SỐ 2122 — PHÁP UYỂN CHÂU LÂM (tiếp theo)

Thứ 9: Duyên sân nhuế

Hễ bốn con rắn hung dữ khởi động, ba độc tháo chạy, sáu giặc xâm lấn khiến trăm sầu tụ hợp. Kẻ nào xưa kia huân tập sự hiềm khích, rình tìm chỗ tốt xấu, lòng thường kết oán thì chỉ làm hại nhau thêm. Người không có nhân nghĩa, dễ mất lòng từ bi, tạo duyên giết hại, pháp giết hại, dạy cách chết, khen ngợi sự chết, hoặc cất giấu thuốc độc, lén tạo thần chú tà vạy, làm tổn thương lục phủ ngũ tạng, xé nát ruột gan khiến kẻ khác phải ngậm hờn suốt đời, ôm sầu nơi chín suối, thì kết quả oán nghiệp cứ xoay vần mãi mãi trong ác đạo. Như vậy, làm sao nói hết được nỗi phiền toái khó trình bày này. Cho nên trong kinh có dạy: "Trong nhà Trưởng giả sanh nhiều cây độc, La-sát trên biển thường xin phao nỗi, cũng như có vạn bó củi khô mà chỉ cần một chút lửa là có thể thiêu cháy. Căn nhà tối trăm năm chỉ cần một ngọn đèn là có thể phá tan hết bóng tối. Nên biết tâm sân còn mạnh hơn lửa cháy rực. Do đó hành giả cần phải phòng hộ tâm mình. Trong bọn giặc cướp phá hoại công đức thì không có gì nguy hại hơn sự sân giận. Bởi vì một chút sân khởi lên có thể thiêu cháy hết thảy rừng công đức. Do đó kẻ bạo ác thì thường làm cho loài người, loài vật đều sợ hãi. Nếu ai không biết chọn lời của người lành thì liền có hại. Kẻ ưa hại người thì ai cũng nhàm chán, không yêu thích, và tránh xa kẻ ấy như trốn tránh hổ, sói. Kẻ ấy bây giờ phải chịu nghèo khổ, chết rồi đọa vào Địa ngục. Cho nên người trí thấy tội lỗi này rồi thì cần phải dùng sự nhẫn nhục để diệt trừ nó mới không còn lo sợ khổ não."

Kinh Niệm Chánh Pháp dạy: "Kẻ nào khởi sân giận là tự thiêu cháy thân mình, trong lòng ôm sự độc hại thì nhan sắc thay đổi làm cho mọi người lìa bỏ, sợ hãi, lánh xa, khinh bỉ, không ưa. Sau khi qua đời, kẻ ấy sẽ đọa vào Địa ngục. Đối với kẻ sân giận thì không việc ác nào mà họ không làm. Cho nên người trí phải xa lìa sân giận như tránh lửa lớn. Ai biết được tội lỗi của sân giận thì có thể tự làm lợi ích cho mình. Muốn được lợi mình, lợi người cần phải thực hành nhẫn nhục. Thí như lửa lớn thiêu cháy phòng ốc, nếu có người dũng cảm dùng nước rưới lên thì dập tắt lửa. Cũng vậy, nước trí tuệ có khả năng diệt lửa sân giận. Nhẫn nhục là tâm lành bậc nhất, có khả năng trừ bỏ sân giận. Người hành hạnh nhẫn nhục thì được mọi người yêu mến, muốn nhìn và tin tưởng. Người hành nhẫn nhục thì nhan sắc thanh tịnh, tâm yên lặng không tháo động, thân tâm thanh tịnh, tránh xa lỗi lầm ở thân, miệng, lìa tâm sầu não, lìa nỗi sợ hãi ở đường ác, lìa sự oán ghét, lìa suy nghĩ ác, lìa sự sầu não, lìa sự sợ hãi oan gia, lìa người ác, miệng ác mắng chửi, lìa sự sợ hãi hối cải, sợ nạn tiếng ác, lìa sự sợ hãi không có lợi, lìa sự sợ hãi khổ đau, lìa sự sợ hãi kiêu mạn. Nếu người có thể lìa sự sợ hãi như thế thì tất cả công đức đều được đầy đủ, được xưng danh hiệu là bậc nghe thấy khắp mọi nơi, được an lạc trong hiện tại và tương lai. Ai gặp họ cũng xem như cha mẹ mình. Người hành nhẫn nhục như thế thì mọi người đều gần gũi. Bởi vì sân giận giống như rắn độc, cũng như dao, lửa nên phải dùng nhẫn nhục để trừ diệt nó làm cho nó không còn. Nhẫn chịu sự sân giận gọi là nhẫn nhục. Người thiện nhân nào thường tu hành thiện thì nên nghĩ thế này: "Nhẫn nhục giống như châu báu, cần phải giữ gìn nó. Thế nhưng các chúng sanh có tâm thiện, ác khác nhau. Người ngu lăng nhục người khác cho đó là sự tối thắng. Người trí lấy sự im lặng làm bậc nhất. Người ngu thì đối với sự tranh tụng nhỏ cũng trở thành oán lớn. Nếu mình hơn người thì oán càng sâu, hoặc bị oan ức thì lại tăng thêm sầu khổ. "Do đó cần giữ gìn miệng lưỡi không nói lỗi của người. Nếu người kia có mắng nhiếc ta thì đều là nghiệp xưa, chẳng phải quả báo bây giờ."

Kinh Lục Độ Tập có dạy: "Xưa kia lúc Bồ-tát làm thân con voi chúa, tâm tánh bao dung, thấy biết có Phật, pháp, tăng, quy y Tam bảo, thường dùng lòng từ rộng lớn cứu giúp chúng sanh, thệ nguyện lúc thành Phật thì sẽ cứu độ tất cả. Voi chúa thường có năm trăm voi tùy tùng bên mình. Lúc ấy, voi chúa có đến hai vợ. Một hôm, voi chúa bẻ được một cành hoa sen trong nước, màu sắc tuyệt diệu, nó liền đem đến cho vợ cả. Vợ cả được tặng hoa, vui vẻ nói: "Thời tiết bây giờ băng giá quá nhiều, làm sao kiếm được hoa này?" Vợ bé thấy vậy sanh tâm ganh tỵ nên thề: "Ta nguyện sẽ lấy độc chim Châm để giết chết mày". Lập tức nó bị uất khí mà chết. Lúc ấy, thần thức cảm ứng nên nó làm con gái của dòng họ Chiên-đà-la nhưng lại có nhan sắc tuyệt đẹp, trí tuệ thông suốt, hiểu rộng các việc xưa nay, xem tướng thiên văn thì biết được lúc thịnh, suy. Nhà Vua nghe như thế nên đến cưới làm vợ. Cô ta được cưới về liền lên phương án trị nước, hội họp trung thần. Vua rất vui mừng, kính trọng cô ta và cũng hết sức chìu chuộng. Một hôm, cô ta nói: "Thiếp nằm mộng thấy con voi sáu ngà nên trong lòng thiếp muốn dùng ngà ấy để làm đồ trang sức. Nếu Đại vương không kiếm được nó thì có lẽ thiếp sẽ chết mất". Vua nói: "Chớ nói lời quái lạ, người ta mà nghe thấy thì họ sẽ chê cười".

Bấy giờ thấy phu nhân ưu sầu, Vua liền cho mời bốn vị đại thần đến bàn chuyện, tự nói là mình nằm mộng thấy. Vua hỏi: "Xưa nay có con voi như thế chăng?"

Vị đại thần thứ nhất tâu: "Thần không nghe nói có con voi như thế". Vị thứ hai tâu: "Đại vương không thể mộng thấy như vậy". Vị thứ ba tâu: "Thần thường nghe nói có con voi ấy ở nơi xa". Vị thứ tư tâu: "Nếu có thể đến chỗ Đế Thích thì sẽ rõ việc đó".

Bốn vị thần liền triệu tập những người săn bắn ở bốn phương đến hỏi. Người phương Nam nói: "Khi cha tôi còn sống ông ta thường nói có con voi ấy nhưng ở nơi xa xôi khó đến được". Các vị thần liền tâu lên Vua: "Người này biết con voi ấy". Phu nhân liền nói: "Ngươi đi về hướng Nam khoảng ba ngàn dặm rồi vào núi, đi trong hai ngày thì đến chỗ voi ở. Ngươi làm hầm bên đường, cắt tóc, mặc y phục Sa-môn, rồi ở trong hầm bắn nó, chặt lấy hai ngà của nó đem về đây cho ta".

