुपूरिताम् / भगवान् प्राहिणोत् तस्यै न्यस्तां स्वप्रतिमां पटे // kavk_7.62 //

पुनः प्रवहणारूढा वणिजस्ते तदाज्ञया / अवाप्य सिंहलद्वीपं तस्यै पटमदर्शयन् // kavk_7.63 //

हेमसिंहासनन्यस्ते पटे दृष्ट्वा तथागतम् / जनस्तन्मयताध्यानादेकीभावमिवाययौ // kavk_7.64 //

अधस्ताल्लिखितं तस्मिन् पुण्यप्राप्तमदृश्यत / तिस्रः शरण्या गतयः पञ्च शिक्षापदाणि च // kavk_7.65 //

सप्रतीत्यसमुत्पादः सानुलोमविपर्ययः / आर्याष्टाङ्गस्तथा मार्गः परमामृतनिर्भरः // kavk_7.66 //

स्वयं भगवता व्यस्तं तस्योपरि सुभाषितम् / शोभते भावनालीनं भ्राजिष्णु कनकाक्षरम् // kavk_7.67 //

विषमविषयालोलव्यालावलीवलयाकुलात् तरुणतिमिरान्निष्क्रम्यास्मात् प्रमोहमयाद्गृहात् / जननमरणक्लेशावेशप्रवृत्तपृथिव्यथा व्रजत शरणं बौद्धं धर्मं न चात्र भवाद्भयम् // kavk_7.68 //

जिनप्रतिकृतिं पुण्याम् पश्यन्ती पार्थिवात्मजा / अनादिकालोपचितां मुमोचाज्ञानवासनाम् // kavk_7.69 //

प्रांशुं कवत(?) काञ्चनकान्तकायं सुस्कन्धमाजानुभुजाभिरामम् / ध्यानावधानार्थनिमीलिताक्षं लावण्यधारायिततुङ्गनासम् // kavk_7.70 //

स्वभावभव्यं प्रविभासमानं प्रलम्बनिर्भूषणकर्णपाशम् / बालप्रवालारुणवल्कलाङ्कं संसक्तसंध्याभ्रमिवामराद्रिम् // kavk_7.71 //

त्विषा दिषां शीलमिवादिशन्तं आनन्ददानोद्यतवक्त्रचन्द्रम् / क्षमागुणं क्षामिव शिक्षयन्तं पुण्योचिता सा सुभगं विलोक्य // kavk_7.72 //

प्रणामपर्यन्तकपोलचुम्बिकर्णोत्पलानां परिवर्तनेन / निरस्य निःसारशरीरतृप्तिं सत्यानुभावं परमं प्रपेदे // kavk_7.73 //

स्रोतःसमापत्तिफलप्रकाशं सासाद्य तत्र क्षणलब्धबोधिः / विचिन्तयन्ती सुगतप्रभावं समभ्यधाद्विस्मयहर्षभूमिः // kavk_7.74 //

अहो महामोहतमोहरेण दूरस्थितेनामि तथागतेन / प्रसह्य ब्ःआस्वद्वपुषार्पितेयं विकासलक्ष्मीः कुशलाम्बुजस्य // kavk_7.75 //

तीर्णो बह्वः सत्प्रणिधानमाप्तं प्रसन्नमन्तःकरणं क्षणेन / अहो नु तृष्णापरितापशान्त्यै समुच्छलन्तीव समामृतौघाः // kavk_7.76 //

इत्युक्त्वा सा बह्गवते मुक्तारत्नान्युपायनम् / वितीर्य संघपूजायां विससर्ज वणिग्जनम् // kavk_7.77 //

ते महोदधिमुत्तीर्य प्राप्ता बह्गवतो ऽन्तिकम् / तन्मुक्तारत्ननिकरं प्रणम्यास्मै न्यवेदयन् // kavk_7.78 //

वणिग्भिः कथितां श्रुत्वा तत्कथां तत्र भिक्षुणा / आनन्दनाम्ना पृष्ठो ऽथ बभाषे भगवान् जिनः // kavk_7.79 //

यासौ पुरा रोहिताख्या दासी शाक्यगृहे ऽबह्वत् / सैव मुक्तालता जाता सत्कर्मप्रणिधानतः // kavk_7.80 //

अभून्महाधनो नाम वाराणस्यां वणिक् पुरा / तस्य रत्नवती नाम पत्नी पुण्योचिताभवत् // kavk_7.81 //

सा पत्यौ पञ्चतां याते निःपुत्रा स्तूपशेखरे / पूजां कृत्वा महाहारां भक्तियुक्ता न्यवेदयत् // kavk_7.82 //

तेन पुण्यविपाकेन सिंहलाधिपतेः सुता / जाता मुक्तालता सैव प्राता च परिनिर्वृतिम् // kavk_7.83 //

सैव जन्मनि चान्यस्मिन्नैर्वर्यमदमोहिता / पूजाधिक्षेपदक्षाभूद्धासी तेनातिवत्सरम् // kavk_7.84 //

जन्मभूमौ जनेनात्पं यद्यत्कर्म शुभाशुभम् / तस्य तस्य स तद्रूपं भुङ्क्ते परिणतं फलम् // kavk_7.85 //

निखिलकुशलमूला कीर्तिपुष्पोज्ज्वलश्रीः शुभफलभरसूरिर्धर्मवल्ली नराणाम् / भवति च विषवल्ली किल्बिषक्लेशमूल- भ्रमनिपतनमोहानन्तसंतापहेतुः // kavk_7.86 //

संतप्ते ऽस्मिन् खरतरमरुष्फारसंसारमार्गे पापं पुन्यं त्यजत जनताः सक्ततीव्रानुतापम् / पुण्यं पुण्यं कुरुत सततं पुण्यपीयूषसिक्ताः पुण्यच्छायातरुतलभुवः शीतलाः पुण्यभाजाम् // kavk_7.87 //

इति सत्प्रणिधानस्य फलं कथयता स्वयम् / भिक्षूणामुपदेशो ऽयं भक्त्यै भगवता कृतः // kavk_7.88 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पतायां मुक्तालतावदानं नाम सप्तमः पल्लवः //

8. श्रीगुप्तावदानम् /

कृतापकारे ऽपि कृपाकुलानि क्रूरे ऽप्यलं पल्लवकोमलानि / द्वेषोष्मतप्ते ऽप्यतिशीतलानि भवन्ति चित्तानि सदाशयानाम् // kavk_8.1 //

पुरा सुरपुरोदारे पुरे राजगृहाभिधे / श्रीगुप्ताख्यो गॄहपतिर्बभूव धन्दोपमः // kavk_8.2 //

दृप्तः सुजनविद्वेषी गुणेषु विरतादरः / सदा धनमदाध्मातः सा जहास मतिं सताम् // kavk_8.3 //

कठिने ऽष्वतिवक्रेषु शून्येषु मुखरेषु च / शन्खेष्विव खलेष्वेव लक्ष्मीर्दाक्षिण्यमाश्रिता // kavk_8.4 //

तं कदाचित् गुरुर्ज्ञातिपुत्रः क्षपणकः खलह् / मिथः स्वैरकथासक्तः पुण्यद्वेषादभाषत // kavk_8.5 //

य एष गृध्रकूटाख्ये गिरौ भिक्षुशतैर्वृतः / सर्वज्ञकीर्तिः सुगतास्त्रिजगत्पूज्यतां गतः // kavk_8.6 //

नैवास्य प्रतिभां कांचिद् भव्यामुपलब्ःआमहे / नीतः किं तून्नतिं मूर्खैर्बह्गवान् भगवानिति // kavk_8.7 //

अविचायव सततं परोक्तमनुभाषते / गतानुगतिकः प्रायः प्रसिद्धसरणौ जनः // kavk_8.8 //

व्रतादिनियमस्तस्य दम्भ एव विभाव्यते / अश्नाति मौनकृत् मत्स्यानेकपादव्रतो बकः // kavk_8.9 //

तस्मआत् तस्योपहासाय क्रियताम् कापि वज्ण्चना / मायामोहितो धूर्तानाम् परो ऽपि परितुष्यति // kavk_8.10 //

इति तेनोक्तमाकर्ण्य श्रीगुप्तः कर्क्ममोहितः / पतितुं पापश्वभ्रेषु युक्त्या तदुपदिष्टया // kavk_8.11 //

प्रदीप्तखदिराङ्गारपूर्णां गूढां खदां गृहे / कृत्वा सविषमन्नं च ययौ भगवतो ऽन्तिकम् // kavk_8.12 //

तेन मिथ्याविहितया भक्त्या भोक्तुं निमन्त्रितः / विज्ञाय सर्वं सर्वज्ञस्तथेति प्राह सस्मितः // kavk_8.13 //

विषग्नियोगकुपिताम् पत्नीं सद्धर्मवादिनीम् / गृहे बबन्ध श्रीगुप्तः शङ्कितो मन्त्रविश्रवात् // kavk_8.14 //

अथ विज्ञातवृत्तो ऽपि भगवान् स्वयमाययौ / वन्द्यमानो जगद्वन्द्यैश्चतुर्मुखमुखैः सुरैः // kavk_8.15 //

श्रीगुप्तस्य तमारम्भं विवेदं नगरे जनः / दिक्षु धावति पापानां सुगुप्तमपि पातमक् // kavk_8.16 //

ततः कश्चित् समभ्येत्य भगवन्तमुपासकः / उवाच चरणालीनाश्चिन्तयन् दहनं विषम् // kavk_8.17 //

मिथ्यानम्रह् प्रियालापी गुढवह्निविषान्नदः / परिहार्यः प्रयत्नेन भगवन्नेष दुर्जनह् // kavk_8.18 //

कुर्यादनार्ये नाश्वासि कार्यं माधुर्यमाश्रिये / अन्त्रच्छेदी विगीर्णो हि मधुदिग्धमुखः क्षुरः // kavk_8.19 //

नान्यस्तुतिं गुणद्वेषी सहते गुणिनाम् खलः / सन्तस्तुष्यन्ति येनैव तेनकुप्यन्ति दुर्जनाः // kavk_8.20 //

त्वयि लोकत्रये नेत्रशतपत्रविकाशिनि / अस्य राहोः पदं प्राप्ते नान्धीभवति किं जगत् // kavk_8.21 //

तच्छ्रुत्वा भगवानूचे किंचित् स्मितसितांशुभिः / तन्निकारोग्रतिमिरं दूरात् परिहरन्निव // kavk_8.22 //

