SỐ 2062 — TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI MINH

17/ Truyện Sa-môn Thích Hữu Quyền trụ chùa Hoa Tạng ở Thường Châu

Thích Hữu Quyền hiệu là Y An, con nhà họ Kỳ ở Xương Hóa thuộc Lâm An. Thuở tóc để búi đào đã xuất gia, năm mười bốn tuổi Sư được độ, dốc chỉ siêng năng, cố gắng tham cứu rộng các thứ Điển chương. Năm 18 tuổi biết có chí hướng thượng bèn ra sức tham cầu. Đầu tiên đến tham lễ Ngài Phật Trí Dụ Công chùa Linh Ẩn, bấy giờ Hòa- thượng Vô Am sung chức Đệ nhất tọa. Hữu Quyền vào thất thưa hỏi, Vô Am đem từ gốc vô trụ dựng lập tất cả pháp để hỏi Sư, Sư với thời gian lâu nên có sự tỉnh ngộ đáp rằng: "Trong tối xỏ chỉ qua kim, trong tai ra khí". Vô Am chấp nhận bèn thầm truyền tâm ấn. Đã có sở đắc, tinh tấn càng vững chắc. Một đêm, Sư ngồi thẳng thiền tọa, đến sáng ngày tuy cùng chúng đi dùng cháo mà quên mở bát, vị tăng bên cạnh đưa tay khều, bỗng nhiên đại ngộ, nói kệ rằng:

" Sơn đen Côn lôn nắm cần câu

Buồm xưa cao cột lo nước xiết

Hoa lau trong bóng lộng trăng sáng

Dẫn được rùa mù lên thuyền câu"

Phật Trí càng thêm khen thưởng. Một hôm, Ngài hỏi Sư rằng: "Tâm trùm thái hư, lượng khắp sa giới, lúc ấy thế nào?"-Đáp: "Biển lớn không giữ thây chết". Phật Trí vỗ vào tòa ngồi nói: "Ông này ngày sau sẽ nương vào đó mà chê Phật mắng Tổ". Từ đó, Hữu Quyền rất tự giấu kín tông tích ở giữa vùng Hồ Tương và Giang Triết suốt mười năm, sau đó hoặc nương theo Ứng Am hay Đại Tuệ. Hễ nghe cá các bậc Minh Nhãn túc đức thì liền đến đảnh lễ tham yết. Vô Am ra hoằng hóa làm chủ một đạo tràng, vời Sư về chia tòa nói pháp. Từ đó tiếng tăm vang khắp các nơi, không bao lâu có lệnh của Hoa Tạng, khai đường dạy rằng:

"Thiền, thiền không a dua, chẳng thiên lệch

Lúc mê cách xa ngàn dặm

Khi ngộ chỉ cạnh bờ môi"

Do đó, có vị tăng hỏi Thạch Sương rằng: "Thế nào là Thiền?". Thạch Sương đáp: "Thợ đúc gạch". Có vị tăng hỏi Mục Châu rằng: "Thế nào là Thiền?". Mục Châu đáp: "Lửa dữ đổ dầu dữ để nấu". Có vị tăng hỏi Thủ Sơn rằng: "Thế nào là Thiền?". Thủ Sơn đáp: "Con khỉ leo lên cây, đuôi liền với đầu". Sư nói: "Đạo không ngang dọc, đứng chỗ trơ trọi, nhưng ba vị Đại lão ấy mà thực hành thì đường trước mở rộng, dụng bỏ ngoài Linh cơ. Nên căn cứ chính phục của nạp tăng mà xem xét tương lai có sự hơn kém. Một người thì như Trương Lương vào trận, một người như Hạng Vũ dụng binh, một người như Khổng Minh liệu giặc. Nếu người biện bạch được thì có thể ngang hàng với Phật Tổ. Tuy như vậy, nhưng bỗng xuất lai nói lời thoại của Trưởng lão có hai cây cọc rồi. Vừa đến nói Đạo, Đạo không ngang dọc, không a dua, không thiên lệch, mà nay lại có chia ra nhiều hơn kém. Vả lại làm sao chỉ đáp, lại giao tất cả mà nắm tay lên núi, đồng dốc sức từ cổ họng xuất khí, tự nhà mình biết". Đến mùa Thu năm Canh Tý (1180) nhằm niên hiệu Thuần Hy, Sư thị hiện bị bệnh nhẹ, viết kệ để lại rồi hóa. Trà-tỳ xong răng và lưỡi không bị cháy và xá-lợi năm mầu nhiều vô số. Xây tháp thờ Sư.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI MINH

(Quyển bảy hết)

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI MINH

QUYỂN 8

CHƯƠNG BA: TU TẬP THIỀN ĐỊNH TRONG PHẦN THỨ 4 CHƯƠNG III

(Chánh truyện có mười bảy vị, phụ có sáu vị)

1. Truyện Sa-môn Thích Đức Thăng trụ chùa Vân Cư ở Quân Nam Khương.

Thích Đức Thăng hiệu là Ngoan Am, con nhà họ Hà ở Hán Châu. Thuở nhỏ chìm đắm trong bụi trần, hơi lớn lên mới tỉnh mộng, năm hai mươi tuổi được độ, tâm đặt nơi các trường giảng, đối với ba học bốn chúng, dùng nghĩa hổ để suy ra, bỗng nhiên chi giải tự hiềm nên phiên nhiên dễ thường, lại đến tham yết Hòa-thượng Văn-thù Đạo xin chỉ bày yếu chỉ quan trọng của Phật Pháp, Hòa-thượng Đạo nói kệ rằng:

"Khiết đan đánh phá trại Ba-tư

Cướp được châu báu trong làng

Khất thực đứng ở ngã tư đường

Trên lưng đeo cái Đãy phong lưu!"

