1.1. Ñāṇakathā (PS1.1)

1.1.2. Sīlamayañāṇaniddesa

Kathaṁ sutvāna saṁvare paññā sīlamaye ñāṇaṁ?

Pañca sīlāni—

pariyantapārisuddhisīlaṁ, apariyantapārisuddhisīlaṁ, paripuṇṇapārisuddhisīlaṁ, aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṁ, paṭippassaddhipārisuddhisīlanti.

Tattha katamaṁ pariyantapārisuddhisīlaṁ?

Anupasampannānaṁ pariyantasikkhāpadānaṁ—

idaṁ pariyantapārisuddhisīlaṁ.

Katamaṁ apariyantapārisuddhisīlaṁ?

Upasampannānaṁ apariyantasikkhāpadānaṁ—

idaṁ apariyantapārisuddhisīlaṁ.

Katamaṁ paripuṇṇapārisuddhisīlaṁ?

Puthujjanakalyāṇakānaṁ kusaladhamme yuttānaṁ sekkhapariyante paripūrakārīnaṁ kāye ca jīvite ca anapekkhānaṁ pariccattajīvitānaṁ—

idaṁ paripuṇṇapārisuddhisīlaṁ.

Katamaṁ aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṁ?

Sattannaṁ sekkhānaṁ—

idaṁ aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṁ.

Katamaṁ paṭippassaddhipārisuddhisīlaṁ?

Tathāgatasāvakānaṁ khīṇāsavānaṁ paccekabuddhānaṁ tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ—

idaṁ paṭippassaddhipārisuddhisīlaṁ.

Atthi sīlaṁ pariyantaṁ, atthi sīlaṁ apariyantaṁ.

Tattha katamaṁ taṁ sīlaṁ pariyantaṁ?

Atthi sīlaṁ lābhapariyantaṁ, atthi sīlaṁ yasapariyantaṁ, atthi sīlaṁ ñātipariyantaṁ, atthi sīlaṁ aṅgapariyantaṁ, atthi sīlaṁ jīvitapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ lābhapariyantaṁ?

Idhekacco lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamati—

idaṁ taṁ sīlaṁ lābhapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ yasapariyantaṁ?

Idhekacco yasahetu yasapaccayā yasakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamati—

idaṁ taṁ sīlaṁ yasapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ ñātipariyantaṁ?

Idhekacco ñātihetu ñātipaccayā ñātikāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamati—

idaṁ taṁ sīlaṁ ñātipariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ aṅgapariyantaṁ?

Idhekacco aṅgahetu aṅgapaccayā aṅgakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamati—

idaṁ taṁ sīlaṁ aṅgapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ jīvitapariyantaṁ?

Idhekacco jīvitahetu jīvitapaccayā jīvitakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamati—

idaṁ taṁ sīlaṁ jīvitapariyantaṁ.

Evarūpāni sīlāni khaṇḍāni chiddāni sabalāni kammāsāni na bhujissāni na viññuppasatthāni parāmaṭṭhāni asamādhisaṁvattanikāni na avippaṭisāravatthukāni na pāmojjavatthukāni na pītivatthukāni na passaddhivatthukāni na sukhavatthukāni na samādhivatthukāni na yathābhūtañāṇadassanavatthukāni na ekantanibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti—

idaṁ taṁ sīlaṁ pariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ apariyantaṁ?

Atthi sīlaṁ na lābhapariyantaṁ, atthi sīlaṁ na yasapariyantaṁ, atthi sīlaṁ na ñātipariyantaṁ, atthi sīlaṁ na aṅgapariyantaṁ, atthi sīlaṁ na jīvitapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ na lābhapariyantaṁ?

Idhekacco lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṁ so vītikkamissati.

Idaṁ taṁ sīlaṁ na lābhapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ na yasapariyantaṁ?

Idhekacco yasahetu yasapaccayā yasakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṁ so vītikkamissati.

Idaṁ taṁ sīlaṁ na yasapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ na ñātipariyantaṁ?

Idhekacco ñātihetu ñātipaccayā ñātikāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṁ so vītikkamissati.

Idaṁ taṁ sīlaṁ na ñātipariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ na aṅgapariyantaṁ?

Idhekacco aṅgahetu aṅgapaccayā aṅgakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṁ so vītikkamissati.

Idaṁ taṁ sīlaṁ na aṅgapariyantaṁ.

Katamaṁ taṁ sīlaṁ na jīvitapariyantaṁ?

Idhekacco jīvitahetu jīvitapaccayā jīvitakāraṇā yathāsamādinnaṁ sikkhāpadaṁ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṁ so vītikkamissati.

Idaṁ taṁ sīlaṁ na jīvitapariyantaṁ.

Evarūpāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni avippaṭisāravatthukāni pāmojjavatthukāni pītivatthukāni passaddhivatthukāni sukhavatthukāni samādhivatthukāni yathābhūtañāṇadassanavatthukāni ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti—

idaṁ taṁ sīlaṁ apariyantaṁ.

Kiṁ sīlaṁ?

Kati sīlāni?

Kiṁ samuṭṭhānaṁ sīlaṁ?

Kati dhammasamodhānaṁ sīlaṁ?

Kiṁ sīlanti cetanā sīlaṁ, cetasikaṁ sīlaṁ, saṁvaro sīlaṁ, avītikkamo sīlaṁ.

Kati sīlānīti tīṇi sīlāni—

kusalasīlaṁ, akusalasīlaṁ, abyākatasīlaṁ.

Kiṁ samuṭṭhānaṁ sīlanti kusalacittasamuṭṭhānaṁ kusalasīlaṁ, akusalacittasamuṭṭhānaṁ akusalasīlaṁ, abyākatacittasamuṭṭhānaṁ abyākatasīlaṁ.

