SỐ 1636 — LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

Phẩm 11: NÓI VỀ A LAN NHÃ

Phần 1

Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: "Nương tựa vào A-lan-nhã rồi sau lại quay về nhà là tánh tội". Kệ trong kinh Nguyệt Đăng nói:

Không khởi vướng dục

Xa lìa quyến thuộc

Xả bỏ tại gia

Được đạo vô thượng

Nếu lìa khỏi dục

Như tránh hầm lửa

Lo sợ ở nhà

Xa lìa quyến thuộc

Bồ-đề Vô thượng

Kia không khó được

Chưa có ba đời

Chư Phật Như Lai

Do thường tại gia

Trụ ở địa dục

Mà hay đạt được

Bồ-đề thắng diệu

Xả bỏ vương vị

Như bỏ đàm dãi

An trú chỗ không

Xa lìa các dục

Đoạn trừ phiền não

Hàng phục ma oán

Ly cấu, vô vi

Ngộ đạo Bồ-đề

Ăn uống, y phục

Hoa đẹp hương thơm

Mà được thừa sự

Bậc thánh trong đời

Như xuất gia rồi

Phụng hành chánh pháp

Nếu có như vậy

Người cầu Bồ-đề

Khéo lợi chúng sanh

Chán việc hữu vi

Hướng đến chốn không

Dù đi bảy bước

Thu được phước báu

Tối thắng vô song

Hoặc trực tiếp gặp

Chẳng chúng đồng phần

Ưa ở chúng hội.

Mong tài lợi ấy

Chúng sanh hành theo

Lìa nơi chốn không

Là nạn ngu si.

Kinh kia lại nói kệ:

Trí không tranh với ngu

Gay gắt phải nên bỏ

Lìa khỏi tâm ác nầy

Chớ tranh pháp người ngu

Trí không gần với ngu

Biết rõ bản tánh ngu

Gần nhau lâu ắt khiến

Sau sẽ thành oán ghét

Trí không bảo thủ ngu

Hiểu rõ bản tánh ngu

Gọi thể tánh ngu si

Tự nên cầu phá hoại

Do các phàm phu nầy

Đâu có thiện tri thức

Nếu pháp cùng ngôn thuyết

Không thuận, sân gây tội

Pháp ngu nầy rất độc

Nên người trí chẳng giữ

Pháp ngu cùng người ngu

Như phân với bất tịnh

Trí lại cùng người trí

Như sữa trong bình sữa.

Kinh kia lại nói kệ:

Thường ở thế gian

Xứ vui vô tận

Không có ít phần

Hoặc vui không vui

Chỉ ở suối rừng

Tùy được thọ dụng

Sa-môn thật vui!

Những gì có được

Tất cả đều không

Không có vướng bận

Trói buộc lấy mình

Như gió thổi không

Như hạnh Độc giác

Cho đến thế gian

Các sự rất vui

Tâm thường như gió

Không hề vướng mắc

Hoặc vui, không vui

Không có tập hợp

Nói khổ não nầy

Không vui an trú

Hoặc nói vui kia

Không khổ không trái

Vì lìa hai bên

Chỉ pháp lạc nầy

Khác vui trong đời.

Kinh kia lại nói:

Khi đã đắc thường

Khéo tạo tương ưng

Lìa xa các tội

Không tranh phần ít

Lý tương ưng kia

Trụ A-lan-nhã

Được công đức nầy

Mà thường đạt lấy

Không mong hữu vi

Không thích thế gian

Không tăng hữu lậu

Trụ trong rừng núi

Được thắng năng nầy

Không khởi phần tội

Thường vui tịch tĩnh

Thân ngữ ý mật

Và hành viễn ly

Người trụ "không nhàn"

Được nhiều công đức

Được chán lìa kia

Nhanh ngộ giải thoát

Giải thoát tịch tĩnh.

Người ở rừng núi

Tức ở giải thoát

Nơi A-lan-nhã

Được công đức nầy

Nương vào suối rừng

Mà thường xa lìa

Thành ấp xóm làng

Vui xa lìa rồi

Thường như Độc-giác

Không có bạn lữ

Chẳng phải đợi lâu

Được thù thắng định.

Lại nữa, kệ trong kinh Hộ Quốc nói:

Xả bỏ tại gia

Vô lượng lỗi lầm

Cũng thường không thích

Lo nghĩ hiểm, sâu

Được vui núi rừng

Các căn diệu lạc

Công đức tịch tĩnh

Không có nam nữ

Vui cười luận nói.

Ví có người đến

Như hạnh Độc-giác

Tâm tịnh không nhơ

Không ưa tài lợi

Ý không đam mê

Luôn luôn muốn ít

Thường xa lìa đây

Dối cầu cung kính!

Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: "Ta không nên tạo ra sự tập hợp của chúng sanh, chẳng phải đối với một chúng sanh mà khởi thiện căn, hoặc do chỗ nghe trước đủ trong một sát na mà đem tâm tham trước tài lợi bất tịnh. Nếu có gặp trời người cũng đều phải xả bỏ". Kinh Bảo Lâu Các nói: "Phật bảo: Ca-diếp-ba! Thí như có người ở trong vũng nước lớn nhưng lại bị khát nước mà chết. Nầy Ca-diếp-ba! Sa-môn, Bà-la-môn nầy cũng lại như vậy, ở trong nhiều pháp môn thọ trì đọc tụng mà không thể đoạn trừ khát ái, tham, sân, si, ở trong biển pháp lớn lại bị các thứ phiền não khát ái bức bách cho đến chết thì sau sẽ đọa vào đường ác". Luận nói: Do vậy nên quyết định nương vào A-lan-nhã hoặc nơi tương tự. Lại nữa, kinh Bảo Vân nói: "Nếu trụ ở nơi dễ đi khất thực không gần cũng không xa thành ấp, xóm làng, nơi gần suối, ao hồ để tắm rửa thanh tịnh không dơ bẩn và ít sợ hãi, nơi có lá, hoa quả đều đầy đủ, xa lìa hiểm ác và trụ nơi chỗ hang động hết mực thanh tịnh. Như vậy, Bồ-tát trụ ở chỗ nầy trước hết phải nên đêm ngày sáu thời tự đọc tụng kinh điển tiếng không cao thấp, khéo đóng kín các căn khiến tâm không chạy theo ngoại cảnh. Ở trong tịnh mạng nầy buộc niệm lại một chỗ rồi khéo gìn giữ tướng ấy, không tham đắm sự ngủ nghỉ. Nếu có vua, vương thần, Sát-đế-lợi, Bà-la-môn và các quan khác hoặc người thân thiết đến nơi A-lan-nhã thì Tỳ-kheo kia nói như vầy: Hay thay Đại vương! Như chỗ đã sắp xếp có thể ngồi vào. Nếu khi vua ngồi thì Tỳ- kheo cũng ngồi. Vua không ngồi, Tỳ-kheo cũng không ngồi. Nếu các căn của vua động loạn thì nên nói lời khen ngợi: Đại vương được thiện lợi lớn. Đất nước của vua có nhiều Sa-môn, Bà-la-môn đầy đủ giới đức an trú trong đó, không bị người ác oán tặc gây não hại. Nếu các căn của vua thiện tịnh, có thể kham nhẫn pháp thì hãy thuyết pháp thiện xảo cho vua nghe. Nếu vua không thích pháp thiện xảo thì hãy nói pháp chán lìa. Nếu xét vua không thích pháp chán lìa thì phải nói cho vua biết về Như Lai có đầy đủ từ bi và oai đức. Nếu người đến gặp mình là Sát-đế- lợi, Bà-la-môn và các quan khác thì phải tùy nghi thuyết pháp hóa độ. Nếu những người kia là kẻ đa văn có khả năng nhận lãnh pháp khí thì phải giảng cho họ nghe diệu pháp để hàng phục tâm họ. Những chúng sanh kia do tin ưa pháp nầy mà được vui vẻ lớn". Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Lại nữa, Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia sống ở A-lan-nhã nên quán sát nghĩa như vầy: Tại sao ta ở trong A-lan-nhã? Nơi ấy chẳng phải chỉ có tướng Sa-môn mà có nhiều thứ độc hại, chẳng phải quán sát, chẳng phải tĩnh lặng, chẳng phải luật nghi, chẳng phải tương ưng, chẳng phải chỗ mong muốn cùng ở. Đó là chẳng phải người hay chim thú, đạo tặc, Chiên-đà-la ác xấu cùng ở. Những người kia không đầy đủ công đức của Sa-môn. Bấy giờ, Ta sống chốn A-lan-nhã phải nên làm viên mãn nghĩa của Sa-môn. Nầy Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia thực hành ở A- lan-nhã phải nên quán sát như vầy: Ta dùng nghĩa gì mà đến nơi A-lan- nhã? Ta vì sự sợ hãi nầy. Sao gọi là sợ hãi? Nghĩa là sợ hãi nơi huyên náo, sợ hãi tập hợp, sợ tham, sân, si, sợ kiêu mạn, phú hận, sợ ganh ghét và tài lợi, sợ hương sắc vị xúc, sợ ma uẩn, sợ ma phiền não, sợ tử ma, sợ thiên ma, sợ điên đảo vô thường mà cho là thường, sợ vì điên đảo mà cho vô ngã là ngã, sợ vì điên đảo mà cho bất tịnh là tịnh, sợ điên đảo cho chấp khổ là vui, sợ tâm, ý, thức, sợ lìa chướng khởi chướng, sợ thân kiến, sợ ngã và ngã sở, sợ nghi ngờ ba đời, sợ bạn ác, sợ quyến thuộc ác, sợ danh dự lợi dưỡng, sợ không thấy nói thấy, sợ không nghe nói nghe, sợ không biết nói biết, sợ không hiểu nói hiểu, sợ Sa-môn cấu uế, sợ sân nộ hỗ tương nhau, sợ ba cõi, sợ sanh trong các cõi hữu và ba đường ác. Tóm lại, sợ tất cả những tác ý bất thiện. Ta vì sợ hãi các hành tướng ác như vậy nên đến sống ở A-lan-nhã. Nầy Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia sống trong A-lan-nhã phải nên học như vậy. Nếu khi cái sợ sanh khởi thì, tất cả đều do ngã chấp mà khởi lên. Nói tóm lại, sống trong A-lan-nhã xa lìa ngã chấp tức là vô ngã, vô ngã sở, vô ngã tướng, vô ngã tưởng, vô ngã ái, vô ngã kiến, không bị ngã trói buộc, không bị ngã toan tính, lìa bỏ ngã, không thể vì thủ hộ tâm như vậy mà trụ ở A- lan-nhã thì điều nầy không có lợi ích. Lại nữa, Trưởng giả! Người trụ ở chỗ thanh tịnh thì không tưởng đến bản thân, không tưởng đến người khác. Nếu đối với các pháp không nói tức ở trong các pháp không có tạp loạn. Nầy Trưởng giả! Thí như chỗ A-lan-nhã có cỏ thuốc, rừng cây không sợ hãi kinh hoàng, cũng không có sợ đến nỗi lông tóc dựng đứng. Bồ-tát xuất gia trụ ở A-lan-nhã cũng lại như vậy. Đối với thân phát khởi tưởng như cỏ thuốc, rừng cây, cầu, tường vách, ngói, đá v.v... Tâm vốn như huyễn thì làm gì có chỗ sanh khởi phân biệt và có sự sợ hãi đến nỗi dựng tóc gáy. Như vậy, tâm sâu xa đối với thân mà quán sát: Thân nầy không có ngã, chúng sanh, thọ giả, dưỡng giả mà do ý sanh khởi nên hư vọng biến khắp. Sự sợ hãi nầy chỉ là giả danh, hư vọng, biến kế nên không cần phân biệt. Như cỏ thuốc, rừng cây ở chốn A-lan-nhã kia không có chủ tể cũng không có sự nhiếp phục. A-lan-nhã nầy không có sự nhiếp thuộc cũng lại như vậy. Đối với tất cả pháp đã biết như vậy rồi thì nên khởi hạnh ấy. Vì sao? Người trụ ở chốn thanh vắng giống như thây chết sình lên không có chủ tể cũng không có sự nhiếp thuộc. Lại nữa, Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia giống như trụ ở chốn thanh vắng. Đối với điều nầy đã biết nương vào lời Phật dạy trụ ở A-lan-nhã tức được tròn đầy pháp thiện và gieo trồng thiện căn sâu xa. Sau đó đi đến xóm làng thành ấp, vương cung mà thuyết pháp cho chúng sanh nghe. Lại nữa, Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia đọc tụng giảng nói, giải thích nghĩa lý kinh điển, đi vào trong chúng kia mà được cung kính, thân gần Hòa thượng, A-xà-lê và bậc Trưởng lão nhưng đối với các tân Tỳ-kheo cũng nên tôn kính mà không lười biếng, thảy đều tự mình sắp xếp việc làm không khiến họ phiền não, cũng chớ khiến họ phải tôn trọng mình. Phải nên quán sát như vậy. Lại nữa, Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác được chư Thiên, loài người, Sa-môn, Bà-la-môn và các chúng sanh tôn trọng cúng dường, thế nên cho đến có các việc làm thảy đều tự mình sắp xếp chu đáo, không mong cầu có người giúp việc. Huống hồ ta nay muốn cầu quả vị vô học như vậy là chính phụng sự cho tất cả chúng sanh! Nếu ta phụng sự người khác với tất cả sự cung cấp, thì các việc làm của ta thảy đều tự thành tựu, không mong cầu sự phụng sự cung cấp nào khác. Vì sao? Nầy Trưởng giả! Vì đây là người tôn trọng phụng sự ở trong pháp công đức của Tỳ-kheo nhận lấy sự hủy phạm. Người tạo ra sự nhận lấy nầy để nhân đó được phụng sự. Ta chớ vì pháp nầy mà tạo ra sự nhận lấy kia". Kinh kia lại nói: "Lại nữa, Trưởng giả! Pháp Bồ-tát ở A-lan-nhã kia nếu thấy hoặc nghe Hòa thượng, A-xà-lê bị bệnh thì dù xa xôi mấy cũng nên đến hỏi thăm. Nghĩa là từ sớm đi đến chỗ kia nên khởi tâm ấy. Giả sử được người khác mời thỉnh đọc tụng giảng thuyết kinh điển và bày trí Tăng phòng như A-lan-nhã để ở thì tâm chớ có chấp trước. Như vậy, trụ trong A-lan-nhã cầu pháp không nhàm chán và đối với tất cả sự việc đều khởi tưởng như đối với chốn thanh vắng.

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 14

Phẩm 11: NÓI VỀ A-LAN-NHÃ

Phần 2

Kinh Bảo Tích nói: "Lại nữa, hạnh A-lan-nhã, nếu có các phàm phu chưa đắc quả mà thấy hổ lang thì chớ có kinh sợ, mà nên phát tâm nầy: Ta đến chỗ A-lan-nhã nầy vốn đã có ý nguyện xả bỏ thân mạng thì chớ nên sợ hãi. Vì khởi tâm từ xa lìa tội lỗi nên không còn sợ hãi nữa. Nếu hổ lang đoạn lấy thân mạng ta, nuốt chửng thân ta thì nên khởi tâm như vầy: Ta được có cơ hội xả bỏ thân không kiên cố mà được thân kiên cố. Nếu chúng không ăn thịt ta thì khởi tâm: Loài hổ lang kia đâu có ưa phạm vào ta. Lại nữa, hạnh A-lan-nhã nếu có phi nhân đến hoặc đẹp hoặc xấu cũng không nên vui thích hoặc gây tổn hại. Nếu trước thấy có Phật hoặc chư Thiên đến chỗ A-lan-nhã nầy hỏi Tỳ-kheo về giáo pháp thì Tỳ-kheo đó phải nương vào khả năng mình tùy sở học mà nói pháp cho chư Thiên. Lại nữa, nếu khi có người hỏi những câu hỏi khó thì Tỳ-kheo ở trong A-lan-nhã hoặc không thể đáp khiến cho người ấy không sanh cung kính thì phải nói lời nầy: Ta nay chưa đạt đến quả vị vô học. Hoặc ta sẽ siêng năng tu theo lời Phật dạy, khi ấy nghe pháp đã hết, có thể thông đạt để giải quyết các nghi vấn. Ta nay chỉ có thể nghe được pháp nầy. Hơn nữa, tổng lược, nếu tu ở A-lan-nhã thì đối với cỏ thuốc, rừng cây còn không chấp trước, huống hồ sao gọi là sanh, sao gọi là diệt? Phải nên quán sát như vầy: Thân nầy không có ngã, không có chủ tể, không có tác giả, không có thọ giả, thì ai sanh ai diệt! Nên biết tất cả các pháp đều không có sanh diệt và thân nầy cũng vậy. Thí như cỏ cây, cầu, tường vách, ngói đá, không có ngã, không có chủ thể, không tác giả, không có thọ giả mà chỉ có nhân duyên hòa hợp sanh ra. Nhưng nếu nhân duyên ly tán thì tất cả hoại diệt. Lại nữa, ở trong nghĩa tối thắng không có một pháp được gọi là sanh hay gọi là diệt". Kinh kia lại nói: "Hơn nữa, hạnh A-lan-nhã nên phát khởi tâm nầy từ ta cho đến chốn A-lan-nhã vốn đơn độc một mình không có bạn lữ. Nếu ta có khởi làm ác hay làm thiện thì bấy giờ chỉ có Thiên, Long, Dược-xoa, Phật v.v... biết được tâm sâu xa ấy và đều vì ta mà chứng minh. Lại nếu sống ở trong A-lan-nhã nầy dùng tâm bất thiện tự do phóng túng thì sẽ tạo ra các lỗi lầm. Nếu đến chốn xa xăm nầy một mình không có bạn lữ không có người thân không ngã không chấp thủ thì phải nên như thật giác tri. Đối với dục tầm, nhuế tầm và hại tầm cùng các pháp bất thiện khác đều phải như thật giác tri. Nếu ta ở trong chốn nầy mà không khác đối với các dục lạc hiện hữu trong những nơi phàm tình huyên náo tức là ta đã lừa dối Thiên, Long, Dược-xoa và chư Phật. Nếu như các tạo tác của ta không bị thiên long, Dược-xoa giải thích thì chư Phật thảy đều hoan hỷ".

