1.1. Ñāṇakathā (PS1.1)

1.1.11. Maggañāṇaniddesa

Kathaṁ dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ?

Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Ajātaṁ jhāpeti jātena,

jhānaṁ tena pavuccati;

Jhānavimokkhe kusalatā,

nānādiṭṭhīsu na kampati.

Samādahitvā yathā ce vipassati,

Vipassamāno tathā ce samādahe;

Vipassanā ca samatho tadā ahu,

Samānabhāgā yuganaddhā vattare.

Dukkhā saṅkhārā sukho,

nirodho iti dassanaṁ;

Dubhato vuṭṭhitā paññā,

phasseti amataṁ padaṁ.

Vimokkhacariyaṁ jānāti,

Nānattekattakovido;

Dvinnaṁ ñāṇānaṁ kusalatā,

Nānādiṭṭhīsu na kampatīti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṁ”.

Maggañāṇaniddeso ekādasamo.

1.1.12. Phalañāṇaniddesa

Kathaṁ payogappaṭippassaddhipaññā phale ñāṇaṁ?

Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammādiṭṭhi.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vuṭṭhāti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāsaṅkappo.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāvācā.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammākammanto.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāājīvo.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāvāyāmo.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāsati.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāsamādhi.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāsamādhi.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāsamādhi.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti.

Taṁpayogappaṭippassaddhattā uppajjati sammāsamādhi.

Maggassetaṁ phalaṁ.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“payogappaṭippassaddhipaññā phale ñāṇaṁ”.

Phalañāṇaniddeso dvādasamo.

1.1.13. Vimuttiñāṇaniddesa

Kathaṁ chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ?

Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo attano cittassa upakkilesā sammā samucchinnā honti.

Imehi pañcahi upakkilesehi sapariyuṭṭhānehi cittaṁ vimuttaṁ hoti suvimuttaṁ.

Taṁvimutti ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ, oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—

attano cittassa upakkilesā sammā samucchinnā honti.

Imehi catūhi upakkilesehi sapariyuṭṭhānehi cittaṁ vimuttaṁ hoti suvimuttaṁ.

Taṁvimutti ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ, anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—

attano cittassa upakkilesā sammā samucchinnā honti.

Imehi catūhi upakkilesehi sapariyuṭṭhānehi cittaṁ vimuttaṁ hoti suvimuttaṁ.

Taṁvimutti ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—

attano cittassa upakkilesā sammā samucchinnā honti.

Imehi aṭṭhahi upakkilesehi sapariyuṭṭhānehi cittaṁ vimuttaṁ hoti suvimuttaṁ.

Taṁvimutti ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Vimuttiñāṇaniddeso terasamo.

1.1.14 Paccavekkhaṇañāṇaniddesa

Kathaṁ tadā samudāgate dhamme passane paññā paccavekkhaṇe ñāṇaṁ?

Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā.

Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo tadā samudāgato.

Pariggahaṭṭhena sammāvācā tadā samudāgatā.

Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto tadā samudāgato.

Vodānaṭṭhena sammāājīvo tadā samudāgato.

Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo tadā samudāgato.

Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati tadā samudāgatā.

Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi tadā samudāgato.

Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṁ tadā samudāgataṁ.

Kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṁ tadā samudāgataṁ.

Pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṁ tadā samudāgataṁ.

Uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṁ tadā samudāgataṁ.

Avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṁ tadā samudāgataṁ.

Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Dassanaṭṭhena paññindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Ādhipateyyaṭṭhena indriyā tadā samudāgatā.

Akampiyaṭṭhena balā tadā samudāgatā.

Niyyānaṭṭhena sambojjhaṅgā tadā samudāgatā.

Hetuṭṭhena maggo tadā samudāgato.

Upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā tadā samudāgatā.

Padahanaṭṭhena sammappadhānā tadā samudāgatā.

Ijjhanaṭṭhena iddhipādā tadā samudāgatā.

Tathaṭṭhena saccā tadā samudāgatā.

Avikkhepaṭṭhena samatho tadā samudāgato.

Anupassanaṭṭhena vipassanā tadā samudāgatā.

Ekarasaṭṭhena samathavipassanā tadā samudāgatā.

Anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ tadā samudāgataṁ.

Saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi tadā samudāgatā.

Avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi tadā samudāgatā.

Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi tadā samudāgatā.

Vimuttaṭṭhena vimokkho tadā samudāgato.

Paṭivedhaṭṭhena vijjā tadā samudāgatā.

Pariccāgaṭṭhena vimutti tadā samudāgatā.

Samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato.

Manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Phasso samodhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Vedanā samosaraṇaṭṭhena tadā samudāgatā.

Samādhi pamukhaṭṭhena tadā samudāgato.

Sati ādhipateyyaṭṭhena tadā samudāgatā.

Paññā taduttaraṭṭhena tadā samudāgatā.

Vimutti sāraṭṭhena tadā samudāgatā.

Amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Sotāpattiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā.

Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo tadā samudāgato …pe…

paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato.

Manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Phasso samodhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Vedanā samosaraṇaṭṭhena tadā samudāgatā.

Samādhi pamukhaṭṭhena tadā samudāgato.

Sati ādhipateyyaṭṭhena tadā samudāgatā.

Paññā taduttaraṭṭhena tadā samudāgatā.

Vimutti sāraṭṭhena tadā samudāgatā.

Amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Sakadāgāmimaggakkhaṇe …pe…

sakadāgāmiphalakkhaṇe …pe…

anāgāmimaggakkhaṇe …pe…

anāgāmiphalakkhaṇe …pe…

arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā …pe…

samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato …pe…

amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Arahattaphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā …pe…

paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato …pe…

amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“tadā samudāgate dhamme passane paññā paccavekkhaṇe ñāṇaṁ”.

Paccavekkhaṇañāṇaniddeso cuddasamo.

1.1.15. Vatthunānattañāṇaniddesa

Kathaṁ ajjhattavavatthāne paññā vatthunānatte ñāṇaṁ?

Kathaṁ ajjhattadhamme vavattheti?

Cakkhuṁ ajjhattaṁ vavattheti, sotaṁ ajjhattaṁ vavattheti, ghānaṁ ajjhattaṁ vavattheti, jivhaṁ ajjhattaṁ vavattheti, kāyaṁ ajjhattaṁ vavattheti, manaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ cakkhuṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Cakkhu avijjāsambhūtanti vavattheti, cakkhu taṇhāsambhūtanti vavattheti, cakkhu kammasambhūtanti vavattheti, cakkhu āhārasambhūtanti vavattheti, cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, cakkhu uppannanti vavattheti, cakkhu samudāgatanti vavattheti.

Cakkhu ahutvā sambhūtaṁ, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Cakkhuṁ antavantato vavattheti, cakkhu addhuvaṁ asassataṁ vipariṇāmadhammanti vavattheti, cakkhu aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti vavattheti.

Cakkhuṁ aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ cakkhuṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ sotaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Sotaṁ avijjāsambhūtanti vavattheti …pe…

evaṁ sotaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ ghānaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Ghānaṁ avijjāsambhūtanti vavattheti …pe…

evaṁ ghānaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ jivhaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Jivhā avijjāsambhūtāti vavattheti, jivhā taṇhāsambhūtāti vavattheti, jivhā kammasambhūtāti vavattheti, jivhā āhārasambhūtāti vavattheti, jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, jivhā uppannāti vavattheti, jivhā samudāgatāti vavattheti.

Jivhā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Jivhaṁ antavantato vavattheti, jivhā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti, jivhā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Jivhaṁ aniccato vavattheti, no niccato …pe…

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati …pe…

paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ jivhaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ kāyaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Kāyo avijjāsambhūtoti vavattheti, kāyo taṇhāsambhūtoti vavattheti, kāyo kammasambhūtoti vavattheti, kāyo āhārasambhūtoti vavattheti, kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, kāyo uppannoti vavattheti, kāyo samudāgatoti vavattheti.

Kāyo ahutvā sambhūto, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Kāyaṁ antavantato vavattheti, kāyo addhuvo asassato vipariṇāmadhammoti vavattheti, kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammoti vavattheti.

Kāyaṁ aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato …pe…

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati …pe…

paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ kāyaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ manaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Mano avijjāsambhūtoti vavattheti, mano taṇhāsambhūtoti vavattheti, mano kammasambhūtoti vavattheti, mano āhārasambhūtoti vavattheti, mano uppannoti vavattheti, mano samudāgatoti vavattheti.

Mano ahutvā sambhūto, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Manaṁ antavantato vavattheti, mano addhuvo asassato vipariṇāmadhammoti vavattheti, mano anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammoti vavattheti.

Manaṁ aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ manaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Evaṁ ajjhattadhamme vavattheti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“ajjhattavavatthāne paññā vatthunānatte ñāṇaṁ”.

Vatthunānattañāṇaniddeso pannarasamo.

1.1.16. Gocaranānattañāṇaniddesa

Kathaṁ bahiddhā vavatthāne paññā gocaranānatte ñāṇaṁ?

Kathaṁ bahiddhā dhamme vavattheti?

Rūpe bahiddhā vavattheti, sadde bahiddhā vavattheti, gandhe bahiddhā vavattheti, rase bahiddhā vavattheti, phoṭṭhabbe bahiddhā vavattheti, dhamme bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ rūpe bahiddhā vavattheti?

Rūpā avijjāsambhūtāti vavattheti rūpā taṇhāsambhūtāti vavattheti, rūpā kammasambhūtāti vavattheti, rūpā āhārasambhūtāti vavattheti, rūpā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, rūpā uppannāti vavattheti, rūpā samudāgatāti vavattheti.

Rūpā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissantīti vavattheti.

Rūpe antavantato vavattheti, rūpā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti.

Rūpā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Rūpe aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ rūpe bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ sadde bahiddhā vavattheti?

Saddā (…) catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, saddā uppannāti vavattheti, saddā samudāgatāti vavattheti.

Saddā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissantīti vavattheti.

Sadde antavantato vavattheti, saddā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti, saddā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Sadde aniccato vavattheti, no niccato …pe…

evaṁ sadde bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ gandhe bahiddhā vavattheti?

Gandhā avijjāsambhūtāti vavattheti, gandhā taṇhāsambhūtāti vavattheti …pe…

evaṁ gandhe bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ rase bahiddhā vavattheti?

Rasā avijjāsambhūtāti vavattheti, rasā taṇhāsambhūtāti vavattheti …pe…

evaṁ rase bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ phoṭṭhabbe bahiddhā vavattheti?