Đức Thăng suy nghĩ định đáp, Hòa-thượng Đạo liền quát rằng: "Chớ lầm". Từ đó Sư lui về tham cứu ba năm mới lãnh hội được ý chỉ trước. Sư vào núi Mân Cổ, lễ hầu Ngài Trúc Am, hỏi rằng: "Quốc sư chưa vượt Thạch môn, ý câu ấy thế nào?". Trúc Am ứng thanh đáp: "Ngôn ngữ nhàn". Đức Thăng ngay lời nói đó được đốn ngộ. Về sau có vị tăng hỏi: "Thế nào là vô vị chân nhân?". Đức Thăng đáp: "Lúc nghe thì giàu sang mà sau thì thấy nghèo hèn". Thích Tuệ Ôn hiệu là La Am, con nhà họ Trịnh, sanh ở Phước châu, cùng với Đức Thăng cùng nương Ngài Trúc Am ở phía đông. Không bao lâu vì việc gì Ngài Trúc Am qua đời nên tự trong lòng chưa an nhiên, lại tham yết Cao Am tỏ ngộ Nam Hoa, rõ Thảo Đường, trong các bậc Kỳ Túc, đều được ban lời. Gặp Trúc Am dời đến Mân Càn Nguyên, Tuệ Ôn lại trở về, Tỉnh Am nói: "Tình sanh thì trí cách, tưởng biến thì thể khác thường, chẳng dùng dừng tù nuôi lớn trí, Đạo đem một câu đến". Tuệ Ôn hốt nhiên đại ngộ, vào trình kệ rằng:

"Bức ra toàn thân là miệng, đâu ngại mắng gió chửi mưa?

Đêm qua thôn trước, hổ dữ giết chết con trùng lớn ở Đại nam"

Trúc Am chấp nhận. Về sau trú tại Lang sơn thuộc Thông châu, Tuệ Ôn cùng Đức Thăng xây dựng Trúc Am thành một nơi dẫn đạo tốt.

2. Truyện ngài Sa-môn Thích Tự Viên trụ chùa Vân Cư ở Nam Khang Quân

Thích Tự Viên hiệu là Phổ Vân con nhà họ Ung ở Miên Châu. Từ kiếp trước vốn có linh căn nên còn tuổi nhỏ đã cắt ái. Tham dục khô như cá thoát lưới, vào vườn Đạo tợ gió vờn ngô đồng. Năm mười chín tuổi, thi Kinh được khen tặng từ điệp. Sau khi xuất gia, trước tiên tham tầm Luật tông, tác phạm chỉ trì đều sáng trong như ngọc, suốt năm năm ròng trầm ngâm trong biển Pháp, sau mới vượt ải đi xuống phương nam tham yết, khắp bốn chúng đều suy tôn là anh tuấn, khấu lễ tất cả các vị tôn túc. Mới đến Long môn, tình cờ rảo bước dưới hành lang, thấy tượng vẽ Người Hồ trên vách, bỗng nhiên có sự tỉnh ngộ, đến tối bạch cùng ngài Cao Am, Cao Am nêu kệ Pháp Nhãn rằng:

"Đầu đội mão chuột mèo

Nói chẳng cho người hiểu

Lưng đeo dùi sừng dê

Phải có người dịch ra"

Cao Am liền gắp lửa chỉ bày cho, nói rằng: "Ta dịch cho ông rồi!". Tự Viên ngay lời nói đó đại ngộ, trình kệ rằng:

"Ngôn ngữ nước ngoài chẳng thể cùng

Mây nổi dưới đình cùng lúc thông

Cửa miệng rộng lớn không ngằn mé

Nuốt hết Dương kỳ cỏ gai bồng!"

Cao Am gởi Tự Viên đến hầu Phật Nhãn, Phật Nhãn nói: "Đạo ta truyền về phương rồi".

Thích Thiện Năng cũng là người kế thừa Pháp môn của Cao Am, vốn dòng họ Nghiêm Lăng, không rõ họ tên. Một hôm, Cao Am rao khắp để chọn rau, kế đến Cao Am biết duyên của Thiện Năng đã chín muồi, bỗng ném con mèo vào bụng Thiện Năng, Thiện Năng suy nghĩ để trả lời, bị Cao Am túm ngựa áo xô té, hoát nhiên Đại ngộ, đứng dậy chỉ mỉm cười mà thôi. Trải qua thời gian lâu dài theo hầu Cao Am nên hương Đức lan xa, kẻ tăng người tục đều khuynh tâm, trời người đều ủng hộ. Sư ra hoằng hóa trú trì chùa Trung tế ở Phước châu. Người đời tôn xưng Tự Viên và Thiện Năng là hai cây cờ Pháp.

3. Truyện Sa-môn Thích Ngạn Sung ở chùa Tịnh Từ phủ Lâm An

Thích Ngạn Sung hiệu là Khẳng Đường, con nhà họ Hàng ở Tiềm Thạnh, khi còn nhỏ tuệ tánh Sư đã sáng ngời, gốc lành sẵn có bên trong, mới sanh mà biết có chí nguyện thoát khỏi sự ràng buộc của trần ai, bèn nương theo Thích Nghĩa Kham ở viện Minh Không, cạo tóc xuất gia, suốt năm hạ học luật, chỉ một bình bát thân hành tìm đến chỗ Ngài Đại Ngu Hoằng Trí, Chánh Đường Đại Viên, sau đó nghe một vị tăng nêu lời Đông Lâm Nhan dạy chúng rằng: "Ta đây không có gì huyền diệu, chỉ có trát gỗ canh sắt cơm đinh, giao cho các ông nhai ăn!". Ngạn Sung thầm vui mừng thẳng đến tham yết trình bày chỗ thấy biết. Đông Lâm dạy rằng: "Xét theo chỗ thấy của ông chính là bị giam giữ trong hiểu biết". Ngạn Sung đem tất cả sở đắc từ trước đồng một lúc buông bỏ, chuyên chú nhất tân tinh cần tham cứu. Một hôm, nghe vị tăng bên cạnh nêu: "Lúc Nam Tuyền dạy đạo, người đương thời thấy một gốc hoa này tương tợ như mộng". Bèn im lặng tự hiểu rằng: "Đánh cỏ chỉ cần rắn làm cho kinh sợ". Hôm sau vào thất, Đông Lâm hỏi: "Đâu là chỗ của Nham Đầu thầm khải ý ấy?". Ngạn Sung nói: "Hôm nay đánh bại lão giặc đó". Đông Lâm nói: "Tánh mạng Đại sư Đạt-ma ở trong tay ông". Ngạn Sung suy nghĩ định mở miệng, bỗng nhiên bị Đông Lâm cho một thoi vào ngực, liền Đại ngộ, mồ hôi tuôn ướt lưng, cúi đầu nói rằng: "Lâm Tế dạy Hoàng Bá Phật Pháp không nhiều người, đâu phải là lời nói luống dối ư!". Bèn trình kệ rằng:

"Vì người phải thấu triệt

Giết người phải thấy máu

Đức Sơn cùng Nham Đầu

Muôn dặm một roi sắt"

Đông Lâm rất hài lòng về Ngạn Sung.

