अवदानकल्पलता

क्षेमेन्द्र: अवदानकल्पलता

क्षेमेन्द्रविरचिता

बोधिसत्त्वावदानकल्पलता /

नमः सर्वज्ञाय /

1. प्रभासावदानम् /

चित्तं यस्य स्फटिकविमलं नैव गृह्णाति रागं कारुण्यार्द्रे मनसि निखिलाः शोषिता येन दोषाः / अक्रोधेन स्वयमभिहतो येन संसारशत्रुः सर्वज्ञो ऽसौ भवतु भवतां श्रेयसे निश्चलाय // kavk_1.1 //

सच्छायः स्थिरधर्ममूलवलयः पुण्यालवालस्थितिर् धीविद्याकरुणाम्भसा हि विलसद्विस्तीर्णशाखान्वितः / संतोषोज्ज्वलपल्लवः शुचियशःपुष्पः सदासत्फलः सर्वाशापरिपूरको विजयते श्रीबुद्धकल्पद्रुमः // kavk_1.2 //

जायते जगदुद्धर्तुं संसारमकराकरात् / मतिर्महानुभावानामत्रानुश्रूयते यथा // kavk_1.3 //

अस्ति प्रभावती नाम हेमहर्म्यगृहैर्वृता / पुरी प्रभावतीव द्यौर्विमानैः पुण्यकर्मणाम् // kavk_1.4 //

विद्याधरवती सिद्धगन्धर्वगणसेविता / गां श्रिता शक्रनगरी सुकृतेन सतामिव // kavk_1.5 //

सेविता सततं सत्यव्रतदानदयामयैः / राजधानीव धर्मस्य पुण्यावसथशालिनी // kavk_1.6 //

अभूद्भूतिलकस्तस्यां प्रभासो नाम भूपतिः / सप्रभा सादरैर्यस्य कीर्तिरभ्यर्च्यते सुरैः // kavk_1.7 //

गुणसौरभसंभाराः सर्वासां हरिणीदृशाम् / यद्यशःपुष्पमञ्जर्यो याताः कर्णवतंसताम् // kavk_1.8 //

उपायज्ञस्य यस्याज्ञां सुवणकुसुमोज्ज्वलाम् / मालामिव महीपाला मौलिचक्रेषु चक्रिरे // kavk_1.9 //

तं कदाचित्समासीनमभ्येत्य भुवनेश्वरम् / उवाच क्षितिविन्यस्तजानुर्नागवनाधिपः // kavk_1.10 //

देव दिव्यद्युतिर्दन्ती गृहीतो ऽस्माभिरद्भुतः / त्वत्कीर्तिश्रवणाद्भूमिमैरावण इवागतः // kavk_1.11 //

द्वारि स्थितो ऽसौ द्विरदस्त्रिदशार्हः प्रदृश्यताम् / भृत्यानां प्रभुनां दृष्टः सफलो हि परिश्रमः // kavk_1.12 //

एतदाकर्ण्य नृपतिर्निर्गत्यामात्यसंमतः / ददर्श द्विरदं द्वारि कैलासमिव जङ्गमम् // kavk_1.13 //

उद्दामसौरभाहूतैर्भ्रमरैर्गण्डडिण्डिमैः / शृङ्गाराभरणोदारं वसन्तमिव सेवितम् // kavk_1.14 //

दन्तपर्यन्तविश्रान्तकरं मीलितलोचनम् / स्मरन्तं विन्ध्यकदलीसल्लकीकाननश्रियः // kavk_1.15 //

अगस्त्यशासनाद् यातं भुवि कुञ्जरराजताम् / स्फुरत्सप्तच्छदामोदं विन्ध्याचलमिवोन्नतम् // kavk_1.16 //

तं विलोक्य क्षितिपतिर्दन्तस्तम्भविभूषितम् / लक्ष्मीविलासभवनं विस्मयादित्यचिन्तयत् // kavk_1.17 //

अहो नवनवोत्कर्षा निर्माणाश्चर्यशालिनाम् / कर्मणामनवच्छिन्ना संसारसर्गसंततिः // kavk_1.18 //

अमन्थेन सुधाम्भोधेरनायासेन वासुकेः / अनाकर्षेण शैलस्य केनायं जनितो गजः // kavk_1.19 //

अथ हस्तिमहामात्रं संयातं नाम भूपतिः / आदिदेशार्चितादेशं गजो ऽयं दम्यतामिति // kavk_1.20 //

तदादिश्य महीपाले याते ऽन्तःपुरमन्दिरम् / नागं जग्राह संयातः सर्वशिक्षाभरक्षमम् // kavk_1.21 //

स सच्छिष्य इव प्राज्ञः प्राग्जन्माभ्यासयन्त्रितः / नीतस्तेन प्रयत्नेन सर्वशिक्षाविनीतताम् // kavk_1.22 //

बहुदाननिरुद्वेगः शक्त्युत्साहयुतः क्षमी / रिपुप्रघातसुगतिः स राज्ञस्तुल्यतां ययौ // kavk_1.23 //

दम्यक्रियासमुत्तीर्णं ततस्तं कुञ्जरेश्वरम् / नरेश्वराय संयातः कृतकृत्यो न्यवेदयत् // kavk_1.24 //

दृष्ट्वा तमङ्कुशायत्तं निर्विकारबलोदयम् / उत्साहशिखरारूढं मेने राजा जयश्रियम् // kavk_1.25 //

स संजातप्रहर्षोत्थदाक्ष्यशिक्षादिदृक्षया / तमारुरोह सोत्साहः सहस्रांशुरिवोदयम् // kavk_1.26 //

संयातो ऽथ गजेन्द्रस्य मन्त्रीव वशवर्तिनः / सर्वमण्डलसंचारचातुर्थं समदर्शयत् // kavk_1.27 //

गजप्रेक्षाप्रसङ्गेन मृगयाकेलिलालसः / राजा निजोत्साहमिव व्यगाहत वनं महत् // kavk_1.28 //

स ययौ रत्नकेयूरकिरणैर्दूरसर्पीभिः / सल्लकीपल्लववरैर्दिग्नागानाह्वयन्निव // kavk_1.29 //

व्रजन्तं तत्र ददृशुस्तं वने वनदेवताः / प्रहर्षविस्मयाकीर्णकर्णपूरीकृतेक्षणाः // kavk_1.30 //

शबरीकबरीपाशपुष्पसौरभनिर्भराः / वैन्ध्या वसुंधराधीशं मरुतस्तं सिषेविरे // kavk_1.31 //

अथ विन्ध्योपकण्ठेषु स्वच्छन्दसुखशाखिषु / स्मृत्वा विलासवृत्तान्तं गजः सोत्कण्ठतां ययौ // kavk_1.32 //

करिण्याः प्रेमबद्धाया गन्धमाघ्राय स द्विपः / नीतिं नृप इवोत्सिक्तस्तत्याजाङ्कुशयन्त्रणाम् // kavk_1.33 //

सवेगं धावतस्तस्य रागाकृष्टस्य दण्डिनः / विमूढस्येव संसारे नाभवद्विरतिः क्कचित् // kavk_1.34 //

दृष्ट्वा प्रभञ्जनजवं कुञ्जरं राजकुञ्जरः / व्रजन्तं जातसंदेहः संयातमिदमब्रवीत् // kavk_1.35 //

अहो बतायं भवता विनयं ग्राहितो गजः / दृष्टः प्रयातो वैमुख्यं गुरोरस्याङ्कुशस्य यः // kavk_1.36 //

भ्रमतीव दिशां चक्रमनुयान्तीव पादपाः / पादन्यासभरेणास्य क्षीबेणाधूर्णते क्षितिः // kavk_1.37 //

अस्मिन् देव इवाकाले प्रयाते प्रतिकूलताम् / सर्वाः पुरुषकारस्य निष्फला यत्नवृत्तयः // kavk_1.38 //

वचः श्रुत्वेति संयातः प्रभोरायातसाध्वसः / शिक्षापवादवैलक्ष्यादुवाच रचिताञ्जलिः // kavk_1.39 //

देव सर्वक्रियायत्तः कुञ्जरो ऽयं मया कृतः / करिणीगन्धमाघ्राय यातः किं त्वद्य विक्रियाम् // kavk_1.40 //

नोपदेशं न नियमं न दाक्षिण्यं न साधुताम् / स्मरन्ति जन्तवः कामं कामस्य वशमागताः // kavk_1.41 //

केन रतिरसोत्सिक्ता विषयाभिमुखी मतिः / अदभ्रश्वभ्रविभ्रष्टशओलकुल्येव वार्यते // kavk_1.42 //

शरीरश्रमशिक्षायां दमकाः कुशला वयम् / मनोनियमशिक्षायां मुनयो ऽपि न पण्डिताः // kavk_1.43 //

रागादगणितायासः स्खलिताखिलसंयमः / एष धावत्यमारेण मूर्खः खल इव द्विपः // kavk_1.44 //

वृक्षशाखां समालम्ब्य त्यजेमं पृथिवीपते / व्यसनी पतितः सत्यं पातयत्येव दुर्जनः // kavk_1.45 //

संयातस्य वचः श्रुत्वा तत्कालसदृशं नृपः / तेनैव सहितः शाखामाललम्बे महातरोः // kavk_1.46 //

अवतीर्य तरोरश्वमारुह्य नृपतौ गते / प्राप्यालिलिङ्ग करिणीं विगाह्य गहनं गजः // kavk_1.47 //

ततः शान्तस्मरो हस्ती दिनैरभ्येत्य सप्तभिः / स्वयमालानसंबद्धस्तस्थौ भुक्त्वा यथासुखम् // kavk_1.48 //

शिक्षासंयमयन्त्रितं तं दृष्ट्वा स्वयमागतम् / संयातः कौशलोत्कर्षहर्षाद्राज्ञे न्यवेदयत् // kavk_1.49 //

रागवागुरयाकृष्टः प्रययौ यः स्मरातुरः / शिक्षायामविसंवादी सो ऽयं प्राप्तः स्वयं गजः // kavk_1.50 //

संकेतयन्त्रितो वश्यो रसज्ञः सल्लकीभुवाम् / संतप्तलोहकवलं गृह्णाति विनये स्थितः // kavk_1.51 //

एष कामरसाकृष्टः कष्टां विकृतिमाययौ / पुनः प्रकृतिमापन्नः प्रशान्तमदनज्वरः // kavk_1.52 //

शक्या दमयितुं देव सिंहव्याघ्रगजादयः / न तु रागासवक्षीबविषयाभिमुखं मनः // kavk_1.53 //

एतदाकर्ण्य भूपालस्तत्तथेति विचिन्तयन् / उवाच सत्यमुचितं संयात कथितं त्वया // kavk_1.54 //

अप्यस्ति कश्चिल्लोके ऽस्मिन् येन चित्तमदद्विपः / नीतः प्रशमशीलेन संयमालानलीनताम् // kavk_1.55 //

इत्युक्ते दे वताविष्टः संयातस्तमभाषत / देव सन्ति जगत्क्लेशनिःशेषोन्मूलनोद्यताः // kavk_1.56 //

विवेकालोकिता लोके वैराग्यजनिताग्रहाः / शमसंतोषविशदा बुद्धा एव प्रबोधिनः // kavk_1.57 //

इति बुद्धाभिधां श्रुत्वा सम्यक्संबोधिचेतसः / राज्ञः प्राग्जन्मजाभ्यासप्रणिधानमजायत // kavk_1.58 //

विनिमज्जज्जगदिदं संसारे मकराकरे / संतारयेयं संबोधिमुक्तः कुशलसेतुना // kavk_1.59 //

अथोचुर्देवता व्योन्मस्तं शुद्धावासकायिकाः / सम्यक्संबोधिसंबुद्धो भविष्यसि महामते // kavk_1.60 //

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा विरजसां वरः / जातिस्मरो दिव्यचक्षुः प्रययौ बोधिसत्त्वताम् // kavk_1.61 //

अथ स विपुलसत्त्वस्तत्त्वनिक्षिप्तचक्षुर् भवजलनिधिमज्जत्सर्वभूतानुकम्पी / अभवदभिनवोद्यत्संवुदित्साहयोगाद् दलितकुशलसेतुः सत्त्वसंतारणाय // kavk_1.62 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां प्रभासावदानं नाम प्रथमः पल्लवः समाप्तः //

2. श्रीसेनावदानम् /

ते जयन्ति जगत्यस्जिन् पुण्यचन्दनपादपाः / छेदनिर्घर्षदाहे ऽपि ये परार्थेषु निर्व्यथाः // kavk_2.1 //

गणनीया गुणगणैरस्त्यरिष्टाभिधा पुरी / स्पर्धया शक्रनगरी यस्या न स्याद्गरीयसी // kavk_2.2 //

तस्यां बभूव भूपालः श्रीसेन इति विश्रुतः / समग्रगुणरत्नानां रत्नाकर इवाकरः // kavk_2.3 //

परोपकारशक्तस्य चतुरस्य प्रभावतः / अनुरक्ता दिशः सर्वाः सूर्यस्येव प्रभावतः // kavk_2.4 //

यशोभि शोभितं येन धनदानसुगन्धिभिः / गजैश्च भूतिधवलैर्जगत्कल्पद्रुमैरिव // kavk_2.5 //

कलालयो ऽपि सरलः सरलो ऽपि महामतिः / यो बभूव प्रजापुण्यैर्मतिमानप्यवञ्चकः // kavk_2.6 //

यावत्तपति तिग्मांशुर्यावद्वहति मारुतः / तावदाज्ञा च कीर्तिश्च यस्याप्रतिहताभवत् // kavk_2.7 //

शमव्यायामविदुषां षस्ङ्गुणज्ञानचक्षुषाम् / यं द्वादशसहस्राणि मन्त्रिणां पर्युपासते // kavk_2.8 //

तस्मिन्धर्मपरे राज्ञि बभूव सुकृती जनः / भर्तृतुल्या भवन्त्येव गुणैः स्त्रिय इव प्रजाः // kavk_2.9 //

तस्य पुण्याधिवासेन जनास्त्रिदिवगामिनह् / विमानैः शक्रनगरीं निःसंचाराः प्रवक्रिरे // kavk_2.10 //

दृष्ट्वा मनुजलोकेन सुरलोकसमावृतिम् / जातवैरः क्षितिओपतौ शतक्रतुरचिन्तयत् // kavk_2.11 //

सेनेव लक्ष्मी वसुधेषु चारस्याश्चर्यकर्तव्य च दत्तनित्यम् / कल्याणशीलेन च स र्वचेतन्यप्रव्यहासामन अस्मकाश्च (?) // kavk_2.12 //

तस्याखण्डितचेतसः दद्धिद्वल्यानुभावपाम् (?) / कर्तव्या धैर्याजिज्ञासा मया मायाविधायिना // kavk_2.13 //

इति संचिन्त्य सुचिरं सर्वैरनुगतः सुरैः / रूपं शक्रः परावर्त्य मर्त्यलोकमवातरत् // kavk_2.14 //

अत्रान्तरे प्रजाकार्यपर्यालोचनतत्परः / राज्यरक्षागुरुर्मन्त्री नृपमूचे महामतिः // kavk_2.15 //

राजन् विरजसा राज्यराजमानेन निर्जितः / निर्व्याजदानैर्भवता लज्जते त्रिदशेश्वरः // kavk_2.16 //

परस्य पूर्णगुणतामात्मनस्तद्विहीनताम् / दृष्ट्वा को नाम नायाति मात्सर्यस्य विधेयताम् // kavk_2.17 //