Phoṭṭhabbā avijjāsambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā taṇhāsambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā kammasambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā āhārasambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā uppannāti vavattheti.

Phoṭṭhabbā samudāgatāti vavattheti …pe…

evaṁ phoṭṭhabbe bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ dhamme bahiddhā vavattheti?

Dhammā avijjāsambhūtāti vavattheti, dhammā taṇhāsambhūtāti vavattheti, dhammā kammasambhūtāti vavattheti, dhammā āhārasambhūtāti vavattheti, dhammā uppannāti vavattheti, dhammā samudāgatāti vavattheti.

Dhammā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissantīti vavattheti.

Dhamme antavantato vavattheti, dhammā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti, dhammā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Dhamme aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati …pe…

aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ dhamme bahiddhā vavattheti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“bahiddhā vavatthāne paññā gocaranānatte ñāṇaṁ”.

Gocaranānattañāṇaniddeso soḷasamo.

1.1.17. Cariyānānattañāṇaniddesa

Kathaṁ cariyāvavatthāne paññā cariyānānatte ñāṇaṁ?

Cariyāti tisso cariyāyo—

viññāṇacariyā, aññāṇacariyā, ñāṇacariyā.

Katamā viññāṇacariyā?

Dassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā rūpesu, dassanaṭṭho cakkhuviññāṇaṁ viññāṇacariyā rūpesu, diṭṭhattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā rūpesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā rūpesu.

Savanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā saddesu, savanattho sotaviññāṇaṁ viññāṇacariyā saddesu, sutattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā saddesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā saddesu.

Ghāyanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā gandhesu, ghāyanaṭṭho ghānaviññāṇaṁ viññāṇacariyā gandhesu, ghāyitattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā gandhesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā gandhesu.

Sāyanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā rasesu, sāyanaṭṭho jivhāviññāṇaṁ viññāṇacariyā rasesu, sāyitattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā rasesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā rasesu.

Phusanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu, phusanaṭṭho kāyaviññāṇaṁ viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu, phuṭṭhattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu.

Vijānanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā dhammesu, vijānanaṭṭho manoviññāṇaṁ viññāṇacariyā dhammesu.

(…)

Viññāṇacariyāti kenaṭṭhena viññāṇacariyā?

Nīrāgā caratīti—

viññāṇacariyā.

Niddosā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nimmohā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nimmānā caratīti—

viññāṇacariyā.

Niddiṭṭhi caratīti—

viññāṇacariyā niuddhaccā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nibbicikicchā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nānusayā caratīti—

viññāṇacariyā.

Rāgavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Dosavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Mohavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Mānavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Diṭṭhivippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Uddhaccavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Vicikicchāvippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Anusayavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Kusalehi kammehi sampayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Akusalehi kammehi vippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Sāvajjehi kammehi vippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Anavajjehi kammehi sampayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Kaṇhehi kammehi vippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Sukkehi kammehi sampayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Sukhudrayehi kammehi sampayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Dukkhudrayehi kammehi vippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Sukhavipākehi kammehi sampayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Dukkhavipākehi kammehi vippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Viññāte caratīti—

viññāṇacariyā.

Viññāṇassa evarūpā cariyā hotīti—

viññāṇacariyā.

Pakatiparisuddhamidaṁ cittaṁ nikkilesaṭṭhenāti—

viññāṇacariyā.

Ayaṁ viññāṇacariyā.

Katamā aññāṇacariyā?

Manāpiyesu rūpesu rāgassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

rāgassa javanā aññāṇacariyā.

Amanāpiyesu rūpesu dosassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

dosassa javanā aññāṇacariyā.

Tadubhayena asamapekkhanasmiṁ vatthusmiṁ mohassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

mohassa javanā aññāṇacariyā.

Vinibandhassa mānassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

mānassa javanā aññāṇacariyā.

Parāmaṭṭhāya diṭṭhiyā javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

diṭṭhiyā javanā aññāṇacariyā.

Vikkhepagatassa uddhaccassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

uddhaccassa javanā aññāṇacariyā.

Aniṭṭhaṅgatāya vicikicchāya javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

vicikicchāya javanā aññāṇacariyā.

Thāmagatassa anusayassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

anusayassa javanā aññāṇacariyā.

Manāpiyesu saddesu …pe…

manāpiyesu gandhesu …pe…

manāpiyesu rasesu …pe…

manāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

manāpiyesu dhammesu rāgassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

rāgassa javanā aññāṇacariyā.

Amanāpiyesu dhammesu dosassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

dosassa javanā aññāṇacariyā.

Tadubhayena asamapekkhanasmiṁ vatthusmiṁ mohassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

mohassa javanā aññāṇacariyā.

Vinibandhassa mānassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

mānassa javanā aññāṇacariyā.

Parāmaṭṭhāya diṭṭhiyā javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

diṭṭhiyā javanā aññāṇacariyā.

Vikkhepagatassa uddhaccassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

uddhaccassa javanā aññāṇacariyā;

aniṭṭhaṅgatāya vicikicchāya javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

vicikicchāya javanā aññāṇacariyā.

Thāmagatassa anusayassa javanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

anusayassa javanā aññāṇacariyā.

Aññāṇacariyāti kenaṭṭhena aññāṇacariyā?