Kati dhammasamodhānaṁ sīlanti saṁvarasamodhānaṁ sīlaṁ, avītikkamasamodhānaṁ sīlaṁ, tathābhāve jātacetanāsamodhānaṁ sīlaṁ.

Pāṇātipātaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Adinnādānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Kāmesumicchācāraṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Musāvādaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Pisuṇaṁ vācaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Pharusaṁ vācaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Samphappalāpaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Abhijjhaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Byāpādaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Micchādiṭṭhiṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Nekkhammena kāmacchandaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Abyāpādena byāpādaṁ saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Ālokasaññāya thinamiddhaṁ …

avikkhepaṭṭhena uddhaccaṁ …

dhammavavatthānena vicikicchaṁ …

ñāṇena avijjaṁ …

pāmojjena aratiṁ ….

Paṭhamena jhānena nīvaraṇe …

dutiyena jhānena vitakkavicāre …

tatiyena jhānena pītiṁ …

catutthena jhānena sukhadukkhaṁ …

ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññaṁ paṭighasaññaṁ nānattasaññaṁ …

viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññaṁ …

ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññaṁ …

nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññaṁ.

Aniccānupassanāya niccasaññaṁ …

dukkhānupassanāya sukhasaññaṁ …

anattā anupassanāya attasaññaṁ …

nibbidānupassanāya nandiṁ …

virāgānupassanāya rāgaṁ …

nirodhānupassanāya samudayaṁ …

paṭinissaggānupassanāya ādānaṁ …

khayānupassanāya ghanasaññaṁ …

vayānupassanāya āyūhanaṁ …

vipariṇāmānupassanāya dhuvasaññaṁ …

animittānupassanāya nimittaṁ …

appaṇihitānupassanāya paṇidhiṁ …

suññatānupassanāya abhinivesaṁ …

adhipaññādhammavipassanāya sārādānābhinivesaṁ …

yathābhūtañāṇadassanena sammohābhinivesaṁ …

ādīnavānupassanāya ālayābhinivesaṁ …

paṭisaṅkhānupassanāya appaṭisaṅkhaṁ …

vivaṭṭanānupassanāya saññogābhinivesaṁ ….

Sotāpattimaggena diṭṭhekaṭṭhe kilese …

sakadāgāmimaggena oḷārike kilese …

anāgāmimaggena aṇusahagate kilese …

arahattamaggena sabbakilese saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, avītikkamaṭṭhena sīlaṁ.

Pañca sīlāni—

pāṇātipātassa pahānaṁ sīlaṁ, veramaṇī sīlaṁ, cetanā sīlaṁ, saṁvaro sīlaṁ, avītikkamo sīlaṁ.

Evarūpāni sīlāni cittassa avippaṭisārāya saṁvattanti, pāmojjāya saṁvattanti, pītiyā saṁvattanti, passaddhiyā saṁvattanti, somanassāya saṁvattanti, āsevanāya saṁvattanti, bhāvanāya saṁvattanti, bahulīkammāya saṁvattanti, alaṅkārāya saṁvattanti, parikkhārāya saṁvattanti, parivārāya saṁvattanti, pāripūriyā saṁvattanti, ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti.

Evarūpānaṁ sīlānaṁ saṁvarapārisuddhi adhisīlaṁ, saṁvarapārisuddhiyā ṭhitaṁ cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati, avikkhepapārisuddhi adhicittaṁ saṁvarapārisuddhiṁ sammā passati, avikkhepapārisuddhiṁ sammā passati.

Dassanapārisuddhi adhipaññā.

Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā.

Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā.

Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkhati, satiṁ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṁ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto sikkhati, pahātabbaṁ pajahanto sikkhati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkhati.

Pañca sīlāni—

adinnādānassa …

kāmesumicchācārassa …

musāvādassa …

pisuṇāya vācāya …

pharusāya vācāya …

samphappalāpassa …

abhijjhāya …

byāpādassa …

micchādiṭṭhiyā …

Nekkhammena kāmacchandassa …

abyāpādena byāpādassa …

ālokasaññāya thinamiddhassa …

avikkhepena uddhaccassa …

dhammavavatthānena vicikicchāya …

ñāṇena avijjāya …

pāmojjena aratiyā …

Paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṁ …

dutiyena jhānena vitakkavicārānaṁ …

tatiyena jhānena pītiyā …

catutthena jhānena sukhadukkhānaṁ …

ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya …

viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññāya …

ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññāya …

nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññāya …

Aniccānupassanāya niccasaññāya …

dukkhānupassanāya sukhasaññāya …

anattānupassanāya attasaññāya …

nibbidānupassanāya nandiyā …

virāgānupassanāya rāgassa …

nirodhānupassanāya samudayassa …

paṭinissaggānupassanāya ādānassa …

khayānupassanāya ghanasaññāya …

vayānupassanāya āyūhanassa …

vipariṇāmānupassanāya dhuvasaññāya …

animittānupassanāya nimittassa …

appaṇihitānupassanāya paṇidhiyā …

suññatānupassanāya abhinivesassa …

adhipaññādhammavipassanāya sārāgābhinivesassa …

yathābhūtañāṇadassanena sammohābhinivesassa …

ādīnavānupassanāya ālayābhinivesassa …

paṭisaṅkhānupassanāya appaṭisaṅkhāya …

vivaṭṭanānupassanāya saññogābhinivesassa.

Sotāpattimaggena diṭṭhekaṭṭhānaṁ kilesānaṁ …

sakadāgāmimaggena oḷārikānaṁ kilesānaṁ …

anāgāmimaggena anusahagatānaṁ kilesānaṁ …

arahattamaggena sabbakilesānaṁ pahānaṁ sīlaṁ, veramaṇī sīlaṁ, cetanā sīlaṁ, saṁvaro sīlaṁ, avītikkamo sīlaṁ.