4/ Truyện Sa-môn Thích Chân Từ trụ chùa Trí Giả ở Vụ Châu

Thích Chân Từ hiệu là Nguyên Am, con nhà họ Lý ở Đồng Xuyên. Vừa tuổi búi tóc đã kính mến sự không tịch, thích đến cảnh già-lam, khẩn cầu cha mẹ, nương theo Đại sư Viên Đảnh Viện Chánh Pháp ở Thành đô, thọ đầy đủ giới Pháp Đại thừa Tiểu thừa, thanh tịnh như băng tuyết, tuệ giải tợ mặt nhật chói sáng, ham thích bối văn, đến khắp các trường giảng, nghe giảng "Kinh Viên Giác" đến câu: "Bốn đại đều lìa, nay đây thân vọng sẽ đi về đâu? Nên rốt ráo là vô thể, thật đồng như huyễn hóa". Nhân đó, có sự tỉnh ngộ, làm bài tụng rằng:

"Một hạt ngọc sáng

Nằm ở trong ta

Khều đến, đụng đến

Phát sáng khắp nơi"

Đem trình cùng các giảng sư, không một ai biết được, bèn trở về trình với thầy thọ nghiệp, thầy dùng câu thoại: "Con chó không có Phật tánh" để hỏi, Chân Từ liền đáp: "Trăm ngàn công án không ngoài bài tụng này". Thầy bèn quét rồi đuổi ra. Nhân đó đi về phương Nam đến Lô Phụ, trụ ở Viên Thông. Bấy giờ, Vạn Am vì Tây đường, vì chúng mà nhập thất nêu: Có vị tăng hỏi Vân Môn: "Tung bụi thấy Phật, lúc ấy thế nào?". Vân Môn đáp: "Phật cũng là bụi". Chân Từ nghe hoát nhiên liền quát, đưa tay chỉ ngực nói: "Phật cũng là bụi?". Lại trình bài tụng rằng:

"Tung bụi thấy Phật

Phật cũng là bụi

Hỏi xong đáp xong

Ngay đó xoay mình

Khuyên anh lại cạn một chén rượu

Tìm đến phương tây qua ải Dương, không người xưa!".

Lại làm bài tụng "Trần trần tam-muội rằng:

"Cơm trong bát, nước trong thùng

Riêng báu côn luân chìm đáy đầm

Một mảy bụi, trên mảy bụi mọc núi Diệu Cao

Mắt sáng Ba-tư cười búng ngón tay

Cười búng ngón tay, trên cành san hô gió trong lành thổi"

Vạn Am gật đầu. Từ đó tiếng tăm vang bốn phương, Đạo thấm nhuần các đường, ra hoằng hóa, trú tại chùa Trí Giả. Khuyên dạy dắt dẫn người học là một tay Đại Đồ Long.

5/ Truyện Sa-môn Thích An Vĩnh ở Cổ Sơn thuộc Phước châu

Thích An Vĩnh hiệu là Mộc Am, con nhà họ Ngô ở huyện Mân. Khi sanh ra, Sư đã có Đạo chất, đi đứng trang nghiêm, thân lạnh nhạc ái triền, có tâm cao xa. Năm hai mươi tuổi cạo tóc, nêu cao vật ngoại, nghe có Đạo Truyền riêng bèn đến tham yết Thiền sư Lại am ở Vân Môn. Lúc nhập thất, Lại Am xoay lại hỏi rằng: "Bất luận hữu ngôn, bất luận vô ngôn, Đức Thế Tôn im lặng hồi lâu, không được hướng về chỗ Đức Thế Tôn hồi lâu, để hội?". Sau đó liền hét, An Vĩnh đột nhiên khế ngộ. "Mọi người chưa được chỗ vào phải được chỗ vào, đã được chỗ vào thì không được quên lão tăng". An Vĩnh nói: "Vì sao nói da mặt dày bao nhiêu, Mộc Am thì chẳng phải như vậy, mọi người chưa được chỗ vào, phải được chỗ vào, đã được chỗ vào, ngay đó phải buông bỏ chỗ vào mới được". Hễ pháp nói ra đều đơn giản rõ ràng như thế. Bấy giờ, có am chủ là An phần, ít cùng An Vĩnh cộng nghiệp ở An Quốc. Sau An Vĩnh đều nương Lại Am mà không khế hội, nên từ biệt đến tham yết ngài Đại Tuệ ở Kính sơn, kế là đến Giang can ở Tiền Đường, chiêm ngưỡng cung khuyết, bỗng nghe Nhai Ty hét Thị Lang đến, hốt nhiên Đại ngộ, nói kệ rằng:

"Bao năm việc ấy mãi ôm hoài

Hỏi khắp các nơi mắt chẳng mở

Can đảm lúc này đều tan nát

Một tiếng trên sông Thị lang đến"

Cuối cùng trở lại Tây thiền. Lại Am đón rước, truyền y tăng-già- lê cho An Vĩnh. Từ đó chẳng phân chỗ ở, sau Mộc Am trụ tại Kiếm môn, giáo hóa trùm khắp lãnh biểu, các người học theo về.

6. Truyện Sa-môn Thích Đàm Mật trụ chùa Tịnh Từ ở phủ Lâm An

Thích Đàm Mật hiệu là Hỗn Nguyên, con nhà họ Lô ở Thiên Tha.