Phẩm 12: TRỊ TÂM

Phần 1

Luận nói: Nên ở trong chốn A-lan-nhã nầy mà tu tập thiền định. Như Kinh Bát Nhã nói: "Người tu thiền định Ba-la-mật-đa thì được tâm không loạn động và làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Vì sao? Nếu người với tâm loạn động thì đối với định thế gian còn không thể đạt được huống hồ đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Do vậy chỉ có người tu thiền định Ba-la-mật mới khiến tâm bất loạn và chứng quả A- nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề". Kinh kia lại nói: "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát mới phát tâm tu tập thiền định Ba-la-mật thì đối với tất cả tướng trí tương ưng mà tác ý tức khéo nhập vào thiền định. Nếu mắt thấy sắc không nắm giữ tướng ấy, thì cũng không chấp thủ sự tốt đẹp của hình hài. Nếu đối với nhãn căn không tu tập chế ngự tức là nương vào tà vọng mà gây tổn não khiến tâm ác bất thiện tùy đó mà lưu chuyển. Người hộ trì nhãn căn tức là chế ngự điều đó khiến nó diệt tận. Như vậy, tai nghe âm thanh, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý nhận biết v.v… tất cả đều không chấp thủ nắm bắt sự tốt đẹp của hình tướng bên ngoài. Nếu đối với ý căn không tu phòng hộ thì các tâm bất thiện và phi pháp theo đó mà lưu chuyển. Người hộ trì ý là chế ngự điều ấy khiến nó đi đến diệt tận tức đi đứng, nằm ngồi, lời nói, im lặng v.v… thảy đều không xa lìa thiền định, được thiền định thì tay chân không dao động miệng không tập nói cũng không đùa giỡn và các căn không tán loạn. Nếu thân và tâm không càn lỗi thì ba nghiệp được thanh tịnh, đối với giáo lý hiển, mật như đạo luật nghi, cho đến hạnh hỷ túc dễ nuôi dưỡng và hoàn mãn, khéo nhập vào hành xứ, xa lìa sự náo động, đối với sự được mất không hề phân biệt cao thấp v.v... Như vậy, đối với sự khổ vui, khen chê hoặc sống lâu, hoặc chết yểu không hề phân biệt cao thấp v.v… bình đẳng không sai khác. Nếu có gặp oán gia hay người thân thì tâm thường an nhiên bất động. Dù gặp bậc thánh hay phàm phu thì việc lắng nghe của người ấy cũng không có tạp nhiễm. Đối với sự vui buồn cũng xem giống như một tướng duy nhất không có cao thấp, bình đẳng không sai biệt, vượt thoát khỏi sự thuận và nghịch. Vì sao? Vì đối với tự tướng không xem giống như không chân thật tức thấy các pháp không sanh không diệt cho đến nói rộng".

Luận nói: Người ưa thích tu tập xa lìa biếng nhác mà người luôn tác ý dứt trừ sự cao cử, lấy hai pháp kia làm cơ sở đối trị. Kệ trong kinh Hộ Quốc nói:

Qua vô lượng ức kiếp

Nơi có Phật ra đời

Do bậc Đại Tiên nầy

Khoảnh khắc được lợi ích

Xa lìa sự phóng dật

Giải thoát các dục nhiễm

Pháp hữu vi hư vọng

Như thấy trong mộng huyễn

Trái lìa, chẳng trụ lâu

Các ái cũng không thường

Như nỗ lực tìm cầu

Các địa Ba-la-mật

Cho đến ngộ Bồ-đề

Tinh tấn không nghi hoặc.

Kệ trong kinh Đại Hý Lạc lại nói:

Khổ già bệnh chết

Như hầm lửa đốt

Ba cõi cháy rực

Không chừa một ai

Chưa lìa luân chuyển

Thường ở ngu ám

Như ong bị nhốt

Trong cái ống dài

Ba cõi vô thường

Như người hát kịch

Như mây mùa thu

Chợt sanh chợt diệt

Mạng người biến hoại

Còn hơn nước dốc

Thật là nhanh chóng

Như ánh điện chớp

Tại thành cõi trời

Khắp ba đường ác

Vô minh liền khởi

Ái, hữu sanh ra

Bị chuyển năm đường

Như vòng cối xay

Thường thích sắc đẹp

Và âm thanh hay

Hương vị trong sạch

Xúc ưa mịn trơn

Tham trước điều nầy

Như tù bị trói

Như nai mắc lưới

Như khỉ bị nhốt

Thường nghĩ lo sợ

Tạo tưởng oan gia

Người thích dục lạc

Thật nhiều ưu não

Như dao sắc bén

Cũng như thuốc độc

Người trí xa lìa

Như bỏ bình phân

Người ngu đắm trước

Làm nhân sợ hãi

Làm gốc các khổ

Ái, hữu trói buộc

Bệnh tưởng già suy.

Người thích dục lạc

Sợ không quay về

Xưa có bậc thánh

Biết rõ dục nầy

Sợ như hầm lửa

Như vũng bùn lớn

Như dao dính mật

Như lánh kiếm không

Lại các bậc trí

Biết rõ dục nầy

Như bình phân dơ

Như đầu rắn độc

Như con lừa gỗ

Như bôi máu người

Như đầu chó chết

Như oan gia ác.

Lại các thánh trí

Biết rõ dục nầy

Như trăng trong nước

Như tiếng vang núi

Như ảnh trong gương

Như người hát kịch

Như thấy trong mộng.

Lại dục lạc nầy

Người trí hiểu rõ

Như huyễn như lửa

Như bọt nước nổi

Trụ trong khoảnh khắc

Biến kế khởi lên

Hư vọng không thật

Chỉ nói nhiều năm

Giữ gìn sắc tướng

Người vui ý nầy

Thật hành động ngu!

Khi già bệnh đến

Hoại khổ lấn át

Mất vẻ tươi nhuận

Như dòng nước khô

Tài lực thịnh vượng

Kho tàng chất đầy

Người thích điều nầy

Thật hành động ngu

Hoặc đến tài lợi

Sau sớm hủy diệt

Xa lìa cõi người

Như rừng thanh vắng

Thí như hoa, quả, cây

Người ưa thích nắm lấy

Bần cùng, khi già yếu

Chán bỏ như chim yến

Sắc tráng kiện, nhiều của

Ưa sanh ý vui thích

Khi bần cùng già yếu

Chán bỏ như thây chết

Lại tướng già suy nầy

Tuổi cao quá yếu ớt

Như lửa của sấm sét

Thiêu đốt cây cháy khô

Già yếu nầy đáng sợ

Cũng như nhà mục nát

Cho nên bậc Mâu-ni

Dạy nhanh cầu xuất ly

Lại như rừng Sa-la

Bị dây leo bám chặt

Như quyến thuộc nam nữ

Cây khô nhanh yếu mục

Như người bị sa lầy (bùn)

Thiếu nhanh nhẹn dõng mãnh

Tướng già cũng như thế

Không lanh lợi, xốc vác

Già biến hình dung xấu

Thế lực oai hùng suy

Thường tìm thú vui riêng

Đến chết không sáng suốt

Trăm thứ bệnh não hại

Quyết chẳng vui an ổn

Tướng ấy ở thế gian

Hừng hực, như thú dữ

Quán như khổ, lão bệnh

Là khổ não thế gian

Đều xả, tầm diệu lạc

Nói nhanh cầu xuất yếu.