Evarūpāni sīlāni cittassa avippaṭisārāya saṁvattanti, pāmojjāya saṁvattanti, pītiyā saṁvattanti, passaddhiyā saṁvattanti, somanassāya saṁvattanti, āsevanāya saṁvattanti, bhāvanāya saṁvattanti, bahulīkammāya saṁvattanti, alaṅkārāya saṁvattanti, parikkhārāya saṁvattanti, parivārāya saṁvattanti, pāripūriyā saṁvattanti, ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattanti.

Evarūpānaṁ sīlānaṁ saṁvarapārisuddhi adhisīlaṁ.

Saṁvarapārisuddhiyā ṭhitaṁ cittaṁ avikkhepaṁ gacchati, avikkhepapārisuddhi adhicittaṁ.

Saṁvarapārisuddhiṁ sammā passati, avikkhepapārisuddhiṁ sammā passati.

Dassanapārisuddhi adhipaññā.

Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā.

Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā.

Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkhati, satiṁ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṁ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto sikkhati pahātabbaṁ pajahanto sikkhati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkhati.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“sutvāna saṁvare paññā sīlamaye ñāṇaṁ”.

Sīlamayañāṇaniddeso dutiyo.

1.1.3. Samādhibhāvanāmayañāṇaniddesa

Kathaṁ saṁvaritvā samādahane paññā samādhibhāvanāmaye ñāṇaṁ?

Eko samādhi—

cittassa ekaggatā.

Dve samādhī—

lokiyo samādhi, lokuttaro samādhi.

Tayo samādhī—

savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.

Cattāro samādhī—

hānabhāgiyo samādhi, ṭhitibhāgiyo samādhi, visesabhāgiyo samādhi, nibbedhabhāgiyo samādhi.

Pañca samādhī—

pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇānimittaṁ.

Cha samādhī—

buddhānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dhammānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, saṅghānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, sīlānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, cāgānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, devatānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Satta samādhī—

samādhikusalatā, samādhissa samāpattikusalatā, samādhissa ṭhitikusalatā, samādhissa vuṭṭhānakusalatā, samādhissa kallatākusalatā, samādhissa gocarakusalatā, samādhissa abhinīhārakusalatā.

Aṭṭha samādhī—

pathavīkasiṇavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, āpokasiṇavasena …pe…

tejokasiṇavasena …

vāyokasiṇavasena …

nīlakasiṇavasena …

pītakasiṇavasena …

lohitakasiṇavasena …

odātakasiṇavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Nava samādhī—

rūpāvacaro samādhi atthi hīno, atthi majjho, atthi paṇīto;

arūpāvacaro samādhi atthi hīno, atthi majjho, atthi paṇīto;

suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi.

Dasa samādhī—

uddhumātakasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vinīlakasaññāvasena …

vipubbakasaññāvasena …

vicchiddakasaññāvasena …

vikkhāyitakasaññāvasena …

vikkhittakasaññāvasena …

hatavikkhittakasaññāvasena …

lohitakasaññāvasena …

puḷavakasaññāvasena …

aṭṭhikasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Ime pañcapaññāsa samādhī.

Api ca pañcavīsati samādhissa samādhiṭṭhā—

pariggahaṭṭhena samādhi, parivāraṭṭhena samādhi, paripūraṭṭhena samādhi, ekaggaṭṭhena samādhi, avikkhepaṭṭhena samādhi, avisāraṭṭhena samādhi, anāvilaṭṭhena samādhi, aniñjanaṭṭhena samādhi, vimuttaṭṭhena samādhi, ekattupaṭṭhānavasena cittassa ṭhitattā samādhi, samaṁ esatīti samādhi, visamaṁ nesatīti samādhi, samaṁ esitattā samādhi, visamaṁ nesitattā samādhi, samaṁ ādiyatīti samādhi, visamaṁ nādiyatīti samādhi, samaṁ ādinnattā samādhi, visamaṁ anādinnattā samādhi, samaṁ paṭipajjatīti samādhi, visamaṁ nappaṭipajjatīti samādhi, samaṁ paṭipannattā samādhi, visamaṁ nappaṭipannattā samādhi, samaṁ jhāyatīti samādhi, visamaṁ jhāpetīti samādhi, samaṁ jhātattā samādhi, visamaṁ jhāpitattā samādhi, samo ca hito ca sukho cāti samādhi.

Ime pañcavīsati samādhissa samādhiṭṭhā.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“saṁvaritvā samādahane paññā samādhibhāvanāmaye ñāṇaṁ”.

Samādhibhāvanāmayañāṇaniddeso tatiyo.

1.1.4. Dhammaṭṭhitiñāṇaniddesa

Kathaṁ paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ?

Avijjā saṅkhārānaṁ uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca.

Imehi navahākārehi avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ avijjā saṅkhārānaṁ uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca.

Imehi navahākārehi avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Saṅkhārā viññāṇassa …pe…

viññāṇaṁ nāmarūpassa …

nāmarūpaṁ saḷāyatanassa …

saḷāyatanaṁ phassassa …

phasso vedanāya …

vedanā taṇhāya …

taṇhā upādānassa …

upādānaṁ bhavassa …

bhavo jātiyā …

jāti jarāmaraṇassa uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca.

Imehi navahākārehi jāti paccayo, jarāmaraṇaṁ paccayasamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ jāti jarāmaraṇassa uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca.

Imehi navahākārehi jāti paccayo, jarāmaraṇaṁ paccayasamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā.

Ubhopete dhammā hetusamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā.

Ubhopete dhammā hetusamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Saṅkhārā hetu, viññāṇaṁ hetusamuppannaṁ …pe…

viññāṇaṁ hetu, nāmarūpaṁ hetusamuppannaṁ …

nāmarūpaṁ hetu, saḷāyatanaṁ hetusamuppannaṁ …

saḷāyatanaṁ hetu, phasso hetusamuppanno …

phasso hetu, vedanā hetusamuppannā …

vedanā hetu, taṇhā hetusamuppannā …

taṇhā hetu, upādānaṁ hetusamuppannaṁ …

upādānaṁ hetu, bhavo hetusamuppanno …

bhavo hetu, jāti hetusamuppannā …

jāti hetu, jarāmaraṇaṁ hetusamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā hetusamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ jāti hetu, jarāmaraṇaṁ hetusamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā hetusamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Avijjā paṭiccā, saṅkhārā paṭiccasamuppannā.

Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ avijjā paṭiccā, saṅkhārā paṭiccasamuppannā.

Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Saṅkhārā paṭiccā, viññāṇaṁ paṭiccasamuppannaṁ …pe…

viññāṇaṁ paṭiccaṁ, nāmarūpaṁ paṭiccasamuppannaṁ …

nāmarūpaṁ paṭiccaṁ, saḷāyatanaṁ paṭiccasamuppannaṁ …

saḷāyatanaṁ paṭiccaṁ, phasso paṭiccasamuppanno …

phasso paṭicco, vedanā paṭiccasamuppannā …

vedanā paṭiccā, taṇhā paṭiccasamuppannā …

taṇhā paṭiccā, upādānaṁ paṭiccasamuppannaṁ …

upādānaṁ paṭiccaṁ, bhavo paṭiccasamuppanno …

bhavo paṭicco, jāti paṭiccasamuppannā …

jāti paṭiccā, jarāmaraṇaṁ paṭiccasamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ jāti paṭiccā, jarāmaraṇaṁ paṭiccasamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Saṅkhārā paccayā, viññāṇaṁ paccayasamuppannaṁ …pe…

viññāṇaṁ paccayo, nāmarūpaṁ paccayasamuppannaṁ …

nāmarūpaṁ paccayo, saḷāyatanaṁ paccayasamuppannaṁ …

saḷāyatanaṁ paccayo, phasso paccayasamuppanno …

phasso paccayo, vedanā paccayasamuppannā …

vedanā paccayo, taṇhā paccayasamuppannā …

taṇhā paccayo, upādānaṁ paccayasamuppannaṁ …

upādānaṁ paccayo, bhavo paccayasamuppanno …

bhavo paccayo, jāti paccayasamuppannā …

jāti paccayo, jarāmaraṇaṁ paccayasamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ jāti paccayo, jarāmaraṇaṁ paccayasamuppannaṁ.

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti—

paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ.

Purimakammabhavasmiṁ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṁ upādānaṁ, cetanā bhavo.

Ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṁ idha paṭisandhiyā paccayā.

Idha paṭisandhi viññāṇaṁ, okkanti nāmarūpaṁ, pasādo āyatanaṁ, phuṭṭho phasso, vedayitaṁ vedanā.

Ime pañca dhammā idhupapattibhavasmiṁ purekatassa kammassa paccayā.

Idha paripakkattā āyatanānaṁ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā upagamanaṁ upādānaṁ, cetanā bhavo.

Ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṁ āyatiṁ paṭisandhiyā paccayā.

Āyatiṁ paṭisandhi viññāṇaṁ, okkanti nāmarūpaṁ, pasādo āyatanaṁ, phuṭṭho phasso, vedayitaṁ vedanā.

Ime pañca dhammā āyatiṁ upapattibhavasmiṁ idha katassa kammassa paccayā.

Itime catusaṅkhepe tayo addhe tisandhiṁ vīsatiyā ākārehi paṭiccasamuppādaṁ jānāti passati aññāti paṭivijjhati.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ”.

Dhammaṭṭhitiñāṇaniddeso catuttho.

1.1.5. Sammasanañāṇaniddesa

Kathaṁ atītānāgatapaccuppannānaṁ dhammānaṁ saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ?

Yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ rūpaṁ aniccato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ, dukkhato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ, anattato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ.

Yā kāci vedanā …pe…

yā kāci saññā …

ye keci saṅkhārā …

yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ viññāṇaṁ aniccato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ, dukkhato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ, anattato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ.

Cakkhuṁ …pe…

jarāmaraṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ, dukkhato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ, anattato vavattheti ekaṁ sammasanaṁ.

Rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ khayaṭṭhena, dukkhaṁ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Vedanā …pe…

saññā …pe…

saṅkhārā …pe…

viññāṇaṁ …pe…

cakkhu …pe…

jarāmaraṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ khayaṭṭhena, dukkhaṁ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Vedanā …pe…

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ …

cakkhu …pe…

jarāmaraṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Jātipaccayā jarāmaraṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Bhavapaccayā jāti, asati …pe…

upādānapaccayā bhavo, asati …pe…

taṇhāpaccayā upādānaṁ, asati …pe…

vedanāpaccayā taṇhā, asati …pe…

phassapaccayā vedanā, asati …pe…

saḷāyatanapaccayā phasso, asati …pe…

nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, asati …pe…

viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, asati …pe…

saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, asati …pe…

avijjāpaccayā saṅkhārā, asati avijjāya natthi saṅkhārāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Atītampi addhānaṁ …

anāgatampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā, asati avijjāya natthi saṅkhārāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“atītānāgatapaccuppannānaṁ dhammānaṁ saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṁ”.

Sammasanañāṇaniddeso pañcamo.

1.1.6. Udayabbayañāṇaniddesa

Kathaṁ paccuppannānaṁ dhammānaṁ vipariṇāmānupassane paññā udayabbayānupassane ñāṇaṁ?

Jātaṁ rūpaṁ paccuppannaṁ, tassa nibbattilakkhaṇaṁ udayo, vipariṇāmalakkhaṇaṁ vayo, anupassanā ñāṇaṁ.

Jātā vedanā …

jātā saññā …

jātā saṅkhārā …

jātaṁ viññāṇaṁ …

jātaṁ cakkhu …pe…

jāto bhavo paccuppanno, tassa nibbattilakkhaṇaṁ udayo, vipariṇāmalakkhaṇaṁ vayo, anupassanā ñāṇaṁ.

Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati?

Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati;

udayabbayaṁ passanto paññāsa lakkhaṇāni passati.

Rūpakkhandhassa udayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati?

Vedanākkhandhassa …pe…

saññākkhandhassa …pe…

saṅkhārakkhandhassa …pe…

viññāṇakkhandhassa udayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati?

Rūpakkhandhassa udayaṁ passanto pañca lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto pañca lakkhaṇāni passati;

udayabbayaṁ passanto dasa lakkhaṇāni passati.

Vedanākkhandhassa …pe…

saññākkhandhassa …

saṅkhārakkhandhassa …

viññāṇakkhandhassa udayaṁ passanto pañca lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto pañca lakkhaṇāni passati;

udayabbayaṁ passanto dasa lakkhaṇāni passati.

Rūpakkhandhassa udayaṁ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati?

Avijjāsamudayā rūpasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṁ passati.

Taṇhāsamudayā rūpasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṁ passati.

Kammasamudayā rūpasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṁ passati.

Āhārasamudayā rūpasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṁ passati.

Nibbattilakkhaṇaṁ passantopi rūpakkhandhassa udayaṁ passati.

Rūpakkhandhassa udayaṁ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.

Vayaṁ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati?

Avijjānirodhā rūpanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṁ passati.

Taṇhānirodhā rūpanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṁ passati.

Kammanirodhā rūpanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṁ passati.

Āhāranirodhā rūpanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṁ passati.

Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passantopi rūpakkhandhassa vayaṁ passati.

Rūpakkhandhassa vayaṁ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.

Udayabbayaṁ passanto imāni dasa lakkhaṇāni passati.

Vedanākkhandhassa udayaṁ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati?

Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṁ passati.

Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṁ passati.

Kammasamudayā vedanāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṁ passati.

Phassasamudayā vedanāsamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṁ passati.

Nibbattilakkhaṇaṁ passantopi vedanākkhandhassa udayaṁ passati.

Vedanākkhandhassa udayaṁ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.

Vayaṁ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati?

Avijjānirodhā vedanānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṁ passati.

Taṇhānirodhā vedanānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṁ passati.

Kammanirodhā vedanānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṁ passati.

Phassanirodhā vedanānirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṁ passati.

Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passantopi vedanākkhandhassa vayaṁ passati.

Vedanākkhandhassa vayaṁ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.

Udayabbayaṁ passanto imāni dasa lakkhaṇāni passati.

Saññākkhandhassa …pe…

saṅkhārakkhandhassa …pe…

viññāṇakkhandhassa udayaṁ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati?

Avijjāsamudayā viññāṇasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṁ passati.

Taṇhāsamudayā viññāṇasamudayoti paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṁ passati.

Kammasamudayā viññāṇasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṁ passati.

Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayoti—

paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṁ passati.

Nibbattilakkhaṇaṁ passantopi viññāṇakkhandhassa udayaṁ passati.

Viññāṇakkhandhassa udayaṁ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.

Vayaṁ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati?

Avijjānirodhā viññāṇanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṁ passati.

Taṇhānirodhā viññāṇanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṁ passati.

Kammanirodhā viññāṇanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṁ passati.

Nāmarūpanirodhā viññāṇanirodhoti—

paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṁ passati.

Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passantopi viññāṇakkhandhassa vayaṁ passati.

Viññāṇakkhandhassa vayaṁ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.

Udayabbayaṁ passanto imāni dasa lakkhaṇāni passati.

Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto imāni pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto imāni pañcavīsati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“paccuppannānaṁ dhammānaṁ vipariṇāmānupassane paññā udayabbayānupassane ñāṇaṁ”.

Rūpakkhandho āhārasamudayo.

Vedanā, saññā, saṅkhārā—

tayo khandhā phassasamudayā.

Viññāṇakkhandho nāmarūpasamudayo.

Udayabbayañāṇaniddeso chaṭṭho.

1.1.7. Bhaṅgānupassanāñāṇaniddesa

Kathaṁ ārammaṇaṁ paṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇaṁ?

Rūpārammaṇatā cittaṁ uppajjitvā bhijjati.

Taṁ ārammaṇaṁ paṭisaṅkhā tassa cittassa bhaṅgaṁ anupassati.

Anupassatīti, kathaṁ anupassati?

Aniccato anupassati, no niccato.

Dukkhato anupassati, no sukhato.

Anattato anupassati, no attato.

Nibbindati, no nandati, virajjati, no rajjati.

Nirodheti, no samudeti.

Paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati.

Dukkhato anupassanto sukhasaññaṁ pajahati.

Anattato anupassanto attasaññaṁ pajahati.

Nibbindanto nandiṁ pajahati.

Virajjanto rāgaṁ pajahati.

Nirodhento samudayaṁ pajahati.

Paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Vedanārammaṇatā …pe…

saññārammaṇatā …

saṅkhārārammaṇatā …

viññāṇārammaṇatā …

cakkhu …pe…

jarāmaraṇārammaṇatā cittaṁ uppajjitvā bhijjati.

Taṁ ārammaṇaṁ paṭisaṅkhā tassa cittassa bhaṅgaṁ anupassati.

Anupassatīti, kathaṁ anupassati?

Aniccato anupassati, no niccato.

Dukkhato anupassati, no sukhato.

Anattato anupassati, no attato.

Nibbindati, no nandati.

Virajjati, no rajjati.

Nirodheti, no samudeti.

Paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati.

Dukkhato anupassanto sukhasaññaṁ pajahati.

Anattato anupassanto attasaññaṁ pajahati.

Nibbindanto nandiṁ pajahati.

Virajjanto rāgaṁ pajahati.

Nirodhento samudayaṁ pajahati.

Paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Vatthusaṅkamanā ceva,

paññāya ca vivaṭṭanā;

Āvajjanā balañceva,

paṭisaṅkhā vipassanā.

Ārammaṇaanvayena,

ubho ekavavatthanā;

Nirodhe adhimuttatā,

vayalakkhaṇavipassanā.

Ārammaṇañca paṭisaṅkhā,

bhaṅgañca anupassati;

Suññato ca upaṭṭhānaṁ,

adhipaññā vipassanā.

Kusalo tīsu anupassanāsu,

Catasso ca vipassanāsu;

Tayo upaṭṭhāne kusalatā,

Nānādiṭṭhīsu na kampatīti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“ārammaṇaṁ paṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇaṁ”.

Bhaṅgānupassanāñāṇaniddeso sattamo.

1.1.8. Ādīnavañāṇaniddesa

Kathaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ?

Uppādo bhayanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Pavattaṁ bhayanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Nimittaṁ bhayanti …pe…

āyūhanā bhayanti …pe…

paṭisandhi bhayanti …

gati bhayanti …

nibbatti bhayanti …

upapatti bhayanti …

jāti bhayanti …

jarā bhayanti …

byādhi bhayanti …

maraṇaṁ bhayanti …

soko bhayanti …

paridevo bhayanti …

upāyāso bhayanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Anuppādo khemanti—

santipade ñāṇaṁ.

Appavattaṁ khemanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

anupāyāso khemanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo bhayaṁ, anuppādo khemanti—

santipade ñāṇaṁ.

Pavattaṁ bhayaṁ, appavattaṁ khemanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

upāyāso bhayaṁ, anupāyāso khemanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo dukkhanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Pavattaṁ dukkhanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ …pe…

upāyāso dukkhanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Anuppādo sukhanti—

santipade ñāṇaṁ.

Appavattaṁ sukhanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

anupāyāso sukhanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo dukkhaṁ, anuppādo sukhanti—

santipade ñāṇaṁ.

Pavattaṁ dukkhaṁ, appavattaṁ sukhanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

upāyāso dukkhaṁ, anupāyāso sukhanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo sāmisanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Pavattaṁ sāmisanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ …pe…

upāyāso sāmisanti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Anuppādo nirāmisanti—

santipade ñāṇaṁ.

Appavattaṁ nirāmisanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

anupāyāso nirāmisanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo sāmisaṁ, anuppādo nirāmisanti—

santipade ñāṇaṁ.

Pavattaṁ sāmisaṁ, appavattaṁ nirāmisanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

upāyāso sāmisaṁ, anupāyāso nirāmisanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo saṅkhārāti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Pavattaṁ saṅkhārāti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ …pe…

upāyāso saṅkhārāti—

bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ.

Anuppādo nibbānanti—

santipade ñāṇaṁ.

Appavattaṁ nibbānanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

anupāyāso nibbānanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādo saṅkhārā, anuppādo nibbānanti—

santipade ñāṇaṁ.

Pavattaṁ saṅkhārā, appavattaṁ nibbānanti—

santipade ñāṇaṁ …pe…

upāyāso saṅkhārā, anupāyāso nibbānanti—

santipade ñāṇaṁ.

Uppādañca pavattañca,

nimittaṁ dukkhanti passati;

Āyūhanaṁ paṭisandhiṁ,

ñāṇaṁ ādīnave idaṁ.

Anuppādaṁ appavattaṁ,

Animittaṁ sukhanti ca;

Anāyūhanaṁ appaṭisandhiṁ,

Ñāṇaṁ santipade idaṁ.

Idaṁ ādīnave ñāṇaṁ,

Pañcaṭhānesu jāyati;

Pañcaṭhāne santipade,

Dasa ñāṇe pajānāti;

Dvinnaṁ ñāṇānaṁ kusalatā,

Nānādiṭṭhīsu na kampatīti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṁ”.

Ādīnavañāṇaniddeso aṭṭhamo.

1.1.9. Saṅkhārupekkhāñāṇaniddesa

Kathaṁ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ?

Uppādaṁ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ, pavattaṁ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ, nimittaṁ muñcitukamyatā …pe…

āyūhanaṁ muñcitukamyatā …

paṭisandhiṁ muñcitukamyatā …

gatiṁ muñcitukamyatā …

nibbattiṁ muñcitukamyatā …

upapattiṁ muñcitukamyatā …

jātiṁ muñcitukamyatā …

jaraṁ muñcitukamyatā …

byādhiṁ muñcitukamyatā …

maraṇaṁ muñcitukamyatā …

sokaṁ muñcitukamyatā …

paridevaṁ muñcitukamyatā …pe…

upāyāsaṁ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Uppādo dukkhanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Pavattaṁ dukkhanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ …pe…

upāyāso dukkhanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Uppādo bhayanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Pavattaṁ bhayanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ …pe…

upāyāso bhayanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Uppādo sāmisanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Pavattaṁ sāmisanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ …pe…

upāyāso sāmisanti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Uppādo saṅkhārāti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Pavattaṁ saṅkhārāti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ …pe…

upāyāso saṅkhārāti—

muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Uppādo saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti—

saṅkhārupekkhā.

Ye ca saṅkhārā yā ca upekkhā ubhopete saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti—

saṅkhārupekkhā.

Pavattaṁ saṅkhārā …pe…

nimittaṁ saṅkhārā …

āyūhanā saṅkhārā …

paṭisandhi saṅkhārā …

gati saṅkhārā …

nibbatti saṅkhārā …

upapatti saṅkhārā …

jāti saṅkhārā …

jarā saṅkhārā …

byādhi saṅkhārā …

maraṇaṁ saṅkhārā …

soko saṅkhārā …

paridevo saṅkhārā …pe…

upāyāso saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti—

saṅkhārupekkhā.

Ye ca saṅkhārā yā ca upekkhā ubhopete saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti—

saṅkhārupekkhā.

Katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Aṭṭhahākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Puthujjanassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Sekkhassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Vītarāgassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Puthujjanassa dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Sekkhassa tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Vītarāgassa tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Puthujjanassa katamehi dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Puthujjano saṅkhārupekkhaṁ abhinandati vā vipassati vā.

Puthujjanassa imehi dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Sekkhassa katamehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Sekkho saṅkhārupekkhaṁ abhinandati vā vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṁ samāpajjati.

Sekkhassa imehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Vītarāgassa katamehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti?

Vītarāgo saṅkhārupekkhaṁ vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṁ samāpajjati, tadajjhupekkhitvā suññatavihārena vā animittavihārena vā appaṇihitavihārena vā viharati.

Vītarāgassa imehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.

Kathaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṁ hoti?

Puthujjanassa saṅkhārupekkhaṁ abhinandato cittaṁ kilissati, bhāvanāya paripantho hoti, paṭivedhassa antarāyo hoti, āyatiṁ paṭisandhiyā paccayo hoti.

Sekkhassapi saṅkhārupekkhaṁ abhinandato cittaṁ kilissati, bhāvanāya paripantho hoti, uttaripaṭivedhassa antarāyo hoti, āyatiṁ paṭisandhiyā paccayo hoti.

Evaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṁ hoti abhinandaṭṭhena.

Kathaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṁ hoti?

Puthujjano saṅkhārupekkhaṁ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati.

Sekkhopi saṅkhārupekkhaṁ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati.

Vītarāgopi saṅkhārupekkhaṁ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati.

Evaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṁ hoti anupassanaṭṭhena.

Kathaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti?

Puthujjanassa saṅkhārupekkhā kusalā hoti.

Sekkhassapi saṅkhārupekkhā kusalā hoti.

Vītarāgassa saṅkhārupekkhā abyākatā hoti.

Evaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti kusalābyākataṭṭhena.

Kathaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti?

Puthujjanassa saṅkhārupekkhā kiñcikāle suviditā hoti, kiñcikāle na suviditā hoti.

Sekkhassapi saṅkhārupekkhā kiñcikāle suviditā hoti, kiñcikāle na suviditā hoti.

Vītarāgassa saṅkhārupekkhā accantaṁ suviditā hoti.

Evaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti viditaṭṭhena ca aviditaṭṭhena ca.

Kathaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti?

Puthujjano saṅkhārupekkhaṁ atittattā vipassati.

Sekkhopi saṅkhārupekkhaṁ atittattā vipassati.

Vītarāgo saṅkhārupekkhaṁ tittattā vipassati.

Evaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti tittaṭṭhena ca atittaṭṭhena ca.

Kathaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti?

Puthujjano saṅkhārupekkhaṁ tiṇṇaṁ saññojanānaṁ pahānāya sotāpattimaggaṁ paṭilābhatthāya vipassati.

Sekkho saṅkhārupekkhaṁ tiṇṇaṁ saññojanānaṁ pahīnattā uttaripaṭilābhatthāya vipassati.

Vītarāgo saṅkhārupekkhaṁ sabbakilesānaṁ pahīnattā diṭṭhadhammasukhavihāratthāya vipassati.

Evaṁ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti pahīnaṭṭhena ca appahīnaṭṭhena ca.

Kathaṁ sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti?

Sekkho saṅkhārupekkhaṁ abhinandati vā vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṁ samāpajjati.

Vītarāgo saṅkhārupekkhaṁ vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṁ samāpajjati, tadajjhupekkhitvā suññatavihārena vā animittavihārena vā appaṇihitavihārena vā viharati.

Evaṁ sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṁ hoti vihārasamāpattaṭṭhena.

Kati saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti?

Kati saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti?

Aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti.

Dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti.

Katamā aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti?

Paṭhamaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya nīvaraṇe paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Dutiyaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya vitakkavicāre paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Tatiyaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya pītiṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Catutthaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya sukhadukkhe paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya rūpasaññaṁ paṭighasaññaṁ nānattasaññaṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya ākāsānañcāyatanasaññaṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya viññāṇañcāyatanasaññaṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya ākiñcaññāyatanasaññaṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Imā aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti.

Katamā dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti?

Sotāpattimaggaṁ paṭilābhatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ gatiṁ nibbattiṁ upapattiṁ jātiṁ jaraṁ byādhiṁ maraṇaṁ sokaṁ paridevaṁ upāyāsaṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Sotāpattiphalasamāpattatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Sakadāgāmimaggaṁ paṭilābhatthāya …pe…

sakadāgāmiphalasamāpattatthāya …

anāgāmimaggaṁ paṭilābhatthāya …pe…

anāgāmiphalasamāpattatthāya …

arahattamaggaṁ paṭilābhatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ gatiṁ nibbattiṁ upapattiṁ jātiṁ jaraṁ byādhiṁ maraṇaṁ sokaṁ paridevaṁ upāyāsaṁ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Arahattaphalasamāpattatthāya …pe…

suññatavihārasamāpattatthāya …pe…

animittavihārasamāpattatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ …

paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ.

Imā dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti.

Kati saṅkhārupekkhā kusalā, kati akusalā, kati abyākatā?

Pannarasa saṅkhārupekkhā kusalā, tisso saṅkhārupekkhā abyākatā.

Natthi saṅkhārupekkhā akusalā.

Paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā,

Aṭṭha cittassa gocarā;

Puthujjanassa dve honti,

Tayo sekkhassa gocarā;

Tayo ca vītarāgassa,

Yehi cittaṁ vivaṭṭati.

