SỐ 1636 — LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

Phẩm 8: THANH TỊNH

Phần 1

Luận nói: Nói hộ trì thân v.v… có ba loại thanh tịnh nay phải trình bày nghĩa nầy. Sao gọi là tự thân thọ dụng thanh tịnh đều được an ổn? Nếu người đối với bản thân biểu hiển sự ăn uống thanh tịnh thì thành tựu chánh đẳng Bồ-đề. Kinh Bí Mật Đại thừa nói: "Bồ-tát ở trong thành ấp lớn, gò mả cao hay đồng trống do vô số trăm nghìn chúng sanh khắp trong đó mà Bồ-tát thị hiện tướng diệt mất và có các chúng sanh bàng sanh thân lớn cho đến khiến chúng ăn thịt mình, do đó khi thân hoại mạng chung được sanh vào cõi trời và cõi thiện khác. Vì nhân duyên nầy nên rốt cuộc nhập Niết-bàn. Đó gọi là nguyện trước cửa Bồ-tát thanh tịnh. Ở trong đêm dài tăm tối nầy vì đáp trả nguyện trước mà Bồ-tát thường làm việc lợi ích cho chúng sanh. Khi lâm chung, khiến chúng ăn thịt mình và do duyên nầy nên được sanh vào cõi trời cho đến rốt sau sẽ vào Niết-bàn. Nghĩa là Bồ-tát thành tựu trì giới, thành tựu tư duy, thành tựu mong cầu v.v… các nguyện trước như vậy". Kinh kia lại nói: "Hiển bày ánh sáng pháp thân là vì làm lợi ích cho chúng sanh. Tịch Tuệ nên biết! Ví như Y vương Hoạt mệnh tích tập đầy đủ các thứ thuốc hay đâm giã, nghiền nhỏ hòa hợp thành hình tướng người nữ đẹp rất đoan chánh, ai thấy cũng sanh tâm ưa thích, khéo an lập thi hành các sự v.v… đi, đứng, nằm, ngồi đều phân biệt rõ ràng. Các quốc vương, vương tử, đại thần, Trưởng giả, Cư sĩ đến gặp Y vương thì được thấy tướng người nữ thù diệu ấy mọi thứ diệu lạc cung cấp hầu hạ. Do cung cấp hầu hạ nên tất cả đều an vui và không còn phiền não. Phật bảo: Tịch Tuệ! Ông nên quan sát Y vương Hoạt mệnh nầy mà gieo trồng các thứ diệu lạc để trừ diệt bệnh tật của thế gian. Nên biết thầy thuốc khác không hề có trí tuệ nầy. Tịch Tuệ! Việc hiển bày ánh sáng pháp thân của Bồ-tát cũng lại như vậy. Cho đến có người nam, người nữ, đồng nam, Đồng nữ và chúng sanh khác bị tham, sân, si thiêu đốt, nung nấu khắp cả thân mà nếu trong khoảnh khắc thấy được Bồ-tát thì tất cả xa lìa sự thiêu đốt của phiền não, thân được nhẹ nhàng. Đây gọi là túc nguyện rất thanh tịnh của Bồ-tát".

Luận nói: Nghĩa thân thanh tịnh nầy giống như mầm lúa bị cỏ che lấp không thể phát triển tươi tốt, mầm mống Bồ-đề ấy do phiền não che lấp nên không tăng trưởng thù thắng hoặc không thực hành đối trị, tư duy mong cầu. Đâu thể có giải thoát mà khiến phiền não kia tăng trưởng! Ông nên nhất tâm quán sát thế gian nếu tội nghiệp thanh tịnh tức thân khí được thanh tịnh gọi là chánh giác. Lại nữa nghiệp tội thanh tịnh là như kinh Tứ Pháp nói: "Phật bảo: Từ Thị! Nếu Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì trước hết diệt hết sự tích tập tội đã gây tạo lâu nay. Những gì là bốn? Nghĩa là hành hối quá, hành đối trị, lực chế chỉ, lực y chỉ. Hành hối quá tức là đối với hành nghiệp bất thiện phải cải hối nhiều. Hành đối trị nghĩa là đã tạo nghiệp bất thiện rồi thì nay phải từ bỏ và phải thực hiện các nghiệp thiện để đối trị đồng thời làm các việc lợi ích khác. Lực y chỉ tức nhờ vào sự đọc tụng giới cấm mà được không hủy phạm. Lực y chỉ nghĩa là quy y Phật, Pháp, Tăng và không xa lìa tâm Bồ-đề. Do hay y chỉ lực nầy mà nhất định diệt trừ các tội kia v.v… Phật bảo: Từ Thị! Đây gọi là Bồ-tát thành tựu bốn pháp nhằm diệt trừ tất cả tội lỗi đã gây tạo trong quá khứ".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 11

Phẩm 8: THANH TỊNH

Phần 2

Luận nói: Lại nữa, nên biết nếu nói về hành hối quá thì như kệ trong kinh Kim Quang Minh nói:

Bậc Lưỡng Túc tôn quý Trụ

khắp mười phương cõi

Đem tâm thương tất cả

Con nay phải chứng biết

Nếu trước con tạo tác

Nghiệp tội rất rộng lớn

Nay ở trước mười phương

Đều sám hối tất cả

Khi chưa biết được Phật

Chưa biết rõ cha mẹ

Chưa biết rõ thiện ác

Con tạo ra tội nầy

Tự chấp lấy chủng tộc

Và các thứ tài bảo

Nhiều năm ngông buông thả

Con tạo ra tội nầy

Tâm niệm và miệng nói

Tạo các thứ nghiệp ác

Nói là không thể thấy

Con tạo ra tội nầy

Ngu si làm điều ác

Bị phiền não che tâm

Do ám độn vô trí

Gần gũi ác tri thức

Vui đùa và yêu đắm

Hoặc ở trong sầu nhuế

Tài vật không biết chán

Con tạo ra tội nầy

Nghèo cùng và lừa lọc

Nên ích kỷ, ghét ganh

Không gần gũi Thánh nhân

Con tạo ra tội nầy

Nhân dục sanh sợ hãi

Thường mỗi khi đi đứng

Không hề được tự tại.

Con tạo ra tội nầy

Nhân dục khởi sân nộ

Tâm bấn loạn nhiễu động

Đói khát bức bách thân

Con tạo ra tội nầy

Ăn uống và y phục

Do nơi ba loại ấy

Các kiết não thiêu đốt

Con tạo ra tội nầy

Nghiệp thân, khẩu và ý

Ba loại thường hành ác

Đủ các tướng như vậy

Nay con đều sám hối

Nếu đối với pháp Phật

Và các chúng Thanh-văn

Không khởi tâm kính trọng

Con thảy đều sám hối

Lại đối bậc Duyên giác

Và các chúng Bồ-tát

Không sanh tâm cung kính

Con đều xin sám hối

Hoặc đối người có đức

Các Pháp sư thuyết pháp

Không khởi tâm kính theo

Con đều xin sám hối

Do hủy báng chánh pháp

Mà thường sanh vô trí

Không kính trọng cha mẹ

Con đều xin sám hối

Mười phương Phật ba đời

Quán sát hộ niệm con

Vận tâm từ vô duyên

Thương nhận con sám hối

Con ở trong trăm kiếp

Trước nếu tạo các tội

Tâm thường ôm lo, sợ

Nguyện xin thường trừ diệt

Lại tâm thường khiếp nhược

Sợ các ác tội nầy

Ở trong bốn oai nghi

Chưa từng hưởng an vui

Chư Phật đủ đại bi

Trừ sợ hãi thế gian

Nay nguyện xin nhiếp thọ

Giải thoát các sợ hãi

Con trước tạo các tội

Bày tỏ trước Như Lai

Dùng tình thương của Phật

Rưới lên phiền não bẩn.

Lại các tội ác nầy

Tất cả đều sám hối

Như các tội đã làm

Đều không dám che giấu

Nếu các nghiệp chưa tạo

Thì không dám tạo nữa

Nghiệp thân có ba loại

Và bốn loại khẩu nghiệp

Cùng ba độc ý nghiệp

Tất cả đều sám hối.

Luận nói: Nếu Bồ-tát phạm tội thì ước lược có nhẹ có nặng.