ईर्ष्यालवः परोत्कर्षसंघर्षस्य जुषो जनाः / प्रायेणोद्वेगमायान्ति महताम् सुकृतेष्वपि // kavk_2.18 //

सर्वस्वदानमर्यादादानव्यसनिनो ऽस्तु ते / पुत्रदारात्मदाने तु संकल्पो ह्यतिसाहसः // kavk_2.19 //

दृश्यन्ते दारुणास्ते ते स्वप्नाः साध्वसहेतवः / जगतः सूच्यते तीव्रं यैश्चूडामणिखण्डनम् // kavk_2.20 //

दैवज्ञानां प्रवादश्च श्रूयते तत्त्ववादिनाम् / शरीरं पृथिवीपालो दास्यतीति सुदुःसहः // kavk_2.21 //

शरीरदानं सर्वार्थिसार्थनैष्फल्यकारणम् / सर्वप्रदो भवत्येव तिष्ठन् कल्पमहीरुहः // kavk_2.22 //

तस्मादस्मान्महीपाल विरम त्यागसाहसात् / रक्षारत्नं हि जगतः प्रजायत्तं वपुस्तव // kavk_2.23 //

इति मन्त्रिरेणोक्तमाकर्ण्य वसुधाधिपः / तमूचे सत्त्वधवलस्मितघौताधरद्युतिः // kavk_2.24 //

उक्तं हितं म्हामात्य भवता सचिवोचितम् / किं त्वर्थिनवैमुख्यसंतापं नाहमुत्सहे // kavk_2.25 //

देहीति वादिषु गिरो निषेधपरुषाक्षराः / स्फुरन्ति वदने येषां सजीवास्ते गतासवः // kavk_2.26 //

इदमस्मादवाप्स्यामीत्याधाय हृदि याचकः / प्राप्यः प्रयाति वैमुख्यं यस्मिन् किं तेन जीवता // kavk_2.27 //

धिग्जन्म पुण्यहीनस्य तस्य निष्करुणात्मनः / यस्यार्तजनसंतापश्रवणे शीतलं मनः // kavk_2.28 //

एतदर्थमयं कायः सापायो ऽपि सतां प्रियः / यत्कस्यचित् क्कचिद् याति कदाचिदुपकारिताम् // kavk_2.29 //

श्रुत्वेति नृपतेर्वाक्यममात्यः सत्त्वशालिनः / नोवाच किंचिदचलां विचिन्त्य भवितस्यताम् // kavk_2.30 //

ततः कदाचिद्भूभर्तुस्तस्य लीलाविहारिणः / जायां जयप्रभां नाम रतिं रतिपतेरिव // kavk_2.31 //

दूराद् यदृच्छयायातां चित्तसासङ्गवागुराम् / मुनिरध्यापकः कान्ताम् ददर्श विनिमेषदृक् // kavk_2.32 //

प्राग्जन्माभ्याससंबन्धस्नेहात्परिचितामिव / तां दृष्ट्वा स धृतेः प्राप धैर्यराशिरनीशताम् // kavk_2.33 //

तस्य वीतस्पृहस्यापि वासनोल्लसितं मनः / उत्सृज्य भववैमुख्यमभिलाषभुवं ययौ // kavk_2.34 //

इयं हि सततस्यूता संततप्रीतितन्तुभिः / नापैति सर्वजन्तूनां प्राग्जन्माभ्यासवासना // kavk_2.35 //

तदाश्रमपदं प्राप्तः समाप्ताध्ययनव्रतः / शिष्यो माणवकः प्राह दक्षिणा गृह्यतामिति // kavk_2.36 //

स तमूचे न मे वत्स वने वृत्तिः प्रयोजनम् / तथापि यदि निर्बन्धः श्रूयतां यदभीप्सितम् // kavk_2.37 //

श्रीसेनस्य क्षितिपतेयदि देवी जयप्रभा / लभ्यते भवता दातुं तदसौ मम दक्षिणा // kavk_2.38 //

इत्युक्तं गुरुणा श्रुत्वा शिष्यः कम्पितमानसः / अशक्यप्रार्थनालाभे संशयाकुलितो ऽभवत् // kavk_2.39 //

स गत्वा सततस्वेच्छाविवृतद्वारमर्थिनाम् / विवेश स्वैरविश्रम्भभवनं भूभृतां प्रभोः // kavk_2.40 //

अलभ्यार्थार्थनादैन्यचिन्तातिक्लिष्टमानसः / नम्राननो ऽतिवैलक्ष्याद् वीक्षमाण इव क्षितिम् // kavk_2.41 //

तं दृष्ट्वार्थिनमायातं प्रहृष्टो ऽभून्महीपतिः / सुधाप्रदानसन्नद्धसमुद्भूतिरिवाम्बुधिः // kavk_2.42 //

किं तवेप्सितमित्युक्त्वा पूजितः स महीभुजा / उवाचानुचिताख्यानवैलज्जस्खलिताक्षरः // kavk_2.43 //

अनर्थितपरः पूर्वमर्थिकल्पतरोस्तव / गर्वर्थमर्थितां यातः सुदुर्लभपदे ऽप्यहम् // kavk_2.44 //

मम विद्याव्रते पूर्णे दक्षिणाभिमता गुरोः / राजन् जयप्रभा देवी दीयता यदि शक्यते // kavk_2.45 //

इत्युक्रे मुनिशिष्येण सहसैव महीपतेः / स्नेहदानसाविद्धं द्विधाभूतमभून्मनः // kavk_2.46 //

स जगाद् विजं दन्तज्योतिषाग्रविसारिणा / गृह्यतां दयिता स्वच्छवाससाच्छादयन्निव // kavk_2.47 //

अविचार्य मया देयमीप्सितं तव यद्गुरोः / वियोगचकितं चेतः सत्यं न गणयाम्यहम् // kavk_2.48 //

इत्युक्त्वाहूय दयिताम् राजा राजीवलोचनाम् / सदा हृदयसंसक्ताम् जीववृत्तिमिवापराम् // kavk_2.49 //

निवारितो ऽपि गुरुणा वियोगव्यसनाग्निना / निषिद्धो ऽप्यतिवृद्धेन स्नेहेन स्मरबन्धुना // kavk_2.50 //

प्रददौ मुनिशिष्याय सहसा हरिणीमिव / किमेतदिति सायाससंत्रासतरलेक्षणाम् // kavk_2.51 //

दत्तायां त्यागशीलेन प्रियायां पृथिवीभुजा / चकम्पे त्यागभीतेव भूमिर्लोलाब्धिमेखला // kavk_2.52 //

यत्कृते दुर्दशां देहे सेहिरे दुःसहामपि / इन्द्रचन्द्रादयो देवास्ताह् प्रियाः कस्य न प्रियाः // kavk_2.53 //

शीलं केचिद्धनं केचिद्धर्मं केचित्तपः परे / लज्जां केचित्तनुं केचित्त्यजन्ति योषितां कृते // kavk_2.54 //

यदेव रागसर्वस्वं पुंसां जीवितजीवितम् / तदेव स्फीटसत्त्वानाम् दाने तृणलवायते // kavk_2.55 //

तामादाय गते तस्मिन् विरहाकुलितो नृपः / विरहेण सुखद्वेषी मनोभव इवाभवत् // kavk_2.56 //

शिष्येण मुनिरानीताम् दृष्ट्वा भूपतिवल्लभाम् / रहितां जीवितेनेव परलोकभुवं गताम् // kavk_2.57 //

गाढानुशयसंतप्तः परं लज्जानिमीलितः / अचिन्तयदनौचित्यमात्मनः कर्मवुप्लवात् // kavk_2.58 //

अहो नु बालकेनेव मया केवलचापलात् / निःशन्कमयशःपङ्के स्वयमात्मा निपतितः // kavk_2.59 //

इयं प्रजानां जननी भर्म्याणां धर्मकारिणा / वर्णाश्रमगुरोर्जायाम् मया दुःखानले ऽर्पिता // kavk_2.60 //

किं तु नाकलितं शीलं न स्मृतः संयमो मया / गणितं नैव वैराग्यं विवेको नावलोकितः // kavk_2.61 //

अहो ऽत्र निर्विचाराणां सन्मार्गविमुखं मनः / असंयमासवक्षीबमपथेष्वेव धावति // kavk_2.62 //

इति संचित्य स मुनिर्वैलक्ष्यक्षपितद्युतिः / अभ्येत्य राजदयितामुवाच विनताननः // kavk_2.63 //

समाश्वसिहि हे मातर्न शोकं कर्तुकर्हसि / भवितव्यतयैवायं क्लेशस्ते दुर्नयश्च मे // kavk_2.64 //

त्यक्त्वा हि श्रमसंतापमस्य तीरतरोरधः / अधुनैव निजं धाम सहास्माभिर्गमिष्यसि // kavk_2.65 //

इत्युक्ते मुनिना देवी सीक्तेवामृतवृष्टिभिः / अवाप्तजीवितधृतिस्तत्याज भयसंभ्रमम् // kavk_2.66 //

श्रुत्वैतत् त्रिदिवव्यापि दातुश्चरितमद्भुतम् / राज्ञः सत्त्वदयाम् ज्ञातुं वासवः समुपाययौ // kavk_2.67 //

भक्षिताधःशरीरार्धो व्याघ्रेण विजने वने / पुत्रैश्चतुर्भिराक्रन्दैर्गृहीतो ब्राःमणाकृतिः // kavk_2.68 //

प्रस्रवद्भूरिरूधिरो लम्बमानान्त्रमण्डलह् / कृच्छेष्वपगतप्राणः पापैरिव दृढीकृतः // kavk_2.69 //

प्रत्यग्रामिष्यागन्धेन क्रव्यादैर्भृशमन्वितः / लुब्धपार्थिवचौरोत्थैरनर्थैरर्थवानिव // kavk_2.70 //

नगरान्तरमासाद्य स ययौ पुरवासिनाम् / कारुण्यदैन्यदुःखार्तो स्मयाविस्मयहेतुताम् // kavk_2.71 //

स शोक इव साकारः स त्रास इव दुःसहः / विदधे साध्वसायासं सहसा पौरयोषिताम् // kavk_2.72 //

सो ऽर्थिसंदर्शनस्थानस्थितस्याथ महीपतेः / पुत्ररूपैश्चतुर्भिस्तैर्न्यस्तो ऽग्रे मञ्चिकार्पितह् // kavk_2.73 //

तं दृष्ट्वा वैशसावेशविषमक्लेशविह्वलम् / निष्कूणिताननवनो जनो ऽभून्मीलितेक्षणह् // kavk_2.74 //

स कम्पविह्वलं वक्षो मुक्तमुद्यम्य दक्षिणम् / भुजं जगाद भूपालं व्यथाशिथिलिताक्षरः // kavk_2.75 //

स्वस्ति तुभ्यं महीपते ब्राह्मणो ऽहमिमां दशाम् / तीव्रपाप इव प्रातः पश्य मां करुणानिधे // kavk_2.76 //

संसारेघोरगहने वने व्याघ्रेण भक्षितः / जीवाम्यवश्यभोग्यत्वाद्दुःखस्यास्य गरीयसः // kavk_2.77 //

अस्मिन्नपि विपत्तापे तीव्रक्लेशसहिष्णवः / विमुञ्चन्ति न मां प्राणाः सहृदः सज्जना इव // kavk_2.78 //

ददाति यदि ते कश्चित् छित्त्वा देहार्धमात्मनः / तत्ते जीवितमस्तीति मामूचे व्योमदेवता // kavk_2./ 79 //

को ददाति जगत्यस्मिन् जीवितं करुणानिधे / प्रायेण स्वसुखान्वेषी परार्थविमुखो जनः // kavk_2.80 //

सर्वदा सर्वदातारं दीनव्यसनबान्धवम् / देहदाने ऽप्यविमुखं त्वामस्मि शरणं गतः // kavk_2.81 //

एकस्त्वमेव लोके ऽस्मिन् जातः सुकृतपादपः / निर्व्याजमादरोदारं दानं यस्य फलोद्गतिः // kavk_2.82 //

किमन्यैर्वा वदान्यस्य कीर्तितैर्भवतो गुणैः / दानमेवाहतो यस्य लोके सुकृतडिण्डिमः // kavk_2.83 //

आपन्नार्तिपरित्राणपवित्रचरितव्रताः / प्रायन्ते पुण्यपण्येन विपत्काले भवद्विधाः // kavk_2.84 //

अमन्दानन्दसुहृदो हरिचन्दनशीतलाः / हरन्ति सन्तः संतापं दक्षिणाः पवना इव // kavk_2.85 //

पूर्णेन्दुसुन्दरादस्मादुदिता वदनात्तव / ज्योप्त्स्नेव जीवयत्येव वाणी पीयूषवर्षिणी // kavk_2.86 //

इत्युक्तस्तेन सहसा हृदि संक्रान्ततद्व्यथः / संमोहमूर्च्छितं राजा तमूचे वाचमाकुलम् // kavk_2.87 //

समाश्वसिहि मुञ्च त्वं बह्यं प्राणवियोगजम् / प्रयच्छामि शरीरार्धमविचार्यैव ते द्विज // kavk_2.88 //

धन्यस्य् अयात्ययं कायः परोपकृतये क्षतिम् / क्षणक्षयी हि देहो ऽयं रक्ष्यमाणो ऽपि नाक्षयः // kavk_2.89 //

इत्युक्तवति भूपाले समुत्कम्पितमानसः / वज्राहत इवोवाच महामात्यो महामतिः // kavk_2.90 //

अहो नु साहसाभ्यासादायासव्यसनी प्रभुः / हितं न गणयत्येव प्रजापुण्यपरिक्षयात् // kavk_2.91 //

प्रजानां भूतये शक्तः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो गुणी / यद्भक्तिमुखरो भृत्यः श्रोता कर्ता च भूपतिः // kavk_2.92 //

न करोति हितं स्वामी गजलीलानिमीलितः / गणनीयाः सुभृत्यानामियत्यो भोगसंपदः // kavk_2.93 //

भान्ति त् ए सुचिरं कर्णे यैः कृता मधुमञ्जरी / कल्याणकर्णिकाकीर्णा वाणी विनयवादिनाम् // kavk_2.94 //

राक्षसो ऽयं पिशाचो च छद्मना ब्राह्मणाकृतिः / रक्षारत्नस्य जगतां शरीरैरर्थिताम् गतह् // kavk_2.95 //

यदि नाम न मायेयं कृता तेन महीयसी / तत्कथं कृत्तदेहस्य क्षणमप्यस्ति जीवितम् // kavk_2.96 //

अविचार्यैव सुकृतं क्रियते दुर्ग्रहेण यत् / तदात्मपीडाओपरुषं परलोके ऽपि निःसुखम् // kavk_2.97 //

शक्यमेव सदा दद्यादशक्यं दीयते कथम् / सर्वस्वदेहदानादिप्रवाद एव शोभनः // kavk_2.98 //

कर्णामृतमिदं दूराद्यन्महार्थिमणिप्रदः / संप्राप्तानां पुनस्तत्र पानमस्यान्यतो ऽर्थिनाम् // kavk_2.99 //

रक्ष्यः सर्वप्रयत्नेन परेषामपि जीवितैः / प्रजानां जीवितं राजन्नर्थिचिन्तामणिर्भवान् // kavk_2.100 //

प्रसीद दयस्वास्मासु देव मा साहसं कृथाः / न् अकाचशकलस्यार्थे क्रियते चात्मविक्रयः // kavk_2.101 //

इत्युक्त्वा पादयोः पत्युः पपातामात्यपुंगवः / शरीरदानसंकल्पान्नोच्चचाल च भूपतिः // kavk_2.102 //