न ममाङ्गं स्पृशत्यग्निः प्रबह्वत्यपि वा विषम् / परद्वेषदरिद्राणां दोषो ऽपि निरुपद्रवः // kavk_8.23 //

अरोषशीतलं चेतः सिक्तं यस्य शमामृतैः / किं करोत्यनलस्तस्य विषं वा विषयद्विषः // kavk_8.24 //

विषायते तु पीयूषं कुसुमं कुलिशायते / द्वेषदोषोत्तरस्यैव चन्दनं दहनायते // kavk_8.25 //

तिर्यग्योनिगतस्यापि बोधिसत्त्वपदास्थितेः / कारुण्यमैत्रीयुक्तस्य नाग्निर्दहति विग्रहम् // kavk_8.26 //

पुरा कलिङ्गनृपतिः खण्डद्वीपाभिधावनीम् / ददाह मृगसंघानाम् संक्षेपे स समुद्यतः // kavk_8.27 //

कानने ज्वलिते तस्मिन्नेकस्तित्तिरिशावकः / मैत्र्या बोधिं समालम्ब्य दहनप्रशमं व्यघात् // kavk_8.28 //

तस्मादद्रोहमनसां न भयं विद्यते क्कचित् / श्रूयतां सत्त्वसंपत्तेरिदमन्यच्च कौतुकम् // kavk_8.29 //

अवृष्टिविषमे काले मुनेः कस्यचिदाश्रमे / मनुष्यसदृशालापः शशकः सुचिरं स्थितः // kavk_8.30 //

क्षुत्क्षामं मुनिमालोक्य फलमूलपरिक्षयात् / उवाचाचलसंकल्पस्तद्व्यथाव्यथिताशयः // kavk_8.31 //

भगवन् मम् मांसानां संप्रति प्राणवर्तनम् / क्रियतां रक्षणीयं तत् शरीरं धर्मसाधनम् // kavk_8.32 //

इत्युक्त्वा दावशेषाग्नौ विक्षेप शह्स्कस्तनुम् / वार्यमाणो ऽपि यत्नेन प्रणयान्मुनिना मुह्युः // kavk_8.33 //

तस्य सत्त्वप्रभावेण ज्वलज्ज्वालाकुलो ऽनलः / प्रययौ मज्ण्जुशिञ्जानभ्रमराम्भोजखण्डताम् // kavk_8.34 //

सो ऽपि दिव्यवपुस्तत्र कमले महति स्थितः / प्रणम्यमानो मुनिर्भिर्विदधे धर्मदेशनाम् // kavk_8.35 //

इति बोधिप्रवृत्तानां न वह्नेर्न विषाद्भयम् / भगवान् कथयित्वेति श्रीगुप्तभवनं ययौ // kavk_8.36 //

तत्र तेन प्रविश्यैव निक्षिप्ते दक्षिणे पदे / बभूवाग्निखदा मञ्जुगुञ्जद्भृङ्गसरोजिनी // kavk_8.37 //

दृष्ट्वोपविष्टं श्रीगुप्तस्तं सरोरिहविस्तरे / तद्दृष्टिनष्टकालुष्यः प्रोवाचः चरणानतः // kavk_8.38 //

भगवन् मम पापस्य क्षन्तव्यो ऽयं व्यतिक्रमः / मोहान्धपतिते रुच्यं कारुण्यमधिकं सताम् // kavk_8.39 //

ममाकल्याणमित्रेण यो ऽयं पापपथे कृतः / उपदेशः प्रमोहेण तत्र त्राणं भवत्स्मृतिः // kavk_8.40 //

विषदिग्धरसं सर्वं भोज्यं ते कल्पितं मया / अहो ममैव संक्रान्तं पश्चात्तपमयं विषम् // kavk_8.41 //

इति ब्रुवाणं श्रीगुप्तं साश्रुनेत्रं कृपानिधिः / दृष्ट्वा बभाषे भगवान् भिक्षुसंघस्य शृण्यवतः // kavk_8.42 //

विषादं मा कृथाः साधो न वयं विमुखास्त्वयि / घोरवैरविषत्यागान्नैवास्मास्तपते विषम् // kavk_8.43 //

वाराणस्यां पुरा श्रीमान् ब्रह्मदत्तो ऽभवन्नृपः / अभूदनुपमा नां अतस्य प्राणसमाश्रया // kavk_8.44 //

सुवर्णभाससंज्ञस्य तत्पुरान्तवनस्थितेः / रवं मयूरराजस्य सा कदाचिदथाशृणोत् // kavk_8.45 //

सा तस्य शदमाकर्ण्य वेणुवीणास्वनोपमम् / किमेतदिति पप्रच्छ नरनाथं सकौतुका // kavk_8.46 //

राजोवाच वनान्ते ऽस्मिन्नस्ति रत्नच्छदः शिखी / मधुरंयोजनव्यापि यस्यैतत् कण्ठकूजितम् // kavk_8.47 //

इति ब्रुवाणो नृपतिस्तत्संदर्शनमर्थितः / प्रेमप्रयत्नैः प्रेयस्या प्रहसन् पुनरब्रवीत् // kavk_8.48 //

दर्शनं दुर्लभं मुग्धे तद्विधाद्भुतरूपिणः / तथापि यदि निर्बन्धः क्रियते तत्परिश्रमः // kavk_8.49 //

इत्युक्त्वा नृपतिस्तस्य ग्रहणे जालजीविनः / व्यसृजत् तस्य संर्पाप्त्यैः विधाय वधसंविदम् // kavk_8.50 //

वशीकृतो न वेत्त्येव मोहादक्षिपरीक्षया / अनुरागाहतः स्त्रीभिरकर्माण्यपि कार्यते // kavk_8.51 //

प्राप्तानाम् प्रणयात् पत्न्याः प्रौढायाः पादपीठताम् / ईर्ष्ययैव विनश्यन्ति धीधृतिस्मृतिकीर्तयः // kavk_8.52 //

ततः शाकुनिकैर्न्यस्ताः पाशबन्धाः पदे पदे / प्रभावाद्बर्हिराजस्य् व्यशीर्यन्तैव संततम् // kavk_8.53 //

दुःखितान् यत्नवैफल्याद्भीतान् नृपतिशासनात् / मयूरराजस्तान् दृष्ट्वा करुणाकुलतां ययौ // kavk_8.54 //

सो ऽचिन्तयदहो भीताः क्ष्मापतेः श्रूरशासनात् / मद्बन्धने विसंवादाद्वराका जालजीविनह् // kavk_8.55 //

संचिन्त्य कृपया स्पष्टग्भिर्विसृज्य तान् / नृपमानाय्य तद्वेश्म तेनैव सहितो ययौ // kavk_8.56 //

स तत्रान्तःपुरे नित्यं सभार्येण महीभुजा / पूज्यमानः परिचयादुवास विहितादरः // kavk_8.57 //

स्निग्धश्यामाम्बुदत्विषा सुनीलमणिवेश्मसु / चित्रपत्ररुचा चक्रे संसक्तेन्द्रायुधभमम् // kavk_8.58 //

अथ दिग्जययात्रायाम् कदाचिद्वसुधाधिपः / ययौ तदुपचाराय देवीमादिश्य सादरः // kavk_8.59 //

ततश्चानुपमा देवी पत्यौ याते प्रमादिनी / रूपयौवनदर्पान्धा नालुलोके कुलस्थितिम् // kavk_8.60 //

तरुणं प्रेक्ष्य रागिण्यास्तस्याः कन्दर्पविप्लवे / भूयः प्रलम्भभीतेव लज्जा दूरतरं ययौ // kavk_8.61 //

मलिनः कुटिलस्तीक्ष्णः कर्णसंस्पर्शनोचितः / चपलश्चपलाक्षीणां सुदृशां सदृशः क्रमः // kavk_8.62 //

विविधोन्मादकारिण्यः संसारमकराकरे / चरन्ति प्राणहारिण्यः कालकूटच्छदाः स्त्रियः // kavk_8.63 //

कुसुमात् सुकुमारस्य क्रूरस्य क्रकचादपि / को जानाति परिच्छेदं स्त्रीणां चित्रस्य चेतसः // kavk_8.64 //

प्रचरन्तीं प्रियां कण्ठे कृत्वा ये यान्ति निर्वृतिम् / शीतलां विमलां स्निग्धां खङ्गधारां पिबन्ति ते // kavk_8.65 //

साचिन्तयत् स्थितः शल्यमयमन्तःपुरे मम / मयूरराजः शीलज्ञः पुरुषालापवेष्टितः // kavk_8.66 //

कथयिष्यत्यवश्यं मे वृत्तमेष महीपतेः / निन्द्यं कर्म कृतं तावदधुना किं करोम्यहम् // kavk_8.67 //

आस्तां परिज्ञाततत्त्वो मर्मज्ञो ऽसौ विदग्धधीः / जाता मे कृतपापायाः शङ्का निश्चेतनेष्वपि // kavk_8.68 //

इति संचिन्त्य सा त् अस्य सविषं भोजनं ददौ / रागमत्ताः खलायत्ताः किं किं कुर्वन्ति न स्त्रियः // kavk_8.69 //

तयोपाचर्यमाणस्य सविषैः पानभोजनैः / विवृद्धा बर्हिराजस्य रुरुचे रुचिरा रुचिः // kavk_8.70 //

स्वस्थमालोक्य तं देवी रहस्योद्भेदशङ्किता / शनैः शोकामयग्रस्या त्रस्या तत्याज जीवितम् // kavk_8.71 //

एवं तस्य विषेणापि नैव ग्लानिरजायत / महतां चित्तवैमल्यं निर्विषं कुरुते विषम् // kavk_8.72 //

रागो विषं विषं मोहो द्वेषश्च विषमं विषम् / बुद्धो धर्मस्तथा संघः सत्यं च परमामृतम् // kavk_8.73 //

घोरं विषं सृजति मोहमहाम्बुराशिः घोरं विषं सृजति रागमहोरगश्च / घोरं विषं सृजति वैरवनावनिश्च जन्मक्रमो ऽस्ति विषमस्य विषस्य नान्यः // kavk_8.74 //

अधर्मकामः कृतवानेवमेवान्यजन्मनि / श्रीगुप्तो ऽग्निखदां सापि तस्याभूत्सहधर्मिणी // kavk_8.75 //

इत्युक्त्वा भगवान् सम्यक्करुणालोकनाम्बुभिः / चकार वीतरजसं श्रीगुप्तं शासनोन्मुखम् // kavk_8.76 //