Lại như sương và tuyết

Hại cỏ cây tươi tốt

Bệnh khổ ở thế gian

Hoại sắc lực mạng căn.

Tích chứa nhiều kho đụn

Tìm cầu rất nhiều thứ

Thường như người bệnh tật

Ưa khởi việc sân nhuế

Và oan gia báo hại

Thiêu đốt như mặt trời

Và đến khi chết rồi

Tài, mạng đều tán hoại

Như dòng sông không (trở) lại

Như cây rơi, lá, quả

Như nhánh cây giữa sông

Chìm nổi không tự tại.

Tùy nghiệp quả khó dừng

Riêng đi, không bè bạn

Cái pháp tử diệt nầy

Lại như cá ma-kiệt

Ăn nuốt vô lượng chúng

Như kim sí ăn rồng

Và chúa thú đánh nhau

Như hầm lửa cháy rực

Thiêu rụi các cỏ cây.

Lại nữa, kinh Giáo Thị Thắng Quân Đại vương nói: "Phật bảo: Đại vương! Ví như bốn phương có bốn ngọn núi mọc lên kiên cố kết nối với nhau như là một, không có chỗ hở cũng không có lỗ nhỏ. Trong đó, thế giới bị đè nén và tất cả mọi thứ đều bị hủy diệt không ai có thể lấy sức lực để chạy thoát và dùng thế lực của bùa chú, tài vật v.v… nhằm khiến nó thoái chuyển. Phật bảo: Đại vương! Ở đời có bốn sự sợ hãi lớn cũng lại như vậy, không ai có thể nhanh chân chạy thoát và dùng thế lực của bùa chú, tài vật v.v… để chuyển biến chúng. Sao gọi là bốn thứ? Đó là suy, già, bệnh và chết. Phật bảo Đại vương:

1. Khi thế lực suy yếu đến thì bức bách sự hưng thạnh.

2. Khi tướng già hiện ra thì làm hư hoại sự khoẻ mạnh.

3. Khi khổ bệnh nhóm họp lại thì bức não sự điều hòa, thuận ý.

4. Khi cái chết thâm nhập đến thì bức não đến thọ mạng.

Tại sao lại nói điều nầy? Phật bảo: Đại vương! Cũng như sư tử là chúa của loài thú nên có sắc tướng và sức mạnh đều đầy đủ, móng vuốt, răng đều cứng cáp bén nhọn đi vào trong đàn nai nắm lấy con nai để tùy nghi ăn cho thỏa thích. Con nai kia tuy vùng vẫy nhưng nằm gọn trong miệng thú dữ không thể chạy thoát được. Phật bảo: Đại vương! Mũi tên "chết" bắn vào người cũng lại như vậy, dù cang cường đến đâu người kia cũng không thể chạy thoát được, không quay về, không ai cứu giúp cũng không nơi nương tựa, mỗi mỗi phần chi thể máu thịt khô kiệt, đói khát gây nhiệt não, há miệng thở dốc, tay chân bấn loạn, mọi việc đeo đuổi mong cầu đều không thể được, đàm dãi chảy ra rất dơ dáy, thân thể tanh hôi, mạng sống còn sót lại từ từ hoại diệt. Trung hữu trước mắt tùy theo nghiệp duyên mà khởi, sứ giả Diêm-ma thật đáng sợ, dẫn dắt đi vào trong đêm tối khiến hơi thở ra vào cuối cùng chấm dứt. Chỉ có một mình ra đi chẳng có bạn bè nên vội vã đầu thai qua thế giới khác tức đọa vào đường hiểm ác và nơi hắc ám. Bước vào nơi đồng trống, hướng đến rừng rậm sâu chìm trong biển rất tối tăm, bị gió nghiệp thổi rơi, các nơi hướng đến sâu rộng không hề nhận biết trước. Ngoài ra, không chỗ nương tựa. Phật bảo: Đại vương! Chỉ có pháp và pháp là nơi quy hướng về, là sự cứu vớt, là chỗ nương tựa. Phật bảo: Đại vương! Người hấp thụ pháp thiện nầy giống như kẻ đang bị lạnh được lửa, như kẻ nóng bắt gặp nước mát, như kẻ khát gặp nước trong sạch, như kẻ đói gặp được thức ăn ngon, như kẻ bị bệnh gặp thầy thuốc giỏi, như kẻ sợ hãi gặp được bạn bè giúp sức. Phải biết pháp là nơi quay về nương tựa vững chắc. Phật bảo: Đại vương! Các pháp thiện nầy có thế lực lớn cũng lại như vậy. Nếu người không có quay về nương tựa, thì vì họ làm cho trở về nương tựa. Nếu người không nương tựa thì vì họ làm cho nương tựa. Nầy Đại vương! Do đó nên biết người hiện hữu vô thường và hiện diệt tận. Vì pháp vốn như vậy. Chỉ có chết là đáng sợ. Phật bảo: Đại vương! Chỗ nương tựa của vua đều chẳng phải là pháp thiện. Vì sao? Vì thân nầy từ xưa đến nay được gìn giữ cẩn thận và được trang sức thêm bởi các thứ ăn uống ngon lành, thực phẩm thượng diệu nhưng khi mạng chung lại bị đói khát bức não mà chết. Như vậy thân nầy tuy dùng các thứ tơ lụa mịn màng thượng diệu khả ái nên khiến đi đứng nằm ngồi tùy ý với trang sức nhưng khi chết mùi xấu uế bất tịnh luôn chảy ra. Nầy Đại vương! Lại nữa, thân nầy tuy dùng nhiều thứ hương thơm bôi lên và lấy các hoa đẹp trang sức vô lượng nhưng khi mạng chung không lâu thì mùi hôi thối bốc ra. Lại nữa, được hoàng hậu, phi tần quyến thuộc bao quanh với nhiều kỹ nữ ca múa vui vẻ và các người hầu kề cận khiến ý hòa vui nhưng khi mạng chung lại sanh sợ hãi với các khổ não bủa vây. Phật bảo: Đại vương! Thân nầy tuy ở cung điện, đền đài, lầu gác cửa đóng then cài, xe cộ sang trọng, được trang sức bởi tơ lụa rực rỡ óng ánh, nhiều thứ hương hoa và đèn đuốc sáng tỏ, và có các màn trướng giăng phủ trên sàng tòa, nệm chiếu, đồng thời đốt các thứ danh hương, rãi các thứ hoa thơm, đem các bình báu, lò hương để khắp nơi và dùng ngọc báu vi diệu trang nghiêm đầy đủ vô cùng tốt đẹp nhưng khi mạng chung phải đến nằm ở mã cao khiến thịt, xương, lông, tóc, gân, máu trở nên hôi thối và thây chết ấy nằm trên đất không hay biết gì. Phật bảo: Đại vương! Thân nầy thường ngồi trên xe voi, xe ngựa đánh trống cổ vũ tạo ra âm nhạc lớn, căng phướn lọng bảo cái và cầm lấy quạt hầu với vô lượng tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh dõng mãnh dẫn đường trước sau đồng thời có trăm ngàn quan chức, dân chúng trong các thành ấp chắp tay cung kính nhưng chẳng bao lâu lại trở thành thây chết nằm trên xe khiến mọi người đưa tiễn ra khỏi thành, cha mẹ, thê thiếp, anh em, chị em, nô tỳ, nô bộc là những người đã từng theo hầu, lòng vấn vương sầu não, đầu tóc rối bù, lấy tay đánh vào đầu khóc than thảm thiết. Lúc ấy, đối với ta, không có chỗ cầu cứu, không thân thích, không có chủ, dân chúng trong thành ấp đều thương xót luyến tiếc, đưa ta đến nơi nghĩa địa. Hoặc thân ta lại bị chim quạ, diều hâu, cáo, chó sói, chồn lấy làm thức ăn. Nhẫn đến phần xương còn lại được chất củi thiêu đốt hoặc chôn vùi trong đất bị gió táp mưa sa, nát như bụi nhỏ rơi vãi khắp nơi. Phật bảo: Đại vương! Thân nầy là huyễn hóa, cuối cùng rồi cũng hoại diệt. Tất cả các hành đều là vô thường. Nhẫn đến nói rộng như trong kinh".