Sarāgā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sadosā caratīti—

aññāṇacariyā.

Samohā caratīti—

aññāṇacariyā.

Samānā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sadiṭṭhi caratīti—

aññāṇacariyā.

Sauddhaccā caratīti—

aññāṇacariyā.

Savicikicchā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sānusayā caratīti—

aññāṇacariyā.

Rāgasampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Dosasampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Mohasampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Mānasampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Diṭṭhisampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Uddhaccasampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Vicikicchāsampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Anusayasampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Kusalehi kammehi vippayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Akusalehi kammehi sampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sāvajjehi kammehi sampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Anavajjehi kammehi vippayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Kaṇhehi kammehi sampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sukkehi kammehi vippayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sukhudrayehi kammehi vippayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Dukkhudrayehi kammehi sampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Sukhavipākehi kammehi vippayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Dukkhavipākehi kammehi sampayuttā caratīti—

aññāṇacariyā.

Aññāte caratīti—

aññāṇacariyā.

Aññāṇassa evarūpā cariyā hotīti—

aññāṇacariyā.

Ayaṁ aññāṇacariyā.

Katamā ñāṇacariyā?

Aniccānupassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

aniccānupassanā ñāṇacariyā.

Dukkhānupassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

dukkhānupassanā ñāṇacariyā.

Anattānupassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

anattānupassanā ñāṇacariyā.

Nibbidānupassanatthāya …pe…

virāgānupassanatthāya …

nirodhānupassanatthāya …

paṭinissaggānupassanatthāya …

khayānupassanatthāya …

vayānupassanatthāya …

vipariṇāmānupassanatthāya …

animittānupassanatthāya …

appaṇihitānupassanatthāya …

suññatānupassanatthāya …

adhipaññādhammānupassanatthāya …

yathābhūtañāṇadassanatthāya …

ādīnavānupassanatthāya …

paṭisaṅkhānupassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā;

paṭisaṅkhānupassanā ñāṇacariyā.

Vivaṭṭanānupassanā ñāṇacariyā.

Sotāpattimaggo ñāṇacariyā.

Sotāpattiphalasamāpatti ñāṇacariyā.

Sakadāgāmimaggo ñāṇacariyā.

Sakadāgāmiphalasamāpatti ñāṇacariyā.

Anāgāmimaggo ñāṇacariyā.

Anāgāmiphalasamāpatti ñāṇacariyā.

Arahattamaggo ñāṇacariyā.

Arahattaphalasamāpatti ñāṇacariyā.

Ñāṇacariyāti kenaṭṭhena ñāṇacariyā?

Nīrāgā caratīti—

ñāṇacariyā.

Niddosā caratīti—

ñāṇacariyā …pe…

nānusayā caratīti—

ñāṇacariyā.

Rāgavippayuttā caratīti—

ñāṇacariyā.

Dosavippayuttā caratīti—

ñāṇacariyā.

Mohavippayuttā caratīti—

ñāṇacariyā.

Mānavippayuttā …pe…

diṭṭhivippayuttā …

uddhaccavippayuttā …

vicikicchāvippayuttā …

anusayavippayuttā …

kusalehi kammehi sampayuttā …

akusalehi kammehi vippayuttā …

sāvajjehi kammehi vippayuttā …

anavajjehi kammehi sampayuttā …

kaṇhehi kammehi vippayuttā …

sukkehi kammehi sampayuttā …

sukhudrayehi kammehi sampayuttā …

dukkhudrayehi kammehi vippayuttā …

sukhavipākehi kammehi sampayuttā caratīti—

ñāṇacariyā.

Dukkhavipākehi kammehi vippayuttā caratīti—

ñāṇacariyā.

Ñāte caratīti—

ñāṇacariyā.

Ñāṇassa evarūpā cariyā hotīti—

ñāṇacariyā.

Ayaṁ ñāṇacariyā.

Aññā viññāṇacariyā, aññā aññāṇacariyā, aññā ñāṇacariyāti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“cariyāvavatthāne paññā cariyānānatte ñāṇaṁ”.

Cariyānānattañāṇaniddeso sattarasamo.

1.1.18. Bhūminānattañāṇaniddesa

Kathaṁ catudhammavavatthāne paññā bhūminānatte ñāṇaṁ?

Catasso bhūmiyo—

kāmāvacarā bhūmi, rūpāvacarā bhūmi, arūpāvacarā bhūmi, apariyāpannā bhūmi.

Katamā kāmāvacarā bhūmi?

Heṭṭhato avīcinirayaṁ pariyantaṁ karitvā uparito paranimmitavasavattī deve antokaritvā yaṁ etasmiṁ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā rūpaṁ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—

ayaṁ kāmāvacarā bhūmi.

Katamā rūpāvacarā bhūmi?

Heṭṭhato brahmalokaṁ pariyantaṁ karitvā uparito akaniṭṭhe deve antokaritvā yaṁ etasmiṁ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā—

ayaṁ rūpāvacarā bhūmi.

Katamā arūpāvacarā bhūmi?

Heṭṭhato ākāsānañcāyatanūpage deve pariyantaṁ karitvā uparito nevasaññānāsaññāyatanūpage deve antokaritvā yaṁ etasmiṁ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā—

ayaṁ arūpāvacarā bhūmi.

Katamā apariyāpannā bhūmi?