कलितकुशलः श्रीगुप्तो ऽथ प्रकाशपदाप्तये शरणगमनान्येव त्रीणि स्मरन् विमलस्मृतिः / जिनपरिचयात् पुण्यं लेभे सताम् हि विलोकनं भवति महते कल्याणाय प्रमोदसुखाय च // kavk_8.77 //

श्रीगुप्तस्य निकारकिल्बिषजुषो ऽप्यज्ञानमोहापहः कृत्वावश्यमनुग्रहेण भगवान् कारुण्यपुण्योद्यतः / भिक्षूणां भवसंक्षयाय विदधे निर्वैरताशासनं येनैते न भवन्ति बन्धभवने भूयो भवग्रन्थये // kavk_8.78 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां श्रीगुप्तावदानं नाम अष्टमः पल्लवः //

9. ज्योतिष्कावदानम् /

धन्यानामशिवं बिभर्ति शुभतां भव्यस्वभावोद्भवं मूर्खाणां कुशलं प्रयात्यहिततामित्येष लक्ष्यः क्रमः / निशीथतिमिरान्ध्यमौषधिवनस्यात्यन्तकान्तिप्रदं एतच्चौलुककूलदृष्टहतये सर्वत्र मैत्रं महः // kavk_9.1 //

पुरा राजगृहाभिख्ये बिम्बिसारस्य भूपतेः / अभूत् पौरः सुभद्राख्यः परिपूर्णगृहस्थितेः // kavk_9.2 //

मौर्ख्यान्मोहप्रपन्नस्य सर्वदर्शनविद्विषः / तस्य क्षपणकेष्वेव बभूवाभ्यधिकादरः // kavk_9.3 //

तस्य सत्यवती नाम जायाभिजनशालिनी / गर्भमाधत्त पूर्णेन्दुबिम्बं पौरदरीव दिक् // kavk_9.4 //

कलन्दकनिवासाख्यो वेणुकाननसंश्रयः / कदाचित् भगवात् बुद्धः प्राप्तः पिण्डाय तर्गृहम् // kavk_9.5 //

पूजां सभार्यः कृत्वात्मै तं स पप्रच्छ सादरः / गर्भस्थितमपत्यं यत् किंरूपं तद्भविष्यति // kavk_9.6 //

सो ऽवदत् संपदं भुक्त्वा पुत्रस्ते दिव्यमानुषीम् / प्रव्रज्यया शासने मे संयुक्तो मुक्तिमेष्यति // kavk_9.7 //

याते भगवति स्पष्टमित्यादिश्य निजाश्रयम् / अभ्याययौ गृहपतेर्भूरिकः क्षपणो गृहम् // kavk_9.8 //

भगवद्भाषितं तत्तु सुभद्रेण निवेदितम् / श्रुत्वा क्षपणकह् क्षिप्रमभूद्देषविषाकुलः // kavk_9.9 //

गणयित्वा स सुचिरं ग्रहज्ञानकृतश्रमः / यदेवोक्तं भगवता प्रश्ने ऽपश्यत्तथाविधम् // kavk_9.10 //

सो ऽचिन्तयदयो सत्यमुक्तं तेन न संशयः / तत्प्रभावोपमादाय किं स्वसत्यं वदाम्यहम् // kavk_9.11 //

तस्य सर्वज्ञतां वेत्ति सुभद्रो यदि मद्गिरा / तदेष क्षपणश्रद्धां त्यक्ष्यति श्रमणादरात् // kavk_9.12 //

इति संचिन्त्य सामर्षः स सुभद्रमभाषत / असत्येमेतत् कथितं तेन सर्वज्ञमानिना // kavk_9.13 //

मनुष्यः कथमाप्नोति देवार्हां दिव्यसंपदम् / प्रव्रज्या किं तु सत्येव कथं तेनास्य चिन्तिता // kavk_9.14 //

क्षीणः क्षुदुपसंतप्तो यस्य नास्त्यन्यतो गतिः / तस्य तस्य सुभिक्षार्हं शरणं श्रमणव्रतम् // kavk_9.15 //

पश्याम्यहं गृहपते प्रमाणं यदि मद्वचः / प्रत्युतायं शिशुर्जातः कुलं संतापयिष्यति // kavk_9.16 //

इत्युदीर्य क्षपणके याते गृहपतिश्चिरम् / विचार्य विदधे तां ताम् युक्तिं गर्भनिपातने // kavk_9.17 //

यदा द्रव्यप्रयोगे ऽपि नैव गर्भह् परिच्युतः / तदास्य पत्नीमवधीदेकान्ते हठमर्दनैः // kavk_9.18 //

ततः शीतवनं तस्यां श्मशानं तेन पापिना / प्रापितायाम् क्षपणकास्तद्वार्तानन्दिता जगुः // kavk_9.19 //

अहो बताहो सर्वज्ञः शिशोः सत्यं तदुक्तवान् / सेयं सूनावजाते ऽस्य जननी पञ्चतां गता // kavk_9.20 //

इयं सा श्रीः शिशोर्दिव्या सोक्ता दिव्यमनुष्यता / इयं च सास्य प्रव्रज्या यत् कुक्षौ निधनं गतः // kavk_9.21 //

इति तेषां प्रवादेन सोपहासेन सर्वतः / श्मशानदर्शनायैव बभूव जनसंगमः // kavk_9.22 //

अत्रान्तरे दिव्यदृशा भगवान् भूतभावनः / सर्वं विज्ञाय तद्बुद्धः प्रदध्यौ सस्मितः क्षणम् // kavk_9.23 //

अहो मोहानुबन्धेन दूरस्थैरपि देहिनाम् / आलोकश्छाद्यते मूर्खैर्मेघैरिव विकारिभिः // kavk_9.24 //

शुभं क्षपयता तेन क्षपणेन स मुग्धधीः / अहो गृहपतिः पापादकार्यमपि कारितः // kavk_9.25 //

इति संचिन्त्य बह्गवान् स्वयं भिक्षुगणैर्वृतः / ययौ शीतवनं क्षिप्रं श्मशानं करुणाकुलः // kavk_9.26 //

श्मशानचारिकां ज्ञात्वा राजा भगवतः स्वयम् / बिम्बिसारः सहामात्यैस्तामेव भिवमाययौ // kavk_9.27 //

ततः सुभद्रजायायां प्रक्षिप्तायां चितानले / कुक्षिं भित्त्वाम्बुजासीनः शिशुः सूर्य इवोद्ययौ // kavk_9.28 //

ज्वालिताणलमध्यस्थं तं कश्चिन्नाग्रहीद्यदा / तदा जनसमूहस्य हाहाकारो महानभूत् // kavk_9.29 //

ततस्तं संभ्रमावृद्धगतिः सुगतशासनात् / कुमारभृत्यो जग्राह जीवकाख्यः कुमारकम् // kavk_9.30 //

जिनावलोकनेनैव बालकग्रहणक्षणे / अभूच्चितानलस्तस्य हरिचन्दनशीतलः // kavk_9.31 //

जीवन्तं ज्वलनान्मुक्तं रुचिरम् वीक्ष्य दारकम् / वैलक्ष्येण क्षपणकाः क्षणं तस्थुर्मृता इव // kavk_9.32 //

ततः सुभद्रं भगवान् सर्वभूतहिते रतः / बभाषे विस्मयोद्भान्तं पुत्रो ऽयं गृह्यतामिति // kavk_9.33 //

स तु दोलाकुलमतिः किं करोमीति संशयात् / क्षपनानां मुखान्येव शिक्षायै क्षणमैक्षत // kavk_9.34 //

ते तमूचुर्न बालो ऽयं ग्राह्यः श्माशानवह्निजः / यत्रायं तिष्ठति व्यक्तं न भवत्येव तद्गृहम् // kavk_9.35 //

इति तेषां गिरा मूर्खः स जग्राह न तं यदा / तदा क्षितिपतिर्बालमाददे जिनशासनात् // kavk_9.36 //

ज्योतिर्मध्यादवाप्तस्य ज्योतिष्कसदृशत्विषः / ज्योतिष्क इति नामास्य चकार भगवान् स्वयम् // kavk_9.37 //

तस्य प्रवर्धमानस्य भूपालबह्वने शिशोः / देशान्तरगतः काले मातुलः समुपाययौ // kavk_9.38 //

स विदित्वा स्वसुर्वृत्तं निधनं पुत्रजन्मनि / कोपात् सुभद्रमभ्येत्य कम्पमानः समभ्यघात् // kavk_9.39 //

मूर्ख क्षपणभक्तेन तद्गिरा हतयोषिता / त्वया त्यक्तस्वपुत्रेण किं नाम सुकृता कृतम् // kavk_9.40 //

निश्चेतनाः स्वभावेन परमन्त्रसमुत्थिताः / सहन्तो ऽपि विनिघ्नन्ति वेताला इव दुर्जनाः // kavk_9.41 //

अधुनैव न गृह्णासि यदि राजगॄहात् सुतम् / तत्ते स्त्रीवधमुद्धुष्य कारयाम्यर्थनिग्रहम् // kavk_9.42 //

इत्युक्तस्तेन तद्भीत्या स भूपतिगृहात् सुतम् / आनिनाय चिरान्मुक्तमकामेन महीभुजा // kavk_9.43 //

ततः सुभद्रे कालेन कालस्य वशमागते / अभून्निर्दिर्विभूतीनां ज्योतिष्को ऽर्क इव त्विषाम् // kavk_9.44 //

अर्थिकल्पद्रुमः प्राय संपदं दिव्यमानुषीम् / स बुद्धधर्मसंघेषु शरण्येष्वकरोन्मतिम् // kavk_9.45 //

तद्भक्त्युपनतं दिव्यरत्नसंचयमद्भुतम् / प्रददौ भिक्षुसंघेभ्यः पुण्यरत्नार्जनोद्यतः // kavk_9.46 //

तस्य देवनिकायेभ्यः साश्चर्या विविधर्द्धयः / स्वयमेवाययुर्वेश्म महोदधिमिवापगाः // kavk_9.47 //

तृणे रत्ने च समधीर्भवगानपि तद्गृहे / चक्रे तदनुरोधेन रत्नपात्रपरिग्रहम् // kavk_9.48 //

स दिव्यवस्त्रयुगलं यशसामुपमाक्षमम् / प्राप पुण्यपणक्रीतं निजं गृहमिवामलम् // kavk_9.49 //

कदाचिदथ तद्वस्त्रंस्नानार्द्रं न्यस्तमातपे / समीरणेनापहृतं न्यपतन्मूर्धि भूपतेः // kavk_9.50 //