सो ऽवदत् प्रणयस्मेरचिकसद्दशनद्युतिः / जीवितस्नेहसंमोहतमह् परिहरन्निव // kavk_2.103 //

केवलं भक्तिसंयुक्तमुक्तं व्यक्तमिदं त्वया / न सहे ऽहं महामात्य विप्रस्य प्राणसंशयम् // kavk_2.104 //

हारैस्तुषारैः कमलैर्मृणालैरिन्दुचन्दनैः / निवर्तते ऽन्तःसंतापो नार्थिवैमुख्यदुःखजः // kavk_2.105 //

सर्वथा सर्वदुःखार्तिहरणोद्यतचेतसः / न बोधेरन्तरायं मे सुमते कर्तुमर्हसि // kavk_2.106 //

जन्मान्तरे ऽपि ददतो देहं मे न व्यथाभवत् / स्मराम्यतीतवृत्तस्य सम्यक्संबोधिचेतसा // kavk_2.107 //

पुरा दृष्ट्वोद्यताम् व्याघ्रीं क्षुत्क्षामां पोतभक्षणे / तद्रक्षायै मया दत्तं शरीरमविक्षरिणा // kavk_2.108 //

शिबिजन्मनि चान्धाय दत्तं नेत्रयुगं मया / रक्षितश्च स्वदेहेन कपोतः श्येनकाद्भयात् // kavk_2.109 //

चन्द्रप्रभावतारे च रौद्राक्षायार्पितं शिरः / सर्वस्वपुत्रदारादि दत्तं चान्येषु जन्मसु // kavk_2.110 //

इत्युक्ते बोधिसत्त्वेन् अभूभुजामात्यपुंगवः / न सजीवो न् अनिर्जीव इवाभूद्व्यथितेन्द्रियः // kavk_2.111 //

अलङ्घ्यशासनेनाथ राज्ञा क्रकचधारया / नियुक्तौ पलगण्डाख्यौ शरीरच्छेदकर्मणि // kavk_2.112 //

तौ तीव्रशोकविवशौ शक्रमायाविमोहितौ / कथंचिदिव भूभर्तुर्देहच्छेदे समुद्यतौ // kavk_2.113 //

नृपतेर्निर्विकारस्य क्रूरक्रकचधारया / विदार्यमाणे देहार्धे पृथिवी समकम्पत // kavk_2.114 //

भ्रष्टोल्का रक्तवसना विर्घातच्युततारका / द्यौः सशब्दं रुरोदेव कीर्णाश्रुकणसंततिः // kavk_2.115 //

वैशसालोकनेद्भूततीव्रदुःखासहिष्णुना / तूर्णं रजःपटेनेव रविणा पिहितं मुखम् // kavk_2.116 //

तस्मिन् प्रजाह् प्रजानाथे क्रकचाक्रान्तविग्रहे / चक्रन्दुः पूरिताक्रन्दा दिग्वधूमिः प्रतिस्वनैः // kavk_2.117 //

अक्षुब्धसत्त्वमालोक्य नृपं शक्रो द्विहाकृतिः / विस्मयानुशयाक्रान्तचित्तश्चिरमचिन्तयत् // kavk_2.118 //

अहो महामतेरस्य करुणाकोमलं मनः / प्राप्तं परार्थपीडासु वज्रादपि कठोरताम् // kavk_2.119 //

सागरादपि गम्भीरं मेरोरपि समुन्नतम् / त्रिदिवादपि साश्चर्यमहो वृत्तं महात्मनाम् // kavk_2.120 //

अहि प्राणप्रवासे ऽपि सत्त्वं सत्त्वमहोदधेः / साधोरिव विपत्पाते महत्त्वं नावहीयते // kavk_2.121 //

इति चिन्तयति क्षिप्रं सहस्राक्षे क्षितिप्रभोः / नाभेरधःशरीरार्धं निकृत्तमपतत् क्षितौ // kavk_2.122 //

स द्विधाभूतदेहोअपि हर्षोत्साहमयो ऽभवत् / सर्वभूतपरित्राणसत्त्वेन धृतजीवितः // kavk_2.123 //

तदाज्ञया शरीरार्धे श्लेष्टे संपूर्णविग्रहः / स्वस्थक्षतिः समुत्थाय ब्राःमणस्तमभाषत // kavk_2.124 //

अहो विराजसे राजन् पून्जं विरजसस्तव / निर्व्याजदेहदानेन विशेषं तु ब्न्हवद्यशः // kavk_2.125 //

त्वन्मनोमणिवैमल्यतुल्यं किंचिदकुर्वतः / उपमानेन दारिद्य्रमहो मुग्धस्य वेधसः // kavk_2.126 //

कृत्तः सुवृत्तः सरलः परार्थे मधुराशयः / सहसे दुःसहां पीडामिक्षुकाण्ड इवोन्नतः // kavk_2.127 //

इत्युक्त्वा ब्राह्मणाकारः शक्रस्त स्मृतिजन्मभिः / संजीवनैषधिजातैः सुधास्यन्दैरपूरयत् // kavk_2.128 //

ततः प्रकटिताकारः परितोषात्पुरंदरः / सुश्लिष्टनिजदेहार्धं प्रशशंस महीपतिम् // kavk_2.129 //

अथाब्मरान्निपतितः सितकुसुमसंचयः / तत्कालोल्लासितक्षोणीहर्षहास इवाबभौ // kavk_2.130 //

अत्रान्तरे मुनिस्तस्मौ प्रियां जायां जयप्रभाम् / आदायाभ्येत्य तद्वृत्तं जाताश्चर्यो न्यवेदयत् // kavk_2.131 //

पूतया संगतः पत्नया स्वकीर्त्येव विशुद्धया / उवाच पृष्टः शक्रेण निकारे निर्विकारितह् // kavk_2.132 //

ततः सिंहासने दिव्यए विश्वकर्मविनिर्मिते / रत्नवर्षसमाकीर्णे जम्बुद्वीपे स भूपतिः // kavk_2.133 //

अभिषिक्तः सुरेन्द्रेण प्रसाद्य दयितासखः / दानपुण्यप्रभावोत्थकुशलव्यापितप्रजः // kavk_2.134 //

समाप्तसत्त्वसंसारसंतारणकृतव्रतह् / सम्यक्संबोधिसंबुद्धमनाः प्रमुदितो ऽभवत् // kavk_2.135 //

मैत्रं चेतस्तरुणकरुणं सत्त्वसिद्धं विशुद्धं आपन्नार्तिप्रशमनफलस्फूईतमात्मप्रदानम् / दृष्ट्वा राज्ञह् प्रमुदसलिलक्षालिताक्षो विलक्षः शक्रः प्रायादमरनगरीं पूरितां तद्यशोभिः // kavk_2.136 //

इति स विबुधवृन्दैः सिद्धयक्षोरगेन्द्रैः पुलकरुचिरवर्चैरर्च्यमानप्रभावः / अवनिमवनशक्तः कल्पयन्नाककल्पामबह्वविभवशोभामाप्तवान् बोधिसत्त्वः // kavk_2.137 //

पूर्वावतारसंवादे दानोत्कर्षमुदाहरन् / उपदेशाय भिक्षूणामित्याह भगवान् जिनह् // kavk_2.138 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां श्रीसेनावदानं नाम द्वितीयः पल्लवः //

3. मणिचूडावदानम् /

अस्मिन्नद्भुतसर्गे मकराकरजायमानमणीवर्ते / को ऽपि प्रकटितसुगतिः पुरुषमणिर्जायते (भव्यः) // kavk_3.1 //

अस्ति सौभिप्रभापूरकर्पूरपरिपाण्डुरम् / साकेतं नाम नगरं सौभाग्यतिलकं भुवः // kavk_3.2 //

सेव्यैः प्रभासत्त्वमयैर्गङ्गाविमलमानसैः / तीर्थैरिव स्थितं यत्र पवित्रः पुण्यकर्तृभिः // kavk_3.3 //

यशःकुसुमिते यत्र पुण्यसौरभनिर्भरे / रमन्ते सुकृतोद्याने नन्दने पुरवासिनः // kavk_3.4 //

तत्राभूद् भूपतिर्भुरिगुणरत्नमहोदधिः / भीतुर्यशःशशाङस्य मेहचूड इति श्रुतः // kavk_3.5 //

सदा सदाश्रयार्हेण कलिकालापहारिणा / कृतः कृतयुगेनेव येन धर्मधरो जनः // kavk_3.6 //

महीपतिः क्षमाशक्तः श्रीवृतः करुणारतः / वल्लभो ऽभूत् प्रजानां यः प्रख्यातो विजितेन्द्रियः // kavk_3.7 //

अमरासवसंपूर्णमहिंसासत्रदीक्षितः / ददौ यः सर्वभूतानां पुण्यामभयदक्षिणम् // kavk_3.8 //

निर्मदो यः प्रभावे ऽपि विभवे ऽपि प्रियंवदः / क्षमाशीलः प्रभुत्वे ऽपि यौवने ऽपि जितेन्द्रियः // kavk_3.9 //

गम्भीरेणोन्नतिमता शूरेण शशिकान्तिना / सत्पक्षेण क्षितिभृता येनातन्यत विस्मयः // kavk_3.10 //

राज्ञस्तस्याद्वितीयस्य बभूवाभरणद्वयम् / त्यागपूर्णं च कारुण्यं तारूण्यं सुकृतश्रियः // kavk_3.11 //

पद्माकरस्य तस्याभूद्देवी कान्तिमती प्रिया / प्रभातश्रीरिव सदा निर्दोषाभ्युदयोत्सवा // kavk_3.12 //

नीतिः प्रभुगुणेवेन त्यागेन श्रीरिवोज्ज्वला / रराज राजचन्द्रेण सा शीलेनेव चारुता // kavk_3.13 //

सदानन्दनविख्यातयशःप्रसरया तया / मेरूस्त्रिदिवलक्ष्म्येव बभौ भूमिभृतां वरः // kavk_3.14 //

काले कल्याणनिलयं भर्तुः सा गर्भमादधे / भूत्यै भुवनपद्मस्य दिवाकरमिवादितिः // kavk_3.15 //

अरणिः पावकेनेव वेलेवाब्धेः सुधांशुना / ब्रह्माब्जेनेव गोविन्दनाभिर्गर्भेण सा बभौ // kavk_3.16 //

तस्या गर्भानुभावेन दोहदाभिमतं नृपः / ददौ सर्वार्थिसार्थेभ्यो वाञ्छिताभ्यधिकं वसु // kavk_3.17 //

पुनर्भूमिभुजा पृष्टा दोहदं शुभगर्भिणी / सरस्वतीव सा चक्रे स्वयं सद्धर्मदेशनाम् // kavk_3.18 //

पूर्णपुण्यमणिर्धर्मनिधिर्विधिसमुद्धृतः / वुपद्विपुलदुःखेभ्यः सदा रक्षति रक्षितः // kavk_3.19 //

कान्तारदुर्गेषु परिच्युतानां तापातुराणां परलोकमार्गे / स्निग्धः प्रवृद्धः फलपूरिताशः छायातरुर्धर्मसमो ऽस्ति नान्यः // kavk_3.20 //

आलोकस्तिमिरे विपद्विषमणिः पाते करालम्बनं याच्ञाकल्पतरुर्जगज्जयरथः पाथेयमन्थे पथि / दुःखव्याधिमहौषधं भवभयोद्भान्ताशयाश्वासनं तापे चन्दनकाननं स्थिरसुहृद्धर्मः सतां बान्धवः // kavk_3.21 //

इत्यादि धर्मधवलं श्रुत्वा नृपवधूवचः / धर्मैकशरणः श्रीमान् बभूव भुवने जनः // kavk_3.22 //

ततः कालेन संपूर्णं द्यौरिवामृतदीधितिम् / असूत दारकं देवी जगत्तिमिरदारकम् // kavk_3.23 //

अजायतास्य सहजश्चूडालंकरणं मणिः / प्राग्जन्मान्तरसंसक्तो विवेक इव निर्मलः // kavk_3.24 //

स बभौ सुभगस्तस्य मूर्ध्नि पुण्यमयो मणिः / यस्य प्रभाप्रभावेण यामिन्यो दिनताम् ययुः // kavk_3.25 //

सोष्णीषस्य मणेस्तस्य पीयूषस्यन्दिबिन्दिवः / नयन्ति हेमताम् लोहं दुरितं शमयन्ति च // kavk_3.26 //

शिशोर्जातिस्मरस्याथ वचसा तस्य भूपतिः / ददौ हेम सदार्थिभ्यः सर्वं मणिरसोद्भवम् // kavk_3.27 //

पुष्परत्नध्वजच्छत्रपताकाव्यजनांशुकैः / अपूरयन् पुरं व्योन्मस्तस्य जन्मनि देवताः // kavk_3.28 //

सुप्रकाशोदिताशेषविद्याविद्योतितात्मनः / मणिचूड इति ख्यातं नाम तस्याकरोन्नृपः // kavk_3.29 //

स चकाराशयं हर्षपीयूषोच्छलितं पितुः / अभिजातः सुतो जातः पारिजात इवोदधेः // kavk_3.30 //

पौलोमीव जयन्तेण जननी पूज्यजन्मना / बभौ तेन कुमारेण कुमारेणेव पार्वती // kavk_3.31 //

ततः कालेन सुकृतसोपानैः पृथिवीपतौ / दिव्यधामसमारूढे मणिचूडो ऽभवन्नृपः // kavk_3.32 //

अर्थिचिन्तामणेस्तस्य दानेन परिपूरिते / लोके पुण्यसुखालोके नार्तो ऽभून्न च याचकः // kavk_3.33 //

तस्य भद्रगिरिर्नाम बभूवं गजपुंगवः / प्रभोरिवानुकारेण दानार्द्रकरपुष्करः // kavk_3.34 //

तं कदाचिन्महास्थानस्थितं भुवननायकम् / भवभूतिः समभ्यायाद्भृगुवंशभवो मुनिः // kavk_3.35 //

दिव्यकान्यां समादाय लावण्यललिताननाम् / मूर्तामिव प्रभालक्ष्मीमक्षीणस्य क्षपापतेः // kavk_3.36 //

कुचयोरविवेकेन रागेण चरणाब्जयोः / नेत्रयोश्चापलेनेव सा जगत्यतिलज्जिता // kavk_3.37 //

तपःश्रियेव सहितं तं कन्यानुगतं मुनिम् / अओऊजयत् प्रजानाथः कृतासनपरिग्रहम् // kavk_3.38 //

कन्यापि नृपमालोक्य धीरं गम्भीरसुन्दरम् / परपीडासु कारुण्यान्न्यस्तचापमिव स्मरम् // kavk_3.39 //

चूडारत्नस्य कीरणैर्दुरितक्षयकारिभिः / लिखन्तं कुङ्कुमेनेव दिक्षु रक्षाक्षरावलिम् // kavk_3.40 //

विक्षेपक्षिप्तमरुता चामरेण विराजितम् / सोच्छासेनेव सत्त्वेन जगत्संतारणं विना // kavk_3.41 //

रत्नोदारेण हारेण हृदयग्रहकारिणा / पातालविपदां शान्त्यै शैषेणेव निषेवितम् // kavk_3.42 //

वहन्तं महता दोष्णा क्षमां चित्तेन च क्षमाम् / प्रययौ साभिलाषस्य विस्मयस्य विधेयताम् // kavk_3.43 //

गृहीत्वा मुनिरुत्सङ्गे कुरङ्गतरलेक्षणाम् / जीवनीं तामनङ्गस्य जगाद् जगतीपतिम् // kavk_3.44 //