Apariyāpannā maggā ca maggaphalāni ca asaṅkhatā ca dhātu—

ayaṁ apariyāpannā bhūmi.

Imā catasso bhūmiyo.

Aparāpi catasso bhūmiyo cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, cattāri jhānāni, catasso appamaññāyo, catasso arūpasamāpattiyo, catasso paṭisambhidā, catasso paṭipadā, cattāri ārammaṇāni, cattāro ariyavaṁsā, cattāri saṅgahavatthūni, cattāri cakkāni, cattāri dhammapadāni—

imā catasso bhūmiyo.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“catudhammavavatthāne paññā bhūminānatte ñāṇaṁ”.

Bhūminānattañāṇaniddeso aṭṭhārasamo.

1.1.19. Dhammanānattañāṇaniddesa

Kathaṁ navadhammavavatthāne paññā dhammanānatte ñāṇaṁ?

Kathaṁ dhamme vavattheti?

Kāmāvacare dhamme kusalato vavattheti, akusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Rūpāvacare dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Arūpāvacare dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Apariyāpanne dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Kathaṁ kāmāvacare dhamme kusalato vavattheti, akusalato vavattheti, abyākatato vavattheti?

Dasa kusalakammapathe kusalato vavattheti, dasa akusalakammapathe akusalato vavattheti, rūpañca vipākañca kiriyañca abyākatato vavattheti—

evaṁ kāmāvacare dhamme kusalato vavattheti, akusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Kathaṁ rūpāvacare dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti?

Idhaṭṭhassa cattāri jhānāni kusalato vavattheti, tatrūpapannassa cattāri jhānāni abyākatato vavattheti—

evaṁ rūpāvacare dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Kathaṁ arūpāvacare dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti?

Idhaṭṭhassa catasso arūpāvacarasamāpattiyo kusalato vavattheti, tatrūpapannassa catasso arūpāvacarasamāpattiyo abyākatato vavattheti—

evaṁ arūpāvacare dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Kathaṁ apariyāpanne dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti?

Cattāro ariyamagge kusalato vavattheti, cattāri ca sāmaññaphalāni nibbānañca abyākatato vavattheti—

evaṁ apariyāpanne dhamme kusalato vavattheti, abyākatato vavattheti.

Evaṁ dhamme vavattheti.

Nava pāmojjamūlakā dhammā.

Aniccato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.

Samāhite citte yathābhūtaṁ pajānāti passati.

Yathābhūtaṁ jānaṁ passaṁ nibbindati, nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati.

Dukkhato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

anattato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

Rūpaṁ aniccato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

rūpaṁ dukkhato manasikaroto …pe…

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ …

cakkhuṁ …pe…

jarāmaraṇaṁ aniccato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

jarāmaraṇaṁ dukkhato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

jarāmaraṇaṁ anattato manasikaroto pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.

Samāhite citte yathābhūtaṁ pajānāti passati.

Yathābhūtaṁ jānaṁ passaṁ nibbindati, nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati.

Ime nava pāmojjamūlakā dhammā.

Nava yoniso manasikāramūlakā dhammā.

Aniccato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.

Samāhitena cittena “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Dukkhato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.

Samāhitena cittena “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Anattato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe….

Rūpaṁ aniccato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

rūpaṁ dukkhato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

rūpaṁ anattato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ …

cakkhuṁ …pe…

jarāmaraṇaṁ aniccato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

jarāmaraṇaṁ dukkhato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati …pe…

jarāmaraṇaṁ anattato yoniso manasikaroto pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.

Samāhitena cittena “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Ime nava yoniso manasikāramūlakā dhammā.

Nava nānattā—

dhātunānattaṁ paṭicca uppajjati phassanānattaṁ, phassanānattaṁ paṭicca uppajjati vedanānānattaṁ, vedanānānattaṁ paṭicca uppajjati saññānānattaṁ, saññānānattaṁ paṭicca uppajjati saṅkappanānattaṁ, saṅkappanānattaṁ paṭicca uppajjati chandanānattaṁ, chandanānattaṁ paṭicca uppajjati pariḷāhanānattaṁ, pariḷāhanānattaṁ paṭicca uppajjati pariyesanānānattaṁ, pariyesanānānattaṁ paṭicca uppajjati lābhanānattaṁ—

ime nava nānattā.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“navadhammavavatthāne paññā dhammanānatte ñāṇaṁ”.

Dhammanānattañāṇaniddeso ekūnavīsatimo.

1.1.20–24 Ñāṇapañcakaniddesa

Kathaṁ abhiññāpaññā ñātaṭṭhe ñāṇaṁ, pariññāpaññā tīraṇaṭṭhe ñāṇaṁ, pahāne paññā pariccāgaṭṭhe ñāṇaṁ, bhāvanā paññā ekarasaṭṭhe ñāṇaṁ, sacchikiriyāpaññā phassanaṭṭhe ñāṇaṁ?

Ye ye dhammā abhiññātā honti, te te dhammā ñātā honti.

Ye ye dhammā pariññātā honti, te te dhammā tīritā honti.

Ye ye dhammā pahīnā honti, te te dhammā pariccattā honti.

Ye ye dhammā bhāvitā honti, te te dhammā ekarasā honti.