Kinh Ưu-ba-ly Sở Vấn nói: "Đối với tội căn bản thì so sánh mà nói. Sao gọi là tội nặng? Phật bảo Ưu-ba-ly: Bồ-tát trụ Đại thừa phạm hằng ha số tội tham cùng với một tội sân thì đối với Bồ-tát thừa có sự so sánh. Trong hai tội nầy, sân thuộc về tội nặng. Vì sao? Nầy Ưu-ba-ly! Vì khởi sân tâm tức là xả bỏ chúng sanh. Nhưng khởi tham thì yêu mến và hộ trì chúng sanh. Nếu yêu mến và hộ trì chúng sanh thì không gây phiền não. Chúng sanh ở chỗ Bồ-tát không có các họa bất ngờ và các sự sợ hãi v.v… Nầy Ưu-ba-ly! Do đó, Bồ-tát nếu có phạm tội tham thì gọi là vô tội. Nghĩa nầy thế nào? Do yêu mến thủ hộ chúng sanh càng tăng thêm như trước nên Ta nói trong thâm tâm có lòng thương xót nầy. Phật bảo Ưu-ba-ly: Bồ-tát nếu không có phương tiện khéo léo thì sợ phạm vào tội tham. Nếu Bồ-tát có phương tiện khéo léo thì sợ phạm vào tội sân, nhưng không sợ phạm vào tham ái kia. Tại sao? Phương tiện khéo léo là đầy đủ hai thứ từ bi và trí tuệ mà không lìa bỏ chúng sanh. Nếu lìa bỏ chúng sanh tức chỉ có trí tuệ hiểu rõ khổ là không. Hoặc chỉ có từ bi thì chẳng bao lâu sẽ bị đoạn diệt bởi lực phiền não. Kinh Phương Tiện Thiện Xảo nói: "Thiện nam tử! Ví như người trì minh chú bị dây tơ phiền não kia ràng buộc vào trong năm xứ triền phược thì nên dùng chân ngôn để cầu pháp tức liền được siêu thoát. Do thần lực của chân ngôn nên đoạn trừ tất cả pháp trói buộc. Thiện nam tử! Phương tiện khéo léo của Bồ-tát thọ nhận năm thứ dục lạc cũng lại như vậy. Tuy nhiên đối với sự tạo tác không hề gây rối loạn chánh hạnh. Nghĩa là chỉ dùng một thứ trí lực biến khắp tâm Nhất thiết trí làm thanh tịnh các dục lạc thì sẽ sanh Phạm thế".

Luận nói: Nghĩa sân là thế nào? Tức là bản tánh vốn mang tội lớn. Do phân biệt rộng không sanh, phương tiện thương xót lại hành sân nhuế chẳng làm lợi ích. Sao gọi là tội lỗi? Vì dung nạp sân nhuế nên trưởng dưỡng phiền não và làm giảm mất từ bi. Nếu Bồ-tát đối với chúng sanh làm mất tâm từ bi tức là diệt mất sự lợi ích tương tục rộng lớn cho chúng sanh. Phẩm Thánh Đế nói: "Nếu biết như cha mẹ thấy con liền khởi tâm thương xót. Nghĩa là nếu xả bỏ tâm từ lợi ích cho chúng sanh tức Bồ-tát xa lìa hữu trí. Lại nữa, nếu Bồ-tát khuyên hành dục thì giảm mất lợi ích. Do đó nói tham sự xấu ác thì mắc vào hai loạn nan. Nếu tham trước dục thì giống như người không có mắt giết hại cha mẹ. Do vậy, đối với dục thấp kém mà sanh khổ não thì làm tổn giảm quả báo sanh thiên. Lại nữa, người vướng mắc vào dục thì thường hủy hoại giới cấm, xa lìa cõi người. Do đó mong cầu rồi ưa thích, chán bỏ cái khổ của người khác chẳng phải thấy chân thật. Lẽ ra xem khổ não của người khác như khổ não của mình, tuy nhiên vì không thể tự tu tập nên khởi lên hai thứ tội". Kinh Nguyệt Đăng nói: "Phật bảo A-nan: Giả sử có người từ chân đến đầu đều bị nước đồng sôi nung nấu tụ thành một khối lửa. Lại có người đến nói với ông ta rằng tôi khuyên ông nên cùng hưởng thọ năm thứ dục lạc du hý ca múa… thì theo ý ông nghĩ sao? Người nầy có thể khiến người kia cùng du hý ca múa về năm thứ dục lạc chăng? A-nan bạch Phật: Không thể được, thưa Thế Tôn! Phật bảo A-nan: Người kia đối với việc du hý ca múa do phân biệt mà khởi lên tham trước rồi khuyên chuyển thân nầy cùng thọ năm thứ dục lạc du hý ca múa. Như Lai không như vậy, thuở xưa khi tu hành Bồ-đề thấy các chúng sanh chịu khổ trong ba đường ác và người bần cùng, tâm không vui vẻ chút nào".

Luận nói: Thế gian có người con sanh ra không thấy cha mẹ ôm lòng thống khổ và có ân lớn nầy. Chỉ thấy vui tự thân hoặc có người thân hoặc không có người thân thương yêu che chở. Người thủ hộ cờ thiện pháp chớ có hành tà dục. Điều nầy đối với chúng sanh hoặc làm lợi ích, hoặc gây tổn hại. Nghĩa là nếu bị trói buộc ham thích dục lạc kia thì điều nầy trở nên tội ác. Nếu có đủ chánh hạnh thì làm lợi ích cho chúng sanh. Nếu Tỳ-kheo đi vào hành xứ nên tưởng như mẹ, như em mà cung phụng họ chứ không nên đối với họ như hàng phạm hạnh, thành tựu chúng sanh nên phải xa lìa. Như Kinh Vô Tận Ý nói: "Đúng thời hay phi thời lại xả việc làm ấy, hoặc thấy chúng sanh phải tăng trưởng lợi ích và cũng trụ trong học xứ nầy". Kinh Phương Tiện Thiện Xảo nói: "Xưa có Phạm chí Quang Minh ở trong bốn vạn hai nghìn năm nghiêm trì phạm hạnh, đi bảy bước rồi phát khởi lòng từ bi. Giả sử có phạm giới cấm mà thọ khổ ở đại ngục cũng không bỏ người kia khiến phải đi đến chết. Thiện nam tử! Phạm chí Quang Minh tức liền nắm tay phải người ấy mà nói: Ta sẽ đáp ứng những gì chị muốn. Thiện nam tử! Người Phạm chí trong diệu dục thâm sâu như vậy đã khởi tâm đại bi nên trong mười ngàn kiếp thọ khổ luân hồi, sau đó lại tu phạm hạnh. Thiện nam tử! Nhờ vào phương tiện khéo léo của Bồ-tát mà được sanh vào Phạm thế". Kinh kia lại nói: "Nếu có Bồ-tát vì một chúng sanh mà phát khởi thiện căn đối với sắc tướng của họ thì sẽ bị đọa đúng như tội trong trăm ngàn kiếp nhận khổ thiêu đốt của địa ngục. Thưa Thế Tôn! Bồ-tát kia tuy có khởi lên tội nầy nhưng không thọ khổ ở địa ngục. Nghĩa là do đối với một chúng sanh cũng không xa lìa thiện căn ấy". Kinh kia lại nói: "Thiện nam tử! Phương tiện khéo léo nầy của Bồ-tát có tội rất nặng, nếu khi gặp ác tri thức khuyên thành tựu uẩn nầy để thủ chứng Niết-bàn. Tuy nhiên về sau lại không kham chịu mặc áo giáp đồng nầy, thì làm sao hóa độ tất cả chúng sanh. Cho nên ta không khởi tâm nầy mà như người kia luân chuyển hóa độ chúng sanh. Lại nữa, giả thiết nếu có tội nầy thì như pháp kia thực hành khiến không có lỗi lầm. Thiện nam tử! Nếu có Bồ-tát xuất gia phân biệt chỗ tạo bốn trọng tội thì Bồ-tát ấy đầy đủ phương tiện khéo léo nên tùy khởi tội tức sám hối ngay nói là không có tội". Kinh Bảo Vân nói: "Người tạo tội vô gián nghĩa là khiến người khác chết. Trong Luật Thanh-văn gọi đây là tội căn bản. Lại như sát hại nai… mà khởi lòng từ bi thì nói là vô tội. Nếu Bồ-tát khởi tham sanh vào cõi thiện thì không nên có sân nộ, vì tham nầy thì được sửa sang. Như nói Bồ-tát phương tiện khéo léo, thích tạo ra tham ái. Đối với nữ sắc tốt đẹp thường ưa sửa sang và luôn luôn nguyện cầu sanh vào trong thế giới người nữ để chán bỏ tâm tham kia. Xả nữ thân rồi lại được tướng trượng phu thành tựu thân hình to lớn. Phật bảo A-nan: Ông có thấy công đức nầy không? Tại vì chúng sanh khác tuy cũng thực hành như vậy, mà khởi tâm tham mãnh liệt, nhưng cũng xuất ly cảnh khổ được sanh vào cõi trời và người. Cho đến làm Dược Vương Đại sĩ. Sao gọi là Bồ-tát khởi sân? Nghĩa là nếu phát khởi phiền não thì làm sao bố thí các thứ diệu lạc v.v…