विलोक्यापूर्वरुचिरम् ज्योतिष्कस्य तदंशुकम् / विद्यश्रीविस्मितो राजा तृणं मेने निजश्रियम् // kavk_9.51 //

भोक्तुं निमन्त्रितः प्राप्य तस्य रत्नमयं गृहम् / नृपतिः स्वर्गमज्ञासीत् ज्योतिष्कभवनस्थितः // kavk_9.52 //

अथ कालेन भूपालः पुत्रेणाजातशत्रुणा / छद्मना राज्यलुब्धेन धर्मशीलो निपातितः // kavk_9.53 //

अतीते सद्गुणे राज्ञि तस्मिन् कृतयुगोपमे / अधर्म इव स प्राप राज्यं राजवरात्मजः // kavk_9.54 //

स भूभृद्दुर्लभां दृष्ट्वा ज्योतिष्कस्य गृहे श्रियम् / तमुवाच समभ्येत्य मत्पित्रा त्वं विवर्धितः // kavk_9.55 //

भ्राता तवाहं धर्मेण विभवार्धं प्रयच्छ मे / न चेद्भागधन्द्रोहात् कलिरेव प्रजायते // kavk_9.56 //

इत्युक्तस्तेन कौटिल्यात् ज्योतिष्कः क्रूरकारिणा / रत्नपूर्णं गृहं तस्मै दत्वा प्रायात् परं गृहम् // kavk_9.57 //

सा दिव्यरत्नरुचिरस्फीता लोकोपकारिणी / ह्योतिष्कमेवानुययौ श्रीः प्रभेव दिवाकरम् // kavk_9.58 //

पुनस्त्यक्तापि सा संपत् सप्तकृत्वः प्रभावती / ज्योतिष्कमस्पृष्टनृपा साध्वी परिमिवाययौ // kavk_9.59 //

सर्वस्वाहरणोद्युक्तं दस्युचौरादियुक्तिभिः / ज्योतिष्कः कुपितं ज्ञात्वा निर्विण्णः समचिन्तयत् // kavk_9.60 //

अपुण्यपरिपाकेण प्रजानां जनकोपमः / संयातः स्मृतिशेषत्वं राजा वात्सल्यपेशलः // kavk_9.61 //

को ऽन्यस्तत्सदृशो यस्मिन् निर्व्याजसरले प्रजाः / पितरीव कृताश्वासाः सुखं रात्रिषु शेरते // kavk_9.62 //

धनिनस्तृणवत्प्राप्याः प्राप्यन्ते रत्नवद्बुधाः / अमृतादपि दुष्प्राप्यः सौजन्यसरलो जनह् // kavk_9.63 //

निर्व्याजवैदग्ध्यजुषाममुग्धसरलात्मनाम् / अनुद्धतोन्नतानां च विरलं जन्म तादृशाम् // kavk_9.64 //

अधुना द्वेषदुर्वृत्तः प्रवृत्तनिकृतिर्नृपः / पापपाकेन लोकानामकाले कलिरागतः // kavk_9.65 //

मित्रे जगति याते ऽस्तं तस्मिन् भास्वति भूपतौ / दोषोदयः प्रवृद्धो ऽयमन्धकाराय तत्सुतः // kavk_9.66 //

नूनं सतामतीतानां निष्कारणसुहृत् खलः / यद्वृत्तपरभागेण यशस्तेषां प्रकाशते // kavk_9.67 //

तस्मादियं परित्याज्या नृपत्यधिष्ठिता मही / काले क् अलौ क्षितीशे च जनानां जीवितं कुतः // kavk_9.68 //

वरपरिचयोदारा दाराह् सतां गुणिनाम् गुणाः कुलमविकलं भव्या भूतिर्यशः शशिसंनिभम् / स्थितिसमुचितं वृत्तं वित्तमनिमित्तमनापदं गुणवति नृपे सर्वं भवत्यपांशुलं प्रजाकुलम् // kavk_9.69 //

धर्मद्रुमस्य धनमूलसमुद्गतस्य निर्दोषकामकुसुमप्रवरोज्ज्वलस्य / लोकः सुखानि किल पुण्यफलानि भुङ्क्ते हतो न चेत् कुनृपतेर्विनिपातवातैः // kavk_9.70 //

कलिः कालः पतिर्बालस्तत्प्रतापश्चितानलह् / अकालविप्लवोत्तालखलवेतालसंकुलः // kavk_9.71 //

प्रीतिर्विषण्णा खिन्ना धीः सुखश्रीर्गतयौवना / अधुना विभवाभोगे भोगयोगे न मे रुचिः // kavk_9.72 //

धनं भूमिर्गृहः दाराः सुता भृत्याः परिच्छदाः / अहो निरवधिः पुंसामाधिव्याधिपरिग्रहः // kavk_9.73 //

यथा यथा विवर्धन्ते ग्रीष्मोष्मविषमाः श्रियः / तथा तथा ज्वलत्येव तृष्णातापः शरीरिणाम् // kavk_9.74 //

प्रवृद्धैरपि वित्तौघे राजन्योपार्जितैर्नृणाम् / लवणाब्धेरिव जलैर्वितृष्णा नैव जायते // kavk_9.75 //

नास्ति नास्तीत्यसंतोषाद् य एव धनिनां जपः / पुबर्भवे भवेत् को वा स एव प्रशमो यदि // kavk_9.76 //

किं वित्तैर्दुर्निमित्तैः कलिकलहमोहलोभानुवृत्तैः किं भोगैर्विप्रयोगैर्व्यसनशतपतनाभ्याससंसक्तरोगैः / किं वा मिथ्याभिमानैर्नरपतिसदनप्रातसेवावमानैः अस्मिन् वैराग्यमेव क्षयसमयभये भोग्यमारोग्ययोग्यम् // kavk_9.77 //

अतिक्रान्ते काले स्वजनसुहृदालोकविमले समापन्ने मोहप्रबल (तर) कालुष्यमलिने / सुखाश्वासह् पुंसां प्रशमसलिलस्नातमनसां परित्यक्तायासे विजनवनवासे परिवयः // kavk_9.78 //

इति संचिन्त्य स चिरं परं वैराग्यमाययौ / दुःखं मोहाय मूर्खाणां विवेकाय च धीमताम् // kavk_9.79 //

स दत्वा सर्वमर्थिभ्यः प्रययौः सुगताश्रमम् / श्रीशृङ्खलाकृष्टमतिर्न हि सत्यसुखोन्मुखः // kavk_9.80 //

यदैव राझंसेन स्मर्यते शुचि मानसम् / तदैवास्मै वसुमती सरसीव न रोचते // kavk_9.81 //

याते दुःसहमोहधूममलिने भोगानुरागानले संतोषामृतनिर्झरेण मनसि प्राते शनैः शीतताम् / नैताः पानमदोत्तरङ्गविचलद्वाराङ्गराङ्गनाभङ्गुर- भ्रूभङ्गक्षणसंगमाः शमवतां कुर्वन्ति विघ्नं श्रियः // kavk_9.82 //

सर्वज्ञशासनविनष्टभवाध्वकष्टः प्रव्रज्यया विमलमेव पदं प्रविष्टः / संप्राप्य सर्वसमतामसमप्रकाशः निर्लक्ष्यमोक्षगमनाय मुनिर्बभूव // kavk_9.83 //

ताम् बोधिसिद्धिमालोक्य ज्योतिष्कस्य सविस्मयैः / भिक्षुभिर्भगवान् पृष्टः प्राग्वृत्तान्तमभाषतः // kavk_9.84 //

जन्मक्षेत्रशतोप्तानां बीजानामिव कर्मणाम् / भुज्यते फलसंपत्तिरविसंवादिनी जनैः // kavk_9.85 //

राज्ञो बन्धुमतः पुर्यां बन्धुमत्याम् महायशाः / अभूदनङ्गनो नाम श्रीमान् गृहपतिः पुरा // kavk_9.86 //

शास्ताथ सम्यक्संब्य्द्धो विअश्वी नाम ता पुरीम् / जनचारिकया प्रातः कदाचित् सुकृतैः सताम् // kavk_9.87 //

द्वाषष्टिभिः स भिक्षूणां सहसैः परिवारितः / श्रद्धयानङ्गनेनैत्य प्रणम्योपनिमन्त्रितः // kavk_9.88 //

सर्वोपकरणैस्तेन त्रैमासं परिचारितः / यथा तथैव राज्ञापि प्रणिपत्य निमन्त्रितः // kavk_9.89 //

भोगैः स्पर्धानुबन्धेन स ताभ्यामधिवासितः / अनङ्गनेन पौरार्हैर्भूपालार्हैश्च भूभुजा // kavk_9.90 //

गजध्वजमणिच्छत्रचामरोदारया श्रिया / तं दृष्ट्वा पूजितं राज्ञ चिन्तार्तो ऽभूदनङ्गनः // kavk_9.91 //

तस्य सत्त्वावदातस्य पक्षपाती शतक्रतुः / चकार दिव्यया लक्ष्म्या साहाय्यां जिनपूजने // kavk_9.92 //

स तया दिव्यया भूत्या भगवन्तमपूजयत् / यदग्रे चक्रवर्तिध्रीर्लज्जाभाजनताम् ययौ // kavk_9.93 //

रत्नैर्न्यक्षतचन्द्रसूर्यभानराकंकीरणैरावणभैर् (?) अम्लानाम्बरगन्धमाल्यशबलैः कम्पद्रुमाणां फलैः / भक्तिप्रह्वश्चीविलासचनाहेलोच्छसच्चामरं तेनाभ्यर्चितमाकलय्य सुगतं लज्जानतो ऽभून्नृपः // kavk_9.94 //

इति बहुतरं भक्त्या शास्तुः फलं तदनङ्गनः शुभपरिणतेः पुण्योदारः पुरा समवाप्तवान् / विमलमनसस्तस्यैवासौ क्षणप्रणिधानतः पर इव रविज्योतिष्को ऽभूत् स एव पदाश्रितः // kavk_9.95 //

इत्याह विमलज्ञानप्रकाशितगत्र्त्रयः / प्रणीधानोपदेशाय भिक्षूणां भगवान् जिनः // kavk_9.96 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां ज्योतिष्कावदानं नाम नवमः पल्लवः //

10. सुन्दरीनन्दावदानम् /

ते के ऽपि सत्त्वहितसंनिहितानुकम्पा भव्या बह्वन्ति भुवने बह्वभीतिभाजाम् / वात्सल्यपेशलधियः कुशलाय पुंसां कुर्वन्ति ये वरमनुग्रहमाग्रहेण // kavk_10.1 //