Luận nói: Tham, sân, si nầy... đều là một nhóm phiền não. Nếu đối trị tu tập thì nhân đó mà được xa lìa. Kinh Bảo Vân nói: "Đối trị tham nghĩa là khi duyên tham khởi lên tức đều có thể xa lìa nó. Sao gọi là đối trị tham và khởi duyên đối trị tham? Người tham nếu khéo biết rõ thì khi duyên tham nổi lên phải nên tu pháp quán bất tịnh. Sao gọi là quán bất tịnh? Nghĩa là nếu đối với thân, tóc, lông, móng tay, răng, da, máu, thịt, gân, xương, tủy, mỡ màng, mỡ nước, não, mồ hôi, nước mắt, nước mũi, phân, nước tiểu, đàm dãi, cổ họng, tim, phổi, gan, mật, lá lách, thận, sanh tạng thục tạng, thây chết, nước ố rỉ ra, Bồ-tát đối với các vật như thế và khởi tâm quán sát. Người thấp hèn, ngu si, bất thiện biết rõ những thứ ấy còn không tham ái huống hồ các bậc trí! Đây gọi là Bồ-tát tu pháp quán bất tịnh". Lại như Kinh Bát Nhã nói: "Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu hành Bát nhã Ba-la-mật-đa phải đối với thân nầy hiểu biết như thật. Nầy Thiện Hiện! Thí như thợ mổ trâu và học trò của ông ta khi giết trâu rồi lại dùng dao sắc bén phân chia con trâu ra làm bốn phần, hoặc ngồi hoặc đứng phải quán sát như thật. Nầy Thiện Hiện! Khi Bồ-tát tu hành Bát nhã Ba-la-mật cũng lại như vậy. Đối với thân tứ đại đất, nước, gió, lửa, Bồ-tát phải quán sát như thật. Nhẫn đến nầy Thiện Hiện! Lại như người cày ruộng hoặc các Trưởng giả, khi mùa vụ hoàn tất họ thu hoạch được nhiều thứ hoa màu như đậu, lúa mạch, lúa nước, bo bo, cây gai, hạt cải... và có người sáng suốt phân biệt rõ chúng. Như biết rõ các thứ hoa màu kia, đây là đậu, lúa, đây là lúa nước, bo bo, đây là cây gai hạt cải... Nầy Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu tập Bát nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như vậy. Đối với thân nầy từ đầu đến chân, tóc lông, móng tay, răng chứa đầy các thứ bất tịnh. Bồ-tát phải như thật quát sát thân ấy là chỉ có tóc, lông, móng tay, răng, đầu, mắt, mỡ, tủy, gan, mật, lá lách, thận, sanh tạng, thục tạng... toàn là những thứ bất tịnh. Hơn nữa nếu đến nơi gò mả hoang vắng thì quán sát tất cả các thứ tướng trạng hiện ra trước mắt. Nghĩa là quát sát thây chết bị bỏ nơi chốn gò mả hoặc trải qua một ngày hai ngày đến năm ngày sình lên ứ đọng rất thối, rồi da bị thủng, thịt rữa ra khiến máu mủ chảy thật tanh hôi. Khi thấy được sự việc nầy, Bồ-tát tư duy: Ta cùng với thân ấy không khác. Và từ đó biết rõ nó là như vậy, bản tánh cũng như vậy, pháp tánh cũng như vậy, chưa từng giải thoát. Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ- tát khi tu hành Bát nhã Ba-la-mật-đa đối với thân bên ngoài phải tùy chỗ mà tu tập quán chiếu. Nhẫn đến quán sát thây chết bị vất bỏ nơi gò mả hoặc trải qua một ngày hai ngày cho đến bảy ngày và bị chim thú, diều hâu, quạ, cáo, chó sói, chồn lấy làm thức ăn. Đồng thời bị nhiều loại trùng kiến... đục khoét. Khi thấy vậy rồi, Bồ-tát tư duy: Ta với thân nầy không có khác nhau. Và từ đó biết rõ pháp cũng như vậy, bản tánh cũng như vậy, pháp tánh cũng như vậy chưa từng giải thoát. Lại nữa, hoặc quán sát thây chết ở nơi gò mả bị giòi rúc rỉa hôi thối bất tịnh liền tư duy: Ta với thân nầy cũng lại như vậy. Các điều còn lại thì đều như trên đã nói. Thậm chí đến những nơi thảm thương quán thây chết bị vức bỏ với thịt nát xương tan, gân chằng chịt và máu mủ chảy ra nhơ nhớp rồi nghĩ: Ta cùng với thây chết nầy chẳng khác gì. Những điều tương tự thì như trên đã nói. Lại nữa, hướng đến nơi bi thương quát sát thây chết bị vứt bỏ với máu thịt tan biến chỉ còn tướng xương hiện ra và gân ràng rịt mà nghĩ: Ta cùng với thân nầy không khác. Lại nữa, hướng đến nơi bi thương quán sát thây chết bị vứt bỏ chỉ có các xương tan nát trôi dạt về chỗ khác tức là xương đầu, xương chân, xương lưng, xương vai, xương cổ v.v… và nghĩ: Ta cùng với thân nầy cũng lại như vậy. Các điều khác thì cũng như trước đã nói. Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu hạnh Bát nhã Ba-la-mật-đa phải hướng đến nơi thây chết bị vứt bỏ thật bi thương để quán chiếu chỉ có xương bị gió thổi, mưa ngâm khiến trắng toát như ngọc trắng. Do vậy Bồ-tát nghĩ: Ta cùng với thân nầy cũng giống nhau. Các thứ khác thì như trên đã nói. Nầy Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu hạnh Bát nhã Ba-la-mật-đa phải hướng đến nơi bi thương quán sát thây chết bị bỏ đi chỉ có xương trải qua nhiều năm biến hoại thành sắc xanh như bụi đất bị đập vụn thành vi trần và nhận thấy: Ta cùng với thân nầy cũng lại như vậy. Từ đó biết rõ nó là như vậy, bản tánh cũng như vậy, pháp tánh cũng như vậy chưa từng giải thoát".

Luận nói: Dùng pháp quán bất tịnh để đối trị tham, dùng quán từ bi để đối trị sân hận, đây chính là sự bình đẳng v.v… Nếu không thích quán chúng sanh mà ở đây đối với sự ăn uống phát khởi ưa thích tức là đối với sự diệu lạc của người khác còn có mong cầu xưng tán không có gì là không yêu thích. Từ, nghĩa là độ thoát nhân duyên tham dục, không vướng mắc vào ái nhiễm. Nghĩa nầy có ba thứ. Kinh Vô Tận Ý nói: "Bồ-tát mới phát tâm phải tu duyên từ đối với chúng sanh, đã tu tập hành Bồ-tát thì phải tu pháp duyên từ. Nếu đạt Vô sanh pháp nhẫn, Bồ-tát tu vô duyên từ".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 15