Luận nói: Nếu vì danh tiếng nầy như vậy đối với chúng sanh khác làm phương tiện lợi ích thì giả sử có khởi tham cũng không có tội. Với phương tiện khéo léo nầy. Bồ-tát thường làm lợi ích mà không xả bỏ chúng sanh, rộng như trước nói. Tuy nhiên, chẳng phải đạt được lãnh địa của hành lục độ vi diệu, ở trong đây phải quán sát thật khéo tương ưng cho nên không chứa đựng sân v.v…". Lại nữa, kinh Ưu-ba-ly Sở Vấn nói: "Phật bảo Xá-lợi-tử, Bồ-tát có hai tội lớn. Những gì là hai? Nghĩa là tâm khởi sân và si. Hơn nữa, Xá-lợi-tử! Trước hết nên chí thành sám hối mười tội ác và năm loại lỗi. Cũng nên sám hối việc tay cầm, mắt xem, tâm khó kiềm chế, hoặc đối với một chúng sanh kiêm luôn cả hai thứ khác. Xá-lợi-tử! Lại nói có Bồ-tát tạo đủ năm loại tội nặng vô gián, hoặc khi đối với vợ con người khác đem tâm nhiễm ô hành phi pháp, tay đoạn mạng căn, ăn cắp vật của tháp Phật và vật của bốn phương Tăng. Bấy giờ, Bồ-tát nếu như phạm tội kia thì nên đối trước ba mươi lăm vị Như Lai mà nói: Con nay xin quy y Phật, Pháp, Tăng.

Nam mô Thích Ca Mâu Ni Phật

Nam mô Kim Cang Tiêu Phục Hoại Tán Phật

Nam mô Bảo Diễm Phật

Nam mô Long Tự Tại Vương Phật

Nam mô Dõng Mãnh Quân Phật

Nam mô Cần Dõng Hỷ Phật

Nam mô Bảo Hỏa Phật

Nam mô Bảo Nguyệt Quang Phật

Nam mô Bất Không Kiến Phật

Nam mô Bảo Nguyệt Phật

Nam mô Ly Cấu Phật

Nam mô Dõng Thí Phật

Nam mô Phạm Đức Phật

Nam mô Phạm Thí Phật

Nam mô Thủy Vương Phật

Nam mô Thủy Thiên Phật

Nam mô Hiền Kiết Tường Phật

Nam mô Chiên Đàn Kiết Tường Phật

Nam mô Vô Biên Oai Đức Phật

Nam mô Quang Kiết Tường Phật

Nam mô Vô Ưu Kiết Tường Phật

Nam mô Na La Diên Phật

Nam mô Hoa Kiết Tường Phật

Nam mô Tịnh Chiếu Minh Du Hý Thần Thông Phật

Nam mô Liên Hoa Quang Du Hý Thần Thông Phật

Nam mô Tài Kiết Tường Phật

Nam mô Niệm Kiết Tường Phật

Nam mô Thiện Danh Xưng Kiết Tường Phật

Nam mô Nhân Đà La Võng Tràng Vương Phật

Nam mô Thiện Du Bộ Kiết Tường Phật

Nam mô An Tường Hành Phật

Nam mô Thắng Du Bộ Phật

Nam mô Phổ Âm Biến Quang Nghiêm Kiết Tường Phật

Nam mô Bảo Liên Hoa Thắng Du Bộ Phật

Nam mô Thiện Trụ Ta La Thọ Vương Phật

Như vậy, đối trước Phật hiện tiền cho đến Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác của tất cả thế giới nguyện Phật Thế Tôn quán sát và hộ niệm: Con ở trong đời nầy hoặc đến đời khác và từ vô thủy đến nay ở trong luân hồi sanh tử tạo nhiều nghiệp chướng hoặc tự mình làm, dạy người khác làm, hay thấy làm mà sanh tâm vui vẻ, hoặc ăn cắp vật trong tháp Phật hay vật của bốn phương Tăng, tạo năm tội vô gián và mười nghiệp ác hoặc tự mình làm, hay thấy người khác làm mà sanh tâm vui thích. Do nghiệp chướng nầy nên phá hủy giới cấm, đọa vào địa ngục hoặc làm bàng sanh, hoặc sanh vào cảnh giới Diễm-ma, hoặc sanh ở biên địa Miệt-lệ-xa và ở cõi trời trường thọ. Giả sử có được làm người thì sáu căn không đủ, tham trước tà kiến và xa lìa Phật xuất thế. Những nghiệp chướng nầy, Phật đã biết như thật, thấy như thật, chứng minh như thật, tính toán chân thật, nói chung đều thấy được tất cả. Nay con xin chí thành sám hối không giám che giấu. Nếu con hủy phạm giới cấm…, nguyện chư Phật Thế Tôn xem xét mà thương xót. Nếu con ở trong đời nầy đến đời sau và vô thỉ đến nay nhận chịu sanh tử luân hồi hoặc rơi vào bàng sanh, hoặc bố thí một bát cơm, hộ trì một tịnh giới, nếu có các thiện căn tu phạm hạnh, hóa độ chúng sanh phát khởi tâm Bồ-đề và vô thượng trí cùng tất cả thiện căn thì như lượng ấy mà hồi hướng đến quả A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Con nay cũng bắt chước như chư Phật trong quá khứ, hiện tại, vị lai, đều hồi hướng trong tất cả. Nhẫn đến nói kệ:

Sám trừ tất cả tội

Các phước đều tùy hỷ

Và khuyến thỉnh chư Phật

Diễn thiết đạo vô thượng

Quá khứ và tương lai

Hiện trụ trong cõi người

Biển công đức vô biên

Tất cả đều đảnh lễ.

Nầy Xá-lợi-tử! Bồ-tát ấy đối trước ba mươi lăm vị Như Lai đã phát lồ như vậy rồi, các Đức Như Lai tùy thuận biết tác ý, nên tội của Bồ-tát được thanh tinh. Do tội được thanh tịnh nên chư Phật Thế Tôn nầy hiện ra trước mặt Bồ-tát. Như vậy vì lợi ích giải thoát cho chúng sanh mà chư Phật thị hiện các tướng tốt. Do kẻ phàm phu ngu si nầy đối với sự hóa độ cứu giúp nầy liền sanh nghi hoặc, thậm chí tất cả chúng Thanh văn và Duyên giác mà không thể khiến tội làm ác kia trở nên thanh tịnh. Nếu có Bồ-tát trì niệm danh hiệu của các Đức Như Lai nầy, đêm ngày ba thời chuyên thực hành chánh pháp, thì xa lìa tội kia và đắc Tam-ma- địa. Đây gọi là tu hạnh hối quá và đối trị.

Luận nói: Nếu đọc tụng kinh điển sâu xa vi diệu thì có thể diệt trừ được tội kia. Kinh Năng Đoạn Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật nói: "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu có thiện nam tín nữ thọ trì đọc tụng kinh nầy mà bị người khác xem thường thì biết rằng người ấy kiếp trước đã tạo ra nhiều nghiệp chướng đáng lý phải đọa vào ác đạo nhưng do thấy pháp nầy và nhận được sự xem thường của thế gian mà nghiệp chướng đời trước bị tiêu diệt rồi chứng đắc Bồ-đề của Phật".

Luận nói: Nếu hiểu biết tánh không thì khiến tội ác được thanh tịnh. Như Kinh Như Lai Tạng nói: "Phật bảo Ca-diếp-ba: Có mười nghiệp đạo bất thiện vướng vào tội lỗi lớn:

1. Sát sanh, nghĩa là đoạt mạng sống của cha mẹ và bậc Duyên giác.

2. Lấy của không cho, nghĩa là ăn cắp vật của Tam bảo

3. Hành tà dục, nghĩa là khởi sự nhiễm ô với mẹ và Tỳ-kheo ni Vô học.

4. Vọng ngữ, nghĩa là nói: Ta là Như Lai

5. Nói hai lưỡi, nghĩa là ở trong Thánh chúng mà nói lời ly gián.

6. Nói lời ác, nghĩa là chê mắng Thánh Hiền.

7. Nói lời thêu dệt, nghĩa là khéo léo dùng lời phù phiếm làm loạn các pháp dục.

8. Tham, nghĩa là đối với tài lợi chánh đáng lại đem tâm xâm đoạt.

9. Sân nghĩa là đối với năm tội vô gián không khởi tâm thương xót.

10. Tà kiến, nghĩa là tâm bảo thủ chấp chặt nặng nề kiến giải hiểm ác.

Nầy Ca-diếp-ba! Nếu một chúng sanh có đầy đủ mười nghiệp đạo bất thiện như vậy thì mắc phải tội nặng. Như Lai vì nhân duyên nầy mà tuyên nói pháp yếu để khiến cho người khác ngộ nhập vào vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh, vô thọ giả, vô tác và vô thọ đồng thời hiểu rằng đó là hành, là tạo tác, là huyễn hóa. Tuy nhiên, nên biết, các pháp tánh tức là tánh phiền não. Nếu ngộ nhập được tự thể vốn trong sáng của các pháp thì tin hiểu tất cả các pháp đều thanh tịnh. Do vậy, nên ta không nói có chúng sanh đọa vào cõi ác". Kinh Thanh Tịnh Chư Nghiệp Chướng nói: "Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi! Nếu Bồ-tát quán chiếu phi luật là luật tức thấy tội chẳng phải tội. Nếu quán sanh tử là Niết-bàn thì thấy rõ các phiền não là do duyên sanh. Nên biết người như vậy thì có được nghiệp chướng thanh tịnh". Kinh Để Lý Tam Muội Da Vương nói về hạnh đối trị: "Nếu nhắm mắt quán duyên chư Phật và Bồ-tát rồi đọc tụng thông suốt một trăm chữ minh chú trải qua tám ngàn lần thì khi mở mắt ra sẽ được thấy Phật, Bồ-tát và được lìa tội kia, hoặc đi nhiễu bên phải quanh tháp rồi tụng tám ngàn lần kinh điển thì tùy mỗi lần như vậy mà chư Phật và Bồ-tát hiện ra trước mắt". Kinh Tôn Na Đa La Ni nói: "Nếu tụng niệm rồi cho đến thấy tướng hảo hiện ra trong mộng thì diệt được tội kia. Nếu mộng thấy Thiên nữ trao cho sữa, lạc, thức ăn thì xa lìa được tội kia, hoặc thấy mặt trời mặt trăng xuất hiện giữa hư không, lửa bốc dữ dội, các loài trâu và các gã đàn ông đen đúa sợ hãi bỏ chạy, hoặc mộng thấy chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni hoặc sữa, cây cối, voi trắng, trâu trắng, núi non, thuyền bè, điện đường và tòa sư tử, lắng nghe diệu pháp thì nên biết tất cả đều là tướng diệt tội". Phẩm Như Lai Hình Tượng nói về hành đối trị: "Nếu có người xoa đồ bất tịnh vào thân mùi hôi thối đáng ghét rồi dùng nước tẩy sạch và bôi hương thơm lên thì mùi thối kia biến mất. Như vậy, nếu tạo năm tội vô gián đầy đủ biến khắp mười nghiệp đạo bất thiện nhưng tin hiểu Như Lai rồi tạo hình tượng của Ngài thì tội ấy được tiêu trừ. Do không có tội thì trí tuệ thù thắng và đầy đủ tâm Bồ-đề. Do thù thắng mà hoặc được xuất gia kiên trì tịnh giới". Kinh Hoa Tích Đà-la-ni nói: "Bấy giờ, Đức Như Lai Sư Tử Du Hý thường trụ trong thế gian trải qua trăm ngàn năm để bố thí các thứ diệu lạc. Sau đó, Như Lai kia nhập Niết-bàn và được xây tháp thờ xá-lợi. Nếu có người lấy tâm Bồ-đề đem một cành hoa cúng dường Như Lai kia, rồi chấp tay xưng danh hiệu hoặc rưới nước cho sạch và đem một tràng hoa, đèn đuốc cúng dường, cho đến đi một bước niệm danh hiệu của Ngài thì không còn nghi hoặc. Nếu người nầy trong một kiếp, trăm kiếp, ngàn kiếp mà đọa vào ác đạo thì không hề có việc đó". Kinh Dược Sư Lưu Ly Quang Vương nói: "Nếu người trì giữ năm giới, mười giới Bồ-tát, bốn giới trọng, hai trăm năm mươi giới của Tỳ- kheo, năm trăm giới Tỳ-kheo ni nhưng lại hủy phạm sợ đọa vào đường ác mà nếu chuyên niệm danh hiệu của Đức Như Lai Dược Sư Lưu Ly Quang, cúng dường Ngài thì người ấy quyết định không đọa vào đường ác. Bấy giờ, Thế Tôn bảo A-nan: Nay Ta xưng tán công đức của Đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai là cảnh giới sâu xa của chư Phật như thế, ông không còn nghi hoặc sanh tâm tin thực không? A-nan bạch Phật: Thế Tôn! Con đối với kinh Phật đã nói, không hề sanh nghi hoặc. Vì sao? Vì thân, ngữ, ý của tất cả Như Lai là chỗ tích tập nhiều thiện hạnh thanh tịnh. Thế Tôn! Mặt trăng mặt trời là rất cao xa, ánh ánh sáng chiếu khắp nhưng cũng có thể rơi xuống đất, núi Diệu cao cũng có thể lay động nhưng những lời của chư Phật nói ra trước sau đều không sai khác. Thế Tôn! Nếu có chúng sanh tín căn không đủ, nghe nói cảnh giới sâu xa của chư Phật liền phát khởi nghi hoặc rằng làm sao chỉ niệm danh hiệu một Đức Như Lai mà đạt được công đức thắng lợi như thế! Do không tin nên người kia sanh hủy báng, phải ở trong đêm dài tăm tối mất hết lợi ích. Phật bảo A-nan: Cảnh giới sâu xa của chư Phật rất khó tin hiểu. Nay ông tin hiểu thì nên biết là nhờ vào uy thần của Như Lai thiết lập. Ngoại trừ Bồ-tát một đời nữa làm Phật còn các Thanh-văn, Duyên giác và Bồ-tát chưa đăng địa đều không thể hiểu". Kinh kia lại nói: "Nếu có thiện nam, thiện nữ, Ô-ba-sách-ca, Ô-ba-tư-ca trì giữ đầy đủ tám phần trai giới trong suốt một năm hay ba năm thọ nhận học xứ nầy rồi dùng thiện căn ấy nguyện sanh sang cõi Tây phương Cực lạc của Đức Phật Vô Lượng Thọ nhưng nếu được nghe danh hiệu của Phật Dược Sư Lưu Ly thì khi mạng chung người ấy được tám vị Đại Bồ-tát đều dùng thần thông hiện hóa trước mặt thuyết chánh đạo, lại có nhiều thứ sắc hoa hiếm thấy ở đời cùng các hoa sen báu tự nhiên hóa sanh khiến người ấy sanh lên cõi trời. Được chỗ sanh như vậy là nhờ vào thiện căn đời trước. Do đó thật vô cùng tận và cũng không sợ đọa lạc vào đường ác. Sau khi mãn thọ ở cõi trời, người ấy sanh vào ở cõi người làm bậc Chuyển luân vương thống trị bốn châu thiên hạ".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 12

Phẩm 8: THANH TỊNH

Phần 3

Như vậy, người ấy cùng với vô lượng trăm vạn ức Bồ-tát trụ ở mười đạo nghiệp thiện. Về sau lại sanh vào giòng dõi Sát-đế-lợi, Bà-la- môn, Trưởng giả với tài vật sung túc kho tàng vật báu vô hạn, sắc tướng đoan nghiêm và quyến thuộc v.v… mọi thứ đều đầy đủ. Kinh kia lại nói: "Nếu có người nữ được nghe danh hiệu của Đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai thọ trì đọc tụng rồi sau sẽ được chuyển thân người nữ". Kinh Văn Thù Trang Nghiêm Phật Sát Công Đức nói: "Diệu Cát Tường thưa: Con cũng cung kính Bồ-tát Thượng Tuệ, Bồ-tát Quang Tràng, Bồ- tát Như Ý Nguyện, Bồ-tát Tịch Căn. Nếu có người nữ nào thọ trì danh hiệu của bốn vị Bồ-tát nầy thì được chuyển thân nữ, về sau không còn thọ thân nữ nữa".

Luận nói: Hành đối trị như trước đã nói, nay trình bày về lực chế chỉ. Kinh Địa Tạng nói: "Nếu Bồ-tát lìa sát sanh tức là bố thí cho tất cả chúng sanh sự không sầu, không sợ, và không buồn lo kinh hãi. Bồ-tát thường lấy quả báo thiện căn nầy đi vào biển sanh tử luân hồi năm nẻo để giúp hóa độ chúng sanh. Vì sát sanh nên chúng sanh tạo ra tất cả nghiệp chướng của thân, ngữ, ý hoặc tự giết, hoặc bảo người khác giết hay thấy người giết mà sanh tâm vui vẻ. Do đó, Bồ-tát xa lìa vòng sát sanh lẫn quẫn nên tất cả mọi nghiệp chướng bị tiêu diệt cho đến không thọ quả báo. Đối với thân hiện tại được thọ mạng lâu dài khiến chư Thiên và loài người luôn luôn ưa thích. Lại nữa, Thiện nam tử! Nếu Bồ-tát cho đến hết đời xa lìa việc lấy của không cho tức là bố thí cho tất cả chúng sanh sự không lo sợ và không bức xúc, không sanh loạn động. Bồ-tát ấy đối với tài lợi của tự thân thường an vui biết đủ và quyết không mong cầu lấy tài lợi phi pháp. Đồng thời dùng thiện căn nầy làm cơ sở xa lìa trộm cắp, khiến tất cả nghiệp chướng tiêu trừ không còn sót lại và không thọ nhận quả báo ấy. Như vậy, mười đạo nghiệp bất thiện cũng có thể trực tiếp phá hoại sự tu thiện của tự thân". Kinh Nguyệt Đăng nói: "Nghe sân hận mà tội diệt thì cũng như kẻ ngu phu không thật sân hận mà lại thóa mạ và phỉ báng. An trụ vào pháp nhẫn thì hàng phục hết các tội nghiệp đã tạo trong quá khứ và đối với sự khởi tâm sân của Bồ-tát…".

Luận nói: Về lực chế chỉ như trên đã trình bày nay phải nói về lực y chỉ. Thuyết duyên khởi giải thích "Nếu có thể quy y Phật thì không đọa vào đường ác, xả thân người nầy rồi liền được sanh vào cõi trời. Nếu quy y Pháp, quy y Tăng thì cũng giống như trên đã nói…". Kinh Từ Thị Giải Thoát nói: "Nếu Bồ-tát làm thanh tịnh các nghiệp chướng, các pháp bất thiện biến khắp cả đại địa nhưng khi kiếp hỏa khởi lên thì tất cả sở hữu đều thiêu đốt hết. Nhẫn đến ví như có người dùng một lượng điểm nước Hát-tra-ca với ngàn lượng sắt để tạo thành vàng ròng thì chẳng phải nhiều lượng sắt kia có khả năng khiến cho giọt nước trở lại thành sắt. Sự phát tâm Nhất thiết trí cũng lại như vậy, dùng một thiện căn để hồi hướng về trí tuệ có thể nhiếp thọ tất cả nghiệp chướng phiền não thành Nhất thiết pháp trí chứ chẳng phải nghiệp phiền não có thể khiến cho Nhất thiết tâm trí trở lại làm phiền não. Nầy Thiện nam tử! Nếu có người cầm một ngọn đuốc đi vào nhà tối tức thời có thể phá tan bóng tối ngàn năm cố hữu. Sự phát khởi tâm nhất trí cũng lại như vậy. Nếu đi vào nhà tâm u ám vô minh của một chúng sanh thì đều có thể phá tan trăm ngàn nghiệp chướng phiền não cố hữu không thể nói hết và phát ra ánh sáng trí tuệ. Thiện nam tử! Như Đại Long Vương trên đầu có chứa ngọc ma ni như ý nên không có oán thù khác làm cho hoảng sợ được. Tâm Bồ-đề nầy cũng lại như vậy. Nếu Bồ-tát có đầy đủ tâm đại bi thì dù có đi vào đường ác cũng không sợ hãi". Kinh Ưu-ba-ly Sở Vấn nói: "Bồ-tát trụ Đại thừa nầy ở thời gian đầu ngày có phạm tội mà giữa ngày ấy không xa lìa tâm Nhất thiết trí, thì như vậy Bồ-tát được đầy đủ giới uẩn. Nếu giữa ngày có hủy phạm tội mà sau đó cuối ngày không xả bỏ tâm Nhất thiết trí thì Bồ-tát cũng được đầy đủ giới uẩn. Ta phải nói thứ tự như vậy. Phật bảo Ưu-ba-ly: Trụ nơi Đại thừa Bồ-tát nầy hoặc khi xả học xứ giới nhưng đối với Bồ-tát kia chớ có khởi việc ác cũng chớ có tùy chuyển. Nếu lại đối với hàng Thanh-văn kia lần lượt mà nói là có tội hủy phạm. Tuy nhiên, người Thanh-văn nói là mất giới uẩn nên phải biết như vậy cho đến nói rộng".

Phẩm 9: NHẪN NHỤC

Luận nói: Nhẫn nhục nầy chẳng những không xa rời mà còn có nhiều pháp môn chuyển hóa, lại khéo thủ hộ khiến giới uẩn tăng trưởng. Như vậy, xa lìa được nghiệp chướng ràng buộc và phá các kiết phiền não. Cho đến nghe nhẫn mà không thể nhẫn làm giảm mất sự tinh tấn, nên lười biếng thoái lui. Hoặc lại không nghe, không biết phương tiện đẳng trì, do không có phương tiện làm thanh tịnh các phiền não nên lười biếng thoái lui, chỉ vì nghe tu tập rồi mà thực hành còn tạp loạn. Nghĩa là chịu khổ chuyên cần đọc tụng ở trong rừng núi sâu, hành giả tạm dừng tạp loạn nhưng tâm không có phương tiện đẳng trì. Sự đình chỉ nầy cũng thuộc về đẳng trì còn không có quả nhỏ, huống hồ làm thanh tịnh các phiền não. Giả sử có tu pháp quán nầy cũng làm mất ít pháp thiện, huống gì nói làm thanh tịnh các phiền não. Kinh Pháp Tập nói: "Bàn về nhẫn nầy thì có ba loại. Đó là: Nhẫn an trụ ở khổ, nhẫn quán sát thật pháp và nhẫn chịu oán thù làm hại. Nhẫn an trụ ở khổ tức đạt được cứu cánh sự đối trị khổ sở và diệt trừ chấp trước ái lạc cùng hai loại phiền não khác tức sân nhuế và lười biếng". Kinh Nguyệt Đăng nói: "Người chấp trước vào ái lạc cũng không thể xả bỏ khổ". Kinh Bảo Vân nói: "Nếu dung nạp hoài nghi, ưu, bi, khổ não thì phải trụ vào phương tiện nhẫn mà điều phục". Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Lại nữa, Trưởng giả Bồ-tát tại gia nên phải xa lìa sự tổn hại không như lý, chớ bám vào tám pháp của thế gian như vợ, nô bộc và các sự thọ dụng tiền tài lúa gạo… cũng không nên lấy sự cao ngạo làm niềm vui. Giả sử gặp phải các điều xấu ác cũng không chịu hạ thấp mình sầu não. Nên quán thế nầy: Các tướng hữu vi, đều là huyễn hóa tạo thành nên khi khởi lên cao ngạo thì liền chấm dứt, diệt trừ tội báo. Nghĩa là biết rõ cha mẹ, con cái, nô bộc, thân thuộc, bạn bè… nầy vốn chẳng phải của ta và ta vốn cũng chẳng phải là họ". Như có kệ nói:

Nếu có tập căn bản

Do gì khởi sầu não

Hoặc không Tập căn bản

Sao lại khởi ưu sầu.

Gọi là tập căn bản, là vì si, khuể, não, mê man mỏi mệt, lười biếng, hoặc chấp trước sức mạnh khởi lên lỗi lầm lớn, nếu si mê nuối tiếc ăn năn thì tuổi thọ thoáng chốc chẳng còn lâu, nên phải xa lìa những việc không ích lợi nầy, đó là việc khó.

Luận nói: Sao gọi là xả bỏ sầu não ấy? Nghĩa là phải phát khởi tâm xem thường đối với chúng. Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: "Đối với xả ly nầy tức là khiến tâm nhu nhuyến như nhìn thấy sợi tơ mỏng". Kinh Hoa Nghiêm nói: "Nên như vua Thắng Tài, Đồng nữ phát khởi tâm như vậy để diệt trừ các phiền não, dùng tâm "Vô Năng Thắng" để phá hoại các sân nộ, dùng tâm bất động ở trong biển chúng sanh mà không thoái đọa cảnh giới của thâm tâm".

Luận nói: Người tu tập như vậy thì không cho đó là khó. Như có người ngu chấp rằng nếu không cần cù vác cày làm ruộng, săn bắn, chế phục được khổ nhọc mà hy vọng đạt được kết quả vi tế, thì cũng như đối với tâm trần cấu uế không hối não mà lại mong cầu các hành diệu lạc nầy. Niềm vui của các Bồ-tát là làm việc tối thắng để đạt đến quả vô thượng. Lại như các người hèn mọn không có chút lợi ích gì đối với tự thân khó làm mà còn không trừ bỏ, chỉ vì tự trói buộc sự suy nghĩ, ương bướng nên thọ nhận như quyết hơn thua. Huống gì những thứ nầy từ lâu đã vô ích, chịu nhiều khổ não! Do đâu mà đối với chút ít pháp thiện không thể hy vọng nắm bắt? Các hình phạt ở địa ngục và các giặc hại ở thế gian, cũng như ngục tốt đang cầm giữ tội trọng để xử phạt không bỏ sót. Tùy tội tạo tác mà gặp quả báo thật là thống khổ, não hại chẳng chút oan ức. Cho nên, Bồ-tát ở thời gian lâu xa, không có ràng buộc, cần lao khổ nhẫn phá trừ giặc phiền não hết sạch không còn thiếu sót, ở trong ba cõi đầu đội mũ thù thắng, cầm giữ pháp khí phá tan các ma oán giải cứu chúng sanh bị trói buộc. Do trước có tu tập khắc phục khổ não mà nay được thành tựu. Đối với chúng sanh tu tập khổ tưởng lạc, nghĩa là khi các khổ khởi lên thì theo đó mà tu tưởng an vui. Nếu trụ vào tưởng an vui tức có thể thành tựu quả nầy mà đắc thiền định nên gọi là vượt lên trên các pháp lạc. Kinh Phụ Tử Tập Hội nói: "Phật dạy có loại thiền định siêu vượt các pháp lạc. Nếu Bồ-tát được các định nầy thì đối với các cảm thọ sự duyên như là lạc thọ, bất khổ bất lạc thọ… chẳng phải chỉ một nhân duyên như nó vốn có mà đạt được tưởng an vui. Ví như có người cắt đứt tay chân, tai mũi… rồi ngay chỗ đó tưởng được an vui. Và dùng roi đánh vào thân mình mà tưởng an vui, hoặc bị trói buộc trong lao ngục khổ sở mà tưởng an vui. Nghĩa là tưởng có y áo, tưởng có đèn dầu, tưởng có thức ăn… Hoặc tạo mặt cú vọ, tạo mặt sư tử, tạo mặt hung bạo cho đến tạo ra tiền vàng, tạo ra việc ăn uống, dâng rượu v.v… mà tưởng an vui. Hoặc bị móc mắt phá hoại mạng căn gây ra các sự tổn hại và đoạn đầu mà tưởng an vui, tưởng không khổ không vui. Vì sao thế? Vì Bồ-tát nầy có nguyện lực tu tập trong suốt đêm dài sanh tử như vầy: Hoặc ta vì người chạy theo khiến cho được gần diệu lạc, hoặc ta vì người phạm tội thì cũng vì để thừa sự tôn trọng, cung kính cúng dường khiến cho tất cả thời xứ được gần diệu lạc. Hoặc như gặp lời nói ác chê bai hay kẻ dùng dao gây đánh đập đến nỗi hủy hoại mạng căn thì tất cả điều ấy chỉ vì được niềm vui Bồ-đề và thành quả A-nậu-đa- la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Đầy đủ tác ý, sự nghiệp và nguyện lực như vậy, cũng lại đầy đủ tất cả chúng sanh tùy biết tưởng lạc gần gũi tu tập nên đối với nghiệp báo kia có nhiều sự tu chỉnh mà đạt được các pháp lạc thiền định. Nếu khi Bồ-tát chứng đắc cho đến tất cả pháp lạc thiền định thì đạt được tâm bất động khiến các ma sự hoại diệt. Nhờ phương tiện nầy mà viên mãn tất cả pháp xả thí, thành tựu tất cả pháp khổ hạnh khó làm, kiên trụ tất cả pháp nhẫn nhục, sách động tất cả pháp tinh tấn và hỗ trợ tu tập các thiền định trí tuệ nên thường an vui". Kinh Nguyệt Đăng nói: "Thường vui vẻ tôn trọng và thường trụ chánh giác". Kinh Vô Tận Ý nói: "Sao gọi là vui vẻ? Nghĩa là vui vẻ mà niệm pháp tín thanh tịnh, phát khởi tâm dõng mãnh không sanh biếng nhác, không có các bức xúc, không cầu năm thứ dục lạc, không lìa tất cả pháp lạc. Do tâm kiến lập thân vui, biết vui khởi lên ý an lạc điều hòa, nên mong cầu thân tướng đẹp đẽ trang nghiêm của Như Lai, khéo léo nghe pháp, không hề chán, nương vào thật pháp để thực hành. Nhờ vào pháp mà sanh khởi sự vui thích và tin tưởng thanh tịnh. Tuy nhiên đối với chúng sanh hiểu rõ thì không trở ngại, lấy dục, cần tối thắng mà cầu pháp Phật không bỏ pháp dục, tin hiểu rộng lớn diệu pháp của chư Phật, đã chỉ bày các thừa giải thoát đã phát tâm tối thượng trừ bỏ sự xẻn tiếc. Nếu mới phát tâm bố thí, đang bố thí, bố thí xong phải ba luân thanh tịnh, vui vẻ mà bố thí. Đối với giới luật vi diệu cũng thường thanh tịnh. Do trì giới thanh tịnh thu nhiếp các sự hủy phạm mà siêu vượt sự sợ hãi của các đường ác, hướng về giới cấm của Phật giữ gìn không thiếu sót. Nếu có người khác xấu đến chửi mắng, làm nhục, thì lời nói, đạo tâm không ra sức đáp trả, chỉ vui vẻ, điềm nhiên cố nhẫn chịu chuyển thành ý tôn trọng cho đến không có sự kiêu mạn. Dung mạo thường ôn hòa khiêm cung xa lìa sự cau có. Trước hết dùng lời ái ngữ không có dua nịnh hiểm độc và ý trong sáng không tà vạt, tâm không thô tháo. Thấy người khác hơn mình cũng không tìm cách ức chế, không dò xét và bêu rêu lỗi lầm sai trái của người khác, nên tu pháp hòa kính và đối với chúng Bồ-tát thường cung kính như Phật. Do kính trọng pháp của chư Phật mà tiếc cho thân mạng lỗi lầm, nên đối với các bậc sư trưởng xem như cha mẹ của mình, đối với chúng sanh thì giữ gìn giống như con một. Đối với Hòa thượng, A-xà-lê cung kính tưởng như Phật. Đối với các chánh hạnh thì đều tôn trọng hàng đầu, yêu thích thực hành các pháp Ba-la-mật như mến tiếc tay chân, đối với các sự thuyết pháp xem như báu vật, các lời dạy bảo sống trong chánh pháp như thân cận ngũ dục, đối với hạnh hỷ túc thì xem như không có bệnh não, cầu pháp thắng diệu xem như hy vọng gặp thuốc hay, phải bày tỏ lỗi lầm thì xem như giải bày bệnh cho thầy thuốc. Như vậy, nên điều phục chế ngự các căn khiến chúng không còn lười biếng. Đây gọi là hỷ".

Luận nói: Nói về học xứ trang nghiêm của Bồ-tát thì như kinh Đại Vân nói: "Nếu vui ở địa ngục, bàng sanh thì đối với địa ngục tâm thường định giới. Tuy ở địa ngục mà luôn được tự tại. Lại nữa, thích địa ngục tức đối với địa ngục, tâm sanh yêu đắm và keo kiệt ganh ghét. Khiến cho lửa địa ngục đã cháy càng cháy mạnh hơn".

Luận nói: Bàn về việc an trụ khổ nhẫn thì như kinh Hải Ý nói: "Có ba loại nhẫn. Phật bảo Hải Ý: Bồ-tát như chỗ phát tâm Nhất thiết trí của mình thì hoặc bị phi nhân hủy phạm tịnh giới. Nghĩa là các ma, dân ma, thiên ma, quyến thuộc ma dùng sức lực khiến sứ giả của ma cố đến xâm hại kích động, đánh đập… Bồ-tát ở trong lúc ấy phải dùng tâm Bồ-đề kiên cố sâu xa làm pháp khí khiến không phá hoại được, cũng không thể hủy hoại tâm đại bi tinh tấn giải thoát tất cả chúng sanh, cũng không thể hủy hoại làm cho dòng Tam bảo dứt đoạn, cũng không thể hủy hoại các pháp Phật và sự tích tập các gốc thiện tương ưng ở trong đó, cũng không thể hủy hoại sự thành tựu tướng hảo tu tập hành phước, cũng không thể hoại sự tinh tấn dõng mãnh trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, cũng không thể hoại việc cầu tất cả pháp, không tiếc thân mạng, cũng không thể hủy hoại việc độ tất cả chúng sanh và không tham trước lợi lạc bản thân. Nói chung đối với các việc ấy Bồ-tát đều lấy tâm sâu xa tác ý đầy đủ như vậy. Nếu bị sự ác tặc của tất cả chúng sanh hoặc gặp kẻ sân si chửi mắng, đánh đập thì Bồ-tát đều có thể nhẫn thọ. Nếu tất cả chúng sanh đem tâm xấu ác đến não hại bức bách thì Bồ-tát cũng kham nhẫn, không mỏi mệt, nhàm chán mà thoái mất. Ngược lại, Bồ-tát lấy thế lực dõng mãnh tinh tấn để điều phục, trụ trong pháp khổ nhẫn mà khởi tâm nhiếp thọ. Lại nếu có người đem tâm ác đến hoặc đánh đập gây tác hại bức bách thì Bồ-tát đối với tâm như vậy không ra sức đáp trả. Cho đến nếu có người ở trong mười phương thế giới dùng các binh khí truy đuổi người kia đến cùng, đến một địa phương nọ cho đến khi đi đứng nằm ngồi cũng bị truy bắt. Chính ở nơi đây gặp một người phát tâm Bồ-đề, tâm bố thí cho đến tâm trí tuệ, nghe người kia nói mà phát khởi một tâm thiện căn: Ta nên đến địa phương kia cho dù có bị đoạn tiệt thân mình dù rơi lả tả như lá cây hay bất cứ điều gì xảy ra ta cũng đều kham nhẫn. Lại nếu tất cả chúng sanh trong thế gian đều khởi sân nhuế nói lời ác chửi mắng hủy nhục, thậm chí đoạn cắt thân ta ra từng đoạn rã rời như lá cây rơi lã tã thì lúc ấy đối với chúng sanh nầy ta không hề khởi một chút tâm nhiễu động. Vì sao? Vì thân nầy của ta ở trong kiếp quá khứ vô lượng vô số kiếp luân hồi sanh tử chẳng điều gì mà không làm hoặc ở địa ngục, súc sanh, Diễm-ma-la, cho đến nay sanh trong loài người đắm trước việc ăn uống, thọ dụng các dục và nghe điều phi pháp, đồng thời gian khổ tìm cầu sự nuôi dưỡng tà mạng gặp phải nhiều bức bách. Do vậy, đối với thân mạng chưa từng có kết quả lợi ích. Mặc dù có đủ loại hành động mưu tính, nhưng duyên vào chúng chẳng thể được tự lợi, lợi tha. Giả sử lại sống ở rốt cùng của sanh tử khiến các chúng sanh cắt đoạn thân ta thành từng mảnh vụn thì thà thọ khổ ta cũng không bao giờ xả bỏ Nhất thiết trí, lại cũng không bỏ tất cả chúng sanh và sự ham muốn pháp thiện. Vì sao? Vì thân nầy của ta tuy có nhiều thứ bức não khổ thiết hủy hoại, mà so với khổ não trăm lần ngàn lần ở địa ngục cho đến các phần của trường phái Ưu-ba-ni-sát cũng không bằng một phần của nó. Lại nữa, ở trong pháp Phật không xả bỏ tâm đại bi vốn duyên với tất cả chúng sanh. Nếu vì có gì đó mà khởi sân nhuế, ta phải lấy pháp mà đoạn trừ. Sao gọi là pháp? Nghĩa là sự ái lạc đối với thân, sự hệ thuộc ở thân, sự chấp trước ở thân. Xả bỏ thân nầy tức là xả bỏ sân nhuế. Phật bảo Hải Ý: Đối với tu pháp như vậy mà thâm nhập vào tức là có khả năng chịu đựng tất cả sự bức não của chúng sanh. Nếu không luyến tiếc thân mình mà có thể xả bỏ, cũng không có ái lạc tức là có thể tu tập bố thí Ba-la-mật. Lại nữa, nếu khi thân muốn hoại diệt và dùng đại từ không xả bỏ chúng sanh tức là có thể tu trì giới Ba-la-mật. Nếu khi thân sắp hoại diệt mà vẫn như nghĩa giải thoát để chịu đựng nhẫn thọ, lúc nhẫn phát ra khiến tâm không dao động tức là có thể tu nhẫn nhục Ba-la-mật. Nếu dùng lực chuyên cần dõng mãnh không xả bỏ nhiếp thọ tâm Nhất thiết trí ở trong sanh tử mà phát khởi các thiện hạnh tức là có thể tu tập tinh tấn Ba-la-mật. Nếu khi thân hoại diệt, ở tâm phát hiện Nhất thiết trí không bỏ Bồ-đề, như thật quán sát sự vắng lặng thù thắng thì có thể tu thiền định Ba-la-mật. Nếu khi tâm muốn hoại mà quán sát thân huyễn mộng như cỏ cây, ngói đá… hiểu rõ thân nầy là vô thường, khổ, vô ngã tịch tĩnh tức như thế quán sát thật đế thân nầy, đây tức có thể tu Thắng tuệ Ba-la-mật. Hơn nữa, giả sử có người đem tâm ác đến giận dữ, hủy nhục mình thì nên nghĩ rằng người ấy biếng nhác, xa lìa pháp thiện. Ta nay nên phát khởi sự chuyên cần tinh tấn tu tập để gieo trồng các gốc thiện chớ có nhàm chán, bèn nguyện cho người ấy trước ngồi ở đạo tràng rồi cuối cùng Ta mới thành tựu chánh giác". Nói chung, tất cả chúng sanh ấy gọi là chưa điều phục, chưa tịch tĩnh, chưa cẩn mật hộ trì nhưng vì làm lợi ích cho họ nên ta phải mặc áo giáp nhẫn nhục để trang nghiêm. Nhẫn đến, ta nương vào pháp nầy để biết rõ sao gọi là sân, sao gọi là không sân, cả hai thứ đều không thể được. Lại nếu sân, chẳng sân hoặc mình hoặc người, sân với người sân đều không thể được. Đã không được gì còn xa lìa cái thấy nầy, đây gọi là nhẫn. Kinh Bát Nhã nói: "Nếu các chúng sanh có tranh chấp thì Bồ-tát nên khởi tâm nầy: Ta phải khuyên họ tránh khỏi. Ta nay đối với sự tranh chấp nầy không gặp trở ngại. Nếu có khởi tranh chấp thì ta nên đối với chúng sanh làm cầu nhẫn hòa. Nếu ta bị người khác đem lời ác chửi mắng hủy nhục thì nên bảo rằng ông tại sao nói lời nầy? Và không nên ra sức đáp trả. Vì chỉ có người ngu si và dê câm mới không khởi lên tranh chấp. Người khác hoặc đem lời ác đến hủy nhục mình thì nên đừng đem tâm gây tổn hại họ mà phải thân gần họ để nói lời pháp thiện, không nên tương tợ người kia khởi lên lỗi xấu nầy. Hơn nữa, nếu ta nghe tội lỗi của người khác thì cũng không làm giống họ. Vì sao? Vì ý của ta không có sân giận. Lại nếu tất cả chúng sanh muốn có các thứ diệu lạc thì ta nên cho họ diệu lạc, cho đến Niết-bàn thành tựu chứng quả A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Tuy nhiên, ta đối với người khác không hề khởi sân nhuế và đối với mình, người cũng không khởi hạnh ngu si mà chỉ tu tập tinh tấn kiên cố. Nhờ vào tinh tiến kiên cố nên dù có thân hoại mạng chung cũng không hề sân giận hiềm khích". Lại nữa, kinh Bồ Tát Biệt Giải Thoát nói: "Nếu đối với chúng sanh sân nộ thì phải như vậy mà an ủi, thật khéo an ủi an trụ nhẫn nầy được tùy thuận pháp hỷ".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 13

Phẩm 10: TINH TẤN BA LA MẬT

Luận nói: Tuy nghe trụ nhẫn như vậy, phát khởi tinh tấn nhưng đối với điều nầy chưa nghe sẽ khởi hủy phạm. Như kệ trong kinh Nguyệt Đăng nói:

Trái pháp không hộ giới

Thì được bao nhiêu phước

Phá giới dẫu đa văn

Không thể thoát đường ác!

Luận nói: Do nghe đầy đủ mà khả năng thù thắng. Kinh Na La Diên Sở Vấn nói: "Thiện nam tử! Như những gì nghe hiểu mà đạt được tánh tuệ thù thắng. Nhờ việc nghe mà dứt trừ phiền não khiến ma phiền não không có cơ hội khởi lên". Trong đây trình bày rộng như kinh Tối Thượng Đại Tiên Bổn Khởi nói: "Bồ-tát có đầy đủ tâm sâu xa tôn trọng dục pháp ở trong thế giới khác hiện ra trước chư Phật tùy nơi mà lắng nghe pháp. Nếu Bồ-tát tinh tấn muốn pháp thì ở nơi rừng núi tích chứa pháp tạng và được vô lượng pháp môn kinh điển dễ như trong lòng bàn tay. Lại nữa, các Bồ-tát tinh tấn muốn pháp mà được chư Phật hiện ra trước mắt và chư Thiên v.v… cùng với biện tài của Phật cho đến khi mạng sống sắp hết được Phật Thế Tôn và chư Thiên v.v… làm tăng tuổi thọ và sắc lực tươi tỉnh để mạng sống kéo dài trong ngàn năm vượt ngoài ý mong cầu trước đó. Đồng thời được Phật và chư Thiên gia trì thủ hộ cho đến sống một kiếp. Lại nữa, các Bồ-tát sống tôn trọng pháp thì được Phật Thế Tôn diệt trừ khổ già bệnh chết, được trao cho chánh niệm và thông suốt biện tài. Cho đến được trao cho chánh kiến, tùy theo kiến giải có thể thuyết. Lại nếu Bồ-tát tinh tấn muốn pháp thì không sợ tất cả sự đối địch của người khác v.v… Do đó, đối với tư lương tinh tấn, đa văn và các thiện xảo, Bồ-tát nên khéo tu tập như vậy".

Luận nói: Bồ-tát nghe bao nhiêu loại hành thì mới hiểu nhập Tỳ- nại-da? Kinh Vô Tận Ý nói: "Do nghe tám mươi loại hành mà có thể thâm nhập và tin hiểu. Tám mươi loại hành ấy chính là hành mạnh muốn, hành tâm sâu xa, hành tâm kiên cố, hành tương ưng, hành không cao ngạo, hành không phóng dật, hành cung kính, hành tôn trọng cực độ, hành lìa danh tướng, hành nói lời thiện, hành thừa sự, hành nghe lợi ích, hành tác ý, hành không tán loạn, hành không bám trụ, hành thật tưởng, hành tưởng thuốc thang, hành tiêu trừ tất cả bệnh tật, hành chánh niệm, hành đạt hiểu biết, hành ý vui vẻ, hành ngộ nhập, hành lắng nghe pháp Phật mà không nhàm chán, hành xả rộng lớn, hành hiểu biết rõ mà điều phục, hành gần gũi đa văn, hành an vui chấp nhận sự tạo tác, hành thân dõng mãnh, hành tâm an vui, hành nghe không biếng nhác, hành nghe nghĩa lý, hành nghe pháp, hành nghe oai nghi, hành lắng nghe lời nói người khác, hành nghe diệu pháp chưa nghe, hành nghe thần thông, hành không thích thừa khác, hành nghe các pháp Ba-la-mật, hành nghe Bồ-tát tạng, hành nghe nhiếp sự, hành nghe phương tiện khéo léo, hành nghe phạm hạnh, hành nghe chánh niệm chánh trí, hành nghe thiện xảo đã sanh, hành nghe thiện xảo chưa sanh, hành hành quán bất tịnh, hành quán từ bi, hành quán duyên sanh, hành quán vô thường, hành quán khổ, hành quán vô ngã, hành quán tịch diệt, hành quán không, vô tướng, vô nguyện, hành vô tác, hành khéo làm, hành kiến lập chân thật, hành không giảm mất, hành sống một mình, hành giữ gìn tự tâm, hành tinh tấn không biếng nhác, hành quán sát thật các pháp, hành đối trị phiền não, hành mong cầu riêng phần pháp thiện, hành hàng phục phần phiền não của người khác, hành nương tựa thất thánh tài, hành đoạn sự bần cùng, hành tán thán trí các hữu, hành vui mừng gặp bực trí, hành bình đẳng của thánh chúng, hành tịnh tín của bậc phi thánh, hành kiến đế, hành xa lìa tai họa của các uẩn, hành suy lường tội lỗi của pháp hữu vi, hành nương theo nghĩa, hành nương theo pháp, hành biết tất cả việc ác, hành lợi ích mình và người, hành tu tập pháp thiện không phát khởi nghiệp khác, hành hướng đến sự thù thắng, hành tất cả pháp Phật vốn đạt được". Kinh kia lại nói: "Nếu ở trong trợ pháp tương ưng tức đạt được nghiệp trí như vậy. Sao gọi là trợ pháp tương ưng? Nghĩa là ít việc, ít cầu mong và thận trọng trong lời nói việc làm. Lại nữa, từ đầu đêm cho đến cuối đêm luôn lắng nghe các pháp thế gian mà thuận theo lý tương ưng, luôn luôn tìm tòi suy tư việc làm lợi ích người khác, tâm không nhiễm ô nhằm trừ hết các ngăn che, chướng ngại. Đối với sự phạm tội khác dùng trí tuệ để xuất ly mà không khởi việc tạo tác ác và phát khởi tâm hướng đến chánh hạnh kiên cố, thích pháp, kính pháp, vì pháp sâu xa, đầy đủ tinh tấn như cứu đầu cháy, hy vọng trí tuệ đạt đến nơi an nghỉ, không rời giới cấm, không bỏ trọng trách, hướng đến sự thù thắng và xả bỏ sự vô ích, thích một mình ở nơi yên tĩnh khởi tác ý hiện tiền và thực hành các công đức tháp Phật, gieo trồng chủng tử Thánh, vui mừng biết đủ không tạp loạn, vui thích pháp lạc không nghĩ đến lời nói của thế gian, cầu pháp xuất thế và thông đạt nghĩa lợi không có vọng niệm, tùy thuận chân đạo và biết duyên giữ giới dùng hổ thẹn để trang nghiêm, dùng trí chân thật kiên cố để phá hoại vô trí, lấy tuệ nhãn thù thắng làm sự thanh tịnh vi diệu để hiểu rõ sự ràng buộc của vô minh si ám, hiểu biết rộng lớn không có tà vạy, hiểu biết phân biệt, hiện chứng hiểu biết, không thuận theo người khác mà được, tự giữ gìn công đức của mình và khen ngợi công đức của người khác. Như vậy, nếu khéo tu tập không đọa vào nghiệp báo thì gọi là trí nghiệp thanh tịnh". Trong văn Bát nhã có nói: "Nên nghe Kinh Luận Phương Quảng như thế nào? Phải nên học như vầy: Chẳng phải nghĩa lợi thì nên xa lìa. Như gọi là luận xứ của thế gian: Tiên Bốc luận, Trùng độc luận, Mặc trí luận, Đồng tử hý kịch luận cho đến luận Biệt bộ giải thoát v.v… Tất cả luận như vậy đều hình thành nên sự si ám. Nếu người khéo trụ vào tất cả thừa của Bồ-tát thì đều phải xa lìa các hý luận ấy". Lại như kinh Vô Tận Ý nói: "Có bốn loại bố thí đối với Pháp sư làm trí tư lương được thành tựu. Sao gọi là bốn?

1. Dùng giấy bút biên chép kinh.

2. Trang hoàng pháp tòa.

3. Cung cấp đủ các thứ như danh văn lợi dưỡng.

4. Vì nhiếp thọ pháp, không đem lời dua nịnh để khen ngợi.

Lại có bốn sự hộ trì.

1. Hộ trì tự thân

2. Hộ trì pháp thiện.

3. Hộ trì thế gian.

4. Hộ trì việc lợi ích.

Lại có bốn loại trụ làm trí tư lương để được thành tựu.

1. Trụ ở Pháp sư thuyết pháp.

2. Trụ vào Pháp.

3. Trụ ở sự lợi dưỡng.

4. Trụ vào giác ngộ

Kinh Hoa Lâu Các nói: "Nếu người đem bảy thứ báu như núi Tu-di cúng dường cho Bồ-tát tại gia thì không bằng lấy một ngàn đồng tiền cúng cho Bồ-tát xuất gia hoặc tin hiểu công đức xuất gia mà bố thí một lóng tay để tu pháp thí khó làm. Nếu tất cả các sở hữu, chỉ trừ xuất gia, có được kết quả lớn ấy thì Như Lai Tối thượng chẳng cần phải nói lý như vậy với tại gia, huống hồ người tại gia vô trí, tâm không đầy đủ pháp thiện". Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: "Nếu nhất tâm xa lìa sự phạm tội đối với quyến thuộc của người khác thì gọi là vô tội. Người kia nếu không thể xa lìa tánh tội khó điều phục thì đối với người tại gia kiến lập nên tội nầy".