न्यग्रोधारामनिरतं द्रुष्टुं कपिलवस्तुनि / भगवन्तं ययौ नन्दः शाक्यराजसुतः पुरा // kavk_10.2 //

नैष्कम्यदेशनामन्त्रकथान्तेस पुरःस्थितम् / उवाच भगवान् प्रीत्या प्रव्रज्या गृह्यतामिति // kavk_10.3 //

प्रसाद्याभिनिवेद्यास्य तं नन्दः प्रत्यभाषतः / भगवन् पुण्यलाभापि प्रव्रज्याभिमता न मे // kavk_10.4 //

सर्वोपस्थायको भूत्वा भिक्षुसंघं यथेप्सितैः / सर्वोपकरणैस्तावत् भिक्ष्यं परिचराम्यहम् // kavk_10.5 //

इत्युक्त्वा रत्नमुकुटैः स्पृष्टतत्पादपङ्कजः / राजपुत्रः स्वभवनं ययौ जायासमुत्सुकः // kavk_10.6 //

स सुन्दरी समासाद्य दयिताम् रतिसुन्दरीम् / विजहार वरोद्यानं मुहूर्तविरहासहः // kavk_10.7 //

ततः कदाचिद् भगवान् प्रकृत्यैव गुणिप्रियः / स्वयं नन्दस्य भवनं भिक्षुसंघैः सहाययौ // kavk_10.8 //

सानन्दवदनः कृत्वा नन्दस्तत्पादवन्दनां / तं महाहर्सनासीनं पूजयित्वा व्यजिज्ञपत् // kavk_10.9 //

केषां पुण्यप्ररोहाणां परिपाको ऽयमीदृशः / कृतो ऽयं यद्भगवता दर्शनानुग्रहः स्वयम् // kavk_10.10 //

स्मरणं श्रवणं वापि दर्शनं वा महात्मनाम् / सेयं कुशलवल्लीनां महती फलसंततिः // kavk_10.11 //

अस्य मैत्रस्य महतस्तदालोकस्य दर्शनात् / हृदयस्य विकासश्रीः कस्य नाम न जायते // kavk_10.12 //

दानादपि प्रियतरं पुण्यादपि महाफलम् / सदाचारादपि श्र्लाघ्यं महतां किलं दर्शनम् // kavk_10.13 //

इति तस्य ब्रुवाणस्य भक्तिप्रणयपेशलम् / अभिनन्द्य पुरः पूजां भगवान् गन्तुमुद्ययौ // kavk_10.14 //

अनुवव्राज तं नन्दः स्वच्छे कनकभाजने / वरोपचारमादाय मधुरं स्वमिवाशयम् // kavk_10.15 //

पह्चाद्व्रजन्तमालोक्य भक्त्या भगवतः पथि / निरैक्षत कटाक्षेण सुन्दरी विरहासहा // kavk_10.16 //

गुरूणामग्रे सा सरलतरलां लोचनगतिं विहायैव त्रासाञ्चितमुकुतिताक्षी प्रियतमा / निरीक्ष्यालक्ष्यं यत् क्षणमवनताभूत्तदधिकं न गन्तव्यं नाथेत्यवददिवं मओनादवचनम् // kavk_10.17 //

नन्दः प्रणयिणीं दृष्ट्वा सोच्छ्वासं चलिताननाम् / अयमागत एवाहमचिरादित्यभाषत // kavk_10.18 //

ततः स्वमाश्रमं प्राप्तं भगवन्तं कृताञ्जलिः / व्रजामि स्वगृहं तावदित्याह विरहासहः // kavk_10.19 //

ततस्तमासनासीनः प्रणतं भगवान् पुरः / उवाच सस्मितं केयं गमने संप्रति त्वरा // kavk_10.20 //

विषयास्वादसौहार्दसंमोहार्दितवेतसाम् / अहो गृहसुखेष्वेव निर्वेदविमुखा मतिः // kavk_10.21 //

गुणाभरणमेवायुर्विवेकाभरणो गुणः / प्रशमाबह्रणश्चासौ वैराग्याभरणः शमः // kavk_10.22 //

तज्जाड्यं तदसह्यशल्यशलकं न्यस्तं सुहृच्चेतसि प्राज्ञिस्तद्गणितं विराचसमयैर्वैफल्यमेवायुषः / यद्वैराग्यविवेकशून्यमनसामेते पशूनां यथा यान्त्यायान्ति च चक्रनेमिचलनैर्निर्लक्षणानां क्षणाः // kavk_10.23 //

पुण्यं सत्त्ववताम् श्रुतं मतिमताम् शीलं च विद्यावताम् सर्वं भाग्यवताम् सुखं शमवतां नैव क्कचित् दुर्लभम् / दुष्प्रापस्तु समस्तवस्तुवसतेः स्वल्पांशको ऽप्यायुषः तद्यस्य क्षयमेति निष्फलतया शोच्याय तस्मै नमः // kavk_10.24 //

वामावर्ते विषयजलधौ पूर्णलावण्यसारे दर्पोत्सर्पद्विषममकराङ्कोद्भवक्षोभ्यमाणे / नित्यासन्नप्रबलविरजप्रज्ज्वलद्वाडवाग्नौ पुंसां सेतुस्तरणशरणे तीव्रवैराग्यमेव // kavk_10.25 //

तस्माद्गृहाण प्रव्रज्यां राजपुत्र जितेन्द्रियः / एताः स्त्रिय इव क्षिप्रं समगमसुखाः श्रियः // kavk_10.26 //

क्रियताम् कुशलायैव ब्रह्मचर्यपरिग्रहः / त्यज्यतामेष निःसारगृहसंसारदुर्ग्रहः // kavk_10.27 //

इति श्रुत्वा भगवतः करुणाबह्रणं वचः / प्रत्यभाषत तं नन्दः पूर्वप्रणययन्त्रितः // kavk_10.28 //

सदा भवदुपायैव प्रव्रज्या भगवन् मम / भिक्षुसंघोपकारार्थे गृह एवादरः परम् // kavk_10.29 //

इत्युक्त्वा भगवद्वाक्यमतिक्रान्तुमनीश्वरः / कृष्यमाणः प्रियाप्रेम्णा सो ऽभूद्दोलाकुलाशयः // kavk_10.30 //

पुनः पुनश्चकारास्य भगवान् व्रतदेशनाम् / उपकारोद्यताः सन्तश्चिन्तयन्ति न योग्यताम् // kavk_10.31 //

यदा नेच्छति नन्दस्ताम् प्रव्रज्यामजितेन्द्रियः / तदास्य बह्गवद्वाक्यमपतद्वपुषि स्वयम् // kavk_10.32 //

नन्दः काषायावरणः पात्रपाणिः स तत्क्षणम् / बभौ चाभीकररुचिर्महापुरुषलक्षणैः // kavk_10.33 //

स शासनाज्जिनस्याभूदारण्यपिण्डपात्रिकह् / आकारादनगारताम् प्रयातः पांशुकूलिकः // kavk_10.34 //

प्रियामुवाह सततं श्यामां प्रव्रजितो ऽपि सः / शशाङ्क इव संव्यक्तां हृदये लाञ्छनच्छविम् // kavk_10.35 //

मनसः स्फटिकस्येव न विद्मः केन वर्त्मना / रागः को ऽपि विशत्यन्तर्नापैति क्षालितो ऽपि यः // kavk_10.36 //

विरहापाण्डुररुचिः संसक्तारुणचीवरः / स संध्याभ्रकलङ्कस्य जहार शशिनः श्रियम् // kavk_10.37 //

विचरन् विरहाक्षमः स विस्मॄतधृतिर्वने / जन्मविद्यामनङ्गस्य न विसस्मार सुन्दरीम् // kavk_10.38 //

संपूर्णचन्द्रवदनावदनध्याननिश्चलः / अचिन्त्यच्चिरं तत्तदुपविष्य शिलातले // kavk_10.39 //

अहो भगवताप्येष कृतो यत्नादनुग्रहः / नायाति मम वैमल्यं रागाधिष्ठितचेतसः // kavk_10.40 //

श्रुतं संसारचरितं निःसङ्गव्रतमास्थितम् / तथापि मृगसावाक्षीं न विस्मरति मे मनः // kavk_10.41 //

कान्ताकुङ्कुमलग्नरागसुभगे गात्रे कृतं चीवरं तत्पीनस्तनमण्डलप्रणयिना पात्रं धृतं पाणिना / रागो ऽयं मम वर्धते ऽस्य यदि वान्यस्येव वृद्धिः परं यद्बोधिव्यवधानभूतमनिशं ध्यानं तदालम्बनम् // kavk_10.42 //

क्षणेन मां प्राप्तमवेहि मुग्धे तामेवमुक्त्वा गमने पुरस्तात् / अहो मया दर्शनविघ्नभूतं पश्चात् कृतघ्नव्रतमेतदात्तम् // kavk_10.43 //

नो गन्तव्यमिति प्रकम्पतरला वाक्यं यदूचे न सा संत्यज्य व्यजनं स्थिते गुरुजने जग्राह पाण्यञ्चलम् / यत्पादेन लिखन्त्यपि क्षितितलं मामौक्षतालक्षिता तेनात्यन्तनिषेधमुग्धविधिना बद्धं तया मे मनः // kavk_10.44 //

मद्वियुक्ता न सा नूनं शेते शोकप्रलापिनी / पुलिने चक्रवाकीव हर्म्ये हरिण्यलोचना // kavk_10.45 //

हा प्रिये तक्तसक्तेन कितवेनेव केवलम् / श्रितं तच्चित्तचौरेण मिथ्याव्रतमिदं मया // kavk_10.46 //

त्यक्त्वा व्रतमिदं तावद् गच्छाम् इदयितान्तिकम् / अनुरागाग्नितप्तानां तपस्तापो हि दुःसहः // kavk_10.47 //

राजपुत्री चिरायातं नृशंसमवलोक्य माम् / मन्युना नवलग्नेन न जाने किं करिष्यति // kavk_10.48 //

न सर्वत्र विकाराय निकारः प्रेमदुःसहः / दुर्निवारो भवत्येव स्नेहलीनो रजःकणः // kavk_10.49 //

यस्मिन् क्षणे भगवता पश्यामि रहितं वनम् / मया तदैव गन्तव्यं गॄहमित्येष निश्चयः // kavk_10.50 //

अस्मिन्नेव शिलापट्टे रुचिरैर्गिरिधातुभिः / लिखामि ताम् शशिमुखीं संर्पाप्यालम्बनं धृतेः // kavk_10.51 //