Aṭṭha samādhissa paccayā,

dasa ñāṇassa gocarā;

Aṭṭhārasa saṅkhārupekkhā,

tiṇṇaṁ vimokkhāna paccayā.

Ime aṭṭhārasākārā,

Paññā yassa pariccitā;

Kusalo saṅkhārupekkhāsu,

Nānādiṭṭhīsu na kampatīti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṁ”.

Saṅkhārupekkhāñāṇaniddeso navamo.

1.1.10. Gotrabhuñāṇaniddesa

Kathaṁ bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇaṁ?

Uppādaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Pavattaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Nimittaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Āyūhanaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Paṭisandhiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Gatiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Nibbattiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Upapattiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Jātiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Jaraṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Byādhiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Maraṇaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Sokaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Paridevaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Upāyāsaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Bahiddhā saṅkhāranimittaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Anuppādaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Appavattaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu …pe…

nirodhaṁ nibbānaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Uppādaṁ abhibhuyyitvā anuppādaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Pavattaṁ abhibhuyyitvā appavattaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Nimittaṁ abhibhuyyitvā animittaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu …pe…

bahiddhā saṅkhāranimittaṁ abhibhuyyitvā nirodhaṁ nibbānaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Uppādā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Pavattā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Nimittā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Āyūhanā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Paṭisandhiyā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Gatiyā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Nibbattiyā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Upapattiyā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Jātiyā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Jarāya vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Byādhimhā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Maraṇā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Sokā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Paridevā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Upāyāsā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Bahiddhā saṅkhāranimittā vuṭṭhātīti—

gotrabhu.

Anuppādaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Appavattaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu …pe…

nirodhaṁ nibbānaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Uppādā vuṭṭhahitvā anuppādaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Pavattā vuṭṭhahitvā appavattaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Nimittā vuṭṭhahitvā animittaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Āyūhanā vuṭṭhahitvā anāyūhanaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Paṭisandhiyā vuṭṭhahitvā appaṭisandhiṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Gatiyā vuṭṭhahitvā agatiṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Nibbattiyā vuṭṭhahitvā anibbattiṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Upapattiyā vuṭṭhahitvā anupapattiṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Jātiyā vuṭṭhahitvā ajātiṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Jarāya vuṭṭhahitvā ajaraṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Byādhimhā vuṭṭhahitvā abyādhiṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Maraṇā vuṭṭhahitvā amataṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Sokā vuṭṭhahitvā asokaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Paridevā vuṭṭhahitvā aparidevaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Upāyāsā vuṭṭhahitvā anupāyāsaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Bahiddhā saṅkhāranimittā vuṭṭhahitvā nirodhaṁ nibbānaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Uppādā vivaṭṭatīti—

gotrabhu.

Pavattā vivaṭṭatīti—

gotrabhu …pe…

bahiddhā saṅkhāranimittā vivaṭṭatīti—

gotrabhu.

Anuppādaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Appavattaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu …pe…

nirodhaṁ nibbānaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Uppādā vivaṭṭitvā anuppādaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Pavattā vivaṭṭitvā appavattaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu …pe…

bahiddhā saṅkhāranimittā vivaṭṭitvā nirodhaṁ nibbānaṁ pakkhandatīti—

gotrabhu.

Kati gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti?

Kati gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti?

Aṭṭha gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti.

Dasa gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti.

Katame aṭṭha gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti?

Paṭhamaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya nīvaraṇe abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Dutiyaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya vitakkavicāre abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Tatiyaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya pītiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Catutthaṁ jhānaṁ paṭilābhatthāya sukhadukkhe abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya rūpasaññaṁ paṭighasaññaṁ nānattasaññaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya ākāsānañcāyatanasaññaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya viññāṇañcāyatanasaññaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ paṭilābhatthāya ākiñcaññāyatanasaññaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Ime aṭṭha gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti.

Katame dasa gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti?

Sotāpattimaggaṁ paṭilābhatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ gatiṁ nibbattiṁ upapattiṁ jātiṁ jaraṁ byādhiṁ maraṇaṁ sokaṁ paridevaṁ upāyāsaṁ bahiddhā saṅkhāranimittaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Sotāpattiphalasamāpattatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Sakadāgāmimaggaṁ paṭilābhatthāya …pe…

sakadāgāmiphalasamāpattatthāya …

anāgāmimaggaṁ paṭilābhatthāya …

anāgāmiphalasamāpattatthāya …

arahattamaggaṁ paṭilābhatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ gatiṁ nibbattiṁ upapattiṁ jātiṁ jaraṁ byādhiṁ maraṇaṁ sokaṁ paridevaṁ upāyāsaṁ bahiddhā saṅkhāranimittaṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Arahattaphalasamāpattatthāya …

suññatavihārasamāpattatthāya …

animittavihārasamāpattatthāya uppādaṁ pavattaṁ nimittaṁ āyūhanaṁ paṭisandhiṁ abhibhuyyatīti—

gotrabhu.

Ime dasa gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti.

Kati gotrabhū dhammā kusalā, kati akusalā, kati abyākatā?

Pannarasa gotrabhū dhammā kusalā, tayo gotrabhū dhammā abyākatā.

Natthi gotrabhū dhammā akusalāti.

Sāmisañca nirāmisaṁ,

Paṇihitañca appaṇihitaṁ;

Saññuttañca visaññuttaṁ,

Vuṭṭhitañca avuṭṭhitaṁ.

Aṭṭha samādhissa paccayā,

dasa ñāṇassa gocarā;

Aṭṭhārasa gotrabhū dhammā,

tiṇṇaṁ vimokkhāna paccayā.

Ime aṭṭhārasākārā,

Paññā yassa pariccitā;

Kusalo vivaṭṭe vuṭṭhāne,

Nānādiṭṭhīsu na kampatīti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇaṁ”.

Gotrabhuñāṇaniddeso dasamo.