Vừa mới sanh ra, Sư đã khôi ngô thông minh dĩnh ngộ khác phàm. Từ thuở nhỏ nhờ âm đức che chở, Sư có chí cao xa. Đầu tiên nương Đại sư Đạo Vinh chùa Tư Phước ở trong ấp Chi, nghiên cứu sâu kinh giáo tiếng Phạn. Năm mười sáu tuổi đầy đủ giới Pháp cụ túc vào hàng Đại tăng, các thứ luật Bộ Đại Thừa, Tiểu thừa đều sáng trong, không tỳ vết, siêng năng tu tập Giáo Quán Thiên thai, đối với tánh Đốn Tiệm, Thiên viên đều có yếu chỉ của Lý Độc, như thấy chỉ tay trong lòng bàn tay. Một hôm, Sư than rằng: "Cái Diệu của Giáo thừa là Vô Đắc mà gọi, chỉ vì chưa lìa Danh ngôn, nên không thể thấy tánh, chẳng bằng mang y theo học "Biệt truyền", nếu có sở kiến thì sung sướng một đời". Nghe Đại Tuệ xướng Đạo ở Kính Sơn, Sư bèn đến tham yết. Lại thưa hỏi các vị Tuyết Sào, Am nguyên, Nhất Thử, nhưng đều không tỉnh phát. Bấy giờ từ đất Mân mà đến chỗ nam Tuyền, đầu thành tham yết Hòa thượng Giáo Trung Quang, được cử giữ chức Duy Na, nghe Giáo Trung nêu: "Nhân duyên Hương Nghiêm quẳng cục đá vào gốc tre" mà hốt nhiên Đại ngộ và trình kệ. Giáo Trung hỏi vặn những lời huyền diệu chưa thấu triết, đối đáp không dính mắc, bèn phó chúc rằng: "Từ nay về sau ông mới có thể thấy được Đại Tuệ". Từ đó, vâng giáo, từ biệt đi đến Mai Dương, khắc phục chuyên cần suốt bốn năm, Đại Huệ thường lên Pháp tòa. Sau ra hoằng hóa vâng chiếu trú trì chùa Tịnh Từ, mở mang Đạo của Giáo Trung. Ngoại hộ giúp đỡ thường đầy đủ. Sau khi Sư viên tịch, tháp thờ Sư được xây dựng ở góc Tây bắc bổn sơn.

7. Truyện Sa-môn Thích Hàm Kiệt chùa Thiên Đồng ở Minh Châu

Thích Hàm Kiệt hiệu là Mật Am, con nhà họ Trịnh ở Phước Châu.

Mẹ của Sư mộng thấy vị Lão tăng ở Lô sơn vào nhà, bèn sanh ra Sư. Từ nhỏ đã Sư dĩnh ngộ khác người, đến tuổi tráng niên được cạo tóc tấn đàn thọ giới cụ túc, tham vấn khắp các vị Thiện tri thức, cuối cùng đến tham yết Hòa-thượng Ứng Am Hoa ở am Minh Quả thuộc Cù Châu. Một hôm, hỏi rằng: "Thế nào là Chánh Pháp Nhãn?"-Đáp: "Phá bồn cát". Ứng Am gật đầu hài lòng. Liền nói kệ rằng:

"Câu đại triệt hợp cơ

Đáng tỏ rộng cửa

Đảnh Theo hầu bốn năm nay

Bày hỏi suốt không vết"

Tuy chưa được trao truyền y bát, nhưng khí lực như bao gồm trời đất, nắm lấy chánh pháp nhãn gọi làm phá bồn cát. Về sau Sư ra hoằng hóa trú tại am Ô Cự ở Cù Châu. Kế đến dời tới Hoa tạng ở Tương sơn thuộc Trường phù. Sau đó không lâu, Sư vâng chiếu trụ tại Kính sơn và Linh Ẩn. Lúc thượng đường, Ngưu Đầu nói ngang nói dọc, chẳng biết có quan Lệ Tử hướng thượng, có bọn thùng sơn lủng đáy, Đông Tây không phân biệt, nam bắc chẳng chia phân. Thế nào là quan Lệ Tử hướng thượng khác gì mở mắt thấy nước đái đầy giường. Ta có một chuyển ngữ, chẳng tại hướng thượng, hướng hạ. Ngàn tay Đại Bi sờ tìm chẳng dính mắc. Lão tăng ngày nay hãy bố thí đại chúng đi. Một hồi lâu lại nói: "Đại sư Đạt-ma không đáng môn xỉ". Thượng đường nắm lấy tích trượng dộng nói: "Lúc mê chỉ mê cái ấy". Lại dộng một cái nữa nói: "Lúc ngộ chỉ ngộ cái ấy, mê ngộ cả hai đều quên mất, phẩn tảo đắp đầu lại thêm đè nén, chẳng có đông nổi tây lặn, toàn cơ riêng chỗ thoát, nói được một câu thôi. Nếu nói không được lão tăng tự nói đi". Ném tích trượng bảo: "Ba mươi năm sau lại nêu: Hòa-thượng Kim Phong dạy chúng rằng: "Lão tăng hai mươi năm trước có tâm lão bà (tâm từ bi), hai mươi năm sau không có tâm lão bà, có vị tăng hỏi: Thế nào là Hòa- thượng có tâm lão bà? Kim Phong đáp: Hỏi phàm đáp phàm, hỏi thánh đáp thánh. Vị tăng lại hỏi: Thế nào là Hòa-thượng không có tâm lão bà? Kim Phong đáp: Hỏi phàm không đáp phàm, hỏi thánh không đáp thánh". Hàm Kiệt nói: "Nếu lúc bấy giờ ta thấy người khác nói gì thì sẽ nói với họ rằng: "Ông hãy tự nhìn đất đi". Tự nhiên chẳng lạc vào hang động Thánh phàm ấy". Lại nêu câu thoại Bà lão đốt am xong, Hàm Kiệt nói: "Công án ấy trong các tòng lâm có nhiều người niêm đề, Lão tăng ngày này rạch nát da mặt, chẳng khỏi đối chúng nạp bại khuyết một trở lên, định cần các phương xem xét rõ ràng". Bèn gọi chúng lại bảo: "Chỗ ở của Bà lão ấy sâu ẩn, nước chảy không thông, riêng hướng leo lên cây khô tàm hoa, trong núi non lạnh ngắt phát nóng, vị tăng ấy một mình xa chót vót quen vào sóng lớn, rảnh rỗi dứt sạch đầu ngọc sóng, đến đáy tự không một giọt, phải xem xét kỷ lưỡng, tương lai đập gông đánh cùm thì chẳng không. Nếu bảo rằng Phật Pháp hai người đều chưa mộng thấy thì nay Lão tăng cùng ai nêu lên rốt ráo ý quy về đâu?". Dừng giây lát lại nói:

"Một nắm liễu tơ thâu chẳng được Quyện khói vin cùng ngọc lan can"

Sư thượng đường, dộng tích trượng nói: "Khắp cả mặt đất gọi làm một câu mang gông đội cùm, chẳng gọi là một câu Nghiệp thức mênh mang, hai đầu đều thấu thoát, đạt được thanh tịnh sạch sẽ sáng loáng. Không thể nắm một Tông của Đạt-ma quét đất mà khắp cùng. Do đó, Đại sư Vân Môn nói rằng: "Khắp trời, khắp đất chẳng mảy may quá hoạn, vẫn là chuyển câu chẳng thấy một Pháp, mới là nửa đề lại phải biết có ở toàn đề". Hàm Kiệt nói: "Kiếm rơi đã lâu, mới khắc dấu vào thuyền!". Nắm tích trượng dộng một cái rồi xuống tòa.