Ye ye dhammā sacchikatā honti, te te dhammā phassitā honti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“abhiññā paññā ñātaṭṭhe ñāṇaṁ, pariññā paññā tīraṇaṭṭhe ñāṇaṁ, pahāne paññā pariccāgaṭṭhe ñāṇaṁ, bhāvanā paññā ekarasaṭṭhe ñāṇaṁ, sacchikiriyā paññā phassanaṭṭhe ñāṇaṁ”.

Ñāṇapañcakaniddeso catuvīsatimo.

1.1.25–28 Paṭisambhidāñāṇaniddesa

Kathaṁ atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṁ, dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṁ, niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṁ, paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṁ?

Saddhindriyaṁ dhammo, vīriyindriyaṁ dhammo, satindriyaṁ dhammo, samādhindriyaṁ dhammo, paññindriyaṁ dhammo.

Añño saddhindriyaṁ dhammo, añño vīriyindriyaṁ dhammo, añño satindriyaṁ dhammo, añño samādhindriyaṁ dhammo, añño paññindriyaṁ dhammo.

Yena ñāṇena ime nānā dhammā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā dhammā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Adhimokkhaṭṭho attho, paggahaṭṭho attho, upaṭṭhānaṭṭho attho, avikkhepaṭṭho attho, dassanaṭṭho attho.

Añño adhimokkhaṭṭho attho, añño paggahaṭṭho attho, añño upaṭṭhānaṭṭho attho, añño avikkhepaṭṭho attho, añño dassanaṭṭho attho.

Yena ñāṇena ime nānā atthā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā atthā paṭividitāti.

Tena vuccati “atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Pañca dhamme sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā.

Aññā dhammaniruttiyo, aññā atthaniruttiyo.

Yena ñāṇena imā nānā niruttiyo ñātā, teneva ñāṇena imā nānā niruttiyo paṭividitāti.

Tena vuccati—

“niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni.

Aññāni dhammesu ñāṇāni, aññāni atthesu ñāṇāni, aññāni niruttīsu ñāṇāni.

Yena ñāṇena ime nānā ñāṇā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā ñāṇā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Saddhābalaṁ dhammo, vīriyabalaṁ dhammo, satibalaṁ dhammo, samādhibalaṁ dhammo, paññābalaṁ dhammo.

Añño saddhābalaṁ dhammo, añño vīriyabalaṁ dhammo, añño satibalaṁ dhammo, añño samādhibalaṁ dhammo, añño paññābalaṁ dhammo.

Yena ñāṇena ime nānā dhammā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā dhammā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Assaddhiye akampiyaṭṭho attho.

Kosajje akampiyaṭṭho attho.

Pamāde akampiyaṭṭho attho.

Uddhacce akampiyaṭṭho attho.

Avijjāya akampiyaṭṭho attho.

Añño assaddhiye akampiyaṭṭho attho, añño kosajje akampiyaṭṭho attho, añño pamāde akampiyaṭṭho attho, añño uddhacce akampiyaṭṭho attho, añño avijjāya akampiyaṭṭho attho.

Yena ñāṇena ime nānā atthā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā atthā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Pañca dhamme sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā.

Aññā dhammaniruttiyo, aññā atthaniruttiyo.

Yena ñāṇena imā nānā niruttiyo ñātā, teneva ñāṇena imā nānā niruttiyo paṭividitāti.

Tena vuccati—

“niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni.

Aññāni dhammesu ñāṇāni, aññāni atthesu ñāṇāni, aññāni niruttīsu ñāṇāni.

Yena ñāṇena ime nānā ñāṇā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā ñāṇā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Satisambojjhaṅgo dhammo, dhammavicayasambojjhaṅgo dhammo, vīriyasambojjhaṅgo dhammo, pītisambojjhaṅgo dhammo, passaddhisambojjhaṅgo dhammo, samādhisambojjhaṅgo dhammo, upekkhāsambojjhaṅgo dhammo.

Añño satisambojjhaṅgo dhammo, añño dhammavicayasambojjhaṅgo dhammo, añño vīriyasambojjhaṅgo dhammo, añño pītisambojjhaṅgo dhammo, añño passaddhisambojjhaṅgo dhammo, añño samādhisambojjhaṅgo dhammo, añño upekkhāsambojjhaṅgo dhammo.

Yena ñāṇena ime nānā dhammā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā dhammā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Upaṭṭhānaṭṭho attho, pavicayaṭṭho attho, paggahaṭṭho attho, pharaṇaṭṭho attho, upasamaṭṭho attho, avikkhepaṭṭho attho, paṭisaṅkhānaṭṭho attho.

Añño upaṭṭhānaṭṭho attho, añño pavicayaṭṭho attho, añño paggahaṭṭho attho, añño pharaṇaṭṭho attho, añño upasamaṭṭho attho, añño avikkhepaṭṭho attho, añño paṭisaṅkhānaṭṭho attho.

Yena ñāṇena ime nānā atthā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā atthā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Satta dhamme sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā, satta atthe sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā.

Aññā dhammaniruttiyo, aññā atthaniruttiyo.

Yena ñāṇena imā nānā niruttiyo ñātā, teneva ñāṇena imā nānā niruttiyo paṭividitāti.

Tena vuccati—

“niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Sattasu dhammesu ñāṇāni, sattasu atthesu ñāṇāni, cuddasasu niruttīsu ñāṇāni.

Aññāni dhammesu ñāṇāni, aññāni atthesu ñāṇāni, aññāni niruttīsu ñāṇāni.