उदितेन जगन्नेत्रशतपत्रविकाशिना / भवता भाति लोको ऽयं देवेन च विवस्वता // kavk_3.45 //

अहो नु तव नास्त्येव विभूतिसुलभोद्भवः / साधोरिव गुणद्वेषः संमोहोपचितो मदः // kavk_3.46 //

लोकनाथस्य ते लोककारुण्यपूर्णचेतसः / राजन् मैत्रीजुषा कीर्तिः स्थिरा पारमिता परम् // kavk_3.47 //

अखेदसरलो दाता निर्व्याजसुकृतो भवान् / अत एव विशेषेण माननीयो मनीषिणाम् // kavk_3.48 //

पद्मोदरसमुद्भूता कन्या कमललोचना / होमावशेषपयसा वर्धितेयं मयाश्रमे // kavk_3.49 //

गृह्यतामग्रमहिषी पत्नीत्वे भवता नृप / विष्णोः श्रीरिव योग्येयं तवैव पुरुषोत्तम // kavk_3.50 //

यज्ञपुण्यफलं पूर्णं कालेन मम दास्यसि / इत्युक्त्वा विधिना राज्ञे कन्यां दत्वा ययौ मुनिः // kavk_3.51 //

प्रियां पद्मावतीं राजा रतिं प्राप्येव मन्मथः / अरंस्त रुचिरोद्याने सुकृते पुण्यवानिव // kavk_3.52 //

ततः कालेन सा पुत्रं वंशवल्लिव मौक्तिकम् / असूत पद्मचूडाख्यं गुणानां दर्पणं पितुः // kavk_3.53 //

शक्रादिभिर्लोकपालैरनुल्लङ्घ्यमहोदयः / संस्तूयमानचरितः स्वयं कमलजन्मना // kavk_3.54 //

यशःसौरभसंभारसंपूरितदिगन्तरः / सर्वार्थिसार्थकल्याणकलनाकल्पपादपः // kavk_3.55 //

स्मृत्वा मुनेर्वचः काले कर्तुं विपुलदक्षिणाम् / अहिंसावसुसंपूर्णामाजहार महीपतिः // kavk_3.56 //

तस्मिन् यज्ञे समाजग्मुः सर्वकामैरनर्गले / मुनयो भार्गवमुखा नृपा दुष्प्रसहादयः // kavk_3.57 //

वर्तमाने मखे तस्मिन् निःसंख्यवसुवर्षिणि / रक्षोरूपः समुत्तस्थौ वह्निमध्यात् सुरेश्वरः // kavk_3.58 //

उपसृत्य स भूपालं कृशो विकृतविग्रहः / क्षुप्तिपासार्दितो ऽस्मीति ययाचे पानभोजनम् // kavk_3.59 //

शासनादथ भूभर्तुस्तस्मै विविधभोजनम् / उपनिन्युः परिचिताः पानं च परिचारकाः // kavk_3.60 //

ततः किंचिद्विहस्यैव क्षितिपं प्राह राक्षसः / नेदमस्मत्प्रियं राजन् वयं हि पिशिताशनाः // kavk_3.61 //

सद्योहतस्य मांसेन रुधिरेण च भूयसा / तृप्तिरुत्पद्यते ऽस्माकं दीयतां यदभीप्सितम् // kavk_3.62 //

सर्वकामप्रदो ऽसीति त्वमहं समुपागतः / ददामीति प्रतिश्रुत्य न निषेधस्तवोचितः // kavk_3.63 //

इति रक्षवचः श्रुत्वा करुणकुलितो नृपः / अहिंसानियमेनाभूदर्थिवैमुख्यदुःखितः // kavk_3.64 //

सो ऽचिन्तयत्तदा दैवाज्जातो ऽयं धर्मसंशयः / न सहे दुःसहां हिंसां नं नैष्फल्यमर्थिनः // kavk_3.65 //

न च मांसं शरीरेभ्यो लभ्यते वैशसं विना / नाहं पिपीलकस्यापि कायक्लेशलवं सहे // kavk_3.66 //

दत्वाहं सर्वभूतेभ्यः पुण्यामभयदक्षिणम् / कथमस्मै प्रयच्छामि मांसं प्राणिवधोद्भवम् // kavk_3.67 //

इति संचित्य नॄपतिस्तमूचे करुणाकुलः / स्वशरीरसमुत्कृत्तमसृङ्भांसं ददामि ते // kavk_3.68 //

इत्युक्ते भूमिपतिना बभूवाकुलितं जगत् / न च देहव्ययोत्साहं सचिवास्तसय सेहिरे // kavk_3.69 //

प्रणयाद्वार्यमाणो ऽपि भूपालैर्मुनिभिस्तथा / ददौ स्वदेहमुत्कृत्य तस्मै मांसमसृग्वसाम् // kavk_3.70 //

आकण्ठं पीतरक्तेन राक्षसेन क्षितिप्रभोः / भक्ष्यमाणेषु मांसेषु क्ष्ःअणं ख्षितिरकम्पतः // kavk_3.71 //

ततः पद्मावती देवी पतिं दृष्ट्वा तथागतम् / विलपन्ती निपतिता मोहमूर्च्छाकुलाभवत् // kavk_3.72 //

मनुजेन्द्रस्य देवेन्द्रस्तद्दृष्ट्वा सत्त्वमूर्जितम् / रक्षोरूपं परित्यज्य तमुवाच कृताञ्जलिः // kavk_3.73 //

अहो नु कर्मणा राजन् दुष्करेण तवामुना / रोमाञ्चकञ्चुकाकीर्णः कायः कस्य न जायते // kavk_3.74 //

अहो पुण्यमसामान्यमहो सत्त्वमनुत्तरम् / अहो धरियममर्यादं राजान् विरजसस्तव // kavk_3.75 //

दुःखिताः परदुःखेषु निर्लोभा दुर्लभेषु च / विपक्षेषु क्षमावन्तः सन्तः सुकृतसेतवः // kavk_3.76 //

समुन्मिषति को ऽप्येष सत्त्वोत्साहो महात्मनाम् / त्रैलोक्यं करुणार्द्राणां येन यात्यनुकम्प्यताम् // kavk_3.77 //

उक्त्वेति दिव्यौषधिभिस्तं कृत्वा स्वस्थविग्रहम् / प्रसाद्य लज्जावनतः शक्रः स्वनिलयं ययौ // kavk_3.78 //

ततः समाप्ते विधिवद्यज्ञे राज्ञां महीपतिः / चक्रे मुनिवराणां च पूजां त्रिदशपूजितः // kavk_3.79 //

स रत्नवर्षैर्यज्ञान्ते कन्याग्रामपुरप्रदः / सहितं त्रिदशार्हेण हरिणा हेममालिना // kavk_3.80 //

ददरु राजगजं ब्रह्मरथाख्याय पुरोधसे / योजनानां शतं तूर्णं एकेनाह्ना प्रयाति यः // kavk_3.81 //

तस्मै समर्पितं दृष्ट्वा राज्ञा ब्न्हद्रगिरिं गजम् / अभूद्दुष्प्रसहो राजा तत्स्पृहाकृष्टमानसः // kavk_3.82 //

प्रयातेष्वथ भूपेषु विस्मितेषु मखश्रिया / समर्पिते यज्ञफले भार्गवाय महीभुजा // kavk_3.83 //

तमुवाच समभ्येत्य स्वस्तिवादपुरःसरम् / मरीचिशिष्यो वाहीकः प्राप्तपूजासनो मुनोः // kavk_3.84 //

राजन्नध्ययनस्यान्ते गुरुर्मे गुरुदक्षिणाम् / ईहते परिचर्यार्थी सामान्यजनदुर्लभाम् // kavk_3.85 //

एकस्त्वमेव विधिना निर्मितो दुर्लभप्रदः / बहवो जातु जायन्ते न लोके कल्पपादपाः // kavk_3.86 //

देवी पद्मावती पुत्रसहिता गुरवे मम / तपःकृशाय वृद्धाय दीयताम् परिचारिका // kavk_3.87 //

इत्युक्ते मुनिना राजा दयिताविप्रयोगजाम् / रुजं संस्तभ्य मनस तमूचे धैर्यभूधरः // kavk_3.88 //

प्रयच्छामि मुने तुभ्यमीप्सीताम् गुरुदक्षिणाम् / सहितां युवजारेन जीविताभ्यधिकां प्रियाम् // kavk_3.89 //

इत्युक्त्वा ससुतां तस्मै ददौ पद्मावतीं नृपः / स्वजीविते विनिस्नेहस्त्यागः सत्त्वमयात्मनाम् // kavk_3.90 //

आदाय राजदयितां विरहक्लेशकातराम् / सपुत्रामाश्रमं गत्वा प्रददौ गुरवे मुनिः // kavk_3.91 //

अत्रान्तरे दुष्प्रसहः कुरुराजः क्षितीश्वरम् / दृप्तो ययाचे दूतेन भूत्यै भद्रगिरिं गजम् // kavk_3.92 //

पुरोहितार्पितं राजा न ददौ द् विरदं यदा / तदा विपुलसौन्येन स्वयं योद्धुं समाययौ // kavk_3.93 //

बलिना कुरुराजेन रुद्धेषु पुरवत्मसु / बभूव भूमिपालस्य सैन्यं रणरसोद्भटम् // kavk_3.94 //

स वीरकुञ्जरहरिः शक्तो ऽप्यरिविदारणे / जनक्षयभयोद्विग्नः कारुण्यात् समचिन्तयत् // kavk_3.95 //

अहो ऽनुकूलमित्रम् मे राजा दुष्प्रसहः परम् / मातङ्गलोभमोहेन सहसा शत्रुतां गतः // kavk_3.96 //

स्नेहान्ताः सुजनैः स्नेहा निःस्नेहान्ताश्च मध्यमैः / दुर्जनैर्घोरवैरान्ता भवन्ति प्राणहारिणः // kavk_3.97 //

अहो बिभवलिभेन क्षणक्षयिणि जीविते / समुद्यमो ऽयमस्माकं परप्राणनिपातने // kavk_3.98 //

हिंसयापप्रशान्तानाम् सक्तानां कलिकर्मसु / रणरक्ताभिषिक्तानां भक्तार्थो ऽयं समुद्यमः // kavk_3.99 //

सेवाविक्रीतजीवानां चण्डपिण्डार्थिनामयम् / कलहो दुःसहः क्रुर्यपिशुनानां शुनामिव // kavk_3.100 //

अहो विभवलुब्धानाम् परसंतापशीतलाः / स्वसुखायैव धावन्ति नृशंसचरिता धियः // kavk_3.101 //

ये युधि सिद्धिसंनद्धा रक्तान्ताम् भुञ्जते श्रियम् / कुतः क्रुरतरे तेषां हृदये करुणाकणः // kavk_3.102 //

एष दुष्प्रहसो राजा लुब्धो विबह्वमोहितः / न वध्यः सापराधो ऽपि कारुण्यायतनं मम // kavk_3.103 //

इति चिन्तयतस्तस्य कारुण्यात काननैषिणः / प्रत्येकबुद्धाश्चत्वारः स्वयं व्योम्ना समाययुः // kavk_3.104 //

प्रातपूजासनाः श्रुत्वा सर्वज्ञास्तत्समीहितम् / राज्ञः प्रशमशीलस्य प्रसन्नास्तत्त्वमूचिरे // kavk_3.105 //

संमोहपटलान्धेषु संसारिषु दयालुता / शोभते तव भूपाल सत्त्वलोकविवेकिनः // kavk_3.106 //

क्रियतामीप्सितं राजन् बोधौ बुद्धिर्निधीयताम् / संप्रति प्रतिरोधे ऽस्मिन् वनमेव विगाह्यताम् // kavk_3.107 //

स्वैरनिर्ज्नरज्नङ्कारकीर्णसंतोषशीकराः / विविक्तकाननोद्देशाः शमिनामेव वल्लभाः // kavk_3.108 //

इत्युक्त्वानुग्रहधिया विधायास्य वियद्गतिम् / प्रभाप्रसाधितदिशस्ते तेन सहिता ययुः // kavk_3.109 //

यातेषु स्वपदं तेषु हिमवत्तटकाननम् / संप्राप्य पृथिवीपालः प्रयतप्रशमो ऽभवत् // kavk_3.110 //

विवेकविमलास्तस्य धियः सत्त्ववतामिव / बभुः प्रियनिवुः पूर्णनिर्वाण्यो (?)वनभूमयः // kavk_3.111 //

भूधरान्तरिते तस्मिन् सहसा भूपभास्वति / शुशुचुर्मोहतिमिरप्राप्तशोकप्रजाः प्रजाः // kavk_3.112 //

ततस्तत्सचिवा जग्मुर्मरीचं मुनिमाश्रमे / शक्तं राज्यस्य रक्षायै राजपुत्रैं ययाचिरे // kavk_3.113 //

मुनिना निर्विकारेण दत्तमादाय मन्त्रिणः / राजसूनुं स्वनगरे चक्रुः सैन्यसमुद्यमम् // kavk_3.114 //

मुनिना निर्विकारेक दत्तमादाय मन्त्रिणः / सुभटाग्रेसरह् प्राप कुरुराजं रणाजिरे // kavk_3.115 //

स तेन हतविध्वस्तभग्नस्यन्द्नकुञ्जरह् / पलायनपरित्राणः प्रययौः हस्तिनापुरम् // kavk_3.116 //

बलिना राजपुत्रेण जिते दुष्प्रसहे युधि / मन्त्रिभिस्तद्भुजन्यस्ता भूमिः शेषधृतिं ययौ // kavk_3.117 //

राज्ञो दुष्प्रसहस्याथ कालेन कलुषात्मनह् / बभूवावृष्टिदुर्भिक्षमरकोपल्पवः पुरे // kavk_3.118 //

स विचिन्त्यानुतापार्तस्तीब्रां जनपदापदम् / न विवेद परित्राणं विफलस्वस्तिकक्रियः // kavk_3.119 //

पृष्ठा विपत्प्रतीकारं तेनामात्यास्तमूचिरे / दुःसहो ऽयं महाराज प्रजानां व्यसनोद्भवः // kavk_3.120 //

मणिचूडस्य भूभर्तुर्यदि चूडामणिः प्रभो / लभ्यते स सुधास्यन्दी तेनेयं तीर्यते विपत् // kavk_3.121 //

चारेभ्यः श्रुतमस्माभिः स राजा हिमवत्तटे / स्थितः संसारवैमुख्यविवेकविमलाशयः // kavk_3.122 //

अर्थितः स ददात्येव विश्वचिन्तामणिर्मणिम् / पुत्रदारशरीरादि नादेयं तस्य किंचन // kavk_3.123 //

इति मन्त्रिवचः श्रुत्वा तथेत्याधार्य चेतसि / स द्विजान् मणियाच्ञायौ विससर्ज तदन्तिकम् // kavk_3.124 //

अस्मिन्नवसरे राजा मणिचूषश्चरन् वने / मरीचेराश्रमोपान्तमवाप विपुलं मुनेः // kavk_3.125 //

देवी पद्मावती तत्र फलमूलधृतव्रता / व्रजन्ती विजने भीता विपुने मुनिशासनात् // kavk_3.126 //

शबरैर्मृगयायातैर्दृष्ट्वा कष्टदशां श्रिता / जुघृक्षुभिः कम्पमान् आचुक्रोश करुणस्वरम् // kavk_3.127 //

आकर्ण्य करुणाक्रन्दे कुररूईकूजितोपमम् / हा राजन् मणिचूडेति त्रायस्वेति सुदुःसहम् // kavk_3.128 //

सहसाभिद्रुतः कान्ताम् ददर्श नृपतिर्निजाम् / राहुसंत्रासितस्येन्दोर्द्युतिं निपतितामिव // kavk_3.129 //

वीतरागाङ्गवसनां निरञ्जनपरिग्रहाम् / वदन्तीमिव संभोगसंयोगानामनित्यताम् // kavk_3.130 //

तां राजहंससुगताम् विहारस्तनमण्डलाम् / अश्रुकाषायनयनां विलोक्य करुणावनीम् // kavk_3.131 //

संसारचरिताश्चर्यविचारेष्वपि कर्कशम् / कृपाकृपाणीनिर्लूनमिवासीर्भूपतेर्मनः // kavk_3.132 //

एकाकीनं वने देवी विगतच्छत्रचामरम् / दृष्ट्वा नाथमनाथैव लोकनाथं तथागतम् // kavk_3.133 //

तद्वियोगविषाक्रान्ता तद्दर्शनरसाकुला / शोकहर्षसमाकीर्णा बभूव भृशविह्वला // kavk_3.134 //

सा नीता शबरा राज्ञा शापभीताः प्रदुर्द्रुवुः / न नामाभ्युदये भानोर्दृष्टं सप्रतिभं तमह् // kavk_3.135 //

अत्रान्तरे शमद्वेषी सर् वभूताशयाशयः / मारः पुरुषरूपेण समेत्य नॄपमब्रवीत् // kavk_3.136 //

राजन् राजीवनयनां प्रियां प्रणयिणीमिमाम् / न त्यक्रुमर्हस्यजने वने वनजलोचन // kavk_3.137 //

इयं हि ते मनोवृत्तिरिव निःसुखतां गता / वर्जिता राज्यभोगेन राजराज न राजते // kavk_3.138 //

एतदार्कर्ण्य नृपतिस्तं विज्ञाय मनोभवम् / अन्तरायं विवेकस्य प्रत्यभाषत सस्मितः // kavk_3.139 //

जानामि त्वामहं काममकामं शमसंयमे / संतोषवताम् को नाम भवता न विमोहितः // kavk_3.140 //

इतिवादिनि भूपाले सहसान्तरिते स्मरे / बभूव विक्लवा देवी तप्ता विरहवह्निना // kavk_3.141 //

दुःखितां तामार्तदुःखां पतिभोगवियोगिनीम् / उवाचाश्वासयन् राजा जायां जितमनोभवः // kavk_3.142 //

देवि धर्मक्रियायुक्ता न शोकं कर्तुमर्हसि / दुःखावसानी विरसः सर्वो ऽयं भोगचिभ्रमः // kavk_3.143 //

देहिनां यदितासङ्गास्तरङ्गतरलायुषाम् / लोलपद्मपलाशाग्रस्खलज्जललवाकुलाः // kavk_3.144 //

इमा मुहूर्तनर्तक्यः कालमेघतडिल्लताः / संसारसर्परसना विलासचपलाः श्रियाः // kavk_3.145 //

भोगक्षणेनैव वियोगरोगो विभूतयः स्वप्नविवाहतुल्याः / वाताहता दीपशिखा सुखश्रीरुन्मत्तनॄत्यं भववृत्तमेतत् // kavk_3.146 //

सर्वोपजीव्या करुणा न लक्ष्मीः धर्मः प्रकाशः सततं न दीपाः / यशांसि रम्याणि न यौवनानि स्थिराणि पुण्यानि न जीवितानि // kavk_3.147 //

सत्यव्रतस्तामिति सान्त्वयित्वा विसृज्य जायां निलये महर्षेः / चचार संसारपराङ्भुखानां संतोषपुण्येषु तपोवनेषु // kavk_3.148 //

तदागतास्ते त्वरया विसृष्टाः पञ्च द्विजा दुष्प्रसहेन राज्ञा / तमर्थिनामकमकालबन्धुं विशुद्धसत्त्वं ददृशुर्वनान्ते // kavk_3.149 //

ते स्वस्तिवादं शनकौर्विधाय विशस्तधैर्या इव साध्वसेन / तमूचिरे सूचिततीव्रतपाः दीर्घोष्णनिश्वाससमीरणेन // kavk_3.150 //

राजन् पुरे दुष्प्रसहस्य राज्ञः क्रूरोपसर्गौर्हतशान्तवर्गः / जनः कृतः कृत्तसमस्तकामः प्रकाममार्तस्वनमात्रशेषः // kavk_3.151 //

अशोषदोषप्रशमैकहेतुः त्रैलोक्यरक्षाप्रथितप्रभावः / चूडामणिर्देव भवद्वितीर्णः करोति तस्योपनिपातशान्तिम् // kavk_3.152 //

दयायुषश्चन्दनपल्लवार्द्राः स्वच्छाशयाश्चन्द्रमणिप्रकाशाः / संतापकाले शरणं जनानां भवद्विधा एव भवे भवन्ति // kavk_3.153 //

इत्यर्थितस्तैरविलुप्तसत्त्वः संपूर्यमाणः करुणारसेन / उवाच संचिन्त्य जनोपतातं संक्रान्तमन्तः श्रुतिवर्त्मनेव // kavk_3.154 //

अहो स राजा सहते कथं नु देवोपघातेन निपीडितानाम् / विदारितान्तःकरणं प्रजानां वियोगःदुःखोद्भवमार्तनादम् // kavk_3.155 //

अयं मणिर्मस्तकमूलजन्मा निष्कृत्त्य तूर्णं प्रतिगृहृतां मे / धन्यो ऽस्मि यद्यर्थिजनस्य दुःखक्षये क्षणं कारणतां व्रजामि // kavk_3.156 //

इत्युक्तमात्रे वसुधाधिपेन धराधराम्भोधिमहीधरित्री / चिरं चकम्पे चकितेव तस्य शिरस्तटोत्पाटनतीव्रदुःखात् // kavk_3.157 //

ततः कृपाकोमलचित्तवृत्तेः सुतीक्ष्णशस्त्रैर्वचसा नृपस्य / सुतीक्ष्णशस्त्रादपि तीक्ष्णचित्तः स्वयं शिरः पाटयितुं प्रवृत्तः // kavk_3.158 //

तद्दुष्करं कर्म नरेश्वरस्य व्योम्नि विमानैर्नलिनासनाद्याः / सुराः सविद्याधरसिद्धसाख्याः समाययुद्रष्टुमलुप्तसत्त्वम् // kavk_3.159 //

विपाट्यमाने शिरसि प्रसह्य रत्नप्रभाविभ्रममादधानैः / स रक्तपूरैरभिक्षिक्तकायः सेहे व्यथामर्थिसुखे प्रवृत्तः // kavk_3.160 //

विल्प्क्य तं सत्त्व निबद्धधैर्यं तीव्रव्यथावेगनिमीलिताक्षम् / ययुर्विरामं न नृशंसवृत्तेर्विप्राः क्षणं राक्षसतामवाप्ताः // kavk_3.161 //

विचार्य राजा श्वशरीरदुःखं संसारिणां क्लेशमयं शरीरम् / एवंविधैर्दुःखसहस्रलक्षैराक्रान्तमित्यार्ततरो बभूव // kavk_3.162 //

सो ऽचिन्तयद्देहनिबद्धरत्नदानेन यत्पुण्य्फलं मयाप्तम् / तेनोग्रदुःखं कलयामि मा भूदपुण्यपाके नरके नराणम् // kavk_3.163 //

समुद्धृते रक्रवसवसिक्ते तस्मिन्मणौ निश्चलतालुमूलात् / मूर्च्छाकुलो ऽपि प्रययौ सहर्षं संपूरणेनार्थिमनोरथस्य // kavk_3.164 //

स कम्पमानाङ्गुलिपल्लवेन दत्वा स्वहस्तेन मणिं द्विजेभ्यः / निमीलयन् सम्तमसेन लोकं पपात तिग्मांशुरिवातिरक्तः // kavk_3.165 //

अलुप्तसत्त्वे पतिते पृथिव्यां तस्मिन् सुराणां सह पुष्पवर्षैः / मणिं समादाय ययुर्द्विजास्ते तूर्णं पुरं दुष्प्रसहस्य राज्ञः // kavk_3.166 //

स तेन् असद्यः शमितोपसर्गः स्वर्गोचितासादितभोगवर्गः / तद्बोधिसत्त्वस्य समस्तसत्त्वसंतारणार्हं प्रशशंस सत्त्वम् // kavk_3.167 //

अत्रान्तरे किंचिदवाप्तसंज्ञं नरेश्वरं विश्रुतरत्नदानम् / समाययुर्भार्गवगौतमाद्या मरीचिमुख्या मुनयो वनेभ्यः // kavk_3.168 //

मरीचिमेवानुगता च देवी पद्मावती वीक्ष्य परिक्षतं तम् / संमोहवेगाभिहता पपात क्षणं क्षितौ बाललतेव लूना // kavk_3.169 //

दिगन्तसंचारिणी चारणानां नभश्चराणां नृपसाधुवादे / सराजपुत्राः सह मन्त्रिमुख्यैः प्रजाः प्रजानाथमथोपजग्मुः // kavk_3.170 //

वीक्ष्यः क्षितीशं क्षतजोक्षिताङ्गमक्षीणसत्त्वं पतितं पृथिव्याम् / पृथव्यथाक्लेशजुषं जनानामभूदभूतार्थविकल्पजल्पः // kavk_3.171 //

कुठारिकैः कैश्चिदहो दयार्द्रः सर्वार्थिसेव्यः सरलः सुवृत्तः / दुरात्मभिः स्वार्थलवाभियुक्तैः छायातरुः कष्टमयः निकृत्तः // kavk_3.172 //

अहो परार्थोज्झितजीवितो ऽयं परां चमत्कारदशां प्रयातः / ससौरभच्छिन्नतनुर्गतात्मा भवत्युदारः सहकार एव // kavk_3.173 //

लुब्धस्य न स्वः स्वजनो ऽपि जन्तोः न कामकामस्य धने ऽनुरोधः / सर्वात्मना सत्त्वहितोद्यतस्य देहो ऽपि न स्नेहपदं दयालोः // kavk_3.174 //

येषां कृते दैन्यमयं प्रयाति सर्वात्मना चार्थिजनो ऽर्थिभावम् / त एव दीनोद्धरणव्रतानां प्राणाः परित्राणपणे तृणानि // kavk_3.175 //

इति प्रवादे विविधानुभावे विजृम्भमाणे मुनिमण्डलस्य / भूपालमभ्येत्य सबाष्पचक्षुर्मुनिर्मरीचिः प्रणयादुवाच // kavk_3.176 //

अहो नु निष्कारणबन्धुभावमालम्ब्य राजन् दयया जनस्य / प्रजापरित्राणविधानभूमिस्तनुस्तवेयं तृणवद्वितीर्णा // kavk_3.177 //

क्षयः प्रवृत्तो निरपेक्षवृत्तेस्तवार्थिबन्धोर्निजजीविते ऽपि / यदेष कामं कमलानिकायः कायस्त्वयापायपदे नियुक्तः // kavk_3.178 //

अप्यस्ति राजन् सुकृतव्रते ऽस्मिन् फलस्पृहा प्राणपणे ऽपि काचित् / अस्थार्थिहेतोस्तव पालुभेदखेदाद्विकारं भजते न चेतः // kavk_3.179 //

इत्यद्भुताविष्कृतमानसेन मुनीन्द्रमध्ये मुनिना स पृष्टः / उवाच संस्तभ्य रुजं प्रयत्नाद्रक्ताभिषिक्तं वदनं प्रमृज्य // kavk_3.180 //

फलस्पृहा नास्ति मुने ममान्या किं त्वेक एव प्रचुरो ऽभिलाषः / यद्धोरसंसारनिमग्नजन्तुसंतारणायैव भवे भवेयम् // kavk_3.181 //

अर्थिप्रिये देहविदारणे ऽस्मिन् नैवास्ति मे को ऽपि विकारलेशः / यद्येष सत्यः समयो मयोक्तस्तदस्तु मे स्वस्थमिदं शरीरम् // kavk_3.182 //

इत्युक्तमात्रे सहजानुभावे सत्त्वोचिते स त्यधनेन राज्ञा / अभूद्वपुः सत्यबलेन तस्य रूढव्रणं तत्क्षणजातरत्नम् // kavk_3.183 //

ततः सुरैः शक्रविरिञ्चिमुख्यैर्नातप्रहर्षैर्मुनिभिश्च सर्वैः / अभ्यर्थितो ऽपि क्षितिपालनाय भोगाभिलाषी न बभूव भूपः // kavk_3.184 //

अवाप्तसंज्ञा मुनिना प्रयुक्ता पद्मावती राजसुतेन सार्धम् / पतिं ययावे विरहोपशान्त्यै सिंहासनाक्रान्तिसुखं प्रजानाम् // kavk_3.185 //

ततस्तमभ्येत्य कृपाकुलास्ते प्रत्येकबुद्धा जगतो हिताय / देहप्रभापूरितदिग्विभागा बभाषिरे हर्षमिवोद्गिरन्तः // kavk_3.186 //

चिरादवाप्ते विरहावसाने पुनः परित्यागदशामसह्याम् / न राजपुत्रः सहते न देवी दुःखानुबन्धो ह्यसमृन्निपातः // kavk_3.187 //

स्वमर्थिने यः रददाति देहमापन्नदुःखप्रशमैकहेतुः / कथं स कुर्यात् स्वजने ऽप्युपेक्षां धर्मो ऽप्ययं यस्य परार्थ एव // kavk_3.188 //

इत्युक्तमाकर्ण्य नरेश्वरस्तैस्तथेति निश्चित्य धिया कथंचित् / व्योम्ना विमानैः स्वपुरीमवाप्य भेजे निजं राज्यपदं सपुत्रः // kavk_3.189 //

इति स विपुलसत्त्वः सत्यवान् बोधिसत्त्वः सुचिरविहितराज्यः सौगतं धाम भेजे / जिनपुरमणिचैत्यच्छत्ररत्नप्रदीपप्रकटितविविधश्रीर्लक्षणाभ्यस्तबोधिः // kavk_3.190 //

इत्याह भगवान् बुद्धः स्ववॄत्तान्तनिदर्शने / दानोपदेशे भिक्षूणां सम्यक्संबोधिसिद्धये // kavk_3.191 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां मणिचूडावदानं नाम तृतीयः पल्लवः //

4. मान्धात्रवदानम् /

शोभन्ते भुवनेषु भव्यमनसां यन्नाककान्ताकर- प्रौढोदञ्चितचारुचामरसितच्छत्रस्मिताः संपदः / यच्चोत्सर्पति तर्पितश्रुति यशः कर्पूरपूरोज्ज्वलं स्वल्पं दानकणस्य तत् फलमहो दानं निदानं श्रियः // kavk_4.1 //

अभूदुपोषधो नाम भूभृध्यस्य विभावतः / विबुधाभिमता कीर्तिः सुधा दुग्धोदधेरिव // kavk_4.2 //

वसुधामवतो यस्य वसुधामवतः पुरः / ननाम प्रणतौ कस्य न नाम नृपतेः शिरः // kavk_4.3 //

शुद्धा धीरिव धर्मेण दानेनेव दयालुता / विभूतिर्विनयेनेव भूषिता येन भूरभूत् // kavk_4.4 //

गुणिनः प्रांशुवंशस्य बभूवेन्दुद्युतेः स्थितिः / यस्य सर्वातपत्रस्य मूर्ध्नि सर्वमहीभृताम् // kavk_4.5 //

यस्येश्वरशिरःस्थायि शुभं गङ्गाजलोज्ज्वलम् / भ्रमत्यदभ्रं लोकेषु भुवनाभरणं यशः // kavk_4.6 //

कर्तु क्रतुसहस्राणां सहस्राक्षाधिकश्रियः / यस्य षष्टिसहस्राणि कलत्रं सुदृशामभूत् // kavk_4.7 //

कदाचिन्मुनिरक्षायै रक्षःक्षयकृतक्षणः / विचचाराश्वमारुह्य स तपोननभूमिषु // kavk_4.8 //

तत्र राजर्षिभिः कैश्चित्पुत्रेष्टिकलशं धृतम् / दूराध्वश्रमसंतप्तः स पयःपूर्णमापपौ // kavk_4.9 //

विजनासादितं पीत्वा स मन्त्रकलशात् पयः / राजधानीं समासाद्य गर्भं लेभे विभुर्भुवः // kavk_4.10 //

स्वप्नमायेन्द्रजालादि यस्याः कौतुकविप्रषुः / जयत्यद्भुतसंभारभूमिः सा भवितव्यता // kavk_4.11 //

विधेर्विविधवैचित्र्यचित्रकर्मविधायिनः / आश्चर्यरेखाविन्यासं कः परिच्छेत्तुमीश्वरः // kavk_4.12 //

कालेन तस्य मूर्धानं भित्त्वा बालों ऽशुमानिव / रूढव्रणस्य सहसा दिव्यद्युतिरजायत // kavk_4.13 //

तं राजजाया जगृहुर्जगत्साम्राज्यलक्षणम् / वात्सल्यप्रस्रुतक्षीराः पुण्यंमूर्तिमिवाश्रितम् // kavk_4.14 //

मां धारयिष्यति शिशुः श्लाघ्यो ऽयं जननीपदे / इति तासां मिथो वाक्यैर्मान्धाताभून्नृपात्मजः // kavk_4.15 //

तस्य प्रवर्धमानस्य बालक्रीडाविलासिनः / षडिन्द्रः प्रययौ कालः पुण्यक्रीडक्षयायुषः // kavk_4.16 //

नवयौवनमारूढः सर्वविद्यासु पारगः / स याते पितरि स्वर्गं भेजे राज्यं क्रमागतम् // kavk_4.17 //

यक्षो दिवौकसो नाम सुकृतेर्दासताम् गतः / अभिषेकोपकरणं दिव्यं तस्योपनीतवान् // kavk_4.18 //

स स्वर्णैर्बद्धमुकुटः कल्पितोष्णीषशेखरः / श्रदभ्रावतंसस्य मेरोः शोभामवाप्तवान् // kavk_4.19 //

सप्त रत्नानि तस्याथ प्रादुर्भूतानि तक्षणे / चक्राश्वमणिहस्तिश्रीगृहसेनाग्रगाण्यपि // kavk_4.20 //

बभुव चास्य पुत्राणां तुल्यरूपबलौजसाम् / सहस्रं विजितारातेर्भुजानामिव भूभुजः // kavk_4.21 //

वसुंधरां समस्ताब्धुइवेलाकलितमेखलाम् / निखिलां विदधे दोष्णि शेषविश्रान्तिर्निर्वृताम् // kavk_4.22 //

भुवनत्राणसंसद्धह् प्रत्यग्रकमलाश्रयः / चक्रवर्ती स सुकृतेर्विष्णोः कर इवाबभौ // kavk_4.23 //

त्रिजगज्जाह्नवी कीर्तिः प्रभावाभरणाः श्रियः / सो ऽयं सुकॄतवल्लीनां प्रथमं कुसुमोद्गमः // kavk_4.24 //

स कदाचिद्द्वनान्तेषु विकाशिकुसुमश्रियः / रुचिरं सचिवैः सार्धं विचचार विलोकयन् // kavk_4.25 //

ददर्श तत्र निष्पक्षान् विहगान् पादचारिणः / व्योममार्गगतिं स्मृत्वा प्रयातान् कृशतामिव // kavk_4.26 //

पक्षहीनानगतिकान् वृत्तिक्षीणान्निरम्बरान् / दरिद्रानिव तान् वीक्ष्य प्रोवाच कृपया नृपः // kavk_4.27 //

अहो वराकौर्विहगैः किमेतैः कुकृतं कृतम् / यदेते पक्षविकलाः कृच्छ्रचरणचारिणः // kavk_4.28 //

इत्युक्ते भूमिपतिना करुणाकुलितात्मना / पुरःस्थितो महामात्यः सत्यसेनस्तमब्रवीत् // kavk_4.29 //

श्रुतमेतन्मया देव कथ्यमानं वनेचरैः / कारणं पक्षपतने यदभूत् पक्षिणामिह // kavk_4.30 //

सन्ति पञ्च शतान्यत्र पुण्यधाम्नि तपोवने / तपःस्वाध्यायसक्तानां मुनीनां दीप्ततेजसाम् // kavk_4.31 //

तेषामद्ययनध्यानजपविघ्नविधायिनः / एते लोकाहलं चक्रुः खगास्तरूवने सदा // kavk_4.32 //

तस्मै विहगसंघाय कर्णापायकृते परम् / अतिसंवर्धमानाय चुकोप मुनिमण्डलम् // kavk_4.33 //

तदुर्भूतमहाशापतापल्पोषेण सर्वतः / क्षणेन पक्षिणां पक्षा व्यशीर्यन्त कृतागसाम् // kavk_4.34 //

त एते विहगाः पक्षरहिताः कृच्छ्रवर्तिनः / त्वद्विपक्षा इव वने श्रान्ताश्रचरणचारिणः // kavk_4.35 //

महामात्येन कथितं निश्मैतन्महीपतिः / उवाच करुणाक्रान्तस्तप्तः शापेन पक्षिणाम् // kavk_4.36 //

अहो तेजः परिणतं शान्तानामपि कानने / अङ्गाराणां मुनीनां च दहत्येवानिवारितम् // kavk_4.37 //

मिथ्यातपस्विभिः किं तैः स्वसुखाय न यैः कृतः / मनसः कोपतप्तस्य परिषेकः क्षमाम्बुभिः // kavk_4.38 //

प्रसन्ना धीर्मणो मैत्रं दया दानं दमह् क्षमा / येषां तेषां तपः श्लाध्यं शेषाणां कायशोषणम् // kavk_4.39 //

किं तपोभिः सकोपानां विल्पुतानां वनेन किम् / विभवैः किं सलोभानां दुर्वृत्तानां श्रुतेन किम् // kavk_4.40 //

एवं कलुषचित्तास्ते तीब्रमन्युपरायणाः / दुःसहा एव मुनयः प्रयान्तु विषयान्मम // kavk_4.41 //

इत्युक्त्वा प्राःइणोत्तेभ्यः संदेशं पुरुषैर्नृपः / यावती मद्वशा भूमिस्तावती त्यज्यतामिति // kavk_4.42 //

विहंगपक्षपातेन कुपितस्य महीपतेः / संदेशं मुनयः श्रुत्वा विलक्षाः समचिन्तयन् // kavk_4.43 //

चतुःसमुद्रपरिखामेखलायाः क्षितेः पतिः / नरेन्द्रो ऽयं क्क्व गच्छामः को देशो ऽस्य वशे न यः // kavk_4.44 //

इति संचिन्त्यं मुनयः पार्श्वं कनकभूभृतः / सुरसिद्धसमाकीर्णं जम्बूखण्डान्तिकं ययुः // kavk_4.45 //

अथ तस्य महीभर्तुः प्रब्ःआवेण महीयसा / अभूददृष्टशस्या भूद्याश्च रत्नाम्बरप्रसूः // kavk_4.46 //

पाकशासनवैलक्ष्यकरणास्तस्य शासनात् / सप्ताहं हेम ववृषुर्मेघाः संग्ःआतवर्षिणः // kavk_4.47 //

स प्रभावेण महता सह सैन्यैर्नभोगतिः / चक्रे पूर्वविदेहाख्यं द्वीपं दिव्यजनं वशे // kavk_4.48 //

बभूवुरग्रे सौन्यानि स्फीटशौर्यबलौजसां / भटानां व्योमगमने तस्याष्टादशकोटयः // kavk_4.49 //

गोदानीयं ततो द्वीपमथोत्तरकुरूनपि / पार्श्वानि स सुमेरोश्च शशासासतशासनः // kavk_4.50 //

सुखं विहरतस्तस्य मेरोः कनकसानुषु / बहुशक्रो ययौ कालश्चतुर्द्वीपमहीपतेः // kavk_4.51 //

स कदाचित् सुरान् द्रष्टुं व्याम्ना गच्चन् सुरोपमः / चकार नीलजलदैर्व्याप्ता इव गजैर्दिशः // kavk_4.52 //

अथ तेषां निरस्तानां मेरुपार्श्वे तपस्यताम् / मुनीनामपतन् मूर्ध्नि तद्गजाश्वशकृद्दिवः // kavk_4.53 //

ततस्ते क्रोधसंतप्तदृशा व्योमावलोकिनः / चक्रुः पिङ्गपर्भावल्लिकलापकपिला दिशः // kavk_4.54 //

कोपात्किमेतदित्युक्त्वा शापाग्निविसिसृक्षता / अभ्येत्य देवदूतस्तान् प्रहर्षाकुलितो ऽवदत् // kavk_4.55 //

एषा निःशेषभूपालमौलिविश्रान्तशासनः / पाकशासनतुल्यश्रीर्मान्धाता पृथिवीपतिः // kavk_4.56 //

नभसा नरदेवि ऽयं सह सैन्यैः प्रसर्पति / यस्य कीर्तनधन्येयं वाणी पुण्याभिमानिनी // kavk_4.57 //

न दृष्टो यस्य निर्दिष्टसर्वलोकसुखश्रियः / मोहः संबिन्मयस्येव विभवप्रभवो मदः // kavk_4.58 //

कौबेरं धनदव्यक्त्या कौमारं शक्तिमत्तया / ऐश्वरं वृषसंयोगाद्वैष्णवं श्रीसमागमात् // kavk_4.59 //

प्रतापप्रसरात् सौरमैन्दवं जननन्दनात् / ऐन्द्रं दृप्तबलच्छदाद्दिव्यं रूपं बिभर्त्ययम् // kavk_4.60 //

बलिः प्रयातः पातालं दधीचो ऽप्यस्थिशेषताम् / अस्य त्यागेन जलधिः क्षोभमद्यापि नोज्झति // kavk_4.61 //

श्रुत्वेति देवदूतस्य वचनं मुनिमध्यगः / ससर्ज दुर्मुखो नाम मुनिः शापजलं दिवि // kavk_4.62 //

प्रहसन्नथ तं प्राह सेनानां परिणायकः / महर्षे संहर रूषं मा कृथास्तपसः क्षयम् // kavk_4.63 //

वैफल्यलज्जां शापो ऽथं यास्यत्यग्रे महीपतेः / नैते बत खगा येषां यूयं पक्षक्षयक्षमाः // kavk_4.64 //

इत्युक्ते सौन्त्यपतिना शापस्तब्धामनीकिनीम् / दृष्ट्वाग्रे विस्मयादूचे किमेतदिति भूपतिः // kavk_4.65 //

संरब्धो ऽथ समभ्येत्य सेनापतिरुवाच तम् / तेषां देव महर्षीणां शापात् सैम्यं न सर्पति // kavk_4.66 //

इदं च चक्ररत्नं ते व्योम्नि शापविघूर्णितम् / धत्ते जलदसंरुद्धतिग्मदीधितितुल्यताम् // kavk_4.67 //

एतदाकर्ण्य नृपतिर्दृष्टा चाग्रे तथैव तत् / दृशैव दिवधे शापं विफलोच्चण्डविल्पवम् // kavk_4.68 //

देहक्षयं महर्षीणां परिरक्षन् कृपाकुलः / जटा न्यपातयद् भूमौ स लीलालसशासनः // kavk_4.69 //

अजितक्रोधमोहानां भारभूता वृथा वयम् / इतीव लज्जया तेषां लीनाः क्षितितले जटाह् // kavk_4.70 //

अथ मेरुशिरः प्राप्य नृपः सुरनिकेतनम् / पुरं सुदर्शनं नाम दर्दर्श प्रियदर्शनम् // kavk_4.71 //

नागास्तत्र कृतारक्षाः प्रख्यातोदकनिःसृताः / करोटपाणयो यक्षाः सुरा मालाधराभिधाः // kavk_4.72 //

सदामत्तास्तथा देवाः क्रोधोत्तम्भितसैनिकाः / महाराजकायिकाख्यास्त्रिदशा बलवत्तराः // kavk_4.73 //

महाराजाश्च चत्वारः संनद्धकवचायुधाः / जित्वा राज्ञा प्रभावेण निजसेनाग्रगाह् कृताः // kavk_4.74 //

ततः कल्पद्रुमोदारकोचिदारमनोहरम् / ददर्श पारिजाताख्यं संश्रयं त्रिदिवौकसाम् // kavk_4.75 //

मेरोर्मूर्ध्नि ततः शुभ्रप्रभां मालामिवामलाम् / सुधर्माख्यां सभां प्राप स्वभासोद्भासिताम्बराम् // kavk_4.76 //

हेमविद्रमवैदूर्यस्तम्भसंब्ःआरभास्वरः / प्रासादो वैजयान्ताख्यः प्रख्यातो यत्र राजते // kavk_4.77 //

यत्राब्जेर्वदनैर्भृङ्गैरलकैस्तुल्यतां गताः / पद्मिन्यः सुरनारीणां पद्मिनीनां सुराङ्गनाः // kavk_4.78 //

बिम्बतैस्त्रिदशैर्यत्र मणिभूस्तम्भभित्तिषु / सुरलोको बिभर्त्येको ऽप्यनेकसुरलोकताम् // kavk_4.79 //

रत्नतोरणहर्म्यांनिवहैर्यत्र चित्रिताः / व्याप्ता विभान्ति ककुभः शक्रायुधशतैरिव // kavk_4.80 //

यत्र बालानिलालोलकल्पपादपपल्लवैः / नृत्यद्धस्ता इवाभान्ति नन्दिन्यो नन्दनश्रियः // kavk_4.81 //

यत्र चैत्ररथं नाम देवोद्यानं मनोरमम् / धत्ते नित्योत्सवं प्रेमिकामं कामवसन्तयोः // kavk_4.82 //

सर्वकामं सर्वसुखं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् / सर्वातिशयितं दृष्ट्वा देवानाम् सदनं नृपः // kavk_4.83 //

मुहूर्तविसम्यास्पन्दसानन्दस्निग्धलोचनः / अच्नितयत् सुकृतिनामिमास्ताह् फलभूमयः // kavk_4.84 //

ऐरावणं सुरपतेर्लोलालिओवलयाकुलम् / ददर्श तत्र सामोदं साकारमिव नन्दनम् // kavk_4.85 //

पुरंदरस्ततो ज्ञात्वा प्राप्तं भूमिपुरंदरम् / प्रत्युद्ययौ प्रमुदितः सह सर्वैर्मरुद्गणैः // kavk_4.86 //

पूजितः सुरराजेन रत्नराजिविराजितां / राजराजह् सभाभूमिं भेजे विरजसां वरह् // kavk_4.87 //

त्रिदशेषूपविष्टेषु रत्नपर्यङ्कपङ्क्तिषु / उपाविशन्नृपः श्रीमानासनार्धे शतक्रतोः // kavk_4.88 //

एकासनजुषोस्तत्र सुरेन्द्रमनुजेन्द्रयोः / रूपं गुणगणोदारम् निर्विशेषमदृश्यत // kavk_4.89 //