8. Truyện Sa-môn Thích Tổ Tiên ở núi Ngọa Long thuộc Quỳ Châu

Thích Tổ Tiên tự là Phá Âm, con nhà họ Vương ở Quảng An, xuất gia từ thuở nhỏ, gắng sức tham học tổ đạo, đêm ngủ chẳng yên giấc, chỉ một áo nạp tùy thân, nghe Đại sư Mật Am mở mang tông chỉ Lâm tế, Sư bèn đến tham kiến, Mật Am biết Sư là bậc Đại căn khí nên gia tâm rèn luyện. Một hôm, Mật Am thượng đường dạy chúng, bỗng nhiên có chút tỉnh ngộ. Về sau, Mật Am trú tại Linh Ẩn bảo Sư phân tòa, chợt có vị Đạo giả hỏi rằng: "Hồ tôn lúc nắm bắt chẳng trụ thì thế nào?". Sư bảo: "Nắm bắt làm cái gì, như gió thổi nước tự nhiên gợn sóng". Có vị Tòa chủ giảng Kinh Lăng-nghiêm cầu xin chỉ dạy, Sư nói kệ rằng:

"Kiến còn lìa kiến chẳng thật kiến

Trả hết tám chỗ, chẳng thể trả

Cây trụi mùa thu bày núi trọc

Chẳng biết ai hay Lão Cù-đàm!"

Bấy giờ, có Thạch Điền Pháp Huân đến tham vấn, Sư nêu hỏi câu thoại về "Đức Thế Tôn giơ cành hoa sen, Tôn giả Ca-diếp mỉm cười", Pháp Huân đáp rằng:

"Nung gạch đập phá luôn đáy mỏ

Mắt đỏ khua vung đầu củi lửa!"

Sư gật đầu, sau ra hoằng hóa làm đệ tử nối pháp.

9. Truyện Sa-môn Thích Sùng Nhạc trụ chùa Linh An ở phủ Lâm An

Thích Sùng Nhạc tự là Tùng Nguyên, con nhà họ Ngô ở Long Tuyền thuộc Xử Châu. Vào niên hiệu Long Hưng thứ hai (1165) Sư được độ ở Tịnh xá Bạch Liên ở Tây Hồ thuộc đất Hàng. Tham phương rất lâu, sau đến tham yết Hòa-thượng Mật Am Hàm Kiệt, nghe trong thất hỏi vị tăng câu thoại: "Không phải tâm, không phải Phật, không phải vật", Sư bỗng nhiên Đại ngộ đạt được tâm ấn. Nhân Mật Am trở lại Linh Ẩn, bảo Sư trú ở Đệ nhất tọa, sau Sư ra hoằng hóa, đầu tiên trú tại Trừng Chiếu thuộc Bình Giang, kế là đến trú ở Giang Âm, Quang Hiếu, Nhiêu Chi, Tiến Phước, Minh Chi, Hương Sơn. Khánh Nguyên thứ ba (1197) thời vua Ninh Tông, Sư vâng chiếu trú tại Linh Ẩn suốt ba năm, rồi cáo lão xin lui về trụ ở am phía Đông chùa. Đến niên hiệu Gia thái thứ hai (1202) ngày mồng bốn tháng tám, Sư viết thư tay từ biệt các Công khanh, rũ lòng chỉ dạy các người học rằng: "Có Người rất mạnh mẽ, do mang vật quá nặng mà chân bước không nổi". Lại dạy rằng: "Mở miệng chẳng ở trên đầu lưỡi". Đem sự việc mở mang Chánh Pháp là điều chính ban chúc cho đệ tử, bèn viết kệ rằng:

"Đến không chỗ đến

Đi chẳng chỗ đi

Liếc chuyển huyền quan

Phật Tổ chẳng lầm"

Rồi Sư ngồi kiết già mà hóa, thọ bảy mươi mốt tuổi, bốn mươi hạ lạp, xây tháp an táng toàn thân Sư tại khu tháp mộ ở phía bắc Cao Phong, Đệ tử đắc Pháp có Quang Mục ở Hương Sơn và Thiệu Khai ở Vân Cư.