Yena ñāṇena ime nānā ñāṇā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā ñāṇā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Sammādiṭṭhi dhammo, sammāsaṅkappo dhammo, sammāvācā dhammo, sammākammanto dhammo, sammāājīvo dhammo, sammāvāyāmo dhammo, sammāsati dhammo, sammāsamādhi dhammo.

Añño sammādiṭṭhi dhammo, añño sammāsaṅkappo dhammo, añño sammāvācā dhammo, añño sammākammanto dhammo, añño sammāājīvo dhammo, añño sammāvāyāmo dhammo, añño sammāsati dhammo, añño sammāsamādhi dhammo.

Yena ñāṇena ime nānā dhammā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā dhammā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Dassanaṭṭho attho, abhiniropanaṭṭho attho, pariggahaṭṭho attho, samuṭṭhānaṭṭho attho, vodānaṭṭho attho, paggahaṭṭho attho, upaṭṭhānaṭṭho attho, avikkhepaṭṭho attho.

Añño dassanaṭṭho attho, añño abhiniropanaṭṭho attho, añño pariggahaṭṭho attho, añño samuṭṭhānaṭṭho attho, añño vodānaṭṭho attho, añño paggahaṭṭho attho, añño upaṭṭhānaṭṭho attho, añño avikkhepaṭṭho attho.

Yena ñāṇena ime nānā atthā ñātā teneva ñāṇena ime nānā atthā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Aṭṭha dhamme sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā, aṭṭha atthe sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā.

Aññā dhammaniruttiyo, aññā atthaniruttiyo.

Yena ñāṇena imā nānā niruttiyo ñātā, teneva ñāṇena imā nānā niruttiyo paṭividitāti.

Tena vuccati—

“niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Aṭṭhasu dhammesu ñāṇāni, aṭṭhasu atthesu ñāṇāni soḷasasu niruttīsu ñāṇāni.

Aññāni dhammesu ñāṇāni, aññāni atthesu ñāṇāni, aññāni niruttīsu ñāṇāni.

Yena ñāṇena ime nānā ñāṇā ñātā, teneva ñāṇena ime nānā ñāṇā paṭividitāti.

Tena vuccati—

“paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṁ.

Dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṁ.

Niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṁ.

Paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṁ”.

Paṭisambhidāñāṇaniddeso aṭṭhavīsatimo.

1.1.29–31 Ñāṇattayaniddesa

Kathaṁ vihāranānatte paññā vihāraṭṭhe ñāṇaṁ, samāpattinānatte paññā samāpattaṭṭhe ñāṇaṁ, vihārasamāpattinānatte paññā vihārasamāpattaṭṭhe ñāṇaṁ?

Nimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

animitto vihāro. paṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

appaṇihito vihāro.

Abhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

suññato vihāro.

Nimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ animittaṁ āvajjitvā samāpajjati—

animittā samāpatti. paṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ appaṇihitaṁ āvajjitvā samāpajjati—

appaṇihitā samāpatti.

Abhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ suññataṁ āvajjitvā samāpajjati—

suññatā samāpatti.

Nimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ animittaṁ āvajjitvā samāpajjati—

animittavihārasamāpatti. paṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ appaṇihitaṁ āvajjitvā samāpajjati—

appaṇihitavihārasamāpatti.

Abhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ suññataṁ āvajjitvā samāpajjati—

suññatavihārasamāpatti.

Rūpanimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

animitto vihāro.

Rūpapaṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

appaṇihito vihāro.

Rūpābhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

suññato vihāro.

Rūpanimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ animittaṁ āvajjitvā samāpajjati—

animittā samāpatti.

Rūpapaṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ appaṇihitaṁ āvajjitvā samāpajjati—

appaṇihitā samāpatti.

Rūpābhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ suññataṁ āvajjitvā samāpajjati—

suññatā samāpatti.

Rūpanimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ animittaṁ āvajjitvā samāpajjati—

animittavihārasamāpatti.

Rūpapaṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ appaṇihitaṁ āvajjitvā samāpajjati—

appaṇihitavihārasamāpatti.

Rūpābhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ suññataṁ āvajjitvā samāpajjati—

suññatavihārasamāpatti.

Vedanānimittaṁ …pe…

saññānimittaṁ …

saṅkhāranimittaṁ …

viññāṇanimittaṁ …

cakkhunimittaṁ …pe…

jarāmaraṇanimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

animitto vihāro.

Jarāmaraṇapaṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

appaṇihito vihāro.

Jarāmaraṇābhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati—

suññato vihāro.

Jarāmaraṇanimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ animittaṁ āvajjitvā samāpajjati—

animittā samāpatti.

Jarāmaraṇapaṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ appaṇihitaṁ āvajjitvā samāpajjati—

appaṇihitā samāpatti.

Jarāmaraṇābhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ suññataṁ āvajjitvā samāpajjati—

suññatā samāpatti.

Jarāmaraṇanimittaṁ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ animittaṁ āvajjitvā samāpajjati—

animittavihārasamāpatti.

Jarāmaraṇapaṇidhiṁ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ appaṇihitaṁ āvajjitvā samāpajjati—

appaṇihitavihārasamāpatti.