अथवा कथमालेख्यविषयं याति सा प्रिया / सौन्दर्यबिद्नको यस्याः सुधाकुवलयेन्दवः // kavk_10.52 //

दृष्टिर्मुग्धकुरन्गसंचलदलिव्याप्तोत्पलोद्वातनी लावण्योदधिकूलविद्रुमवनं बिम्बाधराग्रत्विषः / निर्दोषामृतरश्मिसार्थसरणिः सा कापि वक्त्रद्युतिः सौन्दर्यं कथमेति चित्रपदवीश्चर्यसारं वपुः // kavk_10.53 //

इति संचिन्त्य स शनैरालिलेख शिलातले / सुन्दरीं मुखमुक्ताश्रुस्नातकम्पाकुलाङ्गुलिः // kavk_10.54 //

स संकल्पसमुद्गीर्णं प्रतिबिम्बमिवाश्रिताम् / कृत्वा पुरः प्रियतमामूचे ऽदर्बाष्पगद्गदः // kavk_10.55 //

प्रियामालिख्याहं निखिलसुखवृष्टिं नयनयोर् न पश्याम्युद्बाष्पः क्षणमपि शरच्चन्द्रवदनाम् / अयं नूनं तन्वीविरहनिरपेक्षव्रतवतः स्फुरत्तापः शापः किमपि मम पापादुपनतः // kavk_10.56 //

फुल्लाम्भोजवनत्विषा स्पृहावशासक्ताश्रुतोयं वपुस् तत्कालोपगतान्तरायजनितः कोपः समुत्सृज्यताम् / हंहो सुन्दरि देहि मे प्रतिवचः किं मौनमालम्बसे सत्यं त्वन्मयरागवीचरमिदं चित्तव्रतं मे व्रतम् // kavk_10.57 //

इति ब्रुवाणं तं दृष्ट्वा दूरादालिखितं च तत् / सासूया भिक्षवो ऽभ्येत्य भगवन्तं बभाषिरे // kavk_10.58 //

भगवन् दुर्विनीतस्य वात्सल्यादेव केवलम् / शुनः कुसुममालेव प्रव्रज्येयं त्वयार्पिता // kavk_10.59 //

आखिल्य सुन्दरीमुखं नन्दः स्वैरं शिलातले / तत्प्रलापजपासक्तो ध्यानालम्बनतां गतः // kavk_10.60 //

एतदाकर्ण्य भगवान् नन्दमाह्वाय्य कननात् / किमेतदिति पप्रच्छ प्रियाविरहमोहितम् // kavk_10.61 //

सो ऽब्रवीद् भगवन् सत्यं कान्तासक्तस्य मे परम् / भिक्षूणां संमते ऽप्यस्मिन् वने न रमते मतिः // kavk_10.62 //

इति दन्दवचः श्रुत्वा तमूचे भगवान् जिनह् / मीलयन्नेव वक्त्रेन्दुकान्त्या रागसरोरुहम् // kavk_10.63 //

साधो तावन्न युक्ता ते संरागानुगता मतिः / विघ्नैर्नाकृष्यते चेतः कल्याणाभिनिवेशिनाम् // kavk_10.64 //

क्वायं योगस्तनुतृणतुलात्यक्तभोगाभियोगः क्कायं निन्द्यः क्षणसुखलवास्वादसंवाद एषः / जात्यैवायं हरति कुशलं दुस्तरो मारमार्गः प्रेमान्धानाम् भवति सहसा दुःसहो योक्त्रजातः // kavk_10.65 //

इत्यस्य भगवान् कृत्वा चिरं वैराग्यदेशनाम् / संस्थातव्यमिहेत्युक्त्वा स्वकृत्याय स्वयं ययौ // kavk_10.66 //

तमेवावसरं नन्दः संचिन्त्य गमनोचितम् / प्रतस्थे स्वगृहं हृष्टः सुन्दरीदर्शनोत्सुकः // kavk_10.67 //

व्रजन् द्वारि पिधानाप्तैर्विहारैर्बहुभिश्चिरात् / नगराभिमुखं मार्गं स कथंचिदवाप्तवान् // kavk_10.68 //

अथ विज्ञाय सर्वज्ञस्तं रागाद् गन्तुमुद्यतम् / उवाचाभ्येत्य भगवान् नन्द तूर्णं क्क गम्यते // kavk_10.69 //

स जगाद वने तावत् भगवन् नास्ति मे रतिः / न ह्यविश्रान्तचित्तानां क्रिया काचित् प्रसीदति // kavk_10.70 //

सा श्रीश्चामरहासिनी मणिमयी सा रम्यहर्म्यावली सा बालानिललोलचारुलतिका कान्ता नवोद्यानभूः / सा तन्वी कुसुमेषुकार्मुकलता क्षामोदरी सुन्दरी नो जन्मान्तरवासना इव मनः सक्तं विमुञ्चन्ति मे // kavk_10.71 //

सरागेणैव मनसा ब्रहचर्यं चराम्यहम् / व्रतपञ्जरबन्धेन विहङ्ग इव यन्त्रितः // kavk_10.72 //

त्यक्त्वा व्रजामि प्रव्रज्यामस्तु मे नरको ऽक्षयः / न वीतरागतामेति मञ्जिष्ठारक्तमंशुकम् // kavk_10.73 //

इति ब्रुवाणमसकृत् स्वपदं गन्तुमुद्यतम् / निवार्यानुग्रहधिया तमूचे भगवान् जिनः // kavk_10.74 //

मा कृथा विप्लवं नन्द निन्दितं हि श्रुताश्रुतम् / विद्वज्जनोपदिष्टेन यथा याति पृथग्जनः // kavk_10.75 //

विवेकव्यस्तदोषाणां विदुषां शीलशालिनाम् / निःसारसुखलाभेन नाकार्ये धीः प्रवर्तते // kavk_10.76 //

गाढरागगृहीतस्य जुगुप्सायतने परम् / जधन्यकर्मण्यासक्तिः किं लज्जाजनने न ते // kavk_10.77 //

योनिजयोनिसंसक्ताः स्तनपस्तनमर्दिनः / अहो बत न लज्जन्ते जन्मन्येव लयं गताः // kavk_10.76 //

सदासज्जनवर्जिता जननीजघनासक्तिः / संमोहाहतचित्तानां पशूनामेव दृश्यते // kavk_10.79 //

रामारमणमानो ऽयं विरम्य त्यज्यतां त्वया / भोगैः सह भुजङ्गानां दृष्टो भवबिले क्षयः // kavk_10.80 //

जघन्या जनयत्येव न कस्य विरतिं रतिः / यस्यां भवति पर्यन्तेष्वपि नैव पराङ्मुखः // kavk_10.81 //

गृहजालविमुक्तस्त्वं किं तत्रैवाभिधावसि / न हि निर्गस्य सारङ्गः पुनर्विशति वागुरां // kavk_10.82 //

इति वाक्याद् भगवतः शासनेन नियन्त्रितः / चिन्तयन् सुन्दरीं नन्दः प्रविवेशाश्रमं पुनः // kavk_10.83 //

ततः कदाचिदादिश्य नन्द माश्रममार्जने / आसनानुग्रहव्यग्रः प्रययौ भगवान् पुनह् // kavk_10.84 //

तच्छासनात् प्रवृत्तस्य नन्दस्याश्रमशोधने / नो भूतलादपययौ रजो राग इवाशयत् // kavk_10.85 //

तस्याहर्तुं गतस्याथ सलिलंपारभागिकम् / मुहुः पूर्णसमुत्क्षिप्तह् शून्य एवाभवद्धटः // kavk_10.86 //

तेन विघ्नेन गमने सुतराम् खिन्नमानसः / त्यक्त्वा तुप्रययौ नन्दः सुन्दरीदर्शनोत्सुकः // kavk_10.87 //

अथ विज्ञाय सर्वज्ञस्तं यान्तं दिव्यचक्षुषा / बभाषे सहसाभ्येत्य स्तम्भमानमनोरथह् // kavk_10.88 //

पात्रयोगेन तप्तस्य श्यामरक्तरुचेः परम् / अहो स्नेहकलङ्कस्ते दीपस्येव न शाम्यति // kavk_10.89 //

अलं वामाभिलाषेण नीलीराग इवैष ते / संसक्तः को ऽपि हृदये यन्नाद्यापि विरज्यसे // kavk_10.90 //

अन्धीकरोति प्रारम्भे रतिस्तत्कालकातरम् / आलिङ्गति जुगुप्सेव वृत्ते मुख्याङ्गसंगमे // kavk_10.91 //

विषयाख्वादसङ्गेन पापमित्रैरिवेन्द्रियैः / दुःसहव्यसनावर्ते पात्यते नरके नरह् // kavk_10.92 //

अधिवासयति स्पर्शलेखेनापि कुसंगमः / प्रक्लिन्नमत्स्यकुणपात् पूतिगन्ध इवोद्गतः // kavk_10.93 //

कल्याणमित्रसंपर्कः सर्वथा कुशलावहः / शुभामेद इव व्याप्तो यः करोति महार्हताम् // kavk_10.94 //

इत्युक्ते तस्य भगवान् साक्षात्स् अदसतोः पथि / घ्राणस्पर्शेन संदर्श्य चक्रे तत्सङ्गदेशनाम् // kavk_10.95 //

अथ नन्दं समादाय भगवान् गन्धमादने / ययौ विरिञ्चिरमरीबालव्यजनवीजितः // kavk_10.96 //

तत्र दावानलप्लिष्टामनिष्टक्लिष्टविग्रहाम् / काणां कर्मटीकामस्मै दर्शयित्वावदज्जिनः // kavk_10.97 //

इमां पश्यसि किं नन्द मान्द्यनिन्द्यतराकृतिम् / कस्मैचिदुचिता चेयं रोचते प्रियदर्शना // kavk_10.98 //

सत्ता सदसतोर्नास्ति रागः पश्यति रम्यताम् / स तस्य ललितो लोके यो यस्य दयितो जनः // kavk_10.99 //

पक्षपातं समृत्सृज्य सत्यं नन्द त्वयोच्यताम् / अस्यास्तस्याश्च सुन्दर्या लावण्यस्य किमन्तरम् // kavk_10.100 //

अनर्थित्वाद्वयं नैव सौन्दर्यान्तरवेदिनः / अर्थिप्रियत्वमायाति प्रार्थितं तच्च चारुताम् // kavk_10.101 //