10. Truyện Sa-môn Thích Sư Phạm ở Kính Sơn thuộc phủ Lâm An

Thích Sư Phạm tự là Vô Chuẩn, con nhà họ Ung ở Tử Đồng thuộc đất Thục. Năm lên chín tuổi Sư nương Hòa-thượng Đạo Khâm ở núi Am Bình xuất gia, sách đọc qua mắt liền thuộc lòng. Niên hiệu Thiệu Hy thứ sáu (1195) thời Nam Tống Sư bèn đến chùa Chánh Pháp ở Thành Đô, thưa hỏi Hòa thượng Nhiêu về công phu ngồi thiền. Hòa-thượng Nhiêu hỏi: "Thiền là vật gì? Ngồi là ai?". Sư Phạm từ đó ngày đêm thể nghiệm tham cứu. Một hôm, đi nhà xí, nhân đề khởi câu thoại đầu trước bèn có tỉnh ngộ. Năm sau Sư đến Quảng Triết, tham yết ngài Phật Chiếu ở Dục Vương. Phật Chiếu hỏi: "Ông là người xứ nào?"-Đáp: "Ở Kiếm Châu". Phật Chiếu lại hỏi: "Có mang được kiếm đến chăng?". Sư liền hét. Phật Chiếu cười bảo: "Gã đầu quạ nầy làm loạn!". Sư nghèo vốn không cạo tóc nên mọi người gọi Sư là "Gã đầu quạ". Lúc Phá Am trụ tại Linh Ẩn, Sư theo hầu ở đó, về sau có vị Đạo giả hỏi Phá Am: "Con khỉ nắm bắt chẳng dừng là thế nào?". Phá Am bảo: "Dùng nắm bắt làm gì? Như gió thổi nước tự nhiên nổi sóng". Sư nhân ngay lời nói ấy mà đại ngộ, sau đó không lâu, Sư cùng Nguyệt Thạch Khê Công đi đến Nhạn Đãng ở Thiên Thai. Bấy giờ, Hòa-thượng Tuyết Phong Vân trú tại Thụy Nham lưu giữ Sư để phân tòa. Ban đêm, Sư mộng thấy một vĩ nhân tay cầm một bó cỏ tranh trao cho Sư, qua hôm sau chuyên sứ chùa Thanh Lương ở Minh Châu đến đón rước Sư, mới bước vào viện thấy thần bia ở Già-lam viết là Họ "Mao", Vì người ấy cùng với áo mão giống như thấy trong mộng không khác. Trú tại đó ba năm rồi dời đến Tiêu Sơn, kế nữa là Tuyết Đậu. Sư lại vâng chiếu làm lãnh chủ A-dục Vương, một thời gian lâu nữa lại bổ đến Song Kính. Vua vời Sư vào. Đại nội ở điện Tu Chính, nói Pháp xứng với Thanh chỉ, nên ban tặng y Kim Lan, ban thêm hiệu "Phật giám thiền sư". Sư trú tại Kính Sơn, Điện Vũ ở đó hai lần gặp phải hồi lục, đều hai lần làm mới lại. Lại cách chùa ấy khoảng bốn mươi dặm, có xây dựng một cái thất trăm gian tiếp đãi mây nước, biển ngạch đề là "Vạn niên Chánh tục". Kế nữa ở phía Tây chùa ấy khoảng trăm bước có xây dựng am thất làm nơi quy tàng. Lại xây lầu nhiều tầng, ở phía trên cất giữ Ngự Hàn do triều đình ban tặng. Tổ tiên nhiều đời của Sư sống ở đất Thục, gặp phải biến loạn nên bị tuyệt tự, mới vào trong núi bày cúng lễ tế cầu nối dõi. Sự việc ấy vang đến cung triều nên ban biển ngạch là "Viên Chiếu" để nói lên sự hiếu tư ấy. Đến năm Mậu Thân (1248) nhằm niên hiệu Thuần Hựu đời Tống, xây dựng thất Minh Nguyệt trên hồ, bên cạnh đề là "Thối canh". Ngày mồng một tháng ba năm đó Sư bị bệnh bèn lên tòa vì chúng dạy rằng: "Sơn tăng tôi đã già lại bệnh, không còn sức lực để cùng các vị bàn nói mọi điều, hôm nay gắng gượng lên đây, sắp theo trước nói chẳng đến đích, tận tình hướng đến các vị xin phủi dũ cho". Bèn đứng dậy, phủi y nói: "Là bao nhiêu?". Rồi trở về phương trượng. Đến ngày rằm nhóm chúng, đích thân viết Di biểu Di thư khoảng mấy mươi lời và cùng khách cười nói, hài hước như bình thường, đến tối viết kệ rằng:

"Khi đến không buộc ràng

Đi cũng rất nhẹ nhàng

Lại cần hỏi đầu mối

Thiên thai có cầu Đá"

Dừng lại giây lát rồi hóa, kim quan để lại đến hai tuần, Di biểu được trình lên triều đình xét biết. Hoàng đế bèn sai Trung sứ Giáng hương tặng gấm lụa. Kính phụng toàn thân xây tháp ở Viên Chiếu.

11. Truyện Sa-môn Thích Đạo Ngộ trụ chùa Phổ Chiếu ở Trịnh Châu

Thích Đạo Ngộ hiệu la Phật Quang, con nhà họ Quan ở Lan Châu thuộc Thiểm Tây. Đạo Ngộ vừa mới ra đời mà răng tóc đều ngọc, có đủ tướng Đại nhân. Năm 16 tuổi cố xin xuất gia mà cha mẹ không cho, bèn tuyệt thực chờ chết, bèn cho vào chùa trong làng xuống tóc. Hai năm sau, tình cờ một hôm Sư vào Thao loan tử điểm mộng thấy vị Phạn tăng, lớn tiếng gọi Giác, bổng nghe tiếng ngựa hý, hốt nhiên đại ngộ, vui mừng chẳng gì hơn, bèn nói kệ rằng:

"Thấy vậy, lưới thấy vậy

Lưới trùm hư không chỉ cái ấy!"

Bèn trở về mách với mẹ rằng: "Con lượm được một vật ở đoạn đường ấy". Bà mẹ hỏi: "Vật gì?". Đạo Ngộ đáp: "Từ vô thỉ đến nay chưa từng thấy!". Bà mẹ nắm tay bảo: "Có gì mừng thế?". Bèn từ tạ muốn đi tham phương, Bà mẹ hỏi: "Con sắp đi đâu?". Đạo Ngộ đáp: "Nước chảy phải ra biển, nhạn bay trên mây trắng". Đầu tiên, ở núi Hùng Nhĩ có Thiền sư Bạch Vân Hải tuy ở chùa đã lâu mà chẳng nuôi một đệ tử. Có người hỏi: "Hòa thượng sao chẳng chọn một người nối Pháp". Hòa-thượng Hải đáp: "Lan hương tú phát riêng xuất từ Tây tần!". Hỏi: "Bao giờ đến?". Hòa-thượng Hải đáp: "Hành cước rồi". Sư sắp đến, Hòa-thượng Hải bảo thị giả đánh chuông nhóm chúng bảo: "Đệ tử của ta từ phía Tây đến, nhưng chùa này vốn do Quách Tử Nghi xây dựng, nay ai tự đến trú trì, các ông phải đón rước. Sư vừa mới bước vào cửa, Hòa-thượng Hải xa thấy bèn gọi: "Tướng công đến sao tối vậy?". Đạo Ngộ đến trước mặt thưa: "Dạ vâng". Hòa-thượng Hải cười lớn, cuối cùng trao cho y pháp bảo nối tiếp Pháp tịch, ngay đó bèn lui ẩn bên cạnh chùa. Trước đó có bọn trộm cướp chiếm đoạt, khiến dân phải nhận chịu tai hoạ do chúng gây ra. Hoặc có người xin Hòa-thượng Hải bắt nó. Hòa-thượng Hải bảo: "Tôi đây không có khả năng làm việc ấy, không lâu nữa Quách Công đến sẽ tự bắt". Mọi người chẳng hiểu lời nói đó, đến khi Sư mới ở tại chùa ba ngày, bèn dẫn chúng lùng bắt trói hết, phá hủy hang ổ bọn cướp, sắp muốn giết hết thì bọn giặc ai cầu xin tha mạng, Sư ung dung dạy rằng: "Các ngươi cướp bóc của cải làm thương tổn mạng người thật đáng chết. Nay các ngươi xin tha mạng, chẳng nghĩ đến mạng những người kia sao?". Bọn giặc cướp dập đầu tuôn máu, nguyện xin quay về nương tựa Tam bảo thọ trì giới Pháp, thề chẳng làm trái. Đạo Ngộ bèn nói kệ cho nghe, cạo tóc và mở trói. Từ đó trên đường chẳng có người lượm vật rơi suốt mấy mươi năm. Mọi người mới tin Đạo Ngộ chính thực là Quách Tử Nghi tái sanh.

Đến niên hiệu Đại Định thứ hai mươi bốn (1184) đời Tống, Hòa thượng Hải viên tịch. Đạo Ngộ bèn ra làm chủ ở Phổ Chiếu ở Trịnh Châu. Lại dời đến lầu Tam hương trúc, thường mặc áo trắng cỡi trâu nghé màu vầng, thổi ống tiêu ngắn, đi trong xóm làng và thường nói rằng: "Bảo ta là phàm ư? Từng ở trong Thánh vị mà đế, bảo ta là Thánh ư? Lại đi vào trong Phàm vị. Bảo ta chẳng phải Phàm chẳng phải Thánh ư? Lại hướng trên đảnh Tỳ-lô có hành xứ riêng". Niên hiệu Thái Hòa thứ năm (1205) Sư kiết hạ tại chùa Đại Khế ở Lâm Thao, giảng Kinh Viên Giác, vì chúng dạy rằng: "Pháp tịch này gần một nửa, ta sắp đi!". Đến ngày mười hai tháng năm, tiểu tham buổi chiều vì chúng đàm luận Đệ nhất nghĩa Đế, sáng sớm vừa mới dậy, gọi vị tăng thị giả bảo rằng: "Ta đang bệnh hãy tìm thầy thuốc đi". Thị giả sắp bước ra cửa, Đạo Ngộ đã viên tịch. Phía trên có mây lành năm mầu rũ kết như cái lọng, ánh sáng hồng như mặt trời cao xa khỏa lấp bốn phía, ba ngày chẳng tan. Đạo Ngộ thọ năm mươi lăm tuổi, ba mươi chín tăng lạp. Các đệ tử rước toàn thân xây tháp cúng dường.

Liên hệ thử bàn:

Tôn giả Ca-diếp nghe Na La Vương ba lần tấu nhạc thì ba lần nhảy múa, nếu chẳng phải thói quen của Ca-diếp thì ai ư? Ngày xưa, Quách Bân Dương hay vì nước nhà diệt giặc cứu giúp dân chúng lầm than, nay là Phật Quang ở chùa vừa mới ba ngày bèn bắt bọn giặc cướp, há chẳng phải thói quen khiến nên vậy ư? Xem Phật Quang mặc áo trắng cỡi trâu nghé mầu vàng và thổi ống tiêu ngắn đi trong xóm làng, tự nói trên đảnh Tỳ-lô có Hành xứ riêng. Đó lại chẳng thể suy nghĩ bàn luận.

12. Truyện Sa-môn Thích Hiểu Oánh ở La Hồ thuộc Giang Tây

Thích Hiểu Oánh tự là Trọng Ôn, không biết Sư họ gì, từng tham vấn khắp các trường giảng, sớm tỏ rõ Đại sự, bốn chúng đều tôn trọng, đến tuổi già trở về trên La Hồ, đóng cửa quét sạch, chẳng giao tiếp với người đời, chỉ lấy sự thấy nghe lời Đề xướng của các bậc Tôn túc mọi nơi cũng như lời Đàm luận bàn nói Tôn giáo của các bạn hữu trong bình sanh, hoặc thâu thập được ở các văn Bia có các thuyết về Điển mô, đều góp nhặt biên thành sách gọi là "La Hồ dã lục". Những điều ghi chép trong đó đều là lời nói việc làm tốt đẹp của các bậc Mạng thế tông tượng Hiền sĩ Đại phu, cơ phong bén nhạy, thù tạc rộng lớn, khí cách rộng rãi, có thể phụ giúp Tông thừa, dạy bảo hậu học, phát khởi giúp người đạt đến chí thiện. Cho nên người xem chẳng nỡ rời tay.

13. Truyện Sa-môn Thích Thiền Tuệ chùa Thiên Ninh ở Danh Sơn

Thích Thiền Tuệ là người Danh Sơn. Gia đình nhiều đời theo Nho giáo, thường thi chẳng đậu, vào niên hiệu Nguyên Phù (1098-1101) Quận thú Lã do thật bị vị tăng chọc cười, bèn bỏ Nho theo Phật, gắng sức tham học Tổ Đạo được khai ngộ rộng lớn. Ban đầu, ra hoằng hóa trú tại chùa Thiên Ninh trong ấp, ra vào thường cỡi xe đánh ngựa, các bậc Lão túc nói "Vì Phật Pháp quí là khổ hạnh, không nên cỡi xe ngựa". Thiền Tuệ liền dùng kệ đáp rằng:

"Văn Thù cỡi Sư tử

Phổ Hiền ngồi voi chúa

Một vị Phật mới đến

Cỡi ngựa cũng chẳng ngại".

Pháp do Sư nói có cơ phong rất nhạy bén. Có bộ "Ngữ lục" lưu hành ở đời.

14. Truyện Sa-môn Thích Hiển Tung trụ Viện Tuyên Mật ở Ba Xuyên

Thích Hiển Tung con nhà họ Lý ở Đồng Lương thuộc Trùng Khánh thuộc Tây thục. Tham vấn mỏi mệt, Sư ra hoằng hóa, bèn trú tại Viện Tuyên Mật ở Ba Xuyên, ba mươi năm ẩn tích chẳng ra ngoài cổng. Vào niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1163) Sư nhóm chúng nói kệ rằng:

"Trong tám mươi năm thường sống động

Mở mang trường giảng báu Ma-ni

Không một cái gì cùng thương lượng

Chẳng là sơn tăng thâu sớm quá!"