Phẩm 12: TRỊ TÂM

Phần 2

Lại có duyên Phật, duyên Bồ-tát, duyên Thanh-văn, duyên Độc giác, duyên chúng sanh v.v… Duyên chúng sanh là, trước hết ưa cho chúng sanh sự lợi ích an lạc, lấy ý Thiền định cho chúng sanh tâm từ bi, hoặc có khi làm khách tri thức ở gần, xem xóm làng mình cũng như xóm làng của người khác cho đến một phương nầy giải thoát thì như vậy, dù có duyên vơi muôn phương Phật cũng không nhàm chán. Trong Kim Cang Tràng Hồi Hướng nói: "Tu tập đầy đủ hạnh Bồ-tát, nếu thấy sắc đối trị ái cho đến thanh, hương, vi, xúc, pháp đối trị ái thì không có phạm tội, là thanh tịnh, là thiện, là ánh sáng tối thượng thanh khiết vượt thoát khỏi các diệu lạc khiến phát sanh ý vui thích, khởi tin ưa thanh tịnh, phát khởi dõng mãnh an trụ vào niềm vui vô tận. Đối với tâm phân biệt không sanh phiền não, tâm ý nhu nhuyến, các căn lanh lợi, thường thọ diệu lạc. Như vậy, hồi hướng đến tất cả chư Phật, rồi chuyển hồi hướng trí tuệ Phật mà được đầy đủ các hạnh diệu lạc của Phật không thể nghĩ bàn. Tuy nhiên, chưa đồng với Phật mà cũng được khéo nhiếp thọ niềm vui thiền định. Nhờ vào lực nầy, nên có thể lần lượt đạt được vô lượng diệu lạc của Phật, đầy đủ vô lượng niềm vui giải thoát của Phật, nhiếp thọ vô lượng niềm vui thần thông của Phật, được khéo nhiếp thọ vô lượng hạnh vui không chấp trước của Phật, được sự tự tại của Phật, như niềm vui vi diệu của trâu chúa bước đến gần xa, nhanh chóng tùy nghi, rốt ráo được vô lượng niềm vui của Phật lực hiểu rõ tất cả sự tịch tĩnh không sanh không diệt. Đồng thời, ở trong hạnh vô trước mà thường đạt được sự diệu lạc, vô sân tích tập không hai của Như Lai. Đây là Bồ-tát thường dùng thiện căn như vậy, để hồi hướng đến Như Lai, đến Bồ-đề. Nghĩa là đối với người ý lạc chưa viên mãn thì hồi hướng viên mãn về Nhất thiết trí, người chưa thanh tịnh thì khiến cho được các Ba-la-mật- đa thanh tịnh sâu xa, người chưa thành tựu biện tài thì khiến cho thành tựu biện tài, giống như kim cang khiến cho tất cả các trí xông pha không lùi bước. Nếu khiến cho tất cả trí xông pha không lùi bước tức là đối với sự diệu lạc của Bồ-đề theo đó mà khinh an. Và ở trong các đường thiện không hề thoái chuyển, bình đẳng an trụ trong tất cả thế gian, viên mãn nguyện lớn và tu tập tất cả hạnh Bồ-tát, biết rõ thần thông và lợi căn của Bồ-tát. Do thiên căn nầy, mà chứng được Nhất thiết trí và lấy nghĩa thiện căn như vậy hồi hướng đến dạo Bồ-tát. Lại nữa, nếu có người học giáo pháp Phật, tất cả Thanh văn, Phật-bích-chi v.v… cũng dùng thiện căn như vậy mà hồi hướng. Nếu có chúng sanh ở trong khoảnh khắc nghe âm thanh Phật và Thánh chúng mà khởi tôn trọng tức dùng thiên căn nầy hồi hướng đến A-nậu-đa-la-tam miệu-tam-Bồ-đề. Đây gọi là hồi hướng niệm Phật viên mãn, hồi hướng niệm pháp phương tiện, hồi hướng tôn trọng thánh chúng, hồi hướng không ngừng thấy Phật, hồi hướng tâm thanh tịnh, hồi hướng thông đạt pháp Phật, hồi hướng tu vô lượng công đức, hồi hướng tất cả thiện căn thần thông thanh tịnh, hồi hướng đoạn trừ nghi hoặc về các pháp. Đây là chỗ hồi hướng của Thanh văn, Phật-bích-chi v.v… học giáo pháp. Lại nữa, Bồ-tát kia cũng dùng thiện căn mà hồi hướng đến tất cả chúng sanh. Tức hồi hướng xa lìa địa ngục, hồi hướng đoạn trừ cõi súc sanh, hồi hướng cho diệu lạc cõi Diêm-ma-la, hồi hướng diệt trừ đọa vào các đường ác, hồi hướng đến chúng sanh kia ưa muốn tăng trưởng Bồ-đề Vô thượng, hồi hướng khiến tâm sâu xa đạt được tâm Nhất thiết trí, hồi hướng đến việc không hủy báng tất cả pháp Phật, hồi hướng đến việc rốt ráo thành tựu địa Nhất thiết trí, hồi hướng rốt ráo chúng sanh thanh tịnh. Dùng vô lượng trí hồi hướng đến tất cả chúng sanh cho đến có được mọi sự ăn uống, y phục, ngọa cụ, thuốc thang, và đối với thân làm việc, đi, đứng, nằm, ngồi mọi thứ tạo tác đều tuân thủ theo đạo luật nghi. Do ở trong đạo luật nghi không khởi sân nhuế, ba nghiệp thân, khẩu, ý luôn làm thiện, các căn cẩn mật mà hoặc tự tăng trưởng, thông suốt mọi sự, ăn uống các vị hoặc khai hoặc hợp, hoặc xem xét hoặc không xem xét, hoặc nằm hoặc thức, đều tự đi đến chỗ đó phụng sự. Bồ-tát đối với Nhất thiết trí duyên bình đẳng tương ưng cũng đều hồi hướng. Dùng tâm Nhất thiết trí kia làm lợi ích cho cả chúng sanh cho đến ý thường cứu giúp bảo hộ tất cả thế gian phát khởi thiện căn, mà xa lìa kiêu mạn, phóng dật. Nói chung, Bồ-tát luôn khiến phiền não không còn tái hiện, được Bồ-tát gìn giữ quyết định chuyên cần cầu đạo Nhất thiết trí, yêu thích gần gũi các bậc trí. Hơn nữa, Bồ-tát hay tụ tập tất cả các thiện căn nên nhanh chóng đạt được các hạnh tương tục viên mãn. Tóm lại, đối với cõi súc sanh kia, Bồ-tát hoặc dùng ít thực phẩm bố thí khiến tất cả được sanh vào cõi lành. Như vậy, chính vì sự hồi hướng làm lợi ích giải thoát cho loài chúng sanh kia. Cõi súc sanh kia chính là biển khổ, chấp khổ, khổ uẩn, thọ khổ, tụ khổ, dòng khổ, biên tế khổ, căn bản khổ, chỗ nương tựa khổ. Bồ-tát đối với chúng sanh kia thường hồi hướng chúng không còn thối đọa. Lại nữa, duyên chúng sanh kia nghĩa là đối với chúng sanh hiện tại mà tác ý. Do chỗ tạo thiện căn phát tâm Bồ-đề trước kia mà hồi hướng đến Nhất thiết trí, nên không đọa vào luân hồi, xa lìa hiểm nạn, được diệu lạc của Phật và hiện tại vô ngại, vượt khỏi biển luân hồi, vĩnh viễn đoạn sự tương tục, luôn luôn chiếu rọi ánh sáng pháp Phật mà phát khởi đại từ". Như Kinh Tối Thắng Kim Quang Minh, trong tạng từ bi có kệ:

Kim Quang minh nầy

Trống vàng tối thắng

Vang dội tiếng hay

Khắp ba ngàn cõi

Hay trừ địa ngục

Và Diễm-ma-la

Cho đến cõi người

Bần cùng nghèo khổ

Lại trống vàng nầy

Diệt trừ tất cả

Chướng, não thế gian

Cũng nguyện chúng sanh

Được dứt sợ hãi

Như đấng Mâu-ni

Tịch tĩnh Vô úy (không sợ)

Như các thánh nhân

Ở biển sanh tử

Tu Nhất thiết trí

Như chỗ được kia

Trí tuệ đẳng trì

Và Bồ-đề phần.

