SỐ 1636 — LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

Phẩm 6: HỘ THÂN

Phần 1

Luận nói: Nói người xa lìa quả lợi hư vô là do chỗ nào mà thành tựu? Nếu thường thành tựu chánh niệm nầy tức là được xa lìa quả lợi hư vô, không trái với giáo pháp của Như Lai, giữ gìn quả báo tôn trọng chánh niệm, ở trong tự tánh bất động đối với tất cả thân, an trụ vào chánh niệm để làm lợi ích cho chúng sanh, tùy nơi tương ưng mà thực hiện chánh niệm kiên cố, gặp các bậc trí và vui thích việc làm của họ. Chánh niệm bất động thì không ngại thời gian, đích thân hệ thuộc lễ bái, hạn chế ở thân để giải thoát chánh niệm. Đối với bốn oai nghi thường được chánh niệm quán chiếu soi xét. Nên ở trong oai nghi thường bình đẳng chánh trực và giữ gìn đầy đủ lực của chánh niệm, không có tán loạn. Khi khởi lời nói vui cười thì luôn cảnh giác và phòng hộ tay chân, dung mạo luôn đoan chánh hòa nhã đúng lượng và an trú trong chánh niệm bền vững. Nếu nghe người nói thì biết âm thanh kia không có cao thấp mà chỉ toàn là lời nói của chánh niệm. Người học cùng thực hành chánh niệm chớ hành điều khác khiến người khác kinh sợ mà sanh lỗi lầm. Nếu tự tâm vui kính thì khiến người khác trở nên tịnh tín. Và giữ gìn tâm chánh niệm thì giống như voi say, lấy thiền định để chế ngự nó. Đó là chánh niệm. Nếu trụ vào sự quán sát để chiếu rõ tâm mình thì đó là chánh niệm. Đối với sự phú quý giàu sang mà biết cách xả bỏ rồi như lời dạy nhớ nghĩ giữ gìn trạng thái nhất tâm thì đó là chánh niệm. Người thành tựu chánh niệm như vậy gọi là xa lìa quả lợi hư vô. Lại nữa, nếu trụ trong chánh niệm nầy thì được sự tôn trọng tột đỉnh. Đối với sự tôn trọng kia phải quán sát tất cả sự khinh hủy trước mắt nhằm đối trị sự tự cao khởi lên trong tâm. Khi đã biết rõ tức là hình thành nên sự bình đẳng rộng lớn. Sao gọi là bình đẳng? Trong Kinh Vô Tận Ý nói: "Đó là thiền chỉ. Sao gọi là thiền chỉ vô tận? Nếu tâm không loạn động thì gọi là tịch tĩnh. Tức giữ gìn căn tánh khiến không cao ngạo, không lay động, mà tuyệt khéo cẩn mật, không sanh, không tạo tác mà chỉ một tánh cảnh, một mình ở nơi thanh vắng mà xa lìa sự ồn náo, thân vui an lạc và tâm không loạn động, ý vui chốn không tịch và không cầu việc ác". Cho đến gìn giữ oai nghi, biết thời, biết lượng và biết dừng lại khiến dễ nuôi dưỡng và dễ viên mãn v.v…

Luận nói: Thế nào đối với sự tôn trọng bình đẳng mà không thể sanh tà kiến về như thật? Nghĩa là pháp mà Đức Mâu-ni quá khứ đã thuyết, nếu đối với Tam-ma-hý-đa, nên biết như thật. Như Kinh Pháp Tập nói: "Đối với các đẳng dẫn ở tâm được như thật thấy, đã như thật thấy, tức tâm đại bi của Bồ-tát chuyển ở chúng sanh. Ta đã được môn Tam-ma-địa như thế, đối với tất cả pháp đều như thật thấy, sẽ được thành tựu cho tất cả chúng sanh, dùng tâm đại bi huân Tu giới định tuệ tăng thượng viên mãn, chứng đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, do đó đối với tịnh giới ta khéo an trú bất động, không hề mỏi mệt".

Luận nói: Thiền chỉ nầy đối với mình và người đều bình đẳng tôn quý, siêu vượt vô lượng tội khổ, đạt được vô lượng sự giàu sang và an vui của thế gian và xuất thế gian: ta phải siêng năng tu tập đi đến trong nhà lửa mà mong được nước lạnh mát trong sạch, và được tôn trọng tột bực. Các để tử tu học thường phải trụ hành tướng chánh niệm như vậy. Người gần gũi chánh niệm tức là được xa lìa quả lợi hư vô. Nếu xa lìa quả lợi hư vô tức nạn kia không sanh. Do đó, muốn hộ trì thân thì phải thôi thúc nhớ nghĩ và thường gần gũi chánh niệm. Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: "Bồ-tát tại gia đối với lúa gạo, mía v.v… rượu và nơi phóng dật không nên tham trước. Tức là không say sưa hôn mê cũng không tham đắm, không loạn động cũng không diệt mất, không cuồng loạn cao ngạo và không chửi bới với lời xấu ác v.v…. Do thân cận trụ ở chánh niệm nên chánh tri". Lại nữa, kinh kia lại nói: "Bồ-tát xuất gia phải giữ chánh niệm chánh tri để không tán loạn". Kinh Bảo Kế nói: "Nếu người trụ vào chánh niệm thì tất cả phiền não không sanh khởi. Nếu người trụ chánh niệm thì tất cả ma sự không có cơ hội. Nếu người trụ chánh niệm thì không bị đọa lạc vào đường ác, đường tà. Nếu người trụ chánh niệm thì như dùng khóa đóng chặt cửa lại khiến cho các tâm sở bất thiện không thể xâm nhập vào. Lời nói nầy chính là chánh niệm và chánh tri". Kinh Bát Nhã Ba-la-mật-Đa nói: "Khi đi biết mình đi, đứng biết mình đứng, ngồi biết mình ngồi, nằm biết mình nằm v.v… biết rõ mọi hoạt động của thân mình như vậy thì gọi là chánh tri. Cho đến đạt được việc không trái ngược vượt khỏi hạnh chánh tri. Nghĩa là có thể quán chiếu, không quán chiếu, đắp y, mang bát hoặc uống, hoặc ăn, hoặc ngủ, hoặc thức cùng sự mỏi mệt, lấy, bỏ, co duỗi, đi, lại, đứng, ngồi hoặc nói, im lặng v.v… mỗi mỗi hành động đều trụ vào chỗ an ổn biết rõ như thật".

Luận nói: Giới và định thành tựu cho nhau. Như kinh Nguyệt Đăng Tam muội nói: "Nghĩa là công năng của giới nầy vốn thanh tịnh không cấu nhiễm, nhanh chóng đạt được pháp đẳng trì. Nhờ vào định hướng đến nhập vào thì giới tương ưng cũng hướng đến. Nhờ giới chánh niệm chánh tri nên đạt được định. Nhờ vào định nhất tâm nên đạt được giới thanh tịnh. Do vậy, định và giới thường thành tựu cho nhau". Kinh kia nói: "Trong công năng của thiền định được trụ vô hành cũng chẳng phải vô hành. Do hành tương ưng nên xa lìa cảnh giới vì không có cảnh giới mà không khởi tập nhiễm. Nhờ vậy mà thành tựu sự bí mật hộ trì căn môn".

Luận nói: Điều nầy nhờ vào sự tu tập thành tựu của tâm nên giới và định hai thứ hỗ tương nhau mà tăng trưởng. Vì thế người học hạnh Bồ-tát nầy thường làm lợi ích cho các chúng sanh, nghĩa là lấy sự thành tựu của tâm làm căn bản. Kinh Bảo Vân nói: "Đã biết rõ tất cả pháp đều nương vào tâm thì tâm là dẫn đường đi trước nên duyên khắp các pháp. Lại nữa, các tâm quyết định ở thế gian dùng tâm sở duyên mà không thấy, tâm sở ấy tức là khiến cho nghiệp trở nên thanh tịnh. Nếu đã thanh tịnh tức tâm không còn lưu chuyển. Tâm không lưu chuyển tức là tâm như ngọn lửa rực cháy hoặc như dòng nước chảy xiết. Như vậy, có thể quán sát tướng của tâm biến khắp nơi để được trụ vào chánh niệm. Nếu tâm không còn vướng mắc khắp chốn tức tâm được tự tại. Do tự tại nên ở trong tất cả pháp mà được tự tại". Lại nữa, Kinh Pháp Tập nói: "Nếu có pháp thì pháp ấy không có xứ sở cũng không có phương phần, chính là tự tâm, là chỗ tôn trọng pháp, gọi là pháp. Do vậy, ta đối với tự tâm thì khiêm nhường và cung kính, để kiến lập sự thù thắng vi diệu tuyệt đối. Nên biết phát khởi tự tâm để khéo nhiếp thọ. Vì sao? Vì ở trong tâm hoặc có công đức lỗi lầm hoặc không có công đức lỗi lầm. Bồ-tát kia chính là có hai thứ tâm nầy. Do chỉ cầu thành tựu công đức mà không tạo ra lỗi lầm nên nói tâm như vậy chính là pháp đã tôn kính. Pháp đã tôn kính ấy tức là Bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Con đối với pháp nầy khai diễn ra, thành tựu Chánh giác an ổn như vậy". Kinh Hoa Nghiêm nói: "Đối với tự tâm kiến lập tất cả hạnh của Bồ-tát và kiến lập sự độ thoát tất cả chúng sanh. Nầy thiện nam tử! Ta đối với tự tâm đã trụ như vậy nên biết tự tâm đầy đủ tất cả thiện căn, thuận theo tự tâm mà làm thanh tịnh, địa Pháp Vân ở trong tự tâm kiên cố không có pháp chướng ngại". Lại như, Thiện Tài chuyên cần tu tinh tấn muốn gặp Ma-da phu nhân nên đến gặp vị thần giữ cổng tên Bảo Nhãn chỉ dạy lợi ích mà nói: "Thiện nam tử! Ông nên giữ gìn cái thành của tâm, nghĩa là xua đuổi, rời xa tất cả cảnh giới luân hồi sanh tử. Nên phải trang nghiêm cái thành của tâm, tức là chuyên hướng về mong cầu đạt được mười lực của Như Lai. Phải nên làm thanh tịnh cái thành của tâm, nghĩa là phải rốt ráo đoạn trừ tật đố, keo kiệt và luống dối. Nên tăng trưởng cái thành của tâm, nghĩa là phải làm tăng trưởng đại hạnh tinh tấn nhằm cầu đạt Nhất thiết trí. Nên phòng hộ cái thành của tâm nghĩa là đập tan vòng xoay của ma, chế ngự diệt trừ các ma phiền não và ác tri thức. Nên mở rộng thành của tâm, nghĩa là lấy đại từ phổ cập khắp thế gian. Nên che đậy cái thành của tâm, nghĩa là dùng pháp rộng lớn che chở, đối trị các pháp bất thiện. Nên bí mật giữ gìn cái thành của tâm, nghĩa là ngăn ngừa cái sở hữu trong ngoài của thế gian khiến không cho chúng xâm nhập vào. Nên trang hoàng cái thành của tâm nghĩa là phải xua đuổi các pháp bất thiện. Nầy thiện nam tử! Do Bồ-tát được cái thành trì tâm tu tập thanh tịnh như vậy nên có khả năng tích chứa tất cả thiện căn. Vì sao? Vì Bồ-tát có tâm tu thanh tịnh nên không có các chướng ngại. Nghĩa là trước mắt không bám trụ vào hoặc duyên thấy Phật hay duyên nghe pháp v.v…".

Luận nói: Do vậy, người học trụ ở Bồ-tát nầy, đối với tâm sở hành đạt được tâm tư duy bất động v.v…. Người đối với ngoại cảnh không lay động và không khởi vọng niệm bất chánh, nghĩa là với tâm loạn động kia hoặc đối với cảnh giới khác mà có duyên bám víu thì được thiền định đối trị. Nếu được chánh niệm chánh tri tức đối với ngoại cảnh không hề biến chuyển tâm. Sự tự tại nầy không có duyên nào bám víu. Nhẫn đến Bồ-tát an trú tâm như trước đã nói: Công dụng rộng lớn, khiến cho chúng sanh đạt được lợi ích, giải thoát và tu tập pháp tịch tĩnh như vậy. Làm sao đạt được tất cả xứ? Do hy vọng từ từ thấm nhuần chứ không cần phải vội vàng cấp bách. Nên Bồ-tát an trú trong hành phước nầy mà không xả bỏ chúng sanh. Chỗ gọi không xả bỏ chúng sanh tức chính là sự tu hành của Bồ-tát. Như kinh Pháp Tập nói: "Bồ-tát Hỷ Kiến bạch Phật: Thế Tôn! Bồ-tát vì có hạnh như vậy nên khi chúng sanh thấy đó liền sanh khởi ý vui vẻ, ưa thích. Tại sao? Thế Tôn! Vì Bồ-tát nầy ngoài việc không có gì tạo tác ra, chỉ là một việc hóa độ tất cả chúng sanh. Thế Tôn! Do vậy gọi là pháp tập của Bồ-tát".

Luận nói: Như vậy lại tạo ra lỗi lầm gì chăng? Vì khinh hủy chư Phật và thế gian nên đọa vào trong địa ngục bị lò lửa thiêu đốt che lấp mầm mống thiện và lửa dữ nung nấu. Do vậy phải cẩn thận chớ có khinh khi hủy hoại. Người tạo ra nghiệp báo nầy như trước đã nói. Kinh Bảo Vân nói: "Khinh hủy giới cấm, không sanh khởi nhất tâm tịnh tín thì xả bỏ các chúng sanh v.v…". Hơn nữa kinh kia lại nói: "Sao gọi là học xứ của Bồ-tát? Vì các Bồ-tát không hành phi xứ, lời nói đúng đắn biết thời và biết phương hướng. Nếu không như vậy thì không thể khiến chúng sanh phát khởi tịnh tín huống hồ hộ trì các chúng sanh và giữ gìn đạo hạnh oai nghi của bản thân mình để cầu đạt được sự lợi ích, đầy đủ hỷ lạc và điều hòa nhu nhuyến của Bồ-tát ở trong đời nầy đồng thời không có nhiều sự vướng mắc". Kinh Pháp Tập nói: "Nếu hộ trì giới cấm tức là hộ trì các chúng sanh, phải sợ hãi các phương kia. Nghĩa là đối với người nữ thì không nên cùng ở chung nơi kín đáo, người hộ trì thế gian chớ có dung túng cho việc làm đó. Nếu nước hay đất dùng cho việc đại, tiểu tiện, đàm dãi khạc nhổ bất tịnh mà lén đem đổ nơi vắng vẻ. Người có tâm làm lợi ích, hộ trì trời người chớ có dung túng cho việc làm đó". Vả lại, Kinh Chánh Pháp Niệm xứ nói: "Bồ-tát còn không dùng thức ăn thừa thải cho người. Nếu cố ý phung phí thừa thải thì sẽ đọa vào ngạ quỷ". Kinh Bồ-tát Biệt Giải Thoát nói: "Phải hướng về sự thanh tịnh không nên vứt bỏ ngay cả cây tăm xỉa răng trước mặt, cũng chớ khạc nhổ đàm dãi trước mắt người khác. Vì như vậy đối với người tôn trọng lễ nghi và hổ thẹn, thấy việc như trên đều trái với phạm hạnh". Kinh Tất Cánh nói: "Người tu phạm hạnh thấy điều ấy rồi thì luôn tâm niệm sợ mắc phải tội nặng kia". Lại như kinh ấy nói Bồ-tát không nên lớn tiếng vì cũng là trái với oai nghi phép tắc. Như kinh Phạm thiên Sở Vấn nói: "Nên biết Bồ-tát thí như người vợ mới". Lại nữa, trong kinh Bồ- Tát Biệt Giải Thoát nói: "Phải xa lìa người thế gian, không nên cùng họ vui làm mọi chuyện. Nghĩa là cho đến không ngậm đầy miệng thức ăn uống nhai nuốt kêu thành tiếng, cũng không nên ngồi duỗi chân ra và để lộ cánh tay trên".

Luận nói: Như vậy tự mình phải xa lìa mọi chuyện ấy. Người đã thấy nghe rồi không nên vui giữ gìn. Lại như thế xả bỏ lời nói không vui, cũng không cật vấn, mà suy nghĩ theo sự hiểu biết đối với nghĩa có thể thấy. Kinh Hải Ý nói: "Không nên nói lời yếu kém, không nói lời thô bạo, không nói lời nói nóng giận, phải nói lời chân thật, không nói lời khinh miệt thuận theo tham, không nói lời thấp hèn, không nói lời che giấu, không nói lời họa hại nóng nảy, không nói lời loạn động, không nói lời hý luận, không đối diện nói lời tranh cãi". Trong kinh Như Lai Bí Mật nói: "Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát không nói lời yêu đắm, không nói lời bạo ác, không nói lời si loạn, không nói lời ô nhiễm, không nói lời hứa hẹn thiếu sót, không nói lời tự cao, không nói gây ly tán người khác, không nói lời tự tán thán công năng của bản thân, không nói lời phá hoại công năng của người khác, không nói lời không cứu độ, không nói lời tăng thượng mạn". Kinh Thập Địa cũng nói như vậy. Nếu phát ra lời nói làm vui quyến thuộc của mình và phá quyến thuộc của người khác thì phải đoạn trừ ngay. Bồ-tát nên phát ra lời nói nhu nhuyến hòa thuận với ý vui vẻ, lời nói tốt đẹp dễ thương khiến người khác thích nghe, tâm hành phải phân minh không có sai lệch, khiến người nghe thông đạt, có chỗ nương tựa và được nhiều người yêu mến hoan hỷ, bình đẳng khen ngợi làm lợi ích an lạc cho tất cả chúng sanh. Đối với quyến thuộc của mình và người ý thường vui vẻ cởi mở diệt trừ ba độc tham, sân, si và tất cả phiền não. Bồ-tát nên đối với các hành tướng như vậy mà phát khởi lời nói. Cho đến khi đối diện trước hết phải khởi sự vui cười hòa thuận nhằm trừ diệt tổn hại". Kinh Hư Không Tạng nói: "Vì lời nói của bậc tôn trưởng nên nghĩ suy tường tận, vì người khác nói nên lìa sự che giấu, phải ghi nhận tất cả lời nói như vậy". Kinh Pháp Tập nói: "Phật bảo Bồ-tát Hư Không Tạng: Bồ-tát không nên phát khởi lời nói khiến người khác khởi sân não, không nên nói lời khiến người khác không có trí tuệ, không nên nói lời khiến người khác không có lợi ích, không nên nói lời khiến người khác phát khởi vô minh, không nên nói lời khiến chúng sanh phát khác khởi tâm không hoan hỷ, nghe chướng tai. Bồ-tát không nên tạo ra những lời nói như vậy". Kinh Hải Ý nói: "Lược nói, Bồ-tát đối với người khác không sanh tâm vui vẻ hộ trì thì bảo: Lại có một pháp nhiếp thọ Đại thừa, nghĩa là tự lầm lẫn thì thường tự quán sát. Đối với các chúng sanh tùy chỗ mà giữ gìn".

Luận nói: Sự hộ trì thân nầy tức là không gây não hại đối với người khác và như vậy người khác cũng không gây não hại mình. Đối với luận nầy tức là tích tập rộng lớn lợi ích của Bồ-tát nên biết phải giữ gìn ý như vậy. Nghĩa là an tĩnh, bất động, tôn trọng, tàm quý và lo ngại đối với sự tịch tĩnh của người khác, nhất tâm gần gũi và đối với chúng sanh thường tự tại, tịnh tín mọi sự v.v… hoặc biến hoặc hóa thì cũng giữ ý như vậy. Sự hộ trì thân kia sao không có thuốc thang, y phục và hai loại thuốc? Nghĩa là thuốc thường thọ dụng và thuốc thang để trị bệnh. Thuốc thường thọ dụng nghĩa là như kinh Bảo Vân nói: " Người đi khất thực nên phân thức ăn có được thành bốn phần.

1. Một phần cho người đồng phạm hạnh.

2. Một phần bố thí cho người cực khổ.

3. Một phần bố thí cho ngạ quỉ và súc sanh.

4. Phần còn lại dành cho mình.

Tuy nhiên đối với việc ăn uống chớ có đam mê tham đắm. Cũng không cầu có được nhiều, chỉ cần đủ để nuôi dưỡng sắc lực của bản thân mà thôi. Việc ăn uống ấy cốt để thân không trở nên mỏi mệt không làm thân nặng nề. Vì sao? Vì người kia mỏi mệt thì đối với sự an lạc của phần pháp thiện nầy về sau mới được. Hoặc làm cho thân nặng nề, nhiều ngủ nghỉ. Nên biết người hành khất thực trước mắt thu hoạch được những phần thiện như thế". Kinh Bảo Tích nói: "Nếu Tỳ-kheo đi khất thực vào trong thành ấp, xóm làng nên phải lấy pháp trang nghiêm mà khất thực. Vì sao? Vì nếu thấy sắc đáng yêu hoặc không đáng yêu, không nên khởi ý thuận hoặc nghịch. Như vậy đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp, đáng yêu hoặc không, khi biết thấy rồi chớ nên khởi ý thuận hay nghịch, phải nhiếp hộ các căn, khiến không bị tán loạn. Trước hết phải quan sát, tìm tòi kỹ lưỡng luôn không bỏ tác ý tư duy theo pháp, không vì thức ăn che lấp tâm mà hành khất thực. Nếu được thức ăn thì không sanh đắm trước. Nếu không được thức ăn thì cũng không khởi tâm sân hận. Nếu đi đến mười nhà, hay hơn mười nhà mà không được thức ăn cũng không khởi tâm buồn rầu". Ngược lại phải phát tâm như vầy: "Các Trưởng giả và Bà-la-môn nầy do có nhiều việc phải làm nên không rảnh để bố thí thức ăn cho ta. Cho đến có lẽ họ chưa thọ dụng nó huống hồ bố thí cho ta. Như vậy, người đi khất thực chớ sanh tâm ưu não. Lại nữa, khi đi khất thực nếu thấy các chúng sanh hoặc nam hoặc nữ, đồng nam, Đồng nữ cho đến súc sanh thì phải khởi tâm từ bi thương xót. Nếu các chúng sanh thấy việc làm của ta và bố thí thức ăn cho ta thì đều được sanh lên cõi trời. Nếu được thức ăn hoặc ngon hoặc dở cũng phải thọ nhận và quán sát khắp bốn phương sau khi nhận lấy: Trong thành ấp nầy có nhiều người bần cùng, ta nên lấy thức ăn nầy phân chia cho họ. Nếu thấy có người nghèo khổ thì nên đem thức ăn mình có được tùy lượng mà phân chia. Nếu không thấy có người bần cùng ấy thì cũng phát tâm như vậy. Đem chỗ thấu suốt cảnh giới của ta mà quán sát các chúng sanh nên lấy thức ăn ngon có được nầy nguyện xin thí cho tất cả. Sau đó, cầm lấy thức ăn đi đến chỗ thanh vắng, rửa sạch tay chân theo hạnh Sa-môn đầy đủ nghi thức rồi an nhiên tĩnh toạ trong tư thế kiết già để ăn uống". Cho đến muốn ăn phải khởi tác ý như vầy: "Trong thân nầy có tám vạn côn trùng cùng được ăn và đều được an ổn. Ta nay lấy thức ăn để nