SỐ 2063 — TRUYỆN CÁC VỊ TỲ-KHEO-NI

SỐ 2063

TRUYỆN CÁC VỊ TỲ-KHEO-NI

LỜI TỰA

Phàm tâm chí thanh cao, tiết tháo lạ thường, đâu hẳn do ở Thiên chân, hay chẳng qua là do tấm lòng mến mộ thôi. Nên nói bậc sĩ Hy nhan cũng là hạng người đáng để coi trọng. Hâm mộ người tài cũng là nương vào đức tài giỏi. Đó cũng chỉ vì quen bày cái tốt đẹp phảng phất hương thơm bất tuyệt, vì thế, cầm bút viết lại, nói người mới hay so sự ghi lời, ngỏ hầu lấy đó khuyên răn hậu thế. Nên, tuy muốn quên lời, ắt hẳn không thể được.

Ngày xưa, Đức Thích Tôn Đại Giác ứng hiện ở Ca-tỳ-la-vệ, ánh hào quang của Phật sáng tỏ, khắp Diêm-phù, ba cõi nương về, bốn loài kính ngưỡng. Sự hưng phát của chúng Tỳ-kheo-ni vốn từ Tôn giả Đại Ái Đạo, các vị Đăng địa chứng quả đời đời chẳng dứt, được nêu trong Pháp tạng như mặt trời lơ lững giữa bầu trời. Từ Câu-thi-na dứt bóng, Sa-la Song thọ ẩn vết, trải qua năm tháng tiếp nối ngày càng suy vong. Từ đó, người tin hay hủy báng hoặc mất hoặc còn, âm thanh vi diệu hưng khởi lại phế bỏ, suy vi hỗn loạn. Trong thời tượng pháp, Tỳ-kheo-ni Tịnh Kiểm là người đầu tiên lưu truyền đến phương Đông, ít năm sau, vài trăm Thạc đức liên tiếp phát huy, Diệu Thiện, Tịnh Khuê, tu hạnh khổ hạnh. Pháp Biện, Tăng Quả rất am hiểu Thiền quán. Đến như Tăng Đoan, Tăng Cơ lập chí kiên định tu hành thanh tịnh. Diệu Tướng, Pháp Toàn hoằng dương xa rộng. Các bậc như vậy thường luôn xuất hiện ở đời, đều là những bậc uyên thâm, có đủ tiếng vàng tiếng ngọc sáng ngời khắp nơi. Thật đáng để noi theo.

Phàm, niên đại đổi thay, thanh quy có khác, nếp đẹp làm khuôn phép cả ngàn năm. Chí nghiệp chưa vạch ra một phương sách, nỗi nhớ bùi ngùi, bởi năm tháng lâu dài, mới bèn lượm nhặt các bài tụng ở văn bia, rộng tìm khắp các mọi nơi để ghi tập lại. Hoặc hỏi ở những bậc nghe rộng hiểu nhiều, hoặc tham cầu ở những vị cổ lão, thuyên giải lời tựa, đầu đuôi, hầu nương vào đó mà lập truyện. Bắt đầu từ đời nhà Tấn, khoảng trong niên hiệu Thăng Bình (357-362) cho đến đời nhà Lương ở khoảng niên hiệu Thiên giám (502-520), có đến 65 vị, chẳng chuộng phồn hoa, chuyên sống đời bình dị. Ngỏ hầu những ai mong cầu giải thoát, gắng nghĩ suy đức hạnh ngang bằng mà ít thấy dong sơ, hoặc có để sót, ngưỡng mong các bậc quân tử hiểu rộng thanh nhã nhận cho khuyết thiếu vậy!

TRUYỆN CÁC VỊ TỲ-KHEO-NI

Thích Bảo Xướng ở chùa Đại

Trang Nghiêm soạn thuật.

QUYỂN 1

Ở ĐỜI ĐÔNG TẤN CÓ 13 VỊ :

1. Tỳ-kheo-ni Tịnh Kiểm ở chùa Trúc lâm, Lạc dương.

2. Tỳ-kheo-ni An Linh Thủ ở chùa Kiến hiền, Ngụy triệu.

3. Tỳ-kheo-ni Trí Hiền ở chùa Tư châu.

4. Tỳ-kheo-ni Diệu Tướng ở chùa Bắc nhạc, Hoằng nông.

5. Tỳ-kheo-ni Khương Minh Cảm ở chùa Kiến phước.

6. Tỳ-kheo-ni Đàm Bị ở chùa Vĩnh an, Bắc.

7. Tỳ-kheo-ni Tuệ Trạm ở chùa Kiến phước.

8. Tỳ-kheo-ni Tăng Cơ ở chùa Diên hưng.

9. Tỳ-kheo-ni Đạo Hinh ở chùa Đông, thành Lạc dương.

10. Tỳ-kheo-ni Đạo Dung ở chùa Tân lâm

11. Tỳ-kheo-ni Linh Tông ở chùa Tư châu.

12. Tỳ-kheo-ni Chi Diệu Âm ở chùa Giản tỉnh.

13. Tỳ-kheo-ni Đạo Nghi ở chùa Hà hậu.

1. Tỳ-kheo-ni Tịnh Kiểm ở chùa Trúc lâm, Lạc dương.

Tỳ-kheo-ni Tịnh Kiểm vốn dòng họ Trọng, tên là Linh Nghi, người ở Bành thành. Thân phụ làm Thái thú ở Võ oai. Tịnh Kiểm từ nhỏ đã ham học, vốn nhà nghèo, nhưng vì quý con gái, nên trao dạy cho cầm kỳ thi họa. Nghe pháp rất tin vui chẳng do dự hỏi thăm bẩm thọ. Về sau, nhân gặp Sa-môn Pháp Thỉ là người thông đạt kinh đạo, vào niên hiệu Kiến Hưng (313-317), đời Tây Tấn, Sa-môn dựng chùa ở cửa phía Tây cung thành, Tịnh Kiểm bèn tìm đến đó. Sa-môn Pháp Thỉ chỉ dạy giáo pháp, Tịnh Kiểm nhân đó đại ngộ, nghĩ tưởng đến lúc trưởng thành sẽ cầu pháp lợi, nên theo Pháp Thỉ mượn đọc kinh sách, liền thấu đạt chỉ thú. Một ngày nọ, Tịnh Kiểm nói cùng Pháp Thỉ rằng:

- Trong kinh có nói Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nên nay xin được tế độ!. Pháp Thỉ bảo:

- Ở Tây Vực, có hai chúng nam nữ, tại xứ này pháp đó vẫn chưa đủ.

Tịnh Kiểm nói:

- Đã gọi là Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, sao có pháp khác nhau? Pháp thỉ dạy:

- Người ngoại quốc nói Ni có năm trăm giới, nên có khác, phải hỏi Hòa thượng.

Hòa thượng dạy:

- Giới pháp của Ni chúng phần lớn tương đồng, song có phần nhỏ khác biệt. Nếu chẳng đắc pháp ấy, ắt chẳng được truyền trao. Tỳ-kheo- ni có mười giới được theo đại Tăng mà thọ nhận. Chỉ vì không có Hòa thượng Ni nên không nơi nương tựa!

Tịnh Kiểm liền cạo đầu xin theo Hòa thượng thế phát xuất gia lãnh thọ mười giới. Cùng đồng chí nguyện ấy, có đến hai mươi bốn người cũng xin thọ lãnh giới pháp. Tại cửa Tây nơi cung thành, có xây dựng chùa Trúc lâm, nhưng vẫn chưa có Ni sư, đã hỏi thăm Tịnh Kiểm thông qua Hòa thượng Thành Đức. Sa-môn Trí Sơn ở Tây Vực, dừng trú ở nước Kế Tân, người rất khoan dung hòa nhã chuyên tập Thiền tụng, vào đời Tấn, khoảng cuối niên hiệu Vĩnh Gia (313), đi đến Trung Hạ (Trung Quốc), phần vệ Tự tư giúp lời hoằng đạo. Bấy giờ người tin sâu Phật pháp còn nông cạn, chẳng biết cầu xin. Đến năm Kiến Vũ thứ nhất (317), thì trở lại nơi nước Kế Tân. Sau đó, Phật Đồ Trừng từ Thiên Trúc trở lại, chỉ bày cho rõ công đức nghiệp báo, tất cả đều bỏ lòng sân hận mà tin theo Phật pháp. Tịnh Kiểm nuôi dưỡng đồ chúng thanh nhã tiết tháo, nói pháp giáo hóa như gió thổi lướt cỏ.

Vào niên hiệu Hàm Khương (335-343) đời Đông Tấn, Sa-môn Tăng Kiến tìm kiếm được bộ Tăng-kỳ-ni Yết-ma và Giới Bổn ở nước Nguyệt Chi mang về. Đến năm Thăng Bình thứ nhất (357) ngày mồng tám tháng hai ở tại thành Lạc dương, thỉnh Sa-môn Đàm-ma Yết-đa; người ngoại quốc, thiết lập giới đàn. Sa-môn Thích Đạo Tràng; người đời Đông Tấn đem kinh Giới Nhân Duyên để đối chất, cho rằng: Pháp đó bất thành. Nhân đó, Tịnh Kiểm. . . cả thảy bốn người đi thuyền đến sông Tứ, đồng ở giới đàn trên theo Đại tăng để lãnh thọ giới Cụ túc. Nên, trên đất Tấn, Tịnh Kiểm cũng là người đầu tiên trong số Tỳ-kheo-ni. Ngay trong ngày tác pháp Yết-ma, hương lạ thơm lừng, mọi người đều nghe, ai ai chẳng mừng khen, điều đó làm tăng thêm sự kính ngưỡng, khéo tu giới hạnh, sự tu học càng ngày càng tiến triển tín thí mỗi ngày một đông, tùy theo căn cơ mà giáo hóa, hành tự lợi tự tha. Đến cuối niên hiệu Thăng Bình (362), bỗng nghe hương lạ trước kia và thấy vầng khí đỏ, có một người nữ tay nắm hoa năm sắc từ không trung mà xuống. Tịnh Kiểm thấy thế, vui mừng, nhân bảo đại chúng rằng:

- Khéo giữ gìn hậu sự, tôi nay đi đây!

Rồi chấp tay từ biệt, bay bổng lên không trung, con đường Tịnh Kiểm đi dường như tợ có cầu vồng đi thẳng lên giữa trời. Lúc ấy Tịnh Kiểm vừa tròn bảy mươi tuổi.

2. Tỳ-kheo-ni An Linh Thủ ở chùa Kiến hiền, Ngụy triệu.

Tỳ-kheo-ni An Linh Thủ vốn dòng họ Từ, người xứ Đông hoàn, thân phụ là Xung Sĩ Ngụy Triệu làm ngoại binh bộ. An Linh Thủ từ nhỏ vốn thông minh hiếu học, nói năng tao nhã tươi sáng, tánh tình điềm đạm đoan trang, chẳng thích việc ở đời, thong dong nhàn tịnh. Lấy Phật pháp để tự vui, chẳng mong cầu vẻ đẹp. Thân phụ nói rằng:

- Con nên theo người ngoài, hà cớ phải như vậy? An Linh Thủ nói:

- Đoan tâm nghiệp đạo, dứt tưởng người ngoài. Chê trách hay khen ngợi chẳng động lòng, liêm chánh tự biết. Sao hẳn phải tam tòng, mới gọi là lễ?

Thân phụ bảo:

- Con muốn độc thiện một mình, sao có thể giúp cha mẹ? An Linh Thủ nói:

Lập thân hành đạo, mới độ thoát hết thảy, huống gì là song thân?

Xung Sĩ đem việc này đến hỏi Phật Đồ Trừng, Phật Đồ Trừng bảo:

- Ông hãy về nhà chay tịnh ba ngày rồi có thể trở lại đây.

Xung Sĩ y theo đó mà tịnh chay ba ngày. Phật Đồ Trừng dùng xác cỏ Nhân chi cùng với dầu mè xoa vào tay phải của Xung Sĩ, bảo Xung Sĩ hãy quán sát vào đó thì thấy một vị Sa-môn ở trong đại chúng nói pháp, hình trạng tợ như người nữ. Xung Sĩ đem đủ việc ấy thưa cùng Phật Đồ Trừng, Phật Đồ Trừng bảo:

- Đó là thân trước của con gái ông, xuất gia làm lợi ích cho nhân loại, việc thường như thế. Nếu theo chí nguyện đó mới đáng là vinh hạnh cứu giúp lục thân quyến thuộc, khiến ông giàu sang, may ra dứt trừ được khổ sinh tử trong biển lớn!

Xung Sĩ trở về đồng ý cho An Linh Thủ thế phát xuất gia, theo Phật Đồ Trừng và được đưa đến Tỳ-kheo-ni Tịnh Kiểm thọ lãnh giới pháp. Dựng lập chùa Kiến hiền, Phật Đồ Trừng đem kéo cắt áo nạp thêu hoa, y bảy điều và tượng tỷ tháo quán của Thạch Lặc để lại trao cho An Linh Thủ. Rộng xem các sách, kinh điển qua mắt bèn thành bài tụng, nghĩ đến uyên thâm, thần soi xa rõ. Một thời, đạo học không ai là không lấy đó làm tông chính. Nhân đó mà người xuất gia có hơn hai trăm vị. Lại tạo dựng năm ngôi chùa, sáu tịnh xá, chẳng sợ cần khổ, đều được tu tập. Thạch Hồ kính trọng An Linh Thủ nên đã cất nhắc tước vị của thân phụ Xung Sĩ lên làm Hoàng môn thị lang, thái thú xứ Thanh Hà.

3. Tỳ-kheo-ni Trí Hiền ở chùa Tư châu.

Tỳ-kheo-ni Trí Hiền vốn dòng họ Triệu, người ở Thường sơn. Thân phụ là Trân Phù Liễu huyện lệnh. Trí Hiền từ nhỏ đã có tiết tháo thanh nhã, chí phách trinh lập. Tuy là người thế tục mà giới hạnh đầy đủ, thần tính ngưng đọng, học xa hiểu rộng, thuần nhiên chẳng tạp. Thái thú Đỗ Bá đốc tín Hoàng Lão, oán ghét Phật giáo, ban lệnh xuống các chùa hẹn ngày đào thải, cách chế xa vời, chẳng phải điều mà người phàm tục làm. Tuổi trẻ lo sợ điều trong gió mà khiếp sợ, chỉ có Trí Hiền là hiên ngang không khiếp sợ, thong dong sống trong tự tại. Nhóm tụ tại nhà, bắn ở ngoài thành đều là các bậc Lão đức, đến ngày giảng thí, ni chúng đoan trang chỉ có Trí Hiền mà thôi. Đỗ Bá trước tiên dùng mọi cách để thử Trí Hiền nhưng không thành. Oai nghi Trí Hiền nhìn thật điềm đạm thanh nhã, ngôn từ ôn hòa, nhã nhặn. Đỗ Bá kín cậy tà tâm, ép buộc Trí Hiền ở riêng, Trí Hiền rõ biết ý định của Đỗ Bá, thề chẳng hủy phạm giới pháp, chẳng tiếc thân mạng, nói lời chống cự. Đỗ Bá tức giận, dùng dao chém vào thân thể Trí Hiền hơn hai mươi nhát. Trí Hiền chết ngất ngã quỵ xuống đất, khi Đỗ Bá bỏ đi Trí Hiền mới tỉnh lại, lúc này Trí Hiền càng thêm tinh tấn, tiết chế ăn uống rau lá kham khổ, Đồ chúng có hơn trăm người, như nước hòa với sữa. Mãi đến lúc Phù Kiên ngụy lập phong văn kính trọng, chế dệt áo ca sa bằng tơ lụa năm màu, suốt ba năm mới hoàn thành, trị giá đến ngàn muôn. Về sau Trí Hiền đến ở chùa Tư châu, hoằng dương chánh pháp mở rộng tín hạnh. Đến niên hiệu Thái Hòa (366-371), Trí Hiền tuổi đã ngoài bảy mươi, tụng kinh Pháp Hoa suốt một ngày đêm một biến. Chỗ Trí Hiền ở, các loài chim tụ tập nương ở, trong những giờ phút kinh hành, chúng thường rượt đuổi nhau. . .

4. Tỳ-kheo-ni Diệu Tướng ở chùa Bắc nhạc, Hoằng nông.

Tỳ-kheo-ni Diệu Tướng vốn dòng họ Trương, tên là Bội Hoa, người ở Hoằng nông. Phụ thân vốn nhà tốt đẹp giàu có, Diệu Tướng sớm được học tập kinh huấn. Năm mười lăm tuổi, vừa gặp Thái tử Xá Nhân ở Hoàng phụ đất Bắc, tỏ rõ sự cư tang thất lễ, Diệu Tướng chán ghét đó bèn cầu xin ly tuyệt. Nhân đó xin được xuất gia, thân phụ tùy theo chí nguyện. Diệu Tướng siêng năng tinh cần tu hành chỉ dùng rau lá, đặt tâm nơi tuệ tạng thấu suốt pháp tướng, cư trú tại dưới rừng Bắc Nhạc, phía Tây đồng trống xứ Hoằng Nông, mọi người theo đến rất đông, vui chí với khoáng dã nhàn tịnh, lánh trong cảnh đó trong hơn hai mươi năm, tinh cần khổ hạnh, càng về lâu tiếng tăm càng vang xa. Mỗi lúc nói pháp độ người, thường lo sợ người nghe không tận tường chuyên chí, nên rơi nước mắt mà chỉ dạy rất tận tường. Cho nên những điều Diệu Tướng dạy răn đều hay lợi ích lớn.

Vào niên hiệu Vĩnh Hòa (345-357) đời Đông Tấn, quan Thái thú ở Hoằng nông thỉnh cúng dường trai hội bảy ngày. Đang ngồi trên pháp tòa, có cư sĩ thưa hỏi Phật pháp, nói lời cậy thế chẳng khiêm cung, Diệu Tướng nghiêm nét mặt bảo:

- Ông chẳng phải là người nhìn thấy ngay thẳng. Kiêu mạn cũng chính là khinh lờn ban tể, sao dùng lời vô lễ cẩu xuất nhân gian?

Từ đó, cáo bệnh mà lui. Kẻ tăng người tục thời bấy giờ đều cảm thán khâm phục. Về sau, nằm trên giường bệnh nhiều ngày, song lúc lâm chung dễ dàng vui vẻ, nhìn chúng đệ tử bảo rằng:

- Chớ hỏi thấu cùng sinh hẳn có tử, ngày nay tôi từ biệt vậy! Nói xong liền thị tịch.

5. Tỳ-kheo-ni Khương Minh Cảm ở chùa Kiến phúc.

Tỳ-kheo-ni Khương Minh Cảm vốn dòng họ Chu, người xứ Cao bình. Ở đời phụng kính kinh Đại pháp, bị giặc tù bắt được, muốn lấy làm vợ, nhận chịu đủ thứ khổ sở, thề chẳng chịu nhục, bị sai xử chăn dê trải suốt mười năm, ôm hoài trở về chuyển thành ốm nặng. Nhưng đường trở lại chẳng do đâu! Thường nghĩ nhớ Tam bảo và mong muốn xuất gia, trên đường bỗng gặp một vị Tỳ-kheo, liền đến cầu xin thọ ngũ giới, nhưng lại được vị ấy đem kinh Quán Thế Âm trao cho, nhân đó mà được tụng tập ngày đêm chẳng ngừng. Nguyện được trở về nhà, xây dựng một bảo tháp năm tầng, không dằn nỗi sự lo nghĩ nên trốn chạy về phương Đông. Ban đầu chẳng biết đường đi nên lội suốt ngày đêm, vào đến một cánh rừng thấy có một con hổ lang cách đó vài bước, lúc đầu rất lo sợ, thối lùi ý định; tâm muốn vượt đến, bèn theo hổ mà đi, qua hơn mười ngày thì tới được Thanh châu, sắp vào trong thôn thì không thấy hổ nữa. Đến Thanh châu lại bị Minh Bá Liên bắt làm tù nhân. Hỏi lời đến nhà, chồng con đến đón chuộc, người nhà ức chế, chế khí chưa hài lòng khổ thân. Tinh cần suốt ba năm, bèn chuyên dốc tâm thiền hành, giới phẩm không trái phạm. Như có sai phạm chút nhơ liền xin sám hối suốt đêm ngày, cần phải thấy được tướng tốt sau đó mới thôi, hoặc thấy mưa hoa, hoặc nghe âm vang giữa không trung, hoặc đêm mộng thấy điềm lành. Đến tuổi về già, tháo hạnh càng cao vị, con gái ở Giang Bắc muốn kính phụng Sư trở về nhà.

Mùa Xuân năm Vĩnh Hòa thứ tư (349), Minh Cảm cùng với Tuệ Trạm,. . . cả thảy mười người vượt sông tìm đến quan Tư không Hà Sung. Hà Sung mới một lần gặp liền rất kính trọng. Bấy giờ tại kinh sư chưa có chùa Ni, Hà Sung lấy nhà riêng của mình vì Minh Cảm mà lập chùa, hỏi Minh Cảm nên đặt hiệu là gì? Minh Cảm bảo rằng:

- Đại Tấn bốn bộ ngày nay mới đủ, Đàn việt xây dựng đều là tạo phước lập nghiệp, nên có thể đặt tên chùa là Kiến Phúc.

Hà Sung vâng theo đó. Về sau, lúc gặp phải chút bệnh, liền thị tịch.

6. Tỳ-kheo-ni Đàm Bị ở chùa Vĩnh an.

Tỳ-kheo-ni Đàm Bị vốn dòng họ Đào, người xứ Kiến khương, Đơn dương. Từ thuở thiếu thời đã có tâm tín thành thanh tịnh, nguyện tu chánh pháp, không có anh em, một mình sống với mẹ, cung kính hiếu hạnh phụng thờ mẹ là chính. Đến tuổi gả chồng, liền không chấp thuận, mẫu thân không thể trái ý, bèn đồng ý cho ly tục, Đàm Bị tinh cần giới hạnh, suốt ngày đêm không biếng lười. Tấn Mục Hoàng đế lễ tiếp kính hậu, thường khen ngợi rằng:

- Ở kinh ấp chúng Tỳ-kheo-ni rất đẹp là có chúng của Đàm Bị.

Đến năm Vĩnh Hòa thứ 10 (355) hoàng hậu vì Đàm Bị mà dựng chùa ở Lý Định Âm, đặt hiệu là Vĩnh An (nay là chùa Hà hậu).

Đàm Bị rất khiêm tốn, chưa từng khởi tâm cống cao ngạo mạn, danh dự ngày một vang rộng. Mọi người xa gần tụ hội, đồ chúng đông đến ba trăm vị. Đến năm bảy mươi ba tuổi, nhằm năm Thái Nguyên thứ 21 (397), Đàm Bị viên tịch. Đệ tử là Đàm La hiểu rộng kinh luật, có tài đảm mật, bảo ban tiếp nhậm việc của thầy, lại xây dựng bảo tháp bốn tầng và giảng đường phòng nhà, tạo hình tượng nằm và khám đường bảy Đức Phật. . .

7. Tỳ-kheo-ni Tuệ Trạm ở chùa Kiến phước.

Tỳ-kheo-ni Tuệ Trạm vốn dòng họ Nhậm, người xứ Bành thành. Thần mạo vượt xa tinh tháo đặc thù, tình sâu khoáng đạt, thường hay cứu các loài vật, mặc áo xấu ăn rau lá, vui sống đạm bạc. Thường mang y sơn hành, gặp phải bọn cướp, chúng muốn đâm mũi nhọn vào mình Tuệ Trạm nhưng tay không thể lấn tới. Nhân đó mà bọn chúng cầu xin chiếc y mà Tuệ Trạm đang mang, Tuệ Trạm vui vẻ cười và nói cùng bọn chúng:

- Ý các ông mong cầu rất lớn mà cái được rất ít.

Lại cởi bỏ chiếc y ấy và quần mới bên trong cho bọn chúng. Bọn cướp liền tạ từ và hoàn trả lại Tuệ Trạm. Tuệ Trạm bỏ đó mà đi. Đến năm Kiến Nguyên thứ 2 (344), Tuệ Trạm vượt qua sông, quan Tư không Hà Sung vô cùng sùng kính, có nhã ý mời Tuệ Trạm ở tại chùa Kiến phước.

8. Tỳ-kheo-ni Tăng Cơ ở chùa Diên hưng.

Tỳ-kheo-ni Tăng Cơ vốn dòng họ Minh, người xứ Tế nam. Buộc tóc giữ đạo, chí nguyện xuất gia, mẫu thân không chấp thuận, kín hứa gả chồng, ẩn mật sính lễ, đến ngày nghinh tiếp, cận nữ mới phát hiện, Tăng Cơ liền cự tuyệt ăn uống chẳng màng xuống, bà con đến thỉnh cầu nhưng ý không hề đổi thay. Đến ngày thứ bảy, mẫu thân gọi người con rể, con rể kính tin, thấy vợ sắp chết, bèn nói cùng mẹ vợ rằng:

- Phàm con mỗi người đều có ý chí, không thể cưỡng ép!

Mẫu thân liền theo đó. Tăng Cơ nhân đó xuất gia. Lúc ấy là hai mươi mốt tuổi, bà con nội ngoại đều đến mừng chào an ủi động viên, đua tặng chiếu quý, tranh bày danh cúng. Châu mục cấp kỷ quận thú thân lâm, kẻ tăng người tục thảy đều ngợi khen chưa từng có. Tăng Cơ tịnh trì giới phạm, tinh tấn học tập tu trì kinh điển. Cùng với Tỳ-kheo-ni Đàm Bị danh tiếng lẫy lừng, then chốt tối mật, việc lành bàn giữ, Hoàng đế cũng sùng lễ.

Năm Kiến Nguyên thứ 2 (344) hoàng hậu họ Trữ vì Tăng Cơ mà lập chùa Lý Đô Đình, thông cung trong cảng, đặt hiệu là chùa Diên hưng, Tăng Cơ trú tại đó, đồ chúng có hơn trăm người. Ngay sự việc rõ ràng, kẻ tăng người tục càng thêm kính trọng. Tăng Cơ viên tịch năm 68 tuổi, tức nhằm năm Long An thứ nhất (397).

9. Tỳ-kheo-ni Đạo Hinh ở chùa Đông, thành Lạc dương.

Tỳ-kheo-ni Đạo Hinh vốn dòng họ Dương, người xứ Thái sơn. Tánh tình chuyên cần không ngang ngược. Lúc còn là Sa-di thường vì chúng luôn tụng kinh, năm hai mươi tuổi, trì tụng các kinh Pháp Hoa, Duy-ma,. . . Sau khi thọ giới cụ túc, nghiên cứu tìm cầu lý vệ, chỉ ăn rau lá, tiết chế khổ hạnh, càng già càng cố gắng, trú tại chùa Đông, thành Lạc Dương, tao nhã hay bàn luận, ý trong sáng rất giỏi Tiểu khẩm. Quý ở Lý thông mà chẳng chuyên từ biện. Đạo học một châu đều lấy tôn chỉ thầy làm chính, Tỳ-kheo-ni giảng kinh; Đạo Hinh chính là vị đầu tiên.

Trong niên hiệu Thái Hòa(366-371), có người nữ tên Dương Linh Biện kính tin Hoàng Lão, chuyên hành phục khí, thời trước, người và vật cũng hay kính thờ. Đến thời Đạo Hinh nói là cùng nhà vua nên thuật ấy đã biến mất. Linh Biện giả kết thân là người cùng họ, cùng qua lại nhưng trong lòng hoài ôm ganh ghét đố kỵ, dò xét để hãm hại. Về sau đem thuốc độc bỏ vào thức ăn của Đạo Hinh, các thầy thuốc dốc lòng chữa trị đều không thuyên giảm. Các đệ tử hỏi do từ đâu mà mắc bệnh. Đạo Hinh đáp rằng:

- Tôi rất tỏ biết kẻ chủ mưu, đây đều do nghiệp duyên, các ông không cần hỏi. Giả sử nói mà có lợi, tôi còn chẳng nói, huống hồ chẳng có ích lợi gì!.

Nói xong liền thị tịch.

10. Tỳ-kheo-ni Đạo Dung ở chùa Tân lâm.

Tỳ-kheo-ni Đạo Dung vốn người Lịch dương, trú tại chùa Ô Giang, giới hạnh tinh chuyên cao vọi, khéo chiêm tướng tốt xấu nghịch biết họa phước, người đời rao truyền cho đó là bậc Thánh.

Vào đời Đông Tấn, vua Minh Đế rất tôn trọng kính thờ, vua cho rải hoa dưới tòa để kiểm nghiệm là Thánh hay phàm, quả thật chẳng có hoa nào héo cả. Đến thời vua Giản Văn Đế, đời Đông Tấn, trước vốn phụng thờ Đạo sư Thanh Thủy. Đạo sư ở kinh đô, chỗ của vua Bộc Dương. Thứ đến, trong cung lập Đạo xá, Đạo Dung liền khai dẫn, nhưng chưa thỏa nguyện. Về sau người trong cung mỗi lần vào đạo thất, liền thấy Thần nhân là hình tướng Sa-môn đầy khắp trong thất. Giản Văn Đế nghi đó là do Đạo Dung gây nên, mà chưa thể quyết định. Sau khi lên ngôi, ở điện Thái cực chim quạ đến làm ổ, Giản Văn Đế sai Khúc An Diễn bói thử, Khúc An Diễn nói:

- Ở Tây nam có một vị thầy người nữ có thể trừ diệt yêu quái. Vua sai sứ đến Ô Giang nghênh đón Đạo Dung, đem sự việc ấy để hỏi. Đạo Dung bảo:

- Chỉ có chay tịnh bảy ngày thọ trì tám giới, tự sẽ tiêu mất.

Vua liền y theo đó, nhưng nhất tâm chưa đầy bảy ngày, bầy quạ cùng nhau nhóm tụ đến chuyển ổ bay đi. Giản Văn Đế càng thêm kính trọng, liền vì Đạo Dung mà dựng chùa, cung cấp đủ mọi thứ cần dùng. Nhân lấy rừng để đặt hiệu nên gọi là chùa Tân lâm, tức lấy đó để phụng thờ và rất kính phụng chánh pháp. Về sau, trong đời nhà Tấn để tỏ bày lòng kính chuông Phật pháp đều là do sức lực của Đạo Dung. Mãi đến đời Hiếu Vũ Đế lại càng thêm sự sùng kính.

Trong niên hiệu Thái Nguyên (376-397), bỗng nhiên dứt tuyệt dấu vết, chẳng biết ở đâu. Hiếu Vũ Đế ban sắc an táng y bát của Đạo Dung, nên bên cạnh chùa có phần tháp. . .

11. Tỳ-kheo-ni Linh Tông ở chùa Tư châu.

Tỳ-kheo-ni Linh Tông vốn giòng họ Mãn, người xứ Cao hồ, Kim hương. Từ nhỏ đã có tín tâm thanh tịnh, trong Hương đãng đều ca ngợi. Gia đình gặp phải tán loạn, bị giặc cướp đuổi bắt, nên quy thành khẩn thiết xưng niệm Tam bảo, tụng phẩm Phổ môn để bạt trừ ngay việc ấy, nhờ nói ác làm mau, cầu kêu oan được thả. Theo đường đi về hướng Nam, đi đến Ký châu, lại bị giặc rượt đuổi theo, liền leo lên cây rừng, chuyên thành khẩn niệm, kẻ đuổi bắt ham nhìn đường khác chẳng ngước mắt nhìn lên nên tìm bắt chẳng được. Linh Tông lại xuống và đi tiếp, chẳng dám xin ăn. Ban đầu không thấy đói, chiều tối, đến một bờ biển lớn, thuyền không qua được. Linh Tông bàng hoàng lo sợ, lại xưng niệm Tam bảo, bỗng thấy một con nai trắng chẳng biết từ đâu lội xuống dòng sông làm cho tất cả đất nổi lên, không có gợn sóng, Linh Tông theo nai mà vượt qua sông, chẳng từng thấm ướt như đi trên đất liền. Nhân đó về tới được nhà liền vào đạo, thành tâm chí thiết, học hạnh tinh cần, rộng xem kinh pháp, nghĩa sâu nhập thần. Vua Hiếu Vũ đế, đời Đông Tấn nghe thế sai đưa thư đi dò hỏi. Về sau trăm họ gặp phải tật bệnh nghèo khổ rất nhiều, Linh Tông dốc hết của cải ban cứu cho nhân gian, chẳng lánh hiểm trở xa xôi, tùy nghi cứu giúp, mọi người mong nhờ rất nhiều. Do chịu đói nhận khổ nên hình hài dung mạo gầy khô.

Năm Linh Tông 75 tuổi, bỗng sáng sớm, gọi các đệ tử đến kể lại giấc mộng trong đêm của mình là thấy một núi lớn gọi là Tu-di, đỉnh cao tuyệt đẹp, lên tiếp cùng trời, vật báu trang nghiêm sáng rỡ mặt nhật, trống pháp gióng trổi, hương khói phảng phất, khiến ta trước kinh ngạc cảnh giác! Liền đó ngay trong thân thể có sự khác thường, tuy không tướng trạng thống não như hôn mê. Chúng đồng học đạo bảo:

- Đó chính là cảnh cực lạc.

Lời bàn qua tiếng lại chưa dứt, chợt bỗng viên tịch.

12. Tỳ-kheo-ni Chi Diệu Âm ở chùa Giản tỉnh.

Tỳ-kheo-ni Chi Diệu Âm, chưa rõ là người xứ nào, từ nhỏ đã có chí đạo, cư xử kinh hoa, học rộng kinh sách trong ngoài, giỏi làm văn chương.

Hoàng đế Hiếu Vũ đời Đông Tấn, thái phó Cối Kê, Vương Đạo Mãnh khởi. . . cũng đều kính tin. Mỗi lúc Diệu Âm cùng Hoàng đế và Thái phó cũng như các Học sĩ trong triều đàm luận chúc văn, lời văn tao nhả, là người có tài trí, rất có tiếng tăm. Vào năm Thái Nguyên thứ 10 (386), Thái phó dựng lập chùa Giản Tĩnh, mời Diệu Âm làm chủ, đồ chúng có hơn trăm người. Các thứ tài nghĩa trong ngoài đều được mãn nguyện, cung cấp cúng dường vật thực nhiều vô số kể, giàu có nghiên cả đô ấp. Mọi người cao quý đều tôn thờ, hằng ngày ngoài cửa xe ngựa tới lui có hơn trăm lược.

Vương Thầm là thứ sử Kinh Châu qua đời, Liệt Tông ý muốn dùng Vương Cung để thay vào đó. Bấy giờ, Hoàn Huyền ở tại Giang Lăng là nơi mà Vương Thần tỏa chiết, nghe đến Vương Cung đáng chỗ quen biết xưa cũ nên lại sợ Vương Cung. Ân Trọng Kham bấy giờ là học trò của Vương Cung, Hoàn Huyền biết Ân Trọng Kham tài hèn sức mọn nên cũng dễ chế ngự. Ý muốn được vậy bèn sai sứ nhờ Diệu Âm vì Trọng Kham mà mưu tính. Đã vậy mà Liệt Tông hỏi Diệu Âm kinh Châu khuyết ngoại hỏi rằng:

- Ai là người đáng được thay vào đó? Diệu Âm đáp:

- Bần đạo là người xuất gia làm sao có thể cùng bàn luận việc thế tục. Nghe trong ngoài bàn luận, mọi người đều bảo không ai qua Ân Trọng Kham, lấy ý ấy mà nghĩ ngợi sâu xa, đó là chỗ kinh sở đáng cần.

Hoàng đế bèn dùng Ân Trọng Kham thay thế Vương Thầm. Quyền thế một triều, uy hành khắp trong ngoài nước. . .

13. Tỳ-kheo-ni Đạo Nghi ở Chùa Hà hậu.

Tỳ-kheo-ni Đạo Nghi vốn dòng họ Giả, người xứ Lâu phiền; nhạn môn, là người cô của Tuệ Viễn. Chồng là Giải Trực, người đồng quận. Giải Trực tầm dương nên qua đời. Năm hai mươi hai tuổi, Đạo Nghi xả bỏ tục lụy, đắp mặc pháp y, thông minh mẫn triết, nghe rộng nhớ nhiều, tụng kinh Pháp Hoa, giảng kinh Duy-ma, Tiểu khẩm. Tình nghĩa đạt lý, nhân tâm liễu ngộ, giới hạnh cao vời, thần khí thanh khiết. Nghe ở chốn kinh kỳ, kinh luận thông suốt, giảng tập tương tục, khoảng cuối niên hiệu Thái Nguyên (397) đời Đông Tấn, Đạo Nghi đến kinh đô, trú tại chùa Hà hậu, chuyên tâm vào Luật tạng, nghiên cứu tinh vi, thân giữ thấp hèn, cung kính ở chỗ u tối vẫn không biếng lười, y áo thô xấu, tự gìn giữ tính lượng bình bát, trong sạch chẳng lỗi lầm, kẻ tăng người tục đều đề cao tín ngưỡng. Năm bảy mươi tám tuổi, Đạo Nghi lâm bệnh; song, tự đều trị, giữ tâm càng cố gắng niệm tụng không dứt. Các đệ tử cầu thưa:

- Xin nên ngừng nghĩ hầu mong hao tổn khí! Đạo Nghi đáp rằng:

- Chẳng phải đều các người đáng nói. Nói xong bèn tịch.

TRUYỆN CÁC VỊ TỲ-KHEO-NI

QUYỂN 2

ĐỜI TIỀN TỐNG CÓ 23 VỊ

1. Tỳ-kheo-ni Tuệ Quả ở chùa Cảnh phúc.

2. Tỳ-kheo-ni Pháp Thạnh ở chùa Kiến phước.

3. Tỳ-kheo-ni Tuệ Ngọc ở chùa Ngưu mục, Giang lăng.

4. Tỳ-kheo-ni Đạo Quỳnh ở chùa Kiến phước.

5. Tỳ-kheo-ni Đạo Thọ ở chùa Kỳ-hoàn, Giang lăng.

6. Tỳ-kheo-ni Huyền Tảo ở chùa Huyền đài, Ngô thái.

7. Tỳ-kheo-ni Tuệ Quỳnh ở chùa Nam an.

8. Tỳ-kheo-ni Phổ Chiếu ở chùa Trương quốc, Nam bì.

9. Tỳ-kheo-ni Tuệ Mộc ở chùa thôn Trúc dặc, Lương quận.

10. Tỳ-kheo-ni Pháp Thắng ở chùa Nam, Ngô huyện.

11. Tỳ-kheo-ni Tăng Đoan ở chùa Vĩnh an.

12. Tỳ-kheo-ni Quang Tỉnh ở chùa Quảng lăng trung.

13. Tỳ-kheo-ni Thiệu Diệu ở Thục quận.

14. Tỳ-kheo-ni Tăng Quả ở Quảng lăng.

15. Tỳ-kheo-ni Tỉnh Xưng ở chùa Trúc lâm, Đông hương, Sơn dương.

16. Tỳ-kheo-ni Pháp Tướng ở chùa Huyền đài, Ngô thái.

17. Tỳ-kheo-ni Nghiệp Thủ ở chùa Đông thanh viên.

18. Tỳ-kheo-ni Pháp Biện ở chùa Cảnh phúc.

19. Tỳ-kheo-ni Đạo Tống ở chùa Tam tầng, Giang lăng.

20. Tỳ-kheo-ni Tuệ Tuấn ở chùa Trúc viên.

21. Tỳ-kheo-ni Bảo Hiền ở chùa Phổ hiền.

22. Tỳ-kheo-ni Pháp Tinh ở chùa Phổ hiền.

23. Tỳ-kheo-ni Tuệ Diệu ở chùa Vĩnh khương, Thục quận.

1. Tỳ-kheo-ni Tuệ Quả ở chùa Cảnh phúc.

Tỳ-kheo-ni Tuệ Quả vốn giòng họ Phan, người xứ Hoài nam. Thường hành khổ hạnh, không ham mặc gấm lụa, dốc lòng học Tỳ- ni; giới hạnh thanh bạch. Kẻ Tăng người tục khâm phục ham thích, danh tiếng vang xa. Trong đời nhà Tống, thứ sử Thanh châu bắc địa là Truyền Hoằng Nhân nhã lời khen ngợi tánh tình đôn hậu, giàu lòng tôn kính đáng quý trọng.

Năm Vĩnh Sơ thứ 3 (423) (Đàm Tông nói rằng:

- Năm Nguyên Gia thứ 7 (431), chủ chùa là Tỳ-kheo-ni Hoằng An, bắt đầu xây dựng chùa nên mượn khoán thư, vì vậy lúc khởi lập là năm Vĩnh Sơ thứ 3).

Cất nhà ở mặt phía Đông vì dựng lập Tịnh xá, đặt hiệu là chùa Cảnh phúc, Truyền Hoằng Nhân lấy Tuệ Quả làm người mẫu mực, các thứ vật dụng thảy đều đem cúng chư Tăng, mọi công việc dường như đều trôi chảy, mọi người lớn nhỏ thảy vui mừng kính phục. Đến năm Nguyên Gia thứ 6 (430), có vị Sa-môn Cầu-na-bạt-ma từ Tây Vực đến. Tuệ Quả hỏi rằng:

- Ở xứ này (Trung Quốc), chư Ni trước khi thọ giới chưa có bổn sự, nhân đó mà mến đạo. Thành thật có cao lệ, chưa lường về sau, được không khác?

Cầu-na-bạt-ma-đáp:

- Không khác. Tuệ Quả lại hỏi:

- Đến như luật văn giới sư đắc tội sao không khác? Đáp:

- Phàm ở chỗ có Ni chúng mà không hai năm học giới, nên gọi là đắc tội vậy.

Lại hỏi:

- Đến ở xứ này, trước khi chưa có Ni giới chẳng phải là cõi Diêm- phù không?

Đáp:

- Trong luật, Phật chế mười vị Tăng được trao truyền giới Cụ túc, ở chỗ biên địa chỉ năm vị Tăng cũng được trao truyền. Chính vì vậy nên có nơi không thể không như pháp!

Lại hỏi:

- Cách bao nhiêu dặm là biên địa? Đáp:

- Cách ngoài núi biển ngàn dặm và các nơi hiểm nạn cách trở.

Năm Nguyên Gia thứ 9 (433), Tuệ Quả dẫn các đệ tử Tuệ Ý, Tuệ Khải. . . , cả thảy năm người theo Sa-môn Tăng-già-bạt-ma trùng thọ giới Cụ túc, kính giữ thận trọng phụng trì giới luật như mến giữ.

Năm Nguyên Gia thứ 10 (434), Tuệ Quả viên tịch, hưởng thọ ngoài bảy mươi tuổi, đệ tử Tuệ Khải. . . đem tiết hạnh truyền đạt đến ngày nay.

2. Tỳ-kheo-ni Pháp Thạnh ở chùa Kiến phước.

Tỳ-kheo-ni Pháp Thạnh vốn dòng họ Niếp, người xứ Thanh hà. Gặp loạn lạc, lánh đến đất Kim lăng họ Triệu. Năm Nguyên Gia thứ 14 (438), Pháp Thạnh xuất gia tại chùa Kiến phúc, tài đức tuệ giải, thông đạt ngộ mẫn, tự cho mình tuổi đã già nên về ở Hoàng ấp. Tuy là Đế đạo long minh mà còn hoài nhớ quê cũ, chỉ tham nuôi huyền tông mới có thể quên đi sự già muộn, bèn đến chùa Đạo tràng, gặp được pháp sư nên thọ giới Bồ-tát. Ngày thì phơi bày trắng đen, đem lại gạn lời lý vị, tạm ẩn một thời gian, thần thức tỏ sáng. Tuy bảo là tuổi già song còn hơn cả tuổi thanh xuân, thường nguyện sinh về An dưỡng. Nói cùng các bạn đồng tu như Đàm Kính, Đàm Ái rằng:

- Tôi lập thân hành đạo chí nguyện đặt tại Tây phương.

Ngày 27 tháng 09 năm Nguyên Gia thứ 16 (440), ở dưới Tháp lạy Phật, nhân mới phát bệnh, liền dốc lòng chuyên tinh, đến ngày 30 đầu đêm gá ngủ, Đức Như Lai từ không trung giáng xuống cùng hai vị Đại sĩ luận đạo Nhị thừa, phút chốc cùng đại chúng cỡi cỏ đạp cây đến thăm bệnh của Pháp Thạnh. Ánh sáng chiếu soi cả chùa đều thấy. Mọi người cùng lại hỏi Pháp Thạnh đó là thứ ánh sáng gì. Pháp Thạnh giải nói đầy đủ. Nói xong bèn viên tịch, hưởng thọ bảy mươi hai tuổi.

Dự chương thái thú Ngô Quận Trương Biện, vốn là chỗ tôn kính, vì vậy mà truyền thuật lại. . .

3. Tỳ-kheo-ni Tuệ Ngọc ở chùa Ngưu mục, Giang lăng.

Tỳ-kheo-ni Tuệ Ngọc người xứ Trường an, hạnh nghiệp siêng tu, kinh giới thông suốt, thường du hành giáo hóa đi khắp các ban ấp. Mỗi mỗi đều tùy thuộc có duyên, chẳng trốn lánh nóng lạnh nắng mưa, đến phương Nam trú tại tịnh xá Ngưu Mục, Giang Lăng, trì tụng các kinh Pháp Hoa, Thủ-lăng-nghiêm. . . trong khoảng một tuần thì thấu đạt liễu nghĩa. Kẻ tăng người tục ở Thiểm Tây thảy đều quy kính Tuệ Ngọc, đọc xem kinh luận chưa từng để phí thời gian.

Tháng 10 năm Nguyên Gia thứ 14 (438), bày trai pháp khổ hạnh bảy ngày, lập lời thề rằng: "Nếu quả thật trai pháp này có sự cảm ứng thì sau khi xả bỏ báo thân hẳn được thấy Phật". Nguyện nội trong bảy ngày thấy được Quang Minh của Phật, giữa đêm của ngày thứ năm, tại rừng cây ở phía Đông của chùa ánh sáng linh thiêng chiếu rọi rõ rệt, liền chỉ cùng đại chúng biết, mọi người đều mừng vui kính trọng lại càng thêm khâm phục. Pháp Hoằng là chủ chùa về sau ở chỗ có ánh sáng ấy dựng lập Thiền thất. Đầu tiên Tuệ Ngọc ở tại Trường an, tại chùa Thượng thư xứ Tiết thấy ánh sáng màu trắng màu hồng chiếu soi cả hai bên, suốt mười ngày mới tan mất một ít. Về sau có vì Sa-môn ở chùa Lục Trọng, vào ngày mồng tám tháng tư, ở chỗ có ánh sáng ấy được tôn tượng Đức Phật Di-lặc cao một thước. . .

4. Tỳ-kheo-ni Đạo Quỳnh ở chùa Kiến phước.

Tỳ-kheo-ni Đạo Quỳnh vốn dòng họ Giang, người xứ Đơn dương vậy. Năm hơn mười tuổi, chuyên sâu vào các kinh sử, từ sau khi thành tựu giới pháp lại thông đạt Tam tạng, tinh cầu khổ hạnh.

Trong niên hiệu Thái Nguyên (376-397) đời Đông Tấn, Hoàng hậu quý mến đức hạnh của Đạo Quỳnh, phàm mọi sự tu tạo phước thiện phần nhiều là cúng dường ở chùa ấy (Kiến Phước). Các phụ nữ giàu sang đua nhau tìm đến. Năm Nguyên Gia thứ 8 (432) thời Tiền Tống, tạo các hình tượng lớn an trí ở các nơi như ở chùa Bành Thành 2 pho tượng vàng, trưởng tòa đầy đủ, ở chùa Ngõa Quan một pho tượng Đức Di-lặc, bảo cái anh lạc ở chùa Nam Kiến Hưng hai pho tượng vàng và các thứ tạp vật phan lọng, ở chùa Kiến phước tạo một tượng nằm và phòng nhà. Lại tạo lập tượng Đức Phổ Hiền, các vật cúng dường thảy đều tôn nghiêm đẹp đẽ. Đến năm Nguyên Gia thứ 15 (439), tạo pho tượng Phật Vô Lượng Thọ bằng vàng ròng. Ngày 11 tháng 04 năm ấy, từ giữa chặn mày tôn tượng đó phóng ra ánh sáng chiếu soi khắp chùa, sắc vàng ròng, kẻ tăng người tục rao truyền cho nhau cùng đến cung kính, chiêm ngưỡng nhìn thấy uy thần, ai ai cũng đều ca ngợi vui mừng. Lại đem các di vật của Hoàng hậu để lại khai thác ở phía Nam chùa, và cho tạo dựng các thiền phòng. . .

5. Tỳ-kheo-ni Đạo Thọ ở chùa Kỳ-hoàn, Giang lăng.

Tỳ-kheo-ni Đạo Thọ, chưa rõ là người xứ nào, trong sạch hòa nhã, điềm đạm vắng lặng, giàu lòng khiêm cung hiếu hạnh. Từ nhỏ, thọ trì Ngũ giới chưa từng có sai phạm.

Trong niên hiệu Nguyên Gia (424-454), gặp lúc để tang thân phụ.

Nhân hủy mắc bệnh, tự không đau ngứa, chỉ vàng da gầy ốm còn bộ xương tàn, trải qua mấy năm, các thầy thuốc chữa trị mà không bớt ốm. Nhân đó phát nguyện bệnh được lành hẳn sẽ xuất gia. Sau khi phát lời thệ nguyện, tạm được bình phục, bèn như ý nguyện xả tục, tìm đến chùa Kỳ-hoàn xin xuất gia, luôn cần khổ siêu tuyệt, tụng kinh Pháp Hoa ba ngàn biến, thường thấy ánh sáng tốt lành.

Ngày mồng bảy tháng chín năm Nguyên Gia thứ 16 (440) vào nửa đêm, thấy giữa không trung có lọng báu che rủ ở phía trên. . .

6. Tỳ-kheo-ni Huyền Tảo ở chùa Huyền đài, Ngô thái.

Tỳ-kheo-ni Huyền Tảo vốn dòng họ Lộ, người xứ Ngô quận, con gái của An Tuân (Tuyên Nghiệm ghi rằng: tức là An Tuân).

Huyền Tảo năm hơn mười tuổi, thân mang trọng bệnh, các thứ thuốc tốt đưa đến, bệnh càng ngày càng tăng thêm không giảm. Bấy giờ Thích Pháp Tế ở chùa Huyền đài nói với An Tuân rằng:

-Thật đáng sợ, bệnh này là do nghiệp lực, chẳng phải dùng thuốc mà có thể dứt trừ. Bần đạo căn cứ trong kinh Phật dạy: "Nếu ai gặp phải nguy khổ mà có thể quy y Tam bảo, sám hối cầu nguyện, đều được cứu giúp. Vì vậy ông nên vì con gái ông bỏ hết tà tục, tẩy rửa trần uế, chuyên tâm trì niệm hướng về Tam bảo, hẳn sẽ được lành mạnh. "

An Tuân bèn vâng theo như thế, liền ngay trên nhà, thiết lập trai pháp Quán thế âm, tẩy trừ tâm ý, cùng kính nguyện cầu cứu bệnh, cúi đầu nhất niệm chuyên tâm tương tục, trải qua bảy ngày đêm, đến đầu đêm, bỗng thấy tượng vàng cao hơn thước ba lần xoa vào thân Huyền Tảo từ đầu đến chân, liền cảm thấy bệnh nặng bỗng nhiên lành hẳn.

Từ sự linh nghiệm ấy, Huyền Tảo bèn cầu xin xuất gia ở chùa Huyền đài, siêng năng tinh tấn tụng kinh Pháp Hoa, thọ dùng rau lá, trường trai suốt ba mươi bảy năm. Thường đặt tâm tưởng nguyện cầu sinh về cõi trời Đâu-suất. Năm Nguyện Gia thứ 16 (440) đời Tiền Tống, ra thành đô tạo kinh, không lường được cuối cùng.

7. Tỳ-kheo-ni Tuệ Quỳnh ở chùa Nam an.

Tỳ-kheo-ni Tuệ Quỳnh vốn dòng họ Chung, người xứ Quảng châu, giữ đạo cao khiết chẳng ăn cá thịt. Năm tám mươi tuổi, chí nghiệp càng tinh cần. Thường mặc áo vải thô xấu, không ham dùng lụa là, là một vị rất chuẩn mực làm kỷ cương nơi chùa viện, kiêm hành giảng thuyết. Vốn từng ở tại chùa Nam an xứ Quảng lăng.

Năm Nguyên Gia thứ 18 (442), Thế tử và Hoàng thái hậu của Giang Hạ Vương, đời nhà Tống, đem đất cúng dường Tuệ Quỳnh, Tuệ Quỳnh dựng lập chùa, đặt hiệu chùa là Nam Vĩnh An. Đến năm Nguyên Gia thứ 22 (446), Lan Lang Túc Thừa Chi vì dựng lập tháp ngoại quốc. Năm Nguyên Gia thứ 15 (439), Tuệ Quỳnh lại tạo dựng chùa Bồ-đề, điện đường phòng nhà thảy đều trang nghiêm xinh đẹp. Nhân lúc dời đến ở đó nên đem chùa Nam an cúng dường Sa-môn Tuệ Trí. Năm Nguyên Gia thứ 24 (448), Tuệ Quỳnh theo Mãnh Khải đi đến Cối Kê, đất ở đó rất cứng, Tuệ Quỳnh bảo các đệ tử rằng:

- Sau khi ta qua đời không cần phải chôn cất, có thể nhờ người phanh xẻ thân thể để cho chúng sinh ăn dùng.

Đến lúc Tuệ Quỳnh viên tịch, mọi người đều không nỡ mổ xẻ, mới bàn cùng Huyện Cú Dung đem để vào rừng cho chim thú tự đến rỉa ăn. Nhưng trải qua hơn mười ngày vẫn nghiễm nhiên như cũ, nhan sắc chẳng đổi khác, sai người trong thôn đem gạo rải bên cạnh thi thể, chim mổ ăn hết gạo ở chỗ xa, gạo gần sát thi thể vẫn đều còn lại.

Đệ tử là Tuệ Lãng ở thành đô nghe thế, liền nghênh đón về an táng tại chùa Cao Tòa; ở trước sườn núi, trên phần mộ tạo dựng Bảo tháp. . .

8. Tỳ-kheo-ni Phổ Chiếu ở chùa Trương quốc, Nam bì.

Tỳ-kheo-ni Phổ Chiếu vốn dòng họ Huân, tên là Từ Bi, người xứ An lăng, Bột hải. Từ nhỏ đã có tiết tháo, năm mười bảy tuổi xuất gia, trú tại chùa Trương quốc, Nam Bì, sau theo thầy đến học tại tịnh xá Kiến hy ở Quảng lăng, dốc hết tâm phụng sự đạo pháp, mọi người đều mừng khen, kịp đến lúc Sư Tuệ Kính viên tịch, lo để Khánh điếu mà khổ hạnh tuyệt thực.

Tháng 12 năm Nguyên gia thứ 18 (442) đời Tiền Tống, nhân cảm bệnh lao nhọc tuy rất nặng mà vẫn dốc lòng thâm tín, ban đầu tự chẳng cải đổi, chuyên niệm chí thành khẩn cầu ngày đêm chẳng bỏ, không xuống đất được, ngày ngày thường tinh cần khấu đầu sám hối thời khóa tại trên giường. Tụng kinh Pháp Hoa mỗi ngày ba quyển. Đến giữa tháng hai năm Nguyên Gia thứ 19 (443), bỗng nhiên chết giấc trong chừng bữa ăn, sau sống lại nói:

- Hướng đến phương Tây giữa đường có một ngôi tháp, trong tháp có một vị Tăng ngồi nhắm mắt tư duy, kinh hãi hỏi từ đâu lại, lấy việc ấy đáp. Liền hỏi vị Tăng ấy rằng: Ở đây, cách chùa. . . ấy bao nhiêu dặm?

Vị Tăng ấy đáp:

- Năm ngàn vạn dặm.

Trên đường có cỏ cây và người đi qua lại, đều không quen biết ai cả, có gió mây cao, không khu gò nghiêm tịnh. Trong ý muốn đi đến phía trước mà vị Tăng ấy không chấp thuận, nhân đó trở về, bỗng nhiên tỉnh ngộ. Sau đó bảy ngày thì viên tịch, tuổi vừa hai mươi lăm!

9. Tỳ-kheo-ni Tuệ Mộc ở chùa thôn Trúc dặc, Lương quận.

Tỳ-kheo-ni Tuệ Mộc vốn dòng họ Phó, người xứ Bắc địa. Năm mười một tuổi xuất gia, theo thờ Tuệ Siêu, thọ trì Thập giới, trú tại chùa thôn Trúc dặc, Lương quận. Lúc đầu học Đại phẩm, mỗi ngày tụng hai quyển, kiêm tụng tạp kinh. Mẫu thân của Tuệ Mộc bị bệnh trong miệng không răng nên Tuệ Mộc phải nhai thức ăn để mớm nuôi mẹ, vì miệng bất tịnh nên không được thọ giới Cụ túc. Ngày đêm tinh cần sám hối nghiệp chướng của mình, bỗng thấy giới đàn giữa trời, màu sắc vàng ròng, ngưỡng đầu trông nhìn, ở phía Nam thấy có một người mặc y tuyển, y màu vàng ròng, cách Tuệ Mộc vừa gần vừa xa, nói với Tuệ Mộc rằng:

- Ta đem giới trao cho ngươi đây!

Quay lại nhìn thì không thấy, Tuệ Mộc chẳng đem việc ấy nói cho người khác nghe, nhưng có điều nhiều cảm ứng đều giống như vậy. Anh của Tuệ Mộc nghe muốn được biết mới nói dối với Tuệ Mộc rằng:

- Ngươi làm đạo bấy lâu nay trọn chẳng ích gì, nên có thể để tóc dài ra lại, ta sẽ vì ngươi mà tìm gã chồng.

Tuệ Mộc nghe thế lòng buồn rười rượi, nhân đó thuật lại điều vừa thấy và liền thọ giới Cụ túc. Đêm sắp thọ giới, mộng thấy người khẩu truyền giới bổn. Đến lúc thọ giới xong, lại xem bèn tụng giới bổn.

Trong năm Nguyên Gia (424-454) thời Tiền Tống, tạo tượng mười phương chư Phật và bốn bộ giới bổn cũng như pháp tắc Yết-ma cúng dường khắp bốn phương. . .

10. Tỳ-kheo-ni Pháp Thắng của chùa Nam, Ngô huyện.

Tỳ-kheo-ni Pháp Thắng, không rõ là người xứ nào, xuất gia từ nhỏ tại chùa Nam, Ngô huyện, khiêm cung kính tin chuyên cần mẫn, mọi người đều biết.

Trong niên hiệu Nguyên Gia (424-454) thời Tiền Tống, Tư Mã Long ở Hà nội làm thừa tướng Tỳ Lăng, gặp lúc đánh giặc nên chết trận, vợ là người họ Sơn, song thân đều mất sớm, không có con cái, đến tuổi già nua, vào đất Ngô, tìm đến Pháp Thắng. Pháp Thắng tiếp đãi như người thân, sau hơn trăm ngày, bà ta mắc bệnh, bệnh trầm trọng suốt ba năm. Pháp Thắng vốn không cất chứa tài vật, nhưng vẫn dốc lòng cứu chữa. Chẳng sợ mưa nắng, sau đó bà ta lành bệnh, mọi người càng thêm quý trọng Pháp Thắng. Về sau, Pháp Thắng đi đến kinh thành, tiến tu thiền luật, thông định tuệ, thích sống tĩnh lặng, dạy dỗ quyến thuộc chẳng răn bảo mà thành. Đối với việc làm chẳng mưu cầu lợi riêng, sống nhàn tĩnh chẳng mong cầu danh lợi, ân cần giúp đỡ mọi người, cũng như mọi sinh vật khác.

Lúc tuổi sáu mươi, mắc bệnh một thời gian, tự nói sẽ không lành.

Thân thuộc lấy làm lạ, hỏi vì sao? Pháp Thắng đáp:

- Hôm qua thấy hai vị Sa-môn nói biết như vậy. Chốc lát lại nói:

- Thấy có hai vị Tỳ-kheo chẳng phải là người thấy ở trước, mặc y để bày vai phải, tay mỗi vị nắm một bông hoa, đứng nơi giường bệnh. Sau đó, từ xa thấy một Đức Phật ngồi trên hoa sen, ánh sáng chiếu soi khắp thân tôi.

Từ đó về sau, đêm chẳng buồn ngủ, bảo người trì tụng kinh Pháp Hoa, cho đến đêm sau, hơi thở yếu dần, lại bảo thôi tụng kinh mà vì tôi xưng niệm danh hiệu Đức Phật, cũng tự xưng niệm. Đến lúc bình minh ló dạng, dung mạo chẳng đổi thay, bỗng chốc mà mạng chung.

11. Tỳ-kheo-ni Tăng Đoan ở chùa Vĩnh an.

Tỳ-kheo-ni, người xứ Quảng lăng, gia đình vốn phụng kính Phật. Chị em đều kính tin, thệ nguyện được xuất gia, chẳng chịu lấy chồng, mà nhan sắc xinh đẹp vang khắp xóm làng, trai trẻ nhà giàu đến gạ hỏi, mẹ và anh đã hứa hôn, trước ba ngày đến đón dâu, nữa đêm Tăng Đoan bỏ trốn vào chùa, chủ chùa cho ở một phòng riêng, cung cấp mọi thứ cần dùng và thỉnh cho kinh Quán Thế Âm, chỉ trong hai ngày chuyên trì tụng niệm, mưa lệ cúi đầu, ngày đêm chẳng nghĩ. Qua sau ba ngày, trong lúc đang lễ bái, thấy tôn tượng Phật nói rằng:

- Chồng ngươi mạng sắp chết, ngươi nên tinh cần chớ hoài ưu niệm.

Quả thật, sáng hôm sau, người chồng bị bò hốc chết mất. Nhân đó, mà Tăng Đoan được xuất gia, kiên trì giới cấm, nhiếp tâm nhàn tỉnh tợ như không tợ như không biết nói, kịp đến lúc biện chiết thật là lời gắng gỏi. Tụng kinh Đại Bát-niết-bàn 05 ngày một biến.

Năm Nguyên Gia thứ 05 (429), tìm đến phía Nam Thượng quốc, trú tại chùa Vĩnh an, Lương Ký chúng vụ đều mến thương tiếp đón, mọi người lớn nhỏ vui vẻ mến phục, lâu sau càng kính trọng. Năm Nguyên Gia thứ 25 (449), Tăng Đoan viên tịch, hưởng thọ hơn bảy mươi tuổi. Các vị đệ tử Phổ Kính, Phổ Yếu đều tu khổ hạnh và tụng kinh Pháp Hoa.

12. Tỳ-kheo-ni Quang Tỉnh ở chùa Trung, Quảng lăng.

Tỳ-kheo-ni Quang Tỉnh, vốn dòng họ Hồ, tên là Đạo Tỳ, người xứ Đông Thiên, Ngô Hưng. Xuất gia từ thuở nhỏ, theo thầy đến chùa Trung, Quảng lăng. Quang Tỉnh tuy nhỏ nhưng rất cố gắng thực hành như người lớn, tập tu Thiền quán, chẳng ăn các vật ngọt béo, lúc sắp thọ Đại giới, dứt tuyệt cơm gạo, chỉ ăn bột tùng cho đến sau khi thọ giới Cụ túc suốt mười lăm năm. Tuy tâm thức sáng tỏ nhưng thể lực suy kém, thường bị cảm suốt cả tháng liền. Sa-môn Thích Pháp Thành vì Quang Tỉnh mà chỉ dạy: "Ăn uống không phải việc lớn của Phật". Nghe vậy, Quang Tỉnh trở lại ăn uống các thức ăn, lại thêm dõng mãnh, siêng học không mệt mỏi. Những người theo học Quán hạnh thường hơn trăm vị. Năm Nguyên gia thứ 18(442), tháng 05, trong lúc bệnh ốm bảo:

"Ta nhàm chán cái khổ của thân này từ lâu xa lại!". Từ đó, dẫn bệnh sám hối chẳng lìa tâm miệng, tình lý rõ ràng, thần khí an nhiên. Đến năm sau (443), uống ăn đều bỏ, chuyên tâm tụng niệm được về cảnh giới Đâu-suất, tâm tâm tương tục không gián đoạn, đến đêm 18 tháng 04, hương lạ tướng khác khắp đầy trong không gian, Quang Tỉnh viên tịch ngay trong đêm ấy.

13. Tỳ-kheo-ni Thiện Diệu ở Quận thục.

Tỳ-kheo-ni Thiện Diệu vốn dòng họ Ân Dương, người xứ Phồn huyện. Xuất gia từ thuở nhỏ, tánh tình nhu hòa, ít sầu hận hay mừng vui, không thích sắm sinh áo tốt đẹp, cũng chẳng ăn thức ăn ngon. Có người em gái chết chồng, không nơi nương tựa, nên dẫn con nhỏ đến ở nhờ trong thất của Thiện Diệu, thường nghe Diệu pháp, tự than thân không gặp Phật. Mỗi một lời nói như vậy, rơi lệ bùi ngùi buồn cảm không thôi, cùng ở chung bốn, năm năm mà chưa từng thấy Thiện Diệu ăn. Người em ấy nấu thức ăn xong, mời Thiện Diệu cùng ăn chung, Thiện Diệu bảo:

- Vừa mới ăn ở chỗ. . . ấy xong. Hoặc nói:

- Tứ đại bất hảo, chưa thể ăn!

Như vậy, suốt cả mấy năm, người em rất hổ thẹn, thưa rằng:

- Vô phước, chồng chết lại không có thân thuộc, dẫn con đến nương tựa chị, có nhiều thứ nhơ loạn, chị thấy vậy mà nhàm chán nên chẳng cùng ăn chung!

Rơi lệ mà nói, nói xong muốn đi chỗ khác. Thiện Diệu nắm tay em mà bảo:

- Em chẳng hiểu ý chị! Chị mang đi ra ngoài để người khác cúng dường, sao phải tự tốn thức ăn trong nhà. Em chỉ nên ở yên tại đây, chị sắp đi xa vậy! Em phải giữ gìn cẩn thận, chớ đi nơi khác!

Người em nghe nói như vậy bèn thôi.

Thiện Diệu tự đánh sợi dệt vải, mua vài hộc dầu, đắp gò đất lớn giữa sân, nói với người em rằng:

- Hãy phỏng tạo công đức thận trọng chớ lấy!

Đến ngày mồng 08 tháng 04, nữa đêm lấy vải tự quấn vào thân và tẩm dầu tự thiêu đốt, lửa đã cháy gần tới đảnh, Thiện Diệu bảo em:

- Gọi vị Duy-na đánh khánh, chị nay xả bỏ thọ mạng đây. Nên đến bảo cùng chư Ni mau lại đây cùng từ biệt!

Chư Ni kinh hãi chạy đến, mạng Thiện Diệu còn chưa dứt tuyệt, nói cùng chư Ni rằng:

- Các vị hãy siêng năng tinh tiến, sinh tử thật sự đáng sợ, phải mong cầu ra khỏi, cẩn thận chớ để lưu chuyển. Tôi bỏ thân như vậy để cúng dường đã hai mươi bảy lần. Nay chỉ một thân này thôi sẽ đắc sơ quả vậy! (Hỏi người ở xứ ấy, hoặc có người bảo là năm Nguyên Gia thứ 17 (441) hoặc thứ 18 (442). Hoặc có người nói ở đời Hiếu Kiến (454- 457), hoặc lại có người nói là ở trong đời Đại Minh (457-465), nên ở đây ghi đủ lại như thế này. . . ).

14. Tỳ-kheo-ni Tăng Quả ở Quảng lăng.

Tỳ-kheo-ni Tăng Quả vốn dòng họ Triệu, tên là Pháp Hữu, người xứ Tu võ, cấp quận. Trước đã gieo trồng tín giải, chuyên thuần tự nhiên, ở trong giai đoạn bú mớm chẳng qua ăn giữa bữa, cha mẹ vui mừng sự khác lạ. Đến lúc thành nhân, tâm tuy chuyển đến duyên ngại tham sai. Năm 27 tuổi mới được xuất gia, Tăng Quả phụng thờ Tỳ-kheo-ni Tuệ Thông ở Quảng lăng. Tăng Quả giới hạnh nghiêm minh thiền quán thanh bạch, mỗi lúc nhập định, suốt liền tối sớm, nhiếp thần cảnh tịnh, hình hài như cây khô, những người không hiểu biết thường sinh tâm biết sinh nghi ngờ.

Đến năm Nguyên Gia thứ 06 (430), có thuyền chủ người ngoại quốc tên là Nan-đề, chở Tỳ-kheo-ni từ nước Sư tử lại (Trung Quốc), đến tại đô thành của Tiền Tống trú ở chùa Cảnh phúc, sau đó một thời gian, hỏi Tăng Quả rằng:

- Ở nước này từ trước đến nay đã từng có Tỳ-kheo-ni ngoại quốc chưa?

Tăng Quả đáp:

- Chưa có. Lại hỏi:

- Trước đây, Tỳ-kheo-ni thọ giới, từ đâu mà có được hai bộ Đại tăng?

Tăng Quả đáp:

- Chỉ theo Đại Tăng thọ, những người đắc bổn sự, mới là phát khởi thọ giáo. Người khiến sinh tâm ân trọng là phương tiện vậy. Nên như Tôn giả Đại Ái Đạo hành trì Pháp bát kỉnh mà đắc giới, sau đó năm trăm Thích nữ cung thỉnh Đại Ái Đạo làm Hòa thượng. Ở đây cao lệ thế.

Tăng Quả tuy đáp như vậy nhưng tâm vẫn còn có chỗ nghi ngờ. Liền hỏi Tam tạng. Tam tạng cũng giải thích như vậy. Nên lại hỏi rằng:

- Có thể thọ lại được chăng? Đáp:

- Giới, định, tuệ phẩm từ vi tế đến hiển trước, thọ lại càng tốt.

Đến năm Nguyên Gia thứ 10 (434), Thuyền chủ Nan-đề lại từ nước Sư tử, chở Tỳ-kheo-ni Tiền-tát-la. . . cả thảy mười một vị đến, cùng chư Ni đến trước đã thông đạt tiếng Tống (Trung Hoa), thỉnh Sa-môn Tăng-già Bạt-ma ở chùa Nam Lân thiết lập Đàn giới. Lần lượt thọ lại hơn ba trăm ba mươi vị Tỳ-kheo-ni.

Năm Nguyên Gia thứ 18 (442), bấy giờ Tăng Đoan 34 tuổi, yên tọa trải qua mấy ngày, vị Duy na cố đến lay động, bảo rằng đã chết, kinh hãi báo cùng Quan chùa, Quan chùa cùng đến xem, thấy Tăng Quả thân lạnh thịt cứng, chỉ còn chuyển nhẹ hơi thở. Khi bắt đầu khiêng đi, Tăng Quả tự mở mắt cười nói tầm thường. Từ đó, người gặp thảy đều kính sợ khâm phục, không biết cuối cùng như thế nào.