Biển công đức lớn

Lại tiếng trống nầy

Nguyện các chúng sanh

Được phạm âm kia

Như Phật đã chứng

Bồ-đề thắng diệu

Chuyển pháp luân tịnh

Trụ vô số kiếp

Thuyết pháp lợi sanh

Diệt tham sân si

Phiền não các khổ

Nếu có chúng sanh

Ở nơi đường ác

Bị lửa thiêu đốt

Thân ngâm đồng sôi

Nghe tiếng trống nầy

Như lời dạy răn

Khiến nương về Phật

Lại khiến chúng sanh

Được nhớ kiếp xưa

Ở trăm ngàn ức

Trong câu chi đời

Niệm Phật Mâu-ni

Nghe pháp sâu xa

Lại tiếng trống nầy

Thường được gần

Phật Tịnh tu thiện hạnh

Xa lìa tội ác

Cho đến kệ tụng:

Lại các cõi nước

Tất cả chúng sanh

Dứt trừ thế gian

Các khổ vốn có

Lại nếu chúng sanh

Thân phận thấp hèn

Các căn khiếm khuyết

Nay được các căn

Khắp đều viên mãn

Nếu người tật bệnh

Thân hình yếu đuối

Tùy phương họ sống

Không chốn nương nhờ

Cứu họ khỏi bệnh

Đạt được khinh an

Căn lực đầy đủ

Lại nếu chúng sanh

Bị phép vua bắt

Sanh nhiều sợ hãi

Và những sầu lo

Các chúng sanh kia

Khổ nạn nếu đến

Sự việc rất xấu

Trăm loại sợ hãi

Đều khiến giải thoát

Hoặc bị đánh đập

Gông cùm trói buộc

Đủ các thứ khổ

Bức ngặt thân kia

Khiến chịu vô lượng

Trăm ngàn các thứ

Lo sợ buồn, than

Áo não tâm ấy

Lao ngục trói buộc

Đánh đập khổ sở

Tất cả giải thoát

Người bị hình phạt

Thân mạng sanh sống

Các khổ tuy đến

Được không lo sợ

Lại có chúng sanh

Đói khát bức bách

Khiến được vị ngon

Ăn uống ngon ngọt

Người mù được thấy

Sắc tướng tốt đẹp

Người điếc được nghe

Âm thanh vui thích

Người bị khỏa thân

Được áo mặc tốt

Chúng sanh bần cùng

Được các vật báu

Kho tàng đầy đủ

Các báu trang sức

Tất cả chúng sanh

Được diệu lạc nầy

Không một chúng sanh

Thọ các khổ báo

Các tướng đoan nghiêm

Người thấy ưa thích

Ăn uống dư giả

Phước đức đầy đủ

Thường được thọ dụng

Vô lượng diệu lạc

Tiêu địch không hầu

Các âm thanh hay

Tùy tâm kia nghĩ

Đúng thời hiện ra

Nghĩ nước liền hiện

Ao hồ thanh tịnh

Hoa sen sắc vàng

Và Ưu-bát-la

Che khắp trên đó

Tùy tâm niệm kia

Đúng thời hiện ra

Cho đến kệ nói:

Bôi hương rải hoa

Hòa hợp hương bột

Mỗi ngày ba thời

Từ cây mưa xuống

Chúng sanh nhận rồi

Cùng khởi vui vẻ

Cúng dường mười phương

Không thể nghĩ bàn

Tất cả Như Lai

Bồ-đề diệu pháp

Các Đại Bồ-tát

Xa lìa trần cấu

Các chúng Thanh-văn

Được lìa tất cả

Chủng tộc thấp hèn

Và tám thứ nạn

Thường gặp không nạn

Bậc vua tối thắng

Thường được gần gũi

Chư Phật Như Lai

Cho đến kệ nói

Nguyện các người nữ

Được làm thân nam

Kiên cường mạnh mẽ

Trí tuệ thông lợi

Thường xuyên tu hành

Các đạo Bồ-đề

Sáu Ba-la-mật

Thấy mười phương Phật

Ở dưới cây báu

Ngồi tòa lưu ly

Rất vui an ổn

Chúng vây cung kính

Nghe nói diệu pháp.

Luận nói: Ở đây lược nói rõ hạnh từ bi để đối trị sân hận, dùng pháp quán duyên sanh mà đối trị si mê. Do vậy, nay sẽ nói ý nghĩa duyên sanh. Kinh Đại Cán nói: "Sao gọi là pháp duyên sanh hệ thuộc vào nhân? Nghĩa là Vô minh duyên Hành cho đến Sanh duyên Lão tử. Nếu không có Vô minh thì biết không có Hành. Nếu không có Sanh thì biết không có Lão tử (già chết ). Nếu Vô minh diệt thì Hành diệt. Như vậy cho đến Sanh diệt, Lão tử diệt. Lại nữa, Vô minh kia không nghĩ là mình từ Hành khởi lên và Hành cũng không nghĩ là mình từ Vô minh khởi lên. Như vậy, Sanh cũng không nghĩ là mình từ Lão tử khởi lên và Lão tử cũng không nghĩ là mình từ Sanh khởi lên. Nếu thật sự Vô minh khởi Hành khởi, không thể nắm bắt được. Như vậy, cho đến Sanh khởi thì Lão từ khởi cũng không thể nắm bắt được. Nên biết đây là pháp nội nhân duyên sanh hệ thuộc vào nhân. Sao gọi là pháp duyên sanh hệ thuộc vào duyên? Nghĩa là các giới: đất, nước, gió, lửa, không, thức v.v… hòa hợp với nhân và hệ thuộc vào duyên. Sao gọi là đất? Là khiến cho thân nầy tụ tập biến chuyển, lấy cứng rắn làm tính chất thì gọi là đất. Nếu khiến thân nhiếp trì tạo tác thì gọi là nước. Nếu khiến thân trở nên ấm áp với tính chất hiện tại ăn uống thành thục thì gọi là lửa. Nếu khiến thân tạo nên hơi thở ra vào thì gọi lá gió. Nếu trong thân có chỗ trống thì đó gọi là không, nghĩa là danh sắc nầy như cỏ lau giao nhau. Nếu khiến cho năm thức thân tương ưng hệ thuộc vào ý thức hữu lậu thì gọi là thức. Nếu không có duyên nầy thì thân không biến chuyển. Nếu bên trong không thiếu đất, như vậy nước, lửa, gió, không, thức cũng không giảm khuyết, các đại ấy nếu hòa hợp thì thân nhất định biến chuyển. Tuy nhiên giới đất nầy không nghĩ là mình khiến thân trở nên cứng mạnh, nước cũng không nghĩ là mình có thể khiến thân nhiếp trì tạo tác, lửa cũng không nghĩ là mình có thể khiến thân trở nên ấm áp, thành thục đồ ăn uống, gió cũng không nghĩ là mình có thể khiến thân tạo ra hơi thở ra vào, không cũng không nghĩ là mình có thể thành tựa các chỗ trống trong thân, thức cũng không nghĩ là mình làm duyên sanh và nhờ đó thân nhất định được chuyển. Lại nữa, đất nầy không có ngã, không có nhân, không có chúng sanh, không có thọ giả, không có nho đồng, không có ý sanh, chẳng phải nam chẳng phải nữ, cũng chẳng phải phi nam, chẳng phải phi nữ, không có tự tại, không có chủ tể, không có đây, không có kia và không có sở hữu. Như vậy, nước, lửa, gió, không, thức, cũng lại không có ngã, nhân, thọ giả, chúng sanh, không có ý sanh, không có nho đồng, chẳng phải nam, chẳng phải nữ, chẳng phải phi nam, chẳng phải phi nữ, không có tự tại, không có chủ tể, không đây không kia và không có sở hữu. Lại nữa, vô minh nghĩa ấy thế nào? Nghĩa là ở trong sáu giới, (đại) nầy khởi tưởng một, tưởng hòa hợp, tưởng kiên cố, tưởng thường, lạc, ngã, tịnh, tưởng chúng sanh, thọ giả, ý sanh, nho đồng, tưởng chủ tể, tự tại v.v… các loại như vậy vô trí nói là vô minh. Do vô minh nầy thật có nên khởi tham, sân si, tức cảnh tham sân si kia gọi là hành. Đối với sự việc biểu hiện phân biệt gọi là thức. Thức khi câu sanh cùng bốn thủ uẩn kia gọi là danh sắc. Lại danh sắc nầy nương vào các căn gọi là sáu xứ. Ba thứ hòa hợp gọi là xúc. Do xúc lãnh nạp gọi là thọ. Đắm trước thọ gọi là ái. Do ái sâu rộng gọi là thủ. Thủ lại có khả năng sanh hữu và hữu lại có thể sanh nhân. Do uẩn nầy khởi gọi là sanh, uẩn thành thục gọi là lão. Uẩn diệt gọi là tử. Do si mê, sân nhuế nhiễm trước sợ chết gọi là ưu. Cảm thương than vãn gọi là bi. Năm thức tương ưng không thường lãnh nạp gọi là khổ. Do tác ý hòa hợp rất khổ quyện nhau gọi là não. Như vậy, dẫn sanh tùy phiền não v.v... cho đến nói tổng lược".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 16

Phẩm 12: TRỊ TÂM

Phần 3

Lại nữa, nói về hành chân thật và hành tà vọng, nghĩa là Vô minh không có trí tuệ. Do Vô minh mà khởi lên ba loại hành: Phước, phi phước và bất động. Ở đây nói là Vô minh duyên Hành. Lại nữa, hành phước, hành phi phước và hành bất động nầy tùy chỗ chiêu tập của Thức vốn được nói là Hành duyên Thức (Nay nói rõ xứ nầy bao hàm cả có Thức duyên Danh sắc một đoạn ở trong bản Kinh tiếng Phạm đã bị thiếu). Như vậy, danh sắc và danh sắc tăng trưởng ở môn sáu xứ, tạo tác và phát khởi nên nói là Danh sắc duyên sáu xứ. Hơn nữa sáu xứ nầy nương sáu xúc thân chuyển, nên đây nói là Sáu xứ duyên Xúc và Xúc nếu khi sanh khiến thọ khởi lên, nên nói là Xúc duyên Thọ. Nếu thọ nhận vị ngon mà ham vui đắm trước thì gọi là Thọ duyên Ái. Do thích tham đắm mỹ vị, nên nếu ham vui sắc thì khi sắc ly tán lại theo tìm không xả bỏ nên gọi là ái duyên thủ. Như vậy, do tìm cầu khiến khởi lên thân, khẩu, ý, nghiệp của Hữu sau, nên gọi là Thủ duyên Hữu. Nếu nghiệp tạm dứt để thuyên chuyển làm cho uẩn sanh khởi, đây là hữu duyên sanh. Lại nếu sanh đã biến khác đi khiến trở nên chín muồi và đến hoại diệt thì nói là sanh duyên Lão tử. Nhẫn đến trong đây do tự thể thức v.v... làm chủng tử, tự thể nghiệp làm ruộng tốt nên tự thể vô minh, ái… làm phiền não. Do nghiệp phiền não khiến chủng tử thức sanh khởi. Nghĩa là nghiệp nầy là ruộng của thức chủng tử, ái là nước tưới mát cho thức chủng tử, vô minh là sự khai phá của thức chủng tử. Tuy nhiên nghiệp không nghĩ mình là ruộng của thức chủng tử. Ái cũng không nghĩ mình là nước tưới mát thức chủng tử. Vô minh cũng không nghĩ mình là sự khai phát của thức chủng tử. Thức chủng tử nầy cũng không nghĩ mình sanh ra từ các duyên. Nhưng thức chủng tử bám trụ ở mảnh đất nghiệp. Do nước ái thấm nhuần và vô minh tưới mát khiến mầm danh, sắc càng thêm lớn mạnh. Mầm danh sắc nầy chẳng phải tự nó tạo người khác tạo chẳng phải cả hai đều tạo, chẳng phải là chỗ hóa hiện của trời Tự Tại cũng không do thời biến hóa, chẳng phải do một nhân sanh cũng chẳng phải không có nhân sanh, không gì không hệ thuộc ở nhân duyên hòa hợp đắm nhiễm tương thục của cha mẹ. Chủng tử thức nầy ở trong thai mẹ sanh ra mầm danh sắc. Pháp là như vậy, không có chủ thể, không có ngã, không có chấp thủ v.v... như hư không, thể tướng huyễn hóa ấy mà nhân duyên không thể thiếu. Do năm loại duyên nên phát sanh nhãn thức. Sao gọi là năm? Nghĩa là khi nhãn thức sanh, nó mượn nhãn và duyên sắc, không, duyên ánh sáng, duyên tác ý… Trong đó, nhãn thức và nhãn làm sở y, sắc làm sở duyên, ánh sáng để soi cho rõ, hư không tạo ra sự vô ngại, đồng thời tác ý là sự đánh thức kia. Nếu thiếu các duyên nầy thì nhãn thức không sanh khởi. Nếu không thiếu xứ nội nhãn căn, không thiếu sắc và không, ánh sáng, tác ý v.v… như thế tất cả chúng hòa hợp, nên có thể sanh nhãn thức. Tuy nhiên, nhãn không nghĩ là mình cùng nhãn sắc được làm sở y. Sắc cũng không nghĩ là minh cùng nhãn thức được làm sở duyên. Không cũng không nghĩ là mình cùng nhãn thức tạo ra sự vô ngại. Ánh sáng cũng không nghĩ là mình cùng nhãn thức tạo ra sự quán chiếu. Tác ý cũng không nghĩ là mình cùng nhãn thức tạo nên sự tỉnh thức. Như vậy, nhãn thức không nghĩ nó từ duyên sanh khởi. Nhưng khi nhãn thức sanh, thực sự là mượn các duyên hòa hợp mà sanh ra. Như vậy thứ tự các căn ấy sanh ra thức nên tùy tương ưng mà nói. Tuy nhiên, không có pháp nào được duy trì từ đời nầy đến đời khác, mà chỉ do nhân duyên nghiệp quả không thiếu sót kiến lập nên. Ví dụ như không có củi thì không có lửa. Các nghiệp phiền não nầy vốn sanh chủng tử thức cũng lại như vậy. Mọi thứ ấy là nơi phát khởi sự hòa hợp tương tục, để sanh ra mầm danh sắc. Như vậy, pháp vốn không có chủ tể, không có ngã, không có chấp thủ, như hư không v.v... thể tướng huyễn hóa, nhân duyên không thiếu. Nên biết, nội pháp duyên sanh có năm loại. Những gì là năm? Nghĩa là bất thường, bất đoạn không chỗ đạt đến, nhân ít quả nhiều, tương tợ tương tục. Sao gọi là bất thường? Nghĩa là nếu uẩn nầy diệt thì uẩn kia sanh chứ chẳng phải chính uẩn nầy diệt là uẩn kia mãi mãi sanh. Đây gọi là bất thường. Lại nữa, không thể diệt ở trong uẩn diệt mà khởi sanh, uẩn cũng chẳng phải bất diệt đối với uẩn diệt nhưng khởi uẩn sanh thí như quyền hành v.v... gọi là bất đoạn. Lại ở trong sanh thân loại chúng sanh khác loại chẳng phải chúng đồng phần sanh uẩn khởi gọi là không có nơi hướng đến. Lại nữa, hôm nay tạo ra ít nghiệp nhân thiện ác nhưng đời vị lai lại nhận lấy nhiều quả báo thì gọi là nhân ít quả nhiều. Lại nếu đời nay tạo nghiệp thì đời sau phải thọ báo nên gọi là tương tợ tương tục. Phật bảo: Xá-lợi-tử! Duyên sanh nầy dùng chánh tuệ như thực để thường tu vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh, vô thọ giả. Như không điên đảo tức là không sanh, không diệt không tạo tác, không làm, không chấp đối, không ngại, không sợ, không đoạt lấy, không chuyên cần, không biếng nhác. Phải quán tự tánh ấy không có sự thật bền vững mà như bệnh, như ung nhọt, như đau đớn như họa hại. Đó là tính chất khổ, không, vô thường, vô ngã. Lại nữa phải tùy quán đời trước không lưu chuyển: Ta đã có mặt trong đời quá khứ chăng? Ta là ai ở trong đời quá khứ, đã từng có mặt? Ở trong quá khứ ta đã từng không có mặt chăng? Ta là ai ở trong đời quá khứ chưa từng có mặt? Lại nữa, ở đời sau không lưu chuyển: Trong đời vị lai sẽ có mặt chăng? Ai là ta, trong đời vị lai sẽ có mặt? Trong đời vị lai ta không hề hiện hữu chăng? Ai là ta không hề có mặt trong đời vị lai? Lại ở trong hiện tại không lưu chuyển: Ta có mặt trong đời nầy chăng? Ai là ta có mặt trong đời hiện tại? Sao gọi là ta có mặt trong hiện tại? Kinh Thập Địa nói: Trong đây, Vô minh, Ái, Thủ chính là phiền não lưu chuyển không dứt, hành, hữu là nghiệp lưu chuyển không dứt, các chi phiền não khác là khổ lưu chuyển không dứt. Lại nói vô minh duyên hành là nói quán sát kiếp trước, thức và thọ là nói quán sát hiện tại, ái và hữu là nói quán sát đời sau. Vì vậy, như trên nói đều là lưu chuyển cho đến như thế: Do hệ thuộc nên nói là bị lưu chuyển. Nếu lìa hệ thuộc thì không còn lưu chuyển. Do hòa hợp nên có lưu chuyển. Nếu lìa hòa hợp thì không còn lưu chuyển. Do đó biết rõ các pháp hữu vi có nhiều lỗi lầm cho nên ta phải đoạn trừ sự hệ thuộc và hòa hợp kia. Tuy nhiên, vì hóa độ tất cả chúng sanh nên hoàn toàn không đoạn các pháp hữu vi.