ततह् सर्वसुरोत्सृष्टस्पष्टलोचनषट्पदैः / पीयमानमुखाम्भोजं व्याजहार हरिर्नृपम् // kavk_4.90 //

अहो उदयः श्लाध्यस्ते तेजसा तेजसां निधे / भवता भूषिता भूमिर्द्यौश्च देवेन भास्वता // kavk_4.91 //

अभ्युन्नतप्रभावो ऽयं लसत्सितयशोंशुकः / भ्राजते ते त्रिभुवने साम्राज्यविजयध्वजः // kavk_4.92 //

त्वत्कथामृतपानस्य त्वद्दर्शनरसस्य च / प्रेर्यते श्रोत्रनेत्रेण सुखाख्याने सरस्वती // kavk_4.93 //

स्थिरीकृतस्त्वयैवायं सुकृताप्तविभूतिना / कर्मणां फलवादस्य निश्चरश्छिन्नसंशयः // kavk_4.94 //

अत एवेन्द्रियग्रामे चक्षुरेव स्पृहास्पदम् / पुण्यैः पुण्योचिताचारा दृश्यन्ते यद्भवद्विधाः // kavk_4.95 //

इत्युक्ते त्रिदशेन्द्रेण मान्धाता यशसां निधिः / त्वत्प्रसादप्रभावो ऽयमित्युवाच नताननः // kavk_4.96 //

इत्येवं पूज्यमानस्य तस्य नित्यादरैः सुरैः / षडिन्द्रः प्रणयौ कालस्त्रिदिवे वसतः सतः // kavk_4.97 //

तत्पराक्रमविध्वस्तसमस्तासुरमण्डलः / बभूव सुरराजस्य निरपायोदयो जयः // kavk_4.98 //

दीप्तदानवसंग्रामे तस्य शौर्यमहातरोः / विश्रान्तिं भेजिरे देवा भुजच्छायोपजीविनः // kavk_4.99 //

तस्य पुण्यपणक्रीतं भिञ्जानस्याक्षयं सुखम् / कालप्रवाहे महति प्रययुः षट् पुरंदराः // kavk_4.100 //

सत्कर्मफलभोगस्य लाञ्छनं विमलं मनः / कालुष्याज्जायते तस्य प्रत्यासन्नः परिक्षयः // kavk_4.101 //

अथ कालेन कालुष्यकलितस्य मनोरथः / अभूल्लोभाभिभूतस्य भूतपेरभिमानिनः // kavk_4.102 //

त्रिदशानामियं लक्ष्मीर्मद्बाहुबलपालिता / तदिमां न सहे तावदर्धासनविडम्बनाम् // kavk_4.103 //

अहमेकः सुरपतिः प्रभावान्न भवामि किम् / अयं मम भुजः सर्वजगद्भारभरक्षमः // kavk_4.104 //

च्यावयित्वा सुराशीशं स्वर्गसाम्राज्यसंपदम् / एकातपत्रतिलकां स्वयंग्राहोचितां बह्जे // kavk_4.105 //

इति चिन्तयतस्तस्य शक्रद्रोहाभिलाषिणः / शुभ्रप्रभा प्रभावश्रीर्मालेव म्लानताम् ययौ // kavk_4.106 //

घनोदयसमुत्सिक्ता सौजन्यतटपातिनी / लोलं कलुषयत्येव मानसं श्रीतरङ्गिणी // kavk_4.107 //

प्रमादो विपदां दूतो दुःसहो महतामपि / कुशलोन्मूलनायैव किल्बिषाकुलिता मतिः // kavk_4.108 //

पापसंकल्पमात्रेण क्षितौ क्षितिपतिः क्षणात् / पपात विस्रस्तफलश्छिन्नमूल इव द्रुमः // kavk_4.109 //

हन्ति विद्यामनभ्यासः श्रियं हन्ति मदोदयः / विद्वेषः साधुताम् हन्ति लोभः समुन्नतिम् // kavk_4.110 //

अहो बत महोत्कर्षशृङ्गारोहो महोदयः / विभवोद्भवमत्तानां सहसैव पतत्यधः // kavk_4.111 //

तेन सर्वविभुर्नाम पूजितः पूर्वजन्मनि / तत्फलादाप्तवान् राज्यं स्पृहणीयं मरूत्पतेः // kavk_4.112 //

सुराधिपाधिकः को ऽपि प्रभावो विस्मयावहः / अनल्पपिण्डस्तस्याभुत् पात्रदानांशसंभवह् // kavk_4.113 //

द्बन्धुमत्यभिधानायां नगर्यामुषितः शुचिः / वणिगुत्करिको नाम सो ऽभवत् पूर्वजन्मनि // kavk_4.114 //

विपश्यी नाम भिक्षायै सम्यक्संबुद्धां गतः / विवेश त द्गृहं सर्वसत्त्वसंतारणोद्यतः // kavk_4.115 //

पात्रे तस्य च चिक्षेप मुद्गमुष्टिं प्रसन्नधीः / फलानि तत्र चत्वारि पेतुः शेषाणी भूतले // kavk_4.116 //

तेन दानप्रभावेण मान्धाता पृथिवीपतिः / सर्वद्वीपपतिर्भूत्वा शक्रार्धासनमाप्तवान् // kavk_4.117 //

मुद्गशेषश्च्युतो यस्माद् भूतौ तस्यान्यचेतसः / तदसौ फलपर्यन्ते पतितस्त्रिदशालयात् // kavk_4.118 //

लुठति विकलकल्पा यत्र संकल्पमाला स्फुरन्ति न च कदाचित् स्वप्नमायान्तरे या / भवति विभवभोगाभोगिनी भाग्यभाजा- मतुलफलततिः सा दानकल्पद्रुमाणाम् // kavk_4.119 //

इत्याह भगवान् बुद्धः प्रीत्या दानफलश्रियम् / निजजन्मान्तराख्याने भिक्षूणामनुशासने // kavk_4.120 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायाम् बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां मान्धात्रवदानं नाम चतुर्थः पल्लवः //

5. चन्द्रप्रभावदानम् /

दुग्धाब्धिर्विबुधार्थनातिविधुरः क्षुब्धश्चकम्पे चिरं कम्पन्ते च निसर्गतः किल फलोत्सर्गेषु कल्पद्रुमाः / एकः को ऽपि स जायते तनुशतैरभ्यस्तदानस्थितिर् निष्कम्पः पुललोत्करं वहति यः कायं प्रदानेष्वति // kavk_5.1 //

अस्ति कौलासहासिन्यामुत्तरस्यामनुत्तरा / दिशि भद्रशिला नाम भुवनाभरणं पुरी // kavk_5.2 //

यस्यां सितयशःपुष्पाः सफलाः सर्वसंपदः / दानोद्यानलताः प्रीत्यै बभूवुः पुरवासिनाम् // kavk_5.3 //

यत्र त्रिपुरजिन्नेत्रशिखित्रस्तो मनोभवः / अबलाभिश्चलक्रीडभ्रूभङ्गैरेव रक्ष्यते // kavk_5.4 //

मुक्ताजालोज्ज्वला यत्र् अभाति हेमगृहावली / मेरोः शिखरमालेव विस्फुतत्स्फीततारका // kavk_5.5 //

तस्यां चन्द्रप्रभः श्रीमानभूद् भूमिभृतां वरः / कौलास इव यः कान्त्या चकार दिनचन्द्रिकाम् // kavk_5.6 //

यस्य देहप्रभापूरैः पूर्णिन्दुद्युतिहारिभिः / निशासु दीपकाभासु नाभूतु स्नेहगुणक्षयः // kavk_5.7 //

स्मरज्वरं भजन्ते ऽस्य दर्शनेनैव तारकाः / इति च्छत्रछलादस्य छादितं खमिवेन्दुना // kavk_5.8 //

प्रदिशत्येष सततं श्रियं सत्कोशसंश्रयाम् / इति तद्दर्शनेनैव संकोचं प्राप पद्मिनी // kavk_5.9 //

सेनाहंकारमुत्सृज्य त्यागशुभ्रश्रिया श्रियः / निर्दिष्टाश्छत्रमुकुटप्रकटाः पुरव्षिनाम् // kavk_5.10 //

शुशुभे विभवस्तस्य पुण्यालंकारणोन्नतेः / आरोहति पराम् कोटीं नम्रस्य धनुषो गुणः // kavk_5.11 //

चत्वारिंशत्सहस्राणि वत्सराणां शताणि च / बभूव देहिनामायुस्तस्य काले कलिद्विषः // kavk_5.12 //

तस्य षष्टिसहस्राणि पुरीणां पूर्णसंपदाम् / बभूवुर्लोकपालस्य लोकपालाध्काश्रियः // kavk_5.13 //

यज्वानः कीर्तितिलकास्तस्य पुण्यविभूषणाः / यज्ञधूमलताभङ्गैर्बभुर्लोलालकाः श्रियः // kavk_5.14 //

तस्य संपत्कुमुदिनीविकासेन सदोदितः / अभून्मन्त्री महाचन्द्रश्चद्रलोक इवोज्ज्वलः // kavk_5.15 //

येन निश्चललक्ष्येण प्रभोः प्रज्ञापताकया / राज्याब्धिकर्णधारेण पारमुत्तरितं यशः // kavk_5.16 //

महीधराभिधश्चासौ बभूवामात्यकुञ्जरः / भूमिभारसहस्तस्य दिङ्गाग इव पञ्चमह् // kavk_5.17 //

मन्त्रणाभिन्नमन्त्रस्य यस्य नीतिबृहस्पतेः / त्याजिताः प्रतिसामन्ताः शौर्यं विषमिवाहयः // kavk_5.18 //

तेनामात्येन स नृपः स च राज्ञा विभूषितः / गुणः सत्पुरुषेणेव गुणेनेव च सज्जनः // kavk_5.19 //

कृतज्ञः सरलः स्वामी सद्भृत्यो भक्तिनिर्भरः / सुकृतप्रभवेणैव भाग्ययोगेन लभ्यते // kavk_5.20 //

इयमेव चिरभ्रान्तिविश्रान्तिः सर्वसंपदाम् / यद्गुणज्ञतया वेत्ति स्वामिसत्पुरुषान्तरम् // kavk_5.21 //

तौ कदचिद्ददृशतुः स्वप्नमन्ये च मन्त्रिणह् / क्षयो यस्य फलं दानव्यसनेन महीपतेः // kavk_5.22 //

तौ दृष्ट्वा दुर्निमित्तानि प्रादुर्भूतानि शङ्कितौ / व्यग्रओ बभूवतुर्नित्यं शान्तिस्वस्तिककर्मसु // kavk_5.23 //

निमित्तदर्शनोद्विग्नास्तपिवनगता अपि / विश्वामित्रप्रभृतयः स्वामीत्यूचुर्महर्षयः // kavk_5.24 //

अत्राण्तरे ब्रह्मबन्धुः प्राग्जन्मब्रह्मराक्षसः / रौद्राक्षो नाम मात्सर्यक्रौर्यदौर्जन्यदुःसहः // kavk_5.25 //

श्रुत्वा दानोद्भवाम् कीर्तिं राज्ञः सर्वगुणोज्ज्वलाम् / निर्गुणः स गुणद्वेषि संतप्तः समचिन्तयत् // kavk_5.26 //

अहो बतास्य नृपतेर्गीयते गगने यशः / अनिशं सिद्धगन्धर्वगीर्वाणललनागणैः // kavk_5.27 //

सदा विशन्ति मे कर्णे तद्गुणस्तुतिसूचयः / किं करोमि प्रकृत्यैव सहे नान्यगुणोन्नतिम् // kavk_5.28 //

तद्गत्वा दानशीलस्य तस्य दानार्जितं यशः / करोम्येष शिरोयाच्ञाप्रतिषेधेन खण्डितम् // kavk_5.29 //

यशस्त्याज्यते दानोत्थं शिरश्चेन्न प्रदास्यति / अथ दास्यति विद्वेषप्रशान्तिर्मे भविष्यति // kavk_5.30 //

इति संचिन्त्य सुचिरं स कौर्यकठिनः शठः / गन्धमादनपादाण्तवासी भद्रशिलां ययौ // kavk_5.31 //

इन्द्रजालप्रयोगज्ञः स कृत्वा प्रशमोचितम् / वेषं कलुषसंकल्पः पुरीं प्राप महीपतेः // kavk_5.32 //

अस्मिन् भववने नित्यं गुणदोषसमाकुले / कल्पवृक्षाः प्रजायन्ते जायन्ते च विषद्रुमाः // kavk_5.33 //

अशेषनाशपिशुनैर्घोरसंत्रासकारिभिः / दुर्निमित्तैरिव खलैः खेदः कस्य न दीयते // kavk_5.34 //

गुणिद्वेषः प्रकृत्यैव प्रकाशपरिपन्थिनः / दोषआश्रयस्य को भेदः खलस्य तिमिरस्य च // kavk_5.35 //

स्वच्छन्दघाती साधूनां विद्वेषविषदुःसहः / दीर्घपक्षः खलव्यालकरालः केन निर्मितः // kavk_5.36 //

तस्मिन् प्रविष्टे नगरं रूपिणी पुरदेवता / उवाचाभ्येत्य भूपालं संत्रासतरलेक्षणा // kavk_5.37 //

शिरोयाचक एष त्वां ब्रह्मबन्धुरुपागतः / वध्यो ऽसौ जीवितोच्छेदी जगतो जीवितस्य ते // kavk_5.38 //

निरुद्धो नगरद्वारि स मया मलिनाशयः / मम तद्दर्शनत्रस्तं धृतिं न लभते मनः // kavk_5.39 //

इति ब्रुवाणां भूपालः प्रोवाच पुरदेवताम् / अर्थिसंरोधसंजातलज्जया नमिताननः // kavk_5.40 //

देवि याच्ञाभियातो ऽसौ प्रविशत्वनिवारितः / दिर्घोच्छ्वासं सहे नाहमाशावैफल्यमर्थिनः // kavk_5.41 //

याच्ञा प्रणयिनामर्थे पुण्यप्राप्तस्तनुव्ययः / युगसंख्यामपि स्थित्वा विपद्यन्ते हि देहिनः // kavk_5.42 //

एतदेव सुजातानां पूज्यं जगति जीवितम् / यदेषामग्रतो याति नार्थी भग्नमनोरथह् // kavk_5.43 //

क्रियतामानुकूल्यं मे भवत्या कुशलोचितम् / आशाविघाते संतापस्तस्य तूर्णं निवारताम् // kavk_5.44 //

इति भूमिभृतः श्रुत्वा वचो निश्चलनिश्चयम् / जगामादर्शनं देवी चिन्तासंतापमानसा // kavk_5.45 //

अथाययौ स कुटिलः खलः क्रकचचेष्टितः / दारुणः सरलस्यैव च्छेदाय स्वयमुद्यतः // kavk_5.46 //

तस्मिन्नृपगृहं प्राप्ते विवृतद्वारमर्थिनाम् / भूर्भूपतिक्षयभयाच्चकम्पे सधराधरा // kavk_5.47 //

नरेन्द्रचन्द्रमासाद्य स राहुरिच दुर्मुखः / समभ्यधाद्विधाय प्रागशिवार्थामिवाशिषम् // kavk_5.48 //

स्वस्ति राजन् द्विजन्मा हि विजने सिद्धिसाधकः / प्रातस्त्वामीप्सितप्राप्त्यै सर्वार्थिसुरपादपम् // kavk_5.49 //