पश्याम्यहं विशेषं तु तस्या नास्याश्च कंचन / रम्यत्वं मांसवर्मास्थियन्त्रे समयमात्रकम् // kavk_10.102 //

इति पृष्टो बह्गवता नन्दस्तं प्रत्यभासत / अत्यन्तानुचितः प्रश्नः को ऽपि गौरवयन्त्रितः // kavk_10.103 //

किमेतद् भगवान् वक्ति केयं शोके बिडम्बना / क्कापि वा विश्वगुरवो विनेयाः प्रभविष्णवह् // kavk_10.104 //

रतिः साधिकसुन्दर्याः परभागेण रज्यते / यां दृष्ट्वा जगतां जेता न रतिं स्मरति स्मरः // kavk_10.105 //

ज्योत्स्नयेव न तत्कान्त्या नोदते कुमुदाकरः / गुणान्तरं न जानाति प्रसिद्धिशरणो जनः // kavk_10.106 //

बद्धं तया वदनसौरभसारहारमालोक्य पुष्यनिचयं पृथुकेशपाशे / मन्ये विलासगतिलोवनकान्तिचौरैः भीत्येव हंसहरिणैर्वनमिव यातम् // kavk_10.107 //

अनल्पैः संकल्पैर्बहुविधविकल्पैरनुपमा न सा सारङ्गाक्षीलिखितुमपि शक्या परिचितैः / तुलारोहे य्स्या वदनपरभागे लघुतरः स नूनं ताराणां गगनमधिरूढः परिवृढः // kavk_10.108 //

पुण्यप्रह्वं ललितललितभ्रूलतालास्यलीला रम्यं तस्या यदि न वदनं नन्दनं लभ्यते तत् / प्रव्रज्येयं सुकृतमधिकं किंकरी किंकरी मे कस्मादेतं व्रतपरिकरं भारभूतं वहामि // kavk_10.109 //

इति नन्दवचः श्रुत्वा भगवान् रागनिर्भरम् / उपक्षिप्य प्रभावेत त निनाय सुरालयम् // kavk_10.110 //

अदर्शयच्च तत्रास्य लीलोद्याने शतक्रतोः / सुधामन्थसमुद्भूताः कान्तास्त्रिदशयोषितः // kavk_10.111 //

अरुणैः कान्तिसंतानैः पादपद्मवनोदितैः / अनुयाता इवाम्भोधिकूलविद्रुमकाननैः // kavk_10.112 //

विशाललास्यसचिवैः पाणिभिर्विजिताम्बुजैः / संसक्तैः सहजस्येव पारिजातस्य पल्लवैः // kavk_10.113 //

कान्तिमाधुर्यललितैर्मदनानन्दबाण्धवैः / हेलानिमीलिताम्भोजवदनैश्चन्द्रसुन्दरैः // kavk_10.114 //

संमोहनैर्जीवनैश्च कृष्णसारैर्विलोकनैः / कालकूटच्छदस्पृष्टैरमृतोघैरिवावृताः // kavk_10.115 //

पूर्णयौवनलावण्याः सहसैव विलोक्य ताः / नन्दः सानन्दवदनः स्वेदस्नात इवाभवत् // kavk_10.116 //

पद्माननासु विपुलोत्पललोचनासु कुन्दस्तिमातु निबिडस्तबकस्तनीषु / नन्दस्य तासु हृदयं युगपन्निपत्य दोलाविलासतरलालितुमवाप // kavk_10.117 //

ततः प्रोवाच बह्गवान् नन्दं तद्गतमानसम् / आसां संदर्शने नन्द प्रीत्या ते रमते मतिः // kavk_10.118 //

आसां तस्याश्च सुन्दर्या लावण्ये कियदन्तरम् / उत्कर्षः परभागेण स्फुटमेवाभिभाव्यते // kavk_10.119 //

निरस्तसुन्दरीरूपं रूपमप्सरसाम् यदि / तदेता एव कालेन करिष्यामि त्वदाश्रयाः // kavk_10.120 //

आरोगेणैव मनसा ब्रह्मचर्यं प्रसन्नधीः / चर तावत्ततस्ते ऽहं दास्याम्यप्सरसाम् गणम् // kavk_10.121 //

एवं भगवतो वाक्यान्नन्दः संजातनिश्चयः / तथेत्युक्त्वा व्रते चेतश्चक्रे स्वर्गाङ्गनाशया // kavk_10.122 //

मन्दादरः स्वदारेषु सो ऽभूत् तत्संगमेच्छया / गुणप्ण्यतुलावृत्तेर्नास्ति स्नेहस्य सत्यता // kavk_10.123 //

अहो चिस्मृतसंवासप्रवासपरिशोषिता / पुंसामाभ्यासिकी प्रीतिः सहसान्यत्र धावति // kavk_10.124 //

क्षणयौवनरम्याणि प्रेमाणि प्रणयव्ययैः / न सत्यानि न नित्यानि न सुखानि शरीरिणाम् // kavk_10.125 //

ततो भगवता नन्दः क्षणानीतः स्वमाश्रमम् / तन्निश्चयाद् ब्रह्मचर्यं चचार नियतव्रतः // kavk_10.126 //

स चिसस्मार सुन्दर्याः कान्तिसंपदमन्यधीः / क्षणप्रमुषिता प्रीतिर्मलं याति गुणेष्वपि // kavk_10.127 //

ततः कदाचिद्विचरन् नन्दः क्कापि व्यलोकयत् / करालनरकासक्तां धीमान् कुम्भीभृतां भुवम् // kavk_10.128 //

ताम् विलोक्यैव साकम्पः किमेतदिति दुःखितः / स पप्रच्छ तदासक्तान् घोरनरककारणम् // kavk_10.129 //

ते तमूचुरियं भूमिस्तप्तकुम्भीशताचिता / कल्पिता राजपुत्रस्य नन्दस्यानन्दरागिणः // kavk_10.130 //

मिथ्याव्रतः स नाद्यापि भजते वीतरागताम् / ब्रहम्चर्यं चरत्येव स्वर्गस्त्रूईसंगमाशया // kavk_10.131 //

मिथ्याव्रतानाम् लुब्धानां रागद्वेषकषायिणाम् / एतासु नित्यतप्तासु कुम्भीष्वेवाक्षयः क्षयः // kavk_10.132 //

इति नन्द समाकर्ण्य जातरोमाञ्चकञ्चुकह् / तत्र च्युतामिव तनूं पश्चात्तापादमन्यतः // kavk_10.133 //

समम्येत्य त्यक्तरागसंवासवासनह् स्वयम् / बभूवानुत्तरब्रह्मचर्यपर्याप्तांयमः // kavk_10.134 //

घनमोहक्षयात्तस्य विमुक्ते संशये ततः / महः प्रसादमापेदे शरदीवेदधेः पयः // kavk_10.135 //

निष्कामः प्रशमं प्राप्तः परां निष्ठामुपागतः / शुद्धधीः स समभ्येत्य भगवन्तमभाषत // kavk_10.136 //

नाप्सरोभिर्न सुन्दर्या भगवन् कृत्यमस्ति मे / एताः पर्यन्तविच्छायाः सपाता विषयश्रियः // kavk_10.137 //

यथा यथेयं भावानां भाव्यते निःस्वभावता / tathā tathā prqsīdanti nirāvaraṇavṛttayaḥ // kavk_10.138 //

इति दन्दस्य वदतः प्राप्तस्यार्तपदं शनैः / भगवान् निर्वाणशुद्धामस्य सिद्धिममन्यत // kavk_10.139 //

केषां कुशलमूलानां नन्देनासादितं फलम् / इति भिक्षुभिरभ्येत्य पृष्ठस्तानवदज्जिनः // kavk_10.140 //

जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैः सुकृताभ्यासकारिणा / प्राप्ताः कुशलमूलानां नन्देन फलसंपदः // kavk_10.141 //

विपुलविमल वंशे जन्म स्मरप्रतिमा तनुः सुरजनसखी लक्षी वृत्तिः प्रियाः सततं सताम् / प्रशमसलिलस्नातं चेतः स्वभावगतिर्गतिः कुशलकुसुमस्येयं पुंसां विशालफलोद्गतिः // kavk_10.142 //

स्तूपे विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्यादरः पुरा / नगर्यामरुणावत्यामरुणेन महीभूहा // kavk_10.143 //

क्रियमाणो मणिमये मैत्रो नाम द्विजन्मजः / महतः पुण्यभोगस्य भागी कारकताम् ययौ // kavk_10.144 //

तत्पुण्यप्रणिधानेन जातो गॄहपतेः कुले / स एव भिक्षुसंघस्य जन्तुकास्नानसत्रकृत् // kavk_10.145 //

स पुण्यशीलः प्रत्येकबुद्धोपस्थायकह् पुरा / स्तूपं चक्रे शोभमानं मालभिवरणोज्ज्वलम् // kavk_10.146 //

तत्पुण्यप्रणिधानेन कृकेः काशीपतेः सुतः / सो ऽभ्वद्द्युतिमान् नाम दिव्यलक्षणलक्षितः // kavk_10.147 //

काश्यपस्यार्हतः सम्यक्संबुद्दस्यान्तनिर्वृतौ / सप्तरत्नमये स्तूपे कृते काशीमहीभुजा // kavk_10.148 //

तत्सूनुर्ध्युतिमान् हौमच्छत्रमारोप्य भास्वरम् / जातस्तत्प्रणिधानेन नन्दः शाक्यमुके ऽधुना // kavk_10.149 //

इति सुकृतसमुत्थैः पूर्वजन्वक्रमाप्तैः किमपि विपुलपुण्यैरेव नन्दः प्रपेदे / कुलममलमुदारं रूममग्र्यं च भोगं शमपरिचितमन्ते सत्पदं सौगतं च // kavk_10.150 //

कथयोत्वेति भगवान् नन्दकल्याणकारणम् / चकार भिक्षुसंघस्य तां तां सुकृतदेशनाम् // kavk_10.151 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां सुन्दरीनन्दावदानं नाम दशमः पल्लवः //

11. विरूढकावदानम् /

आरोहति पदमुन्नतममलमतिर्विमलकुशलसोपानैः / नरककुहरेषु निपतति मलिनमतिर्घोरतिमिरेषु // kavk_11.1 //

शाक्यानां नगरे पूर्वं स्फीते कपिलवास्तुनि / महतः शाक्यमुख्यस्य सुमुखी दासकन्याका // kavk_11.2 //

शास्त्रे कृतश्रमा सर्वकलाकौशलशालिनी / मालिका नाम कामस्य मालिकेव गुणोचिता // kavk_11.3 //

प्रभोर्गिरा वरोद्याने कुसुमावचयोद्यता / भ्रमन्तं तं समायान्तं ददर्श सुगतं पुरः // kavk_11.4 //

तस्यान्ते ऽस्यास्तमालोक्य प्रसन्नमभवन्मनः / शरत्काल इव स्वच्छः प्रसादयति मानसम् // kavk_11.5 //

साचिन्तयत्तदा लोकप्रीत्या दृढीकृतास्पदा / सुकृतैः पिण्डपातं मे गृह्णीयाद्भगवानपि // kavk_11.6 //

विज्ञाय तस्याह् सर्वज्ञः संकल्पं करुणाकुलः / प्रसार्य पात्रं भगवान् भद्रे देहीत्युवाच ताम् // kavk_11.7 //

दत्वा प्रणम्य सा तस्मै परिपूर्णमनोरथा / प्रणिधानं प्रविदधे दास्यदुःखनिवृत्तये // kavk_11.8 //

ततः कदाचिदायातः पितुअस्तस्याः सखा द्विजः / नौमित्तिकस्तं प्रदेशं दृष्ट्वा ताम् विस्मितो ऽव दत् // kavk_11.9 //

अहो गृहपतेस्तस्य पुत्री त्वं श्रीमतह् सुता / बन्धुहीना गता दास्यं धनभोगविवर्जिता // kavk_11.10 //

अहो मोहघनारम्भक्षणोद्द्योतनविद्युतः / संसारसर्परसनाविलासचपलाः श्रियः // kavk_11.11 //

गम्यानां मा कृथाश्चिन्तां जाने ऽहं हस्तलक्षणैः / अचिरेणैव भूभर्तुर्वल्लभा त्वं भविष्यसि // kavk_11.12 //

इदं पश्यामि ते पाणौ लक्ष्मीकमलकोमले / मालाचक्राङ्कुशाकारमित्युक्त्वा प्रययौ द्विजः // kavk_11.13 //

अथ मन्मथसंभोगसुहृन्मधुपबान्धवः / लतालिङ्गनसौभाग्यभव्यो ऽदृश्यत माधवः // kavk_11.14 //

मधोः केसरिणस्तस्य कान्तामानद्विपद्विषः / विबभौ जिह्ममानस्य जिह्वेवाशोकमञ्जरी // kavk_11.15 //

बालाकपोललावण्यचौरश्चम्पकसंचयः / सुदृशां केशपाशेषु ययौ बन्धनयोग्यताम् // kavk_11.16 //

सहकारैर्विरहिणीनिधनं विदधे मधु / निरपेक्षापरवधे विधुराः प्रभविष्णवः // kavk_11.17 //

ययुर्मधुलिहां चूतलता निर्भरभोग्यताम् / सहसौव विद्गधानामिव मुग्धविभूतयः // kavk_11.18 //

रूतायुधश्चूतलताचापन्यस्तशिलीमुखः / जयतीति जगौ बन्दी कन्दर्पस्येव कोकिलः // kavk_11.19 //

अस्मिन्नवसरे श्रीमान् कोसलेन्द्रः प्रसेनजित् / मृगयानिर्गतो ऽश्वेन हृतस्तं देशमाययौ // kavk_11.20 //

धन्वीमनोभवाकारः सो ऽवतीर्य तुरंगमात् / ददर्शानन्यलावण्याम् कन्यां रतिमिवापराम् // kavk_11.21 //

तद्विलोकनविस्तीर्णं मनस्तस्य महात्मनः / विस्मयाद्दृष्टिमार्गेण प्रविवेश मनोभवः // kavk_11.22 //

तां लज्जावनतां दृष्ट्वा सहसोद्भूईतसाध्वसाम् / अचिन्तयन्नरपतिः कान्तिकल्लिलिनीहृतः // kavk_11.23 //

केयं नवा शशिमुखी श्यामा तरलतारका / यत्कान्तिरनिशं नेत्रशतपत्रविकाशिनी // kavk_11.24 //

बकुलामोदविभ्रान्तभ्रमरे पाटलाधरे / कान्तं वसन्तं पश्यामि मुखे ऽस्याः कुमुदायुधम् // kavk_11.25 //

अहो लावण्यमम्लानं तारुण्याभरणं तनोः / धीरस्यापि धृतिर्येन शङ्खे संगलितेव मे // kavk_11.26 //

अहो नु मधुमञ्जर्याः प्रारम्भे ऽप्यद्भुतो गुणः / येन गन्तुं न शक्नोति षट्पदो ऽपि पदात्पदम् // kavk_11.27 //

इति संचिन्त्य भीपालस्तां मत्वा वनदेवताम् / पृष्ट्वा विवेद तद्वृत्तं क्रमेण कथितं तया // kavk_11.28 //

ततस्तत्र कृतातिथ्यस्तया पल्लववीजनैः / शुचिशीतैश्च सलिलैः प्राप्तवान् निर्वृतिं नृपः // kavk_11.29 //

श्रान्तः संवाहने तस्य तया चरणपद्मयोः / कृते कराप्तसंस्पर्शे स निद्राम् सहसा ययौ // kavk_11.30 //

क्षणेन प्रतिब्य्द्धो ऽथ विश्रान्तमृगयाश्रमः / दिव्यस्पर्शेन ताम् मेने रतिं रूपान्तरागताम् // kavk_11.31 //

महानपि ततः शाक्यः संप्राप्तं कोसलेश्वरम् / श्रुत्वा तं देशमभ्येत्य पूजार्हं तमपूजयत् // kavk_11.32 //

सादरेणार्थितां तेन स्वसुतामिव मालिकाम् / रत्नार्हाय ददौ तस्मै स्मरमङ्गलमालिकाम् // kavk_11.33 //

तामादाय मनोजन्मवैजयन्तीं सितस्मिताम् / निजं जगाम नगरं गजमारुह्य भूपतिः // kavk_11.34 //

तस्मिन्नागनगोत्सङ्गे सा लोलालकषट्पदा / बभौ राजवसन्तेन संगता नवमालिका // kavk_11.35 //

राजधानीं समासाद्य सुन्दर्या सहितस्तया / रत्नहर्म्यकरोदारमन्दिरे विजहार सः // kavk_11.36 //

वर्षाकाराभिधा देवी राज्ञः प्रथमवल्लभा / अभिन्नवृत्तिं ताम् मेने राजलक्ष्मीमिव क्षितिः // kavk_11.37 //

दिव्यस्पर्शेन सा तस्याः सा चास्या रूपसंपदा / परस्परगुणोत्कर्षात्परं विस्मयमापतुः // kavk_11.38 //

दिव्यरूपवती ज्येष्ठा दिव्यस्पर्शवती पर् आ / इति प्रवादः साश्चर्यस्तयुओर्लोकेषु पप्रथे // kavk_11.39 //

अत्रान्तरे तयोर्दिव्यरूपसंस्पर्शकारणम् / आश्रमे भिक्षुभिः पृष्टः प्रोवाच भगवान् जिनः // kavk_11.40 //

पुरा श्रुतवराख्यस्य द्विजस्य गृहमेधिनः / कान्ता शिरीषिका चेति प्रिये भार्ये बभूवतुः // kavk_11.41 //

स कदाचिदथो कान्ताभ्राता प्रव्रज्यया शनैः / प्रत्येकबुद्धतां यातः स्वसुर्भवनमाययौ // kavk_11.42 //

त्रैमासिकोपचारेण स तया पत्युराज्ञया / भक्त्या निमन्त्रितस्तस्थौ तत्सप्त्न्यावपूजितः // kavk_11.43 //

ते चारुमृदुभिर्भोगैस्तमभ्यर्च्यान्यजन्मनि / जाते ऽधुना चारुरूपदिव्यसंस्पर्शसंयुते // kavk_11.44 //

कृष्टेषु प्रथमं प्रयुक्तविनयामादाय गोसंपदं सत्क्षेत्रेषु तपः प्रतत्प्तनुषु प्राप्तिष्वतिस्वादुताम् / यत्काले शुभबीजमुप्तमुचितं सत्कर्मशक्तेः परं भुज्यन्ते फलसंपदः सुमतिभिस्तस्यैव पाकोज्ज्वलाः // kavk_11.45 //

इति सर्वज्ञवचनम् तथ्यमाकर्ण्य भिक्षवः / तत्तथेति विनिश्चित्य बभूवुः शान्तिसंश्रयाः // kavk_11.46 //

अथ कालेन भूभर्तुर्मालिकायामभूत्सुतः / विरूढकेतिमुख्याख्यो विद्यासु च कृतश्रमह् // kavk_11.47 //

प्रियस्तुल्यवयास्तस्य पुरोहितसुतो ऽभवत् / मातुर्दुःखेन जातत्वाद्विश्रुतो दुःखमातृकः // kavk_11.48 //

कदाचित् सहितस्तेन हयारूढो विरूढकह् / प्राप शाक्यवरोद्यानं मॄगयायाम् विनिर्गतः // kavk_11.49 //

न्यक्कारं चक्रिरे तत्र शाक्यास्तस्योद्यतायुधाः / अयं दासीसुतो ऽस्माकमिति दर्पप्रवादिनह् // kavk_11.50 //

गत्वासौ स्वपुरं तेषां वैरं दर्प्यमचिन्तयत् / कुलदर्पापवादो हि शल्यतोदः शरीरिणाम् // kavk_11.51 //

तस्य निर्दह्यमानस्य तत्प्रतीकारचिन्तया / राज्याय जाता जनके जीवत्यपि परा स्पृहा // kavk_11.52 //

स चारायणमुख्यानां मन्त्रिणां शतपञ्चकम् / स्ववशं पितुराकृष्य विदधे भेदयुक्तिभिः // kavk_11.53 //

ततः कदाचित्संजातविवेकः पृथिवीपतिः / धर्मोपदेशश्रवणे वर्धमानादरः परम् // kavk_11.54 //

चारात्यणगृहीताश्वं रथमारुह्य संयतः / द्रष्टुं जगाम सर्वज्ञं भगवन्तम् प्रसेनजित् // kavk_11.55 //

प्रायाश्रमं भगवतः कृत्वा पादाभिवन्दनम् / धर्मान्वयम् स शुश्राव तत्प्रसादप्रसन्नधीः // kavk_11.56 //

चारायणो ऽप्याशु गत्वा रथेन नगरं जवात् / अकरोदन्तरे तस्मिन् राजपुत्राभिषेचनम् // kavk_11.57 //