Jarāmaraṇābhinivesaṁ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṁ passati, pavattaṁ ajjhupekkhitvā nirodhaṁ nibbānaṁ suññataṁ āvajjitvā samāpajjati—

suññatavihārasamāpatti.

Añño animitto vihāro, añño appaṇihito vihāro, añño suññato vihāro.

Aññā animittā samāpatti, aññā appaṇihitā samāpatti, aññā suññatā samāpatti.

Aññā animittā vihārasamāpatti, aññā appaṇihitā vihārasamāpatti, aññā suññatā vihārasamāpatti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“vihāranānatte paññā vihāraṭṭhe ñāṇaṁ, samāpattinānatte paññā samāpattaṭṭhe ñāṇaṁ, vihārasamāpattinānatte paññā vihārasamāpattaṭṭhe ñāṇaṁ”.

Ñāṇattayaniddeso ekatiṁsatimo.

1.1.32. Ānantarikasamādhiñāṇaniddesa

Kathaṁ avikkhepaparisuddhattā āsavasamucchede paññā ānantarikasamādhimhi ñāṇaṁ?

Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Tassa samādhissa vasena uppajjati ñāṇaṁ.

Tena ñāṇena āsavā khīyanti.

Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā ñāṇaṁ.

Tena ñāṇena āsavānaṁ khayo hoti.

Tena vuccati—

“avikkhepaparisuddhattā āsavasamucchede paññā ānantarikasamādhimhi ñāṇaṁ”.

Āsavāti katame te āsavā?

Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.

Katthete āsavā khīyanti?

Sotāpattimaggena anavaseso diṭṭhāsavo khīyati, apāyagamanīyo kāmāsavo khīyati, apāyagamanīyo bhavāsavo khīyati, apāyagamanīyo avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Sakadāgāmimaggena oḷāriko kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Anāgāmimaggena anavaseso kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Arahattamaggena anavaseso bhavāsavo khīyati, anavaseso avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Abyāpādavasena …pe…

ālokasaññāvasena …

avikkhepavasena …

dhammavavatthānavasena …

ñāṇavasena …

pāmojjavasena …

paṭhamajjhānavasena …

dutiyajjhānavasena …

tatiyajjhānavasena …

catutthajjhānavasena …

ākāsānañcāyatanasamāpattivasena …

viññāṇañcāyatanasamāpattivasena …

ākiñcaññāyatanasamāpattivasena …

nevasaññānāsaññāyatanasamāpattivasena …

pathavīkasiṇavasena …

āpokasiṇavasena …

tejokasiṇavasena …

vāyokasiṇavasena …

nīlakasiṇavasena …

pītakasiṇavasena …

lohitakasiṇavasena …

odātakasiṇavasena …

ākāsakasiṇavasena …

viññāṇakasiṇavasena …

buddhānussativasena …

dhammānussativasena …

saṅghānussativasena …

sīlānussativasena …

cāgānussativasena …

devatānussativasena …

ānāpānassativasena …

maraṇassativasena …

kāyagatāsativasena …

upasamānussativasena …

uddhumātakasaññāvasena …

vinīlakasaññāvasena …

vipubbakasaññāvasena …

vicchiddakasaññāvasena …

vikkhāyitakasaññāvasena …

vikkhittakasaññāvasena …

hatavikkhittakasaññāvasena …

lohitakasaññāvasena …

puḷavakasaññāvasena …

aṭṭhikasaññāvasena.

Dīghaṁ assāsavasena …pe…

dīghaṁ passāsavasena …

rassaṁ assāsavasena …

rassaṁ passāsavasena …

sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena …

sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena …

passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena …

passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena …

pītipaṭisaṁvedī assāsavasena …

pītipaṭisaṁvedī passāsavasena …

sukhapaṭisaṁvedī assāsavasena …

sukhapaṭisaṁvedī passāsavasena …

cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsavasena …

cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passāsavasena …

passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsavasena …

passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passāsavasena …

cittapaṭisaṁvedī assāsavasena …

cittapaṭisaṁvedī passāsavasena …

abhippamodayaṁ cittaṁ assāsavasena …

abhippamodayaṁ cittaṁ passāsavasena …

samādahaṁ cittaṁ …pe…

vimocayaṁ cittaṁ …

aniccānupassī …

virāgānupassī …

nirodhānupassī …

paṭinissaggānupassī assāsavasena …

paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Tassa samādhissa vasena uppajjati ñāṇaṁ, tena ñāṇena āsavā khīyanti.

Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā ñāṇaṁ.

Tena ñāṇena āsavānaṁ khayo hoti.

Tena vuccati—

“avikkhepaparisuddhattā āsavasamucchede paññā ānantarikasamādhimhi ñāṇaṁ”.

Āsavāti katame te āsavā?

Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.

Katthete āsavā khīyanti?

Sotāpattimaggena anavaseso diṭṭhāsavo khīyati, apāyagamanīyo kāmāsavo khīyati, apāyagamanīyo bhavāsavo khīyati, apāyagamanīyo avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Sakadāgāmimaggena oḷāriko kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Anāgāmimaggena anavaseso kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Arahattamaggena anavaseso bhavāsavo khīyati, anavaseso avijjāsavo khīyati.

Etthete āsavā khīyanti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“avikkhepaparisuddhattā āsavasamucchede paññā ānantarikasamādhimhi ñāṇaṁ”.

Ānantarikasamādhiñāṇaniddeso dvattiṁsatimo.