Tượng sư vâng lệnh đi đến chỗ voi, bắn chân voi. Thấy tượng sư mặc pháp phục, ôm bình bát, ngồi ở trong hầm, voi chúa tưởng là Sa-môn liền cúi đầu thưa: "Đảnh lễ Đạo sĩ. Ngài muốn làm việc gì mà giết chết tôi".

Đáp: "Ta muốn có được ngà của ngươi". Voi nói: "Tôi đau đớn quá nên khó nhẫn chịu được. Vậy Ngài hãy mau lấy ngà của tôi đi. Nếu không thì tâm tôi não loạn sẽ sanh niệm ác. Khi niệm ác sanh khởi thì sẽ rơi vào Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh. Nếu tâm luôn nhẫn nhục hành từ nhưng mà ác đến thì thiện đi". Đó là hạnh nguyện cao cả của Bồ-tát.

Người kia liền cắt lấy ngà voi. Voi nói: "Đạo sĩ, ông hãy đi đi. Nếu không thì bầy voi tìm đến sẽ đạp chết mất". Voi đợi người kia đi thật xa đến lúc đau đớn khó chịu nỗi, nó ngã lăn xuống đất an nhiên mà chết, và liền được sanh lên cõi Trời.

Đàn voi ở khắp nơi chạy lại đều nói: "Ai đã giết voi chúa của ta". Chúng chạy tìm khắp nơi không có liền trở về bên voi chúa mà khóc than đau đớn. Thợ săn lấy ngà voi đem về dâng Vua. Vua trông thấy ngà voi thì trong lòng rất đau xót. Phu nhân cầm ngà voi trong tay sắp muốn nhìn xem thì liền bị sét đánh, thổ huyết mà chết, rồi đọa vào Địa ngục.

Đức Phật dạy các Sa-môn: Bấy giờ voi chúa là thân ta. Vợ lớn là Cầu-di. Thợ săn là Điều-đạt. Phu nhân là Hảo-thủ. Bồ-tát giữ chí Bát nhã hành trì giới như vậy.

Trong luận Trí độ, Thích-đề hỏi Phật:

Vật gì giết an ổn

Vật gì giết không sợ

Vật gì là gốc độc

Tiêu diệt tất cả thiện.

Đức Phật nói kệ đáp:

Giết sân thì an ổn

Giết sân thì không sợ

Sân là gốc độc hại

Sân diệt tất cả thiện.

Bài kệ trong kinh Tạp-bảo-tạng:

Chiến thắng tăng thêm oán

Thất bại lại thêm sầu

Người không tranh thắng, bại

An lạc tối thắng nhất.

Người nào thực hành nhẫn nhục thì có được năm đức:

Một là không sân giận.

Hai là không mắng chửi.

Ba là được mọi người yêu mến.

Bốn là có danh tiếng tốt.

Năm là được sanh vào cõi thiện.

Nếu thành tựu năm đức này thì có được sự an lành.

Bài kệ trong kinh Trường A-hàm:

Ngu mắng, trí im lặng

Thì thắng được kẻ ngu

Ngu kia không hiểu biết

Nghĩ rằng được khủng bố

Ta quán đệ nhất nghĩa

Nhẫn nhục là hơn hết

Người ác ở cõi ác

Gặp sân lại sanh sân

Ở nơi sân không sân

Là chiến thắng tối thượng

Hễ người có hai duyên

Vì mình cũng vì người

Gặp người không tranh cải

Không gọi là ngu si

Nếu người có năng lực

Hay nhẫn người ngu si

Nhẫn ấy là đệ nhất

Hơn hết trong các nhẫn

Ngu tự cho có lực

Lực ấy chẳng phải lực

Lực nhẫn đúng như pháp

Lực ấy không thể ngăn.

Bài kệ trong kinh Tu hành đạo địa:

Miệng nói lời dịu dàng Mà tâm chứa độc hại Thấy người rất hoan hỷ Thân thích như tùy tùng Miệng nói lời hòa nhã Trong tâm chứa chấp độc Như cây hoa sáng đẹp Mà quả đắng hoặc độc

Kinh Xích Chủy Điểu Dụ dạy: "Xưa kia có con chim tên là Câu kỳ dạo ở rừng cây Sản nhụ còn các con nó thì ở trên cây. Bấy giờ Câu kỳ thân với một con Khỉ. Ở giữa rừng cây ấy có một con Rắn, đợi Câu kỳ đi vắng nó liền ăn hết các con Chim con. Câu kỳ mất con thì khóc than bi ai, không biết con mình giờ ở đâu? Nó suy nghĩ hồi lâu mới biết là Rắn đã ăn con mình. Lúc ấy Khỉ đến chơi thấy vậy liền hỏi xem chuyện gì xảy ra. Chim đáp: "Rắn đã ăn hết con của tôi". Khỉ nói: "Tôi sẽ trả thù cho bạn".

Khi Rắn độc bò đi, khỉ liền quấy nhiễu. Rắn sân giận quấn lấy Khỉ. Khỉ chụp lấy đầu rắn kéo lên trên đá, nghiền nát đến chết và ném bỏ xác rồi trở về. Câu kỳ thấy mối thù đã trả xong nên rất vui mừng. Loài súc sanh mà còn muốn trả thù nhau nữa, huống chi là con người.

Kinh Tạp Thí Dụ dạy: "Xưa kia có một con rắn, đầu và đuôi của nó tranh cải nhau. Đầu nói với đuôi: "Ta phải làm lớn". Đuôi nói với đầu: "Ta phải làm lớn". Đầu nói: "Ta có tai có thể nghe, có mắt có

thể thấy, có miệng có thể ăn, lúc đi ta đi ở trước nên ta làm lớn. Ngươi không có những khả năng này thì làm sao làm lớn". Đuôi nói: "Ta làm cho ngươi đi nên mới đi được vậy. Nếu ta không đi, ta dùng thân quấn quanh cây ba vòng thì nội trong ba ngày thôi, ngươi không ăn, không uống sẽ đói khát mà chết". Thấy vậy, đầu nói: "Ngươi có thể thả ta ra, ta cho ngươi làm lớn". Đuôi nghe nói vậy liền thả ra. Đầu nói: "Ngươi đã làm lớn thì cho ngươi đi trước". Đuôi đi trước chưa được mấy bước liền rơi vào hầm sâu mà chết". Đây là dụ chúng sanh chấp vào nhân ngã nên cuối cùng phải đọa vào ba đường ác.

Luật Tăng-kỳ dạy: Vào thời quá khứ, có một đàn gà ở trong một rừng cây ăn quả. Lúc ấy, có một con cáo đến ăn hết đàn gà chỉ còn sót lại một con gà mái. Bấy giờ, có con quạ đi lại với con gà mái nên gà mái sanh con. Lúc con học kêu, quạ nói kệ:

Con này không phải ta

Cha đồng trống, mẹ xóm làng

Hòa hợp sanh con nhỏ

Không quạ, chẳng phải gà

Nếu muốn học tiếng ông

Lại là gà đã sanh

Nếu muốn học tiếng mẹ

Cha nó lại là quạ

Học quạ tợ tiếng gà

Học gà tợ tiếng quạ

Học cả gà lẫn quạ

Hai tiếng đều không thành.

Đây là dụ Đạo nhân trì cấm giới không thuần, trong giống như thiện nhưng miệng nói lời ác, muốn nói lời thiện thì miệng lại xuất ác, muốn nói không thiện mà hình tướng là xuất gia.

Kinh Chặt cây độc có dạy: "Xưa kia ở nước Xá-vệ, có khu vườn của một vị quan nọ sanh ra một cây độc. Người nào đến dạo chơi dưới cây này đều bị đau đầu như muốn vỡ ra, hoặc là bị đau ở thắt lưng. Cây này bị chặt rồi nó cũng sanh lại. Vì cây tốt đẹp nên mọi người đều thích ngắm nhìn. Người nào không biết được sự độc hại của nó mà đến đó liền bị chết. Có người trí bảo nên đốn tận gốc nó. Vừa muốn đào gốc, họ lại sợ chết nên phải suy đi nghĩ lại. Người xuất gia học đạo cũng như vậy. Đức Phật nói kệ:

Chặt cây không tận gốc

Chặt rồi nó lại sanh

Chặt ái không tận gốc

Thường luôn sanh sầu khổ

Giác ngộ được tự tánh

Liền chứng đắc sơ quả.

Bài kệ trong kinh Trâu nghé:

Ác từ tâm sanh

Lại tự làm giặc

Như sắt sanh sét

Sét lại hủy sắt

Cây nhiều hoa quả

Bị chiết lấy cành

Hổ mang ngậm độc

Lại hại thân thể.

Bài kệ trong luật Thiện kiến:

Nếu người khởi tâm sân

Như xe vội vã chạy

Lái xe chế phục nó

Không cho đó là khó

Người chế phục tâm sân

Việc này là khó nhất.

Bài kệ trong kinh Tu-hành-đạo-địa:

Có kẻ do tâm sân

Liền oán hại kẻ khác

Đời sau làm Hổ mang

Hoặc làm loài thú dữ

Thí như bửa cây trúc

Ba tiêu, lừa mang thai

Nó liền hại trở lại

Nên phải phát tâm từ.

Kinh Bách Duyên có dạy: "Một thời Đức Phật ở vườn Trúc Ca-lan-đà nơi thành Xá-vệ. Trong thành ấy có trưởng giả Hiền Diện, có vô lượng của báu không thể nào tính kể. Thế mà trưởng giả thường nịnh hót, quanh co, keo kiệt, tham lam, ganh tỵ, không hề có tâm bố thí, ngay cả loài chim bay ngang qua cũng bị đuổi đi không cho nó đến gần nhà, có Sa-môn hoặc Bà-la-môn nào đến xin thì ông ta dùng lời ác mắng họ. Do đó sau khi qua đời, ông ta làm thân rắn để trở lại giữ tài vật xưa. Nếu có người đến gần của cải đó thì nó lại trừng mắt sân giận hung dữ nhìn họ, làm cho họ sợ hãi chết đứng. Vua Tần-bà-sa-la nghe vậy thì rất hãi hùng. Vua suy nghĩ: "Nay con rắn độc này thấy người thì làm hại. Chỉ có đức Phật mới điều phục được nó". Nghĩ vậy rồi, Vua liền dẫn quần thần đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Phật xong, ngồi qua một bên rồi thưa hết sự việc trước và nói cúi xin Thế Tôn điều phục con rắn này, chớ để cho nó làm hại người". Đức Phật im lặng nhận lời.

Ngày hôm sau, đức Phật đắp y, ôm bình bát đi đến chỗ rắn ở. Rắn thấy đức Phật đến thì sân giận muốn cắn chết Như Lai. Đức Phật dùng năng lực từ bi ở năm đầu ngón tay của Ngài phóng ánh sáng năm màu chiếu đến thân rắn làm cho nó được mát mẻ nên lửa độc tiêu trừ. Do đó, nó hoan hỷ ngẩng đầu lên mọi người xung quanh rồi tự nhủ: "Đây là phước đức ai phóng ánh sáng chiếu đến thân thể ta được mát mẻ, sung sướng không gì bằng".

Bấy giờ đức Thế Tôn thấy rắn đã được điều phục nên Ngài nói về nhân duyên xưa kia. Nghe Phật nói xong, rắn hết sức hối hận, tự trách mình. Nhờ vậy, mây chướng tan đi nên rắn nhớ được kiếp trước: Lúc làm Trưởng giả đã tạo nghiệp ác. Bởi vậy, ở trước đức Phật, nó hết lòng tin kính Ngài.

Đức Phật bảo: "Đời trước ngươi không nghe lời ta khuyên nên nay phải chịu làm thân rắn. Bây giờ, ngươi đã chịu khuất phục thì nên nghe lời dạy bảo của Ta". Rắn đáp: "Con xin tùy thuận theo lời dạy bảo của Ngài". Đức Phật dạy: "Nếu ngươi vâng lời thì nên vào trong bình bát của Ta". Đức Phật nói dứt lời thì nó chui vào trong bình bát. Ngài đem nó vào trong rừng. Nhà Vua cùng quần thần nghe Thế Tôn điều phục rắn độc vào trong bình bát đem đi nên liền cùng dân chúng trong nước đến xem. Rắn trông thấy mọi người thì hết sức hổ thẹn, chán ghét thân hình này liền chết đi nên được sanh lên cõi Trời Đao-lợi. Nó tự nghĩ: "Ta đã tạo phước gì mà được sanh lên cõi Trời". Nó liền quán sát biết được: "Lúc còn ở thế gian ta phải chịu làm thân rắn. May thay được gặp Phật, sanh tâm tín kính, nhàm chán thân rắn ác độc nên được sanh lên đây, hưởng thọ sự khoái lạc của cõi Trời. Nay ta nên trở lại để báo đáp ân Phật". Rắn liền đem hương hoa, ánh sáng chiếu diệu đến trước chỗ Phật. Nó đảnh lễ Ngài, cúng dường xong ngồi qua một bên nghe Phật thuyết pháp, tâm ý sáng tỏ liền đắc quả Tu-đà-hoàn. Ở trước đức Phật, nó nói kệ khen Ngài:

Đại thánh tôn quý nhất Công đức đều đầy đủ Hay khai mở kẻ ngu

Sẽ được đắc đạo quả

Trừ bỏ phiền não dơ Vượt qua biển sanh tử Nay nhờ ân của Phật Được thoát ba đường ác.

Bấy giờ, Thiên tử khen ngợi đức Phật xong, đi nhiễu quanh Ngài ba vòng rồi trở về cung Trời. Lúc Vua Tần-bà-sa-la nghe đức Phật nói về nhân duyên keo kiệt, tham lam thì trong hội chúng ấy có người đắc bốn quả Sa-môn, có người thì phát tâm Vô thượng Bồ-đề. Tất cả đại chúng đều hoan hỷ phụng hành.

Kinh Bách Duyên dạy: "Lúc ở nước Kiều-tát-la, đức Phật cùng chúng Tỳ-kheo muốn đến chỗ cây Lặc-na, vào trong một cái đầm có năm trăm con trâu rất hung dữ. Lại có năm trăm người chăn trâu trông thấy đức Phật dẫn các Tỳ-kheo từ xa đến trong đường này, chúng liền lớn tiếng kêu gọi: "Xin Thế Tôn chớ đi đến con đường này, vì trong bầy trâu ấy có con trâu hung ác, nó thường húc người bị thương nên Ngài khó có thể đi qua được". Phật bảo người chăn trâu: "Các ngươi chớ sợ hại. Nếu con trâu ấy đến húc Ta thì Ta tự biết tránh đi".

Tức thời, con trâu ác liền chạy đến, nó vểnh đuôi, dựng sừng, nhảy cẫng, rống lên rồi nhào đến phía trước. Bấy giờ, ở năm ngón tay của Như Lai hóa làm năm con Sư tử đứng hai bên Ngài, có hầm lửa lớn ở bốn phía xung quanh Ngài. Lúc ấy con trâu ác kia vô cùng kinh hãi, nó nhìn quanh bốn phía để tẩu thoát nhưng không có lối ra, chỉ có một khoảnh đất nhỏ ở phía trước chân Phật là mát mẻ an ổn. Nó liền chạy đến và cảm thấy bình an không còn sợ hãi. Nó vội quỳ xuống, gục đầu, liếm chân Thế Tôn rồi lại ngẩng đầu lên nhìn Ngài. Nó cảm nhận được sự hoan hỷ tràn đầy thân mình.

Lúc ấy đức Phật biết tâm niệm của trâu đã thuần thục nên Ngài vì nó mà nói kệ:

Tâm dữ sanh ý ác

Muốn đến làm hại Ta

Dốc lòng mong chiến thắng

Trở lại liếm chân Ta

Nghe đức Thế Tôn nói kệ rồi con trâu vô cùng xấu hổ. Tự nhiên, tâm ý nó được sáng tỏ, mây chướng tiêu tan nên nó biết được đời trước, lúc ở trong loài người nó đã tạo nghiệp ác. Do đó nó càng thêm xấu hổ, liền bỏ ăn, bỏ uống mà qua đời. Sau khi chết, vừa được sanh lên cõi Trời Đao-lợi tự nhiên nó to lớn như em bé tám tuổi. Nó suy nghĩ: "Ta đã tu phước gì mà được sanh lên cõi Trời này?" Quán sát rồi, nó biết được lúc mình còn ở đời đã làm thân trâu, may nhờ có Phật hóa độ mới được sanh lên cõi Trời. Vậy nay ta hãy trở lại thế gian để báo đáp ân Phật". Nghĩ rồi, nó liền đem hương hoa đến chỗ Phật, ánh sáng rực chiếu nơi Ngài. Thiên tử đảnh lễ dưới chân Ngài rồi ngồi qua một bên. Đức Phật liền vì nó mà thuyết pháp Tứ-đế. Sau khi nghe pháp thì tâm ý được sáng tỏ liền đắc quả Tu-đà-hoàn. Sau đó, Thiên tử nhiễu quanh Phật ba vòng rồi trở về cung Trời.

Sáng sớm hôm sau, năm trăm người chăn trâu đi đến chỗ Phật, đức Phật nói pháp vi diệu làm sáng tỏ tâm ý họ nên tất cả đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, rồi cầu xin Phật cho phép xuất gia làm Sa-môn.

Đức Phật nói: "Lành thay! Tỳ-kheo!" Thì râu tóc tự rụng, pháp phục đắp trên thân, họ liền trở thành Sa-môn, siêng năng tu hành. Tức đắc quả A-la-hán. Các Tỳ-kheo thấy việc này rồi, bạch Phật:

Bầy trâu và năm trăm người chăn trâu này xưa kia đã tạo nghiệp gì mà sanh trong loài trâu? Chúng lại tu phước gì mà được gặp Thế Tôn?

Đức Phật bảo: Các ông muốn biết nhân duyên nghiệp ác xưa kia chúng đã tạo. Nay ta sẽ nói cho các ông nghe. Đức Phật liền nói kệ:

Xưa tạo nghiệp thiện ác

Năm kiếp rồi không mất

Nhờ nhân duyên nghiệp thiện

Nay được quả như vậy.

Trong hiền kiếp, ở nước Ba-la-nại có đức Phật xuất hiện ở đời, hiệu là Ca Diếp. Ở trong giáo pháp ấy có Tỳ-kheo Tam tạng dẫn năm trăm người đệ tử du hành đến nước khác. Ở trong đại chúng có người hỏi đến pháp, nhưng vì không thông hiểu để giải đáp nên Tam Tạng sanh tâm sân giận rồi dùng lời ác mắng họ: "Các ông bây giờ không có sự hiểu biết lại đi hỏi ta thì cũng giống như những con trâu đến húc người vậy". Lúc ấy các đệ tử thấy vậy liền bỏ đi. Vì nhân duyên nghiệp ác của miệng nên trong năm trăm đời thường sanh ra trong loài trâu và người chăn trâu thường tùy tùng theo. Cho đến ngày hôm nay vẫn chưa thoát khỏi thân trâu.

Đức Phật dạy: "Này các Tỳ-kheo! Nên biết Tỳ-kheo Tam tạng kia nay chính là con trâu ác ở trong bầy trâu. Các đệ tử lúc ấy, nay là năm trăm người chăn trâu."

Lúc đức Phật nói về nhân duyên con trâu ác đó thì ai nấy đều tự phòng hộ nghiệp thân, miệng, ý, nhàm chán sanh tử, chứng đắc bốn quả Sa-môn, có người phát tâm Vô thượng Bồ-đề.

Khi nghe lời đức Phật dạy xong, tất cả đại chúng đều hoan hỷ phụng hành. Bài tụng Chánh báo:

Người ngu nhiều sân giận

Bị địa ngục thiêu đốt

Sói vây quanh giành giựt

Rắn độc tranh đến trước

Sân giận cắn xé ăn

Bới tung cả thân thể

Mình tạo thì mình chịu

Lửa sân tranh nhau đốt.

Bài tụng Tập báo:

Tâm sân nhiều độc hại

Trầm luân đường ác khổ

Sau khi được làm người

Dư báo theo não hại

Người thích tìm lỗi lầm

Hiềm khích như cỏ độc

Điều ấy không có lợi

Ngu sân có gì quý?

Thứ 10: Duyên tà kiến

Trước tiên hội nhập vào Phật pháp cần phải có tín tâm làm đầu. Thí như có người đến núi báu, nếu không tin có châu báu thì tay không mà trở về. Thế nên trong kinh dạy: "Người ngu không biết nhân quả, mê vọng sanh khởi Tà kiến, hủy báng không có Tam bảo, Tứ đế, không họa, không phước, cho đến không có thiện ác, cũng không có nghiệp báo thiện ác, cũng không có đời nay, đời sau chúng sanh thọ sanh thì chính là kẻ phá hoại pháp thiện ác đoạn mất căn lành, chắc chắn sẽ đọa vào địa ngục A-tỳ.

Trong kinh Đại-phẩm có dạy: Người nào không tin, hủy báng kinh Bát-nhã Đại thừa thì sẽ đọa vào Địa ngục A-tỳ trong vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp, chịu nhiều khổ đau, luân chuyển từ Địa ngục này đến Địa ngục khác. Sau khi hết kiếp ở Địa ngục này lại sanh trong Đại Địa ngục ở phương khác, hết kiếp Địa ngục ở phương ấy lại sanh trong Đại Địa ngục ở phương này; hết tội ở Địa ngục lại sanh trong loài Súc sanh và cũng phải trải qua mười phương cõi nước; hết tội Súc sanh lại sanh trong loài người ở chỗ không có phật pháp, bần cùng, hạ tiện, các căn không đủ, thường bị si cuồng, không biết phân biệt, tuy có hiểu biết nhưng vọng sanh tà chấp nên cũng gọi là Tà kiến. Bởi vậy, trong luận Thành-thật có dạy: "Kẻ ngu si có sự sai khác. Vì sao? Không phải tất cả kẻ ngu đều là bất thiện. Nếu ngu tăng thượng trở thành Tà kiến tức thành nghiệp đạo bất thiện. Cho nên từ sự ngu si tăng trưởng Tà kiến tức thành tội nặng, chắc chắn sẽ đọa vào Địa ngục A-tỳ. Tùy theo mỗi loại Tà kiến mà có tội nặng, nhẹ. Tội nhẹ thì có thể chuyển hóa, tội nặng thì không thể thay đổi. Không "Nhân" thấy có "Nhân", không "Quả" thấy có "Quả", đó là tội có thể chuyển đổi. Nên biết nghiệp ác gọi là Tà kiến. Nghiệp thiện là Chánh kiến. Không hủy báng Tứ đế, mê hoặc Thánh đạo, không biết đạo lý từ tâm sanh ra chỉ làm khổ thân để cầu giải thoát như con chó đuổi theo hòn đá mà không biết nguồn gốc của nó". Do đó, luận Đại Trang Nghiêm dạy: "Như khi người bắn Sư tử thì nó tìm đuổi theo người. Như con chó ngu thấy có vật đánh ném thì nó liền chạy theo hòn đá mà không biết nguồn gốc. Nói Sư tử là dụ cho người trí thông hiểu tìm rõ nguồn gốc để diệt phiền não. Nói con chó ngu tức là dụ cho ngoại đạo bị năm ngọn lửa đốt thân, không biết được là do tâm làm nguồn gốc. Thế nhưng các phàm phu ngu si đa số đều mê hoặc Chánh đạo, không biết quán sát thân tâm vốn là không có Ngã, chỉ tu khổ hạnh, lấy đó làm đạo cũng như ngoại đạo mê vọng, thực hành theo tà pháp, chấp chặt vào sự sai lầm trái với chân lý nên thành pháp ác". Cho nên luận Trí Độ dạy: "Tà kiến là tội nặng nên dù có trì giới…nơi thân, miệng có tốt đi nữa cũng đều theo Tà kiến, vì tâm ác bất thiện". Như thí dụ Phật tự nói: "Gieo trồng giống khổ dù cho bốn đại đã thành đều tạo ra khổ. Cũng vậy, người Tà kiến dù có trì giới tinh tấn đều thành pháp ác. Những kẻ không chấp dù ít hành bố thí nhưng không chấp vẫn dễ dạy. Kẻ chấp chặt thì khó hóa độ, dù không tự hại mình thì cũng làm tổn thương người khác". Cho nên, Luận Thành Thật dạy: "Thà không làm, chớ đừng làm theo Tà đạo mà đến khi thân hoại mạng mất sẽ phải đọa vào đường ác".

Kinh Niệm Chánh Pháp dạy:

Vua Diêm-la nói kệ trách người mới phạm tội:

Người Tà kiến ngu si

Bị lưới si trói buộc

Nay đọa Địa ngục này

Ở nơi biển khổ lớn

Ác kiến thiêu hết phước

Hèn hạ nhất loài người

Người sợ Địa ngục trói dạy:

Đó là phòng nhà ngươi

Hoặc quyến thuộc Tà kiến

Người ấy không trí tuệ

Đi khắp các Địa ngục

Bị oan gia phiền nhiễu

Tâm là oán đệ nhất

Oán này là ác nhất

Oán này trói buộc người

Dẫn đến chỗ Diêm vương.

Bấy giờ đức Thế Tôn nói kệ:

Ngu như cá lấm bùn

Trụ yêu thích phòng nhà

Tạo nghiệp thì vui cười

Thọ khổ thì khóc than.

Bài kệ trong kinh Tu Hành Đạo Địa:

Miệng kia có ngu si

Tâm ngươi đầy mê ám

Không thể nghĩ đến ác

Cũng không thể nghĩ thiện.

Nằm ngủ thì mê mờ

Mọi việc không thể làm

Như nấu nướng trong bão

Thức ăn không thể chín

Huân tập nhiều ngu si

Các căn không đầy đủ S

anh trong loài trâu, dê

Sau đó đọa Địa ngục.

Trong kinh Nguyệt Quang đồng tử cũng gọi là kinh Thân Nhật có Lúc ấy có Trưởng giả tên là Thân Nhật nhận lời của Lục sư Ngoại đạo muốn thỉnh Phật và chúng Tăng đến nhà mình để hại chết. Ngoại đạo bảo: "Trong, ngoài nhà Trưởng giả đào hầm sâu năm, sáu thước, trong đó đổ hơn nữa hầm than lửa và dùng tấm tôn mỏng che lên. Trên đó lại phủ một lớp đất mỏng. Trong thức ăn dọn ra đều có độc. Nếu hầm lửa không giết chết họ thì thức ăn độc cũng đủ hại, dùng mưu đồ này thì lo gì mà họ không chết". Trưởng giả làm theo lời dặn, Ngoại đạo rất hoan hỷ.

Lúc ấy Thân Nhật đi đến chỗ Phật, ân cần thỉnh Ngài và Thánh chúng. Bấy giờ, đức Thế Tôn thương xót kẻ cuồng si muốn tế độ họ nên Ngài im lặng nhận lời. Trong lòng Thần Nhật vui mừng "quả đúng như mưu kế".

Ngay cả lửa độc của núi Tu-di, thiêu đốt ngàn cõi nước hay mũi nhọn của đao kiếm cũng không thể đủ sức làm tổn hại một sợi lông tơ của Phật. Nay chúng muốn dùng hầm lửa, thuốc độc mà muốn làm hại Phật thì cũng giống như ruồi, muỗi mà muốn làm sụp đổ núi Thái sơn. Như cánh của ruồi, của mối đất mà muốn che mặt Trời, mặt Trăng thì chỉ thêm hại đến mình, chi bằng chúng phải sớm hối cải.

Bấy giờ, Trưởng giả bị tội lỗi ngăn che, tâm không sáng tỏ. Đức Thế Tôn nghĩ: "Nay Ta nhận lời mời của Trưởng giả không giống như thường lệ. Ngài liền hiện thần thông làm chấn động khắp mười phương thì năm ngàn Thánh chúng cùng các Long thần bay trên không, đi dưới đất nhiều vô số không thể tính kể, cùng một lúc đến nhà Trưởng giả để làm việc lợi ích. Phật dùng thần đức biến hầm lửa thành ao bảy báu đầy đủ tám vị, thức ăn độc biến thành thức ăn ngon của cõi Trời. Lục sư Ngoại đạo kinh hãi cùng nhau tẩu thoát. Còn Trưởng giả thì thuần phục, đảnh lễ dưới chân Phật rồi thuật lại sự việc. Lúc ấy Trưởng giả biết giác ngộ theo Phật và được Ngài cứu độ. Tất cả mọi người đến trong hội đều được an lạc trong pháp âm, được phước, được độ nhiều không thể tính kể.

Trong kinh Quán Phật Tam Muội có dạy: "Bấy giờ, Thế Tôn thưa phụ vương: "Trong thành Xá-vệ, ở nhà Trưởng giả Tu-đạt có một nô tỳ già tên là Ni-đê-la. Bà ta rất siêng năng trong công việc nhà. Thấy vậy, Trưởng giả giao chìa khóa, ủy thác tất cả công việc chi, tiêu trong nhà cho bà. Tu-đạt thỉnh Phật và chúng Tăng để cung cấp những thứ cần dùng. Lúc ấy có Tỳ-kheo bệnh nên cầu xin nhiều vật dụng. Bà già keo kiệt, tham tiếc liền nỗi sân, cơ hiềm phật pháp cùng chúng Tăng. Do đó bà ta nói: "Trưởng giả của ta ngu si nên bị mê hoặc mà chấp nhận pháp thuật của Sa-môn. Những kẻ khất sĩ ấy cầu xin không biết chán. Có đạo nào mà như thế". Nói xong, bà ta phát nguyện ác: "Đến lúc nào thì ta mới được khỏi nghe danh Phật, khỏi nghe tên Tăng".

Lời nói ấy truyền đi khắp thành Xá-vệ. Nghe lời nói này, phu nhân Mạt-lợi than: "Trưởng giả Tu-đạt như hoa sen thơm được mọi người ưa mến. Thế mà tại sao ông ta lại có rắn độc bảo hộ". Phu nhân liền cho gọi vợ Tu-đạt đến nói: "Người nô tỳ già ở trong nhà ngươi đã nói lời ác hủy báng phật pháp. Tại sao ngươi không đuổi bà ta đi."

Vợ Trưởng giả quỳ xin: "Thưa Phu nhân, Ương-quật-ma là người hung ác mà đức Phật còn có thể điều phục được, huống chi nô tỳ già này".

Mạt-lợi nghe vậy thì hoan hỷ nói: "Ngày mai ta thỉnh Phật, nhà ngươi sai nô tỳ đến trong lúc thọ trai".

Hôm sau, Trưởng giả sai nô tỳ đem đầy bình vàng đến trợ giúp Vua cúng dường. Mạt-lợi thấy bà ta đến liền nói: "Người Tà kiến kia, nếu mà được Phật hóa độ thì có lẽ ta sẽ được lợi ích".

Lúc ấy, đức Phật đi vào cửa chánh. Nan-đà hầu bên phải, A-nan hầu bên trái, La-hầu-la đi sau Phật. Bà lão trông thấy đức Phật thì trong lòng rất kinh hãi đến nỗi sởn gai ốc. Đức Phật nói: "Người ác kia, đi theo sau Ta". Tức thì bà ta chạy trốn theo cái lỗ nhỏ của chó đi ra. Cửa liền đóng lại, các cửa đều đóng bít, chỉ có một cửa chính mở ra. Người nô tỳ già lại lấy quạt để che mặt. Đức Phật ở phía trước làm cho cái quạt của bà trong như tấm kính, không còn ngăn cản. Bà ta quay mặt về hướng Đông thì thấy hướng Đông có Phật. Hướng Nam, Tây, Bắc cũng vậy. Bà ta ngẩng đầu nhìn lên, phương trên cũng có Phật. Bà cúi đầu xuống đất, đất hóa thành Phật. Bà lấy tay che mặt thì đầu mười ngón tay đều hóa thành Phật. Bà lão nhắm mắt nhìn tâm liền được khai ngộ, thấy hư không hóa Phật đầy khắp mười phương.

Lúc ấy trong thành có hai mươi lăm Chân-đà-la nữ, lại có năm mươi Bà-la-môn nữ và các dòng tộc khác đến cùng phu nhân Mạt-lợi. Trong cung gồm năm trăm người nữ, những người không tin Phật khi trông thấy đức Phật Như Lai bước đi trên không, vì bà lão mà hiện vô số thân thì họ đều phá bỏ Tà kiến, đê đầu đảnh lễ Phật và nói: "Nam mô Phật". Xướng lên rồi thì họ liền trông thấy Hóa Phật nhiều như rừng nên họ đều phát tâm Bồ-đề. Bà lão Tà kiến vẫn chưa sanh lòng tin nhưng nhờ được gặp Phật nên trừ diệt tội sanh tử trong tám mươi vạn ức kiếp. Được gặp Phật rồi, bà ta vội chạy về nhà thưa với Trưởng giả: "Ngày nay, thình lình ta phải đối diện việc đại ác, trông thấy Cù Đàm ở cung Vua tạo các sự huyễn hóa, thân như núi vàng, mắt như hoa sen xanh, phóng ra ánh sáng thù thắng". Nói xong, bà ta vào trong lồng tre, dùng trăm tấm vải mỏng che trên lồng tre, dùng bạch điệp quấn đầu, nằm ở chỗ tối tăm.

Đức Phật trở về tinh xá, Mạt-lợi bạch Phật: "Xin Ngài hóa độ người đàn bà tà kiến này, chớ trở về tinh xá". Đức Phật dạy: "Người này tội chướng nặng nề, không có duyên với Như Lai. Bà ta có duyên lớn với La-hầu-la. Đức Phật ra về rồi sai La-hầu-la đến nhà Tu-đạt độ bà lão kia. La-hầu-la hóa làm Chuyển luân Thánh vương, một ngàn hai trăm năm mươi Tỳ-kheo hóa làm Thiên tử cùng đến nhà Tu-đạt, biến bà lão thành ngọc báu nữ.

Lúc ấy Thánh vương dùng châu như ý chiếu sáng mặt người nữ làm cho bà ta trông thấy như ngọc báu nữ. Do đó bà ta càng hoan hỷ gấp bội mà nói: "Các Sa-môn lớn tiếng đàm luận nói có đạo nhưng không thành tựu bậc nhất. Chỉ có Thánh vương xuất hiện ở đời làm cho ta được nhiều lợi ích, làm cho ta đang già nua lại được như ngọc báu nữ". Nghĩ vậy rồi, bà đảnh lễ Thánh vương. Lúc ấy thần Điển Tạng tuyên nói về Thập thiện. Nghe xong bà ta vô cùng hoan hỷ, vội làm lễ, hối hận tự trách, tâm được điều phục. Bấy giờ La-hầu-la và các Tỳ-kheo hiện lại nguyên hình. Bà lão thấy rồi liền nghĩ: "Phật pháp thanh tịnh không bỏ chúng sanh. Giống như ta là người hung ác mà còn được hóa độ". Bà liền thọ trì năm giới, chứng đắc Tu-đà-hoàn. La-hầu-la dẫn bà đến chỗ Phật làm lễ sám hối tội lỗi đã tạo và bà cầu xin xuất gia.

Sau khi chứng quả A-la-hán, bà lão hiện mười tám pháp biến ở giữa hư không. Thấy vậy, Vua Ba-tư-nặc và phu nhân Mạt-lợi đều bạch Phật: "Bà lão ấy trước đây có tội lỗi gì mà sanh làm nô tỳ, lại có phước gì mà được gặp Phật đắc đạo?"

Đức Phật bảo Vua: "Quá khứ lâu xa, có đức Phật xuất hiện ở đời hiệu là Nhất Bảo Cái Đăng Vương. Sau khi đức Phật ấy nhập Niết bàn, trong thời tượng pháp, có Vua Tạp Bảo Hoa Quang có một người con tên là Khoái Kiến. Khoái Kiến xuất gia học đạo mà tự ỷ mình là con Vua nên thường kiêu mạn. Hòa thượng nói nghĩa "không" sâu xa của kinh Bát nhã Ba-la-mật cho Khoái Kiến nghe. Vương tử nghe rồi lại lầm hiểu tà thuyết. Sau khi vị thầy diệt độ, Khoái Kiến nghĩ: "Đại Hòa thượng của ta hoàn toàn không có trí tuệ, chỉ biết tán thán về nghĩa "Không". Ta nguyện đời sau không gặp nhau vậy. A-xà-lê của ta có trí tuệ biện tài, nguyện đời đời thường làm thiện tri thức của ta". Nghĩ vậy rồi liền dạy đồ chúng cùng hành Tà kiến. Tuy trì cấm giới nhưng do hủy báng Bát nhã, lầm hiểu theo tà thuyết nên sau khi qua đời thì rơi vào Địa ngục A-tỳ chịu khổ vô cùng trong tám mươi ức kiếp. Lúc ra khỏi Địa ngục thì làm người nghèo hèn, trải qua năm trăm kiếp thân bị mù, si, không mắt, một ngàn hai trăm kiếp thân thường làm nô tỳ.

Đức Phật bảo Đại vương: "Hòa thượng lúc ấy, nay là thân Ta. A-xà-lê nay là La-hầu-la. Tỳ-kheo con Vua nay là bà lão. Đồ chúng đệ tử nay là những người nữ Tà kiến phát tâm Bồ-đề.

Kinh Tát-giá-Ni-kiền-tử có dạy: Xưa kia lúc Phật còn ở đời, nơi thành Uất-xà-diên có Vua Nghiêm Xí nghe Tát-giá-Ni-kiền-tử nói:

"Nếu có người ác không tin Tam bảo, thiêu đốt chùa tháp, kinh điển, hình tượng, dùng lời ác chê bai nói người tạo tác không có phước đức gì, người cúng dường thì hiện tại bị hao tổn, tương lai không ích lợi gì, hoặc nghi ngờ về chùa tháp và các hình tượng rồi hủy hoại nơi ấy, phá bỏ đem để chỗ khác, hoặc phá phòng nhà của Sa-môn, hoặc lấy vật của Phật, Pháp, Tăng như vườn rừng, ruộng nhà, voi ngựa, xe cộ, nô tỳ, lục súc, y phục, ngọa cụ, tất cả châu báu, hoặc bắt Sa-môn làm việc quân dịch, trách mắng họ, bảo lột cà sa, bắt hoàn tục, hoặc có lúc thì khinh lờn, đùa bỡn, lúc thì hủy nhục, mắng nhiếc chê bai, hoặc dùng gậy, cây tự tay quất đánh, hoặc dùng các vật khác làm hại thân họ bị thương, thì xếp vào tội gì trong chúng sanh?

Đáp: Đại vương, người này thuộc vào hạng chúng sanh ác nghịch. Đại vương, nên biết đó là thuộc hạng chúng sanh bị trị tội rất nặng. Vì sao? Vì đã tạo tội căn bản rất nặng. Có năm tội thuộc về tội căn bản:

1. Phá hoại tháp chùa, thiêu đốt kinh tượng, lấy vật của Tam bảo, hoặc do mình tự làm, bảo người làm hay thấy người làm mà hoan hỷ trợ giúp. Đây là tội nặng căn bản thứ nhất.

2. Hủy báng pháp ba thừa, che dấu tội ác. Đây là tội nặng căn bản thứ hai.

3. Nếu có Sa-môn tín tâm xuất gia, cạo bỏ râu tóc, thân mặc cà sa, hoặc có người trì giới lại đem bắt nhốt vào ngục, dùng xiềng xích trói buộc, sai đi quân dịch, trách mắng đủ điều, hoặc bắt cởi bỏ cà sa, ép buộc hoàn tục, hoặc giết chết họ. Đây là tội nặng căn bản thứ ba.

4. Trong năm tội nghịch, nếu tạo một tội thì đó là tội nặng căn bản thứ tư.

5. Hủy báng tất cả đều không có nghiệp báo thiện ác, suốt đời thường làm mười nghiệp bất thiện, không sợ đời sau, tự mình làm hoặc bảo người làm và chấp chặt không bỏ. Đây là tội nặng căn bản thứ năm.

Nếu người phạm tội nặng căn bản như thế mà không tự sám hối thì nhất định tất cả các căn lành đều bị đốt cháy, sẽ vào Địa ngục lớn chịu khổ không bao giờ dứt, không có thời hạn ra khỏi. Nếu trong nước nào có người ác này thì Tam bảo bị hủy diệt, tất cả La-hán, chư Phật, Thánh nhân đều bỏ nước mà đi. Chư Thiên đau xót, Thiện thần không ủng hộ, mọi người giết hại nhau, giặc nổi loạn khắp nơi, Long vương lẫn trốn, nước khô cạn bất thường, mưa gió không đúng thời, ngũ cốc không thu hoạch được, nhân dân đói khát, dần dần ăn nuốt nhau, xương trắng đầy đồng, vô số bệnh tật, chết chóc đầy dẫy. Tất cả dân chúng không biết suy nghĩ về tội lỗi này mà trở lại oán trách chư Thiên và Thiện thần.

Kinh Quán Phật Tam muội có dạy: Có bảy tội nặng. Trong mỗi một tội đều có thể làm cho chúng sanh đọa vào Địa ngục A-tỳ, trải qua tám vạn bốn ngàn đại kiếp:

1. Không tin nhân quả.

2. Hủy báng không có mười phương Phật.

3. Đoạn việc học Bát nhã.

4. Phạm bốn tội nặng, lừa dối ăn của tín thí.

5. Dùng vật của Tăng.

6. Phá phạm tịnh hạnh Tỳ-kheo-ni.

7. Hành bất tịnh hạnh với thân quyến.

Kinh Tiểu ngũ trược có dạy: Tội ngũ nghịch phân biệt có năm hạng:

1. Ngạo mạn với cha mẹ mà phụng sự Quỷ thần.

2. Giết Vua.

3. Khinh khi bạc đãi kẻ hậu sanh.

4. Coi rẻ thân mạng, quý trọng tài vật.

5. Bỏ phước, theo họa.

Trong Kinh Trung A-hàm, đức Phật dạy các Tỳ-kheo: "Nếu người phàm tục ngu si, thân tạo ác, miệng nói ác, ý hành ác hạnh thì sau khi qua đời sẽ sanh vào cõi ác trong Địa ngục Nê-lê, chịu nhiều sự thống khổ, không có được một phút an vui."

Như có kẻ ăn trộm bị bắt được giao cho Vua trị. Vua liền bắt kẻ ấy, rồi ra lệnh cai ngục vào lúc sáng sớm dùng trăm cái kích để đâm, nhưng kẻ ấy vẫn còn sống. Đến trưa, Vua lại ra lệnh dùng hai trăm cái kích để đâm, kẻ ấy vẫn còn sống. Đến chiều tối Vua lại ra lệnh dùng ba trăm cái kích để đâm, phá nát thân mạng nhưng kẻ ấy vẫn còn sống.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: "Ý các ông thế nào? Kẻ ấy có bị cái kích làm khổ không? Khi một cái kích đâm vào đã đau đớn, huống chi ba trăm cái."

Đức Phật liền lấy một ít cát đá như hạt đậu ở trong tay và bảo các Tỳ-kheo: Cát đá ở trong tay Ta đem so với đá ở núi Tuyết thì ở đâu nhiều hơn?

Các Tỳ-kheo thưa: "Đá ở núi tuyết quá nhiều không thể dùng để ví dụ."

Đức Phật dạy: "Đau khổ bị ba trăm cái kích đâm đem so với khổ ở Địa ngục thì như một ít cát đá trong tay Ta. Khổ ở Địa ngục thì gấp trăm ngàn lần như đá ở núi Tuyết không thể ví dụ được. Đau khổ trong Địa ngục Nê-lê như thế nào?

Nếu có chúng sanh đọa trong Địa ngục Nê-lê thì bị ngục tốt dùng búa thui lửa bổ thân ra làm tám mảnh và đem để ở bốn phương, phải trải qua trăm ngàn năm như thế, đau khổ vô cùng mà không chết được; lúc mong được hết khổ lại ngồi nơi giường sắt, bị kìm kẹp sắt miệng, nuốt hòn sắt nóng, phải trải qua trăm ngàn năm như thế; lại ngồi giường sắt, bị nước đồng đổ vào miệng, phải trải qua trăm ngàn năm như thế; lại nằm nền sắt, bị sắt nóng đâm vào đầu, vào thân, phải trải qua trăm ngàn năm như thế; lại lè lưỡi ra liếm nền sắt, bị đinh đóng vào lưỡi như trương da trâu, phải trải qua trăm ngàn năm như thế; lại kéo cổ, gân buộc ở trên xe, phải trải qua trăm ngàn năm như thế; lại đốt nền sắt rồi bắt đến đó, trải qua trăm ngàn năm như thế; lại bắt đứng trên núi lửa, máu thịt tiêu tan, lúc dơ chân lên thì sống lại, phải trải qua trăm ngàn năm như thế; lại bỏ vào nồi để nấu, phải trải qua trăm ngàn năm như thế, đau khổ vô cùng mà không chết được. Đến lúc xét thấy hết tội thì mới được ra khỏi. Đây là sự thống khổ trong Địa ngục Nê-lê. Hết tội ở Địa ngục lại sanh vào loài Súc sanh phải luôn ở chỗ tối tăm và chúng thường ăn nuốt lẫn nhau, chịu khổ vô lượng không thể kể hết. Tội Súc sanh hết nếu được làm người thì rất khó giống như rùa mù gặp bộng cây nỗi. Khi sanh trong loài người thì nghèo nàn hèn hạ, bị người sai khiến, nhan sắc xấu xí, hoặc các căn bị tàn tật, thiếu khuyết, hoặc bị chết yểu. Nếu tạo nghiệp ác thì thân chết đi rồi sống lại luân chuyển mãi mãi ở trong Địa ngục Nê-lê, không thể tính được.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: Phàm phu ngu si tạo các hạnh ác nơi thân, miệng, ý nên mắc tội như vậy.

Phật dạy: Nếu người có trí tuệ tạo hạnh lành nơi thân, miệng, ý thì khi qua đời sẽ được sanh ở cõi lành, hoặc được sanh ở cõi Trời hưởng thêm sự an lạc. Chẳng khác nào Chuyển luân vương đầy đủ bảy báu và bốn thứ diệu lạc trong nhân gian.

Phật bảo các Tỳ-kheo: Ý các ông nghĩ sao? Đó có phải là an lạc không?

Các Tỳ-kheo đáp: Một báu, một diệu lạc còn an lạc huống chi là bảy báu, bốn diệu lạc.

Đức Phật lại lấy một ít cát rồi bảo các Tỳ-kheo: Cát đá ở trong tay Ta đem so với đá ở núi Tuyết thì ở đâu nhiều hơn?

Các Tỳ-kheo thưa: Đá ở núi tuyết nhiều vô lượng không thể ví dụ.

Đức Phật dạy: Sự khoái lạc của Chuyển luân vương so với sự khoái lạc ở trên Trời thì như một ít cát đá trong tay Ta. Sự sung sướng ở trên Trời còn gấp trăm ngàn lần như đá ở núi Tuyết không thể lấy làm ví dụ. Sự sung sướng ở trên Trời như thế nào?

Nếu được sanh lên Trời thì thọ sáu trần tùy ý, hưởng thọ khoái lạc không thể tính kể. Nếu ở trên Trời rồi sanh xuống nhân gian thì được sanh trong nhà Vua chúa, hoặc được sanh trong dòng họ cao sang, giàu có, tôn quý, của báu nhiều vô lượng, tiếng tốt vang xa, đoan chánh thù diệu, được mọi người yêu mến.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: "Nếu người có trí tuệ làm các hạnh lành nơi thân, miệng, ý thì được phước như thế. Đây là sự khoái lạc hữu lậu ở thế gian. Nếu tu căn lành hồi hướng Bồ-đề thì ngay lúc đang ở trong sanh tử cũng được thọ phước báu, cho đến Niết bàn vẫn không hề mất.

Bài tụng Chánh báo:

Sáu giặc tà gian dối Bảy thức loạn trái chơn Hủy báng lý chân chánh Nói dối, sân, tham lam

Ngang ngược tạo nghiệp ác Lời thật không ưa nghe Nhất định vào Địa ngục Chịu đựng muôn sầu khổ. Bài tụng Tập báo:

Tà kiến nghiệp ngu si

A-tỳ thọ gai độc

Hết tội được làm người

Lại tiếp tục Tà kiến

Tà, chánh đã trái nhau

Tự nhiên thành quanh co

Nếu không sửa tâm này

Thì ở mãi lao ngục

CHƯ KINH TẬP YẾU (HẾT - QUYỂN 15)

CHƯ KINH TẬP YẾU

QUYỂN 16

PHẦN THỨ 24: DỐI TRÁ

- Duyên thuật ý

- Duyên giả thân

- Duyên giả trá thuốc độc

- Duyên giả trá tôn quý

- Duyên giả trá khủng bố

- Duyên giả trá nuôi dưỡng

Thứ 1: Duyên thuật ý

Hễ đến với đạo chẳng có gì ngăn cản, chỉ quý ở chỗ trung thực. Cho nên nói lời thiện thì người ở ngàn dặm đều muốn nghe còn nói lời ác thì dù người ở gần bên cũng như điếc. Thế nhưng giáo pháp lưu truyền vào thời mạt pháp, lòng người thường dối gạt, hoặc có kẻ dùng chơn để tạo giả, hoặc tô vẽ sự hư ngụy để dối gạt sự chân chánh. Tất cả đều do con người có lòng tà, chánh còn pháp thì có chân, giả. Khi danh lợi đã xâm nhập thì ta và người cùng tranh hơn. Đối với người thân hiện tại còn không có sự trợ giúp, huống chi đối với kẻ xưa nay vốn xa lạ, do đó khó có thể cùng nhau làm bạn. Cho nên trong kinh có dạy: Tâm chân thật là đạo tràng vì không có sự hư dối vậy.

Thứ 2: Duyên giả thân

Trong kinh Tạp Bảo tạng có dạy: Tất cả sự gian dối, xảo trá, mê hoặc ấy nếu nhìn bên ngoài thì giống như chân thật nhưng bên trong thì ôm lòng gian xảo. Cho nên người trí nên phải quán xét sự chơn, giả. Như xưa kia có Bà-la-môn tuổi đã già nua mà vẫn ham muốn cưới vợ trẻ. Người vợ chê chồng mình già, muốn gian dâm với người khác nên khuyên chồng mở hội thỉnh mời các Bà-la-môn trai trẻ. Chồng nghi vợ mình có lòng tà vạy nên không thỉnh mời. Lúc ấy, con bà vợ trước té vào trong lửa. Người vợ trẻ thấy mà không kéo ra. Bà-la-môn nói: "Con té nhào trong lửa, tại sao không cứu nó?". Người vợ đáp: "Thiếp từ nhỏ đến nay chỉ gần chồng mình, không hề gần một người con trai nào khác. Tại sao bảo thiếp kéo người con trai này". Người chồng già nghe rồi cho rằng lời nói ấy đúng, liền mở đại hội, tập hợp các Bà-la-môn. Bấy giờ, người vợ trẻ liền tư thông với họ. Người chồng trông thấy, hết sức sân giận, liền lấy của báu, bỏ vợ mà ra đi. Lúc đi đường gặp Bà-la-môn nên cùng làm bạn, cùng ngủ. Sáng sớm họ cùng lên đường. Bà-la-môn bảo: "Ở chỗ ngủ tối hôm qua có một lá cỏ dính vào áo tôi. Tôi từ nhỏ đến nay không lấy vật của thế gian nên nay tôi muốn đem lá cỏ này trả lại nơi chủ nhân của nó. Ông thong thả ở lại đây đợi tôi quay trở lại". Bà-la-môn già tin lời nói ấy, lại càng thêm kính mến, hứa sẽ chờ đợi. Bà-la-môn giả cầm lá cỏ vào trong rãnh nằm nghỉ. Một lát sau thì quay trở lại, nói lá cỏ đã trả lại rồi. Bà-la-môn già thấy thuận tiện liền đem của báu gởi cho Bà-la-môn kia. Người kia nhận lấy của báu rồi tẩu thoát. Bà-la-môn già thấy vậy vô cùng sợ hãi và giận dữ.

Bà-la-môn già đi đến một đoạn rồi nghỉ dưới gốc cây. Thấy trong miệng chim sẽ đang ngậm cỏ, chim Quán liền bảo đàn chim: "Các ngươi nên thương yêu nhau, cùng nhau tụ tập ở một chỗ". Đàn chim tin theo lời nói ấy, cùng đến ở một chỗ. Chim Quán đợi đàn chim bay đi liền đến tổ chim kia mổ trứng ăn. Các con chim sắp đến nó lại ngậm cỏ. Đàn chim biết sự dối gạt ấy đều bỏ đi. Nghỉ dưới gốc cây một lúc Bà-la-môn trông thấy một ngoại đạo xuất gia, mặc áo vá nạp, an vui bước đi chậm rãi, miệng bảo chúng sanh đi đi. Bà-la-môn già hỏi: "Tại sao vừa đi vừa nói chúng sanh đi đi". Ngoại đạo đáp: "Người xuất gia thương yêu tất cả chúng sanh, sợ làm tổn thương trùng, kiến nên nói vậy". Bà-la-môn già thấy vậy càng tăng thêm lòng tin, tìm đến nhà ông ta vào lúc chiều tối. Khi nghe tiếng ca vũ, Bà-la-môn đi ra nghe, mới thấy rõ ở trong phòng của ngoại đạo xuất gia có một lỗ đất, trong đó có một phụ nữ đi ra cầm đàn đùa bỡn, hoan lạc với ông ta. Bà-la-môn già thấy vậy, suy nghĩ: "Muôn loài trong thiên hạ không có gì có thể tin được". Ông ta liền nói kệ:

Không buộc nam tử kia

Đem cỏ trả lại chủ Quán,

Sẽ giả ngậm cỏ

Ngoại đạo sợ hại trùng

Miệng bảo nó đi đi

Giả dối, hư ngụy thế kệ:

Tất cả không thể tin

Sẽ đem khổ nạn đến.

Cho nên trong kinh Bát nhã, đức Phật dạy:

Như ta ngày xưa nói

Tất cả sông ngòi

Tất có khúc quanh

Tất cả rừng rậm

Tất có cây cối

Tất cả người nữ

Tất có quanh co

Tất cả tự tại

Tất thọ an lạc.

Thứ 3: Duyên giả trá thuốc độc

Như trong kinh Tạp Bảo Tạng có dạy: Đề-bà-đạt-đa tạo các điều kiện muốn giết Phật nhưng không thành. Lúc ấy, có Bà-la-môn đến ở Thiên Trúc, ông ta giỏi biết về thần chú điều chế thuốc độc. Đề-bà-đạt-đa liền điều chế thuốc độc rồi đem rãi trên đức Phật, nhưng gặp phải lúc gió thổi ngược lại làm cho thuốc độc rơi ngay trên đầu mình. Do đó ông ta ngất xỉu, xuôi chân sắp muốn chết. Các thầy thuốc đều không thể chữa trị. A Nan bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Đề-bà-đạt-đa bị thuốc độc sắp chết.

Đức Phật thương xót nên nói lời chân thật: Từ lúc làm Bồ-tát cho đến khi được thành Phật, Ta thường sanh tâm từ bi đối với Đề-bà-đạt-đa. Ta không hề có sự oán hận ông ta nên đọc nó sẽ tự tiêu mất. Đức Phật nói dứt lời thì độc liền bị tiêu diệt.

Các Tỳ-kheo nói: Hay thay! Hay thay! Thế Tôn! Đề-bà-đạt-đa thường sanh tâm ác đối với Như Lai. Tại sao Như Lai còn lo đến mạng sống của ông ta.

Đức Phật dạy: Chẳng phải ngày hôm nay, Đề-bà-đạt-đa có tâm ác đối với Ta mà quá khứ ông ta cũng vậy.

Các Tỳ-kheo thưa hỏi Phật: Đề-bà-đạt-đa có tâm ác đối với Phật như thế nào ?

Đức Phật dạy: Đời quá khứ, trong thành Ba-la-nại ở nước Ca-thi, có hai Bộ tướng: Tư-na và Ác-ý. Tư-na thường hành thuận theo pháp. Ác-ý thường tạo việc ác, ưa thích dèm pha nên nói với Vua: "Tư-na muốn tạo phản, làm ác".

Nhà Vua liền tống Tư-na giam vào ngục. Bỗng trong hư không có tiếng vang: "Người hiền như thế không có tội lỗi gì tại sao lại bắt trói? Ác-ý ăn trộm của báu trong kho Vua đem để ở chỗ Tư-na mà Nhà Vua cũng không hay biết". Vua liền bảo bắt Ác-ý đem giao cho Tư-na giết chết. Tư-na liền bảo Ác-ý đến sám hối Vua.

Ác-ý biết mình có tội, liền đến Vua Tỳ-đề-ê làm một cái rương đựng hai con rắn ác, chứa đầy thuốc độc tâu Vua Tỳ-đề-ê sai sứ đem dâng cho Vua nước kia. Vua và Tư-na hai người cùng xem chớ sai người khác. Nhà Vua thấy rương báu được trang sức lộng lẫy, lòng rất vui mừng liền gọi Tư-na đến để cùng mở ra xem. Tư-na thưa: "Vật ở phương xa đem đến không nên tự xem một mình. Trái cây từ xa đem đến không được ăn liền. Vì sao? Hoặc có thể do độc làm tổn thương mình".

Nhà Vua nói: "Trẫm muốn xem bây giờ".

Tư-na ân cần khuyên can đến ba lần, nhà Vua vẫn không chịu nghe. Tư-na thưa: "Đại vương không chấp nhận lời nói của thần, thì Đại vương tự xem lấy, thần không thể xem". Nhà Vua liền mở ra xem thì hai mắt mù lòa không thấy được gì. Tư-na cảm thấy ưu sầu, đau khổ muốn chết mất. Ông ta liền sai người đi khắp nơi, qua các nước xa để tìm thầy thuốc giỏi. Sau đó thì tìm được thuốc tốt trị lành mắt cho nhà Vua.

Lúc ấy nhà Vua là Xá-lợi-phất. Tư-na là Ta. Ác-ý là Đề-bà-đạt-đa.