दृष्टिर्वृष्टिरिवामृतस्य महती सौजन्यमित्रं मनः क्षान्तिः क्रोधरजःप्रमार्जनदी दुःखार्तमाता मतिः / लक्ष्मीर्दानजलाभिषेकविमला सत्योपयुज्क्तं वचः नित्यं यस्य स एक एव हि भवान् जातो जगद्बान्धवः // kavk_5.50 //

सिद्धये कथितं कैश्चिच्चक्रवर्तिशिरो मम / दीयतां त त्वदन्यो वा दातुं शक्नोति कः परह् // kavk_5.51 //

सन्ति स्पष्टार्थदाश्चिन्तामणिकल्पद्रुमादयः / दुर्लभार्थप्रदातारो विरलास्तु भवद्विधाः // kavk_5.52 //

इत्युक्ते तेन नृपतिर्निष्कम्पविपुलाशयः / अर्थिसंदर्शनानन्दनिर्भरस्तमभाषत // kavk_5.53 //

धन्यो ऽहं यस्य मे ब्रह्मन्नर्थिनामर्थसिद्धये / निर्विकल्पोपकरणं व्ययं याति सुजीवितम् // kavk_5.54 //

कदा प्राणाः परार्थे मे प्रयान्तीति मनोरथः / किमेतानि न पुण्यानि प्रार्थ्यन्ते ते यदि त्वया // kavk_5.55 //

आहोपकरणसिद्ध्यै श्लाघ्यं मे गृह्यतां शिरः / तत्तदेव स्थिरं लोके यद्यदर्थिसमर्पितम् // kavk_5.56 //

इत्युक्ते हर्षयुक्तेन भूभुजा सत्त्वशालिना / तमूचतुर्महामात्यौ महाचन्द्रमहीधरौ // kavk_5.57 //

निजजीवितरक्षैव धर्मस्ते प्रथमः प्रभो / त्वयि जीवति जीवन्ति सर्वे जगति जन्तवः // kavk_5.58 //

न दातुमर्हसि शिरः सर्वाधारं हि ते वपुः / दीयतां ब्राह्मणायास्मै हेमरत्नमयं शिरः // kavk_5.59 //

सर्वार्थैरर्थिसार्थानां पूर्यन्ते यैर्मनोरथाः / तेषां संरक्षणेनैव सर्वं भवति रक्षितम् // kavk_5.60 //

संकल्पो ऽयं द्विजस्यास्य क्रूरः कलुषचेतसः / मूलच्छेदोपजीव्यो हि न कल्पतरुरर्थिनाम् // kavk_5.61 //

हेमरत्नशिरः प्राप्य यात्वेष शिरसास्य किम् / चिन्तामणिर्विनिष्प्रेक्ष्यो भुज्यते न बुभुक्षितैः // kavk_5.62 //

इत्युक्ते मन्त्रिमुख्याभ्याम् हेमरत्नमयं शिरः / सिद्धो नैवोपयोग्यं तन्ममेति ब्राह्मणो ऽब्रवीत् // kavk_5.63 //

अथोन्मुमोच नृपतिर्मुकुटं मौक्तिकांषुभिः / श्रिरोविरहदुःखेन साश्रुधारमिवाभितः // kavk_5.64 //

मुकुटानि क्षणे तस्मिन्निपेतुः पुरवासिनाम् / दिग्दाहोन्मुखतुल्याभिरुल्काभिः सह भूतले // kavk_5.65 //

राज्ञा प्रदाने शिरसः सर्वथा परिकल्पिते / तौ चक्रतुस्तनुत्यागं मन्त्रिणौ द्रष्टुमक्षमौ // kavk_5.66 //

रत्नगर्भमथोद्यानं प्रविश्य पृथिवीपतिः / उत्फुल्लचम्पकस्याधः शिरश्छेत्तुं समुद्ययौ // kavk_5.67 //

उद्यानदेवता दृष्ट्वा तं शिरश्छेत्तुमुद्यतम् / मा कृथाः साहसं राजन्नित्युवाच शुचाकुला // kavk_5.68 //

कम्पमानाः प्रलापिन्यस्तं मत्तालुकुलस्वनैः / न्यवारयन्नवलता लोलपल्लवपाणिभिः // kavk_5.69 //

सो ऽपि निश्चलसंकल्पः प्रसाद्योद्यानदेवताम् / विमलां बोधिमालम्ब्य बभूव प्रणिधानवान् // kavk_5.70 //

अस्मिन् रत्नमयोद्याने पुण्यराशिसमुन्नतम् / स्तूपमस्तु प्रशास्तुस्तु सत्त्वसंतारणोचितम् // kavk_5.71 //

यत्किंचिदर्जितं पुण्यं संकल्पेन मयामुना / भवन्तु तेन संसारे निःसंसाराः शरीरिणः // kavk_5.72 //

ध्यात्वेति चम्पकतरोः शाखायां नृपतिः शिरः / बद्ध्वा कचकलापेन छित्त्वा प्रादाद्द्विजन्मने // kavk_5.73 //

अथ नरपते सत्त्वोत्साहस्फुटप्रणिधानतः किमपि विमलैः पुण्यालोकैर्दिगन्तविसारिभिः / विगलितमहामोहौघान्तः श्रितः परिनिर्वृतिं प्रविरतभवाभ्यासायासः क्षणादबह्वज्जनह् // kavk_5.74 //

इति प्राग्जन्मवृत्तान्तकथया भगवान् जिनः / भिक्षूणाम् विदधे शुद्धदानसद्धर्मदेशनाम् // kavk_5.75 //

इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बोधिसत्त्वावदानकल्पलतायां चन्द्रप्रभावदानं नाम पञ्चमः पल्लवः //

6. बदरद्वीपयात्रावदानम् /

दानोद्यतानाम् पृथुवीर्यभाजां शुद्धात्मनां सत्त्वमहोदधीनाम् / अहो महोत्साहवताम् परार्थे भवन्त्यचिन्त्यानि समाहितानि // kavk_6.1 //

हर्म्यारोहणहेलया यदचलाः स्वभ्रैः सहाभ्रंलिहा यद्वा गोष्पदलीलया जलभरक्षोभोद्धताह् सिन्धवः / लङ्घ्यन्ते भवनस्थलीकलनया ये चाटवीनां तटास् तद्वीर्यस्य महात्मनाम् विलसतः सत्त्वोर्जितं स्फूर्जितम् // kavk_6.2 //

पुरा हि भगवान् बुद्धः श्रावस्त्यां पुरवासिनां / उपदेशप्रकाशेन जहाराज्ञानजं तमः // kavk_6.3 //

भिक्षुसंघैः परिवॄतः स कदाचिद्वणिग्जनैः / कृतानुयात्रो मगधात् स्वयं चारिकया ययौ // kavk_6.4 //

महार्थसार्थानुगतं व्रजन्तं वनवर्त्मना / तं दृष्ट्वा तस्करगणः सालाटव्यामचिन्तयत् // kavk_6.5 //

एष प्रयातु बह्गवान् पुरः सत्त्वहिते रतः / पश्चात् सार्थं ग्रहीष्यामः पूर्णं द्रविणराशिभिः // kavk_6.6 //

भगवानथ सर्वज्ञस्तेषां ज्ञात्वा समीहितम् / किमेतदिति तानूचे निर्विकारस्मिताननः // kavk_6.7 //

ते तमूचुः परित्यज्य क्रौर्यं मधुरया गिरा / तत्प्रसादस्मितालोकैर्विनष्टतिमिरा इव // kavk_6.8 //

भगवन् जीविकास्माकं निन्द्येयं कर्मनिर्मिता / न भृतिर्न कृषिर्नान्यरक्षणं न प्रतिग्रहह् // kavk_6.9 //

सहजं क्रौर्यमस्माकं निसर्गकलुषात्मनाम् / क्रियते किं स्वभावस्य देव तीक्ष्णा हि कर्णिका // kavk_6.10 //

तस्मान्न वृत्तिलोपो नः कर्तुमर्हसि गम्यताम् / याते तु त्वयि सार्थस्य वयं सर्वार्थहारिणह् // kavk_6.11 //

इति तेषां वचः श्रुत्वा करुणापूर्णमानसः / दोलालोलायितमतिर्बभूव बह्गवान् क्षणम् // kavk_6.12 //

ततः सार्थधनं सर्वं परिसंख्याय तत्समम् / स ददौ चौरचक्राय तत्क्षणाप्तनिधानतः // kavk_6.13 //

तद्विधेन क्रमेणैव पुनः पथि गतागतैः / षट्कृत्वः प्रददौ तेभ्यः सो ऽर्थं सार्थस्य मुक्तये // kavk_6.14 //

पुनश्चोपगते तस्मिन् वर्त्मना तेन सानुगे / बभूव बुद्धिश्चओराणां तद्भोजननिमन्त्रणे // kavk_6.15 //

दृशा दिशन्ति वैमल्यं शुभं संभाषणेन च / व्रजन्ति संगमाभ्यासैः सन्तः सन्मार्गसेतुताम् // kavk_6.16 //

तत्रातिर्यग्दृशा सर्वं सर्वाकुशलसंक्षयात् / तेषां समाहितं शुद्धं विदधे भगवान् जिनह् // kavk_6.17 //

येषां संग्रहवस्तूनि वत्वारि नियतात्मनाम् / अर्थचर्या समानार्थब्ःआवस्त्यागः प्रियं वचः // kavk_6.18 //

येषां ब्रह्मविहाराश्च चत्वारः सत्त्वशालिनाम् / करुणा मुदितोपेक्षा मैत्री चेति परिग्रहः // kavk_6.19 //

येषां कुशलमूलानि सक्तानि त्रीणि चेतसि / अलोभश्चापरिद्वेषो ऽप्यमोहश्च महात्मनाम् // kavk_6.20 //

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञाजुषां सदा / उपायप्रणिधिज्ञानबलैराश्रितचेतसाम् // kavk_6.21 //

परित्राणैकवीराणां सदैवाद्वयवादिनाम् / विद्यात्रयप्रदीप्तानां चतुर्वैमल्यशालिनाम् // kavk_6.22 //

पञ्चस्कन्धवुमिक्तानां षडयतनभेदिनाम् / सप्तबोध्यङ्गयुक्तानामर्याष्टाङ्गोपदेशिनाम् // kavk_6.23 //

नवसंयोगहीनानाम् तेषां दशबलात्मनाम् / किं वस्त्वविदितं लोके जिनानां जनचेष्टितम् // kavk_6.24 //

ततस्तेष्वतिकारुण्याच्चरणालीनमूर्धसु / तथेत्युवाच भगवांस्तद्भोज्योपनिमन्त्रणे // kavk_6.25 //

तैस्तत्संदर्शनक्षीणकिल्बिषैः सममर्पितम् / भिक्षुस्ंघैर्वृतो भोज्यं विधिवत् सर्वमाददे // kavk_6.26 //

ततस्तत्प्रणिधानेन ज्ञानालोकशलाकया / ते समुन्मीलितदृशः प्रकाशं ददृशुः पदम् // kavk_6.27 //

ते सद्यस्तीव्रवैराग्यपरिपक्काः प्रसादिनः / प्रव्रज्यायोगमासज्य जग्मुर्जगति पूज्यताम् // kavk_6.28 //

तत्तेषां कुशलं दृष्ट्वा सहसोपनतं पुरः / बभाषे भगवान् पृष्टः किमेतदिति भिक्षुभिः // kavk_6.29 //

एतैर्यमायं संबन्धः सार्थरक्षणनिष्क्रयैः / द्वीपयात्रागतस्यासीदन्यस्मिन्नपि जन्मनि // kavk_6.30 //

अस्ति विस्तीर्णमार्गस्य स्वर्गवर्गावधिर्विधेः / पुरी वाराणसी नाम कौशलोत्कर्षहर्षभूः // kavk_6.31 //

यस्याममलकल्लोलवाहिनी सुरवाहिनी / सदा दयेव हृदयं प्रसादयति देहिनाम् // kavk_6.32 //

अहिंसेव सताम् सेव्या विद्येव विदुषां मता / क्षमेव सर्वभूतानां या विश्रम्भसुखस्थितिः // kavk_6.33 //

ब्रह्मकल्पे नृपे तस्या विकसत्कमलाश्रये / ब्रह्मदत्ताभिधे लोकं त्रैलोक्यमिव रक्षति // kavk_6.34 //

प्रियसेनाभिधानो ऽभूत् तत्र वैश्रवणोपमः / सार्थवाहो ऽर्थसार्थानाम् स्थानमब्धिरिवाम्भसां // kavk_6.35 //

तस्यासीत् सुप्रियो नाम सौजन्यनिलयः सुतः / प्रययौ यं समाश्रित्य गुणसार्थः कृतार्थताम् // kavk_6.36 //

दानशीलक्षमावीर्यध्यानप्रज्ञासमन्वितह् / धात्रा विलोभवायैव यः कृतः सुकृतश्रियः // kavk_6.37 //

तं सर्वविद्याः विशदाः कलाश्च विपुलाशयम् / विविशुः सरसोदारा महोदधिमिवापगाः // kavk_6.38 //

गुणालंकृतचारित्रं लक्षणालंकृताकृतिम् / पुरुषोत्तमलुब्धेव यं श्लाघ्यं श्रीरशिश्रियत् // kavk_6.39 //

कालेन सुकृतक्रीतं पितरि त्रिदिवं गते / चक्रे स्कन्धतटे तस्य व्यवहारभरः स्थितिम् // kavk_6.40 //

सो ऽचिन्तयदियं लक्ष्मीर्विपुलात्मक्रमागता / तथापि मन्ये पर्याप्ता न सर्वार्थिमनोरथे // kavk_6.41 //

किं तया सुमहत्यापि श्रिया सत्पुरुषस्थया / पूर्वागतार्थिउभुक्तेव या शेषार्थिषु निष्फला // kavk_6.42 //

रत्नाकरस्य वैपुल्यं निष्फलं वेधसा कृतम् / अद्यापि पूरितो येन नैको ऽप्यर्थी स वाडवः // kavk_6.43 //

अथवा पृथुसंकल्पः केनार्थी परिपूर्यते / जगामाब्धिरगस्त्यस्य चुलुकाचमनीयताम् // kavk_6.44 //

किं करोम्यतितापो ऽयं श्रीरेका बहवि ऽर्थिनः / न तदासाद्यते वित्तं यत् सर्वार्थिभरक्षमम् // kavk_6.45 //

पञ्च षट् पूरिता एवं नान्ये श्रीकौस्तुकादिभिः / इतिवाद्यापि तप्तो ऽन्तर्ज्वलदौर्वानलो ऽम्बुधिः // kavk_6.46 //

तस्मात् करोमि यत्नेन निंसंख्यद्रविणार्जनम् / न सहे दुःखनिःश्वासं विमुखस्य मुखे ऽर्थिनः // kavk_6.47 //

इति संचिन्त्य स चिरं सार्थेन महता वृतः / रत्नद्वीपपुरं गत्वा विदधे रत्नसंग्रहम् // kavk_6.48 //

ततः प्रतीपमायान्तं कृतार्थं तं वनेचराः / सार्थार्थरणोन्मुक्ता ददृशुर्दस्यवः पथि // kavk_6.49 //

सार्थार्थहरणे दृष्ट्वा स तेषां साहसोद्यमम् / निजसरव्स्वदानेन संररक्षानुयानिम् // kavk_6.50 //

पुनः क्रमेण तेनैव रत्नद्वीपगतागतिः / सार्थत्राणाय चौराणां षट्कृत्वः प्रददौ धनम् // kavk_6.51 //

तथैव त्वां पुण्यविपन्वानिसंप्राप्तस्तथैव तान् (?) / ददर्श चौरान् सार्थार्थहरणे अधिकादरान् // kavk_6.52 //