Nói xong, Sư an nhiên ngồi thị tịch, sau khi trà-tỳ thâu nhặt vô số Xá-lợi. Bầy giờ, có Hòa-thượng Tịnh Nghiệp Thạch Chiếu họ Văn, thuở nhỏ làm nghề Đồ tể, có con dê vừa mới sanh hai con nhỏ, sắp giết con dê mẹ, hai con dê con ngậm dao quỳ ở cửa như cầu xin tha mạng cho mẹ. Tịnh Nghiệp cảm thán bèn bỏ nhà xuất gia làm tăng, gắng sức tham học với các bậc long tượng, bỗng nhiên Đại ngộ, làm kệ rằng:

"Hôm qua tâm la-sát

Ngày nay mặt Bồ-tát

La-sát cùng Bồ-tát

Chẳng cách một đường tơ"

15. Truyện Sa-môn Thích Pháp Toàn ở Tĩnh Tề thuộc Bình Giang.

Thích Pháp Toàn tự là Vô Am, họ Trần ở Côn Sơn. Khi mới sanh Sư đã có tính chất vĩ đại không như người phàm. Thuở nhỏ xin cha mẹ xuất gia với Thiền sư Đạo Xuyên, tham thỉnh tinh tấn, chí rõ việc lớn. Một hôm, Sư đến trước điện chùa Tĩnh Tế, tình cờ đầu va vào cây cột bỗng đại ngộ. Những người đứng chung quanh thấy vẻ bất động của Sư mà không biết. Từ đó, Sư đi khắp các danh sơn pháp tịch, đạo đức ngày một tăng. Vào niên hiệu Càn Đạo, Sư sắp thị tịch, đại chúng xin Sư để lại kệ, Sư nhắm mắt nhìn xuống. Đại chúng lại thỉnh, Sư bèn cầm bút viết hai chữ Vô Vô, rồi bỏ bút mà hoá. Khi thiên nhục thân Sư được xá- lợi năm mầu, tháp thờ Sư được xây ở núi Kim Đẩu.

16. Truyện Sa-môn Thích Đạo Xung ở Kính Sơn thuộc Lâm An:

Thích Đạo Xung tự là Si Tuyệt, là con nhà họ Trần ở Trường Giang thuộc Vũ Tín. Trước hết Sư tham vấn ngài Diệu Quả Tào Nguyên ở đất Hàng, phát sanh đại ngộ đối với huyền chỉ của

Hoà-thượng. Khi ra hoằng hoá, Sư trụ chùa Thiên Ninh ở Gia Hoà, kế dời đến Tuyết Phong thuộc Tưởng Sơn. Sư vâng chiếu trụ ở Thiên Đồng thuộc Tư Minh ba năm. Vua ban chiếu bổ Sư về Linh An. Bấy giờ chùa Pháp Hoa ở Duẫn Kiến thuộc Kinh Triệu đặc biệt tấu thỉnh Sư làm vị khai sơn đời thứ nhất, Sư vâng mạng nhưng chưa đến thì vua Lý Tông đời Tống đã ban sắc cho Sư về chủ trì Song Kính ở Hàng Châu. Sư bảo chúng rằng: " Không đến chùa Pháp Hoa thì bất tín, bằng trái mạng đến Kính Sơn thì bất cung, đã mất cung và mất tín thì lấy gì để làm phép tắc cho học hậu". Sư bèn đến chùa Pháp Hoa khai đường, hơn tháng liền vâng chỉ lên Kính Sơn. Bấy giờ, cả chúng vui mừng hưởng ứng như sấm.

Khi sắp nhật diệt, Sư bèn tự tay viết nguyên do đắc pháp, thượng đường nói pháp từ biệt chúng, vào phương trượng dặn dò hậu sự, đến tối Sư cúng đại chúng luận đạo, sau đó thị tịch, lúc đó là ngày mười lăm tháng ba đời vua Lý Tông năm thứ ba. Sư thọ tám hai tuổi, sáu mốt tăng lạp. Lúc trà-tỳ xá-lợi sáng rực. Các đệ tử chia ra hai nơi xây tháp thơ : một là am Ngọc Chi ở ruộng Xương Bồ của bản sơn, hai là am Ngọc Sơn ở Kim Lăng.

17. Truyện Sa-môn Thích Đức Phú trụ chùa Hưng Thánh ở Bảo Định:

Thích Đức Phú là con nhà họ Tạ, ở huyện Dị thuộc Bảo Định. Năm lên bảy tuổi Sư đã xin xuất gia. Cha mẹ cảm điều mộng lạ, Sư bèn bỏ nhà đến chùa Hưng Thánh xuất gia thọ giới cụ túc với Hòa-thượng Chân Không. Sư gắng sức nghiên cứu đại pháp. Một hôm, đang đi kinh hành chợt đại ngộ, từ đó nổi tiếng khắp tùng lâm. Đầu niên hiệu Hoàng Khánh đời Tống, Hoá-thượng Vạn Sơn Thọ vâng chỉ mở mang giáo pháp, trai hội Thuỷ lục thình Sư khai đường nói pháp. Bảy chúng đều nhóm họp. Sư bèn lên toà nói kệ, bỗng ở trên toà phát ra ánh sáng rực rỡ, chiếu khắp hư không, hiện các điềm lành, hồi lâu mới biến mất. Triều đình nghe biết việc ấy bèn ban cho Sư danh hiệu Thông Biện Đại sư và y tăng già-lê dệt bằng sợi vàng.

Sau khi Sư thị tịch, có ánh sáng trắng từ tên đảnh đầu Sư chiếu ra soi sáng khắp bốn phía. Trà-tỳ thâu được mấy mươi hạt xá-lợi, xây tháp cúng đường.

TRUYỆN CÁC BẬC CAO TĂNG ĐỜI MINH (QUYỂN TÁM HẾT)

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 186

TRUYỆN CÁC VỊ

TỲ KHEO NI

SỐ 2063

(QUYỂN 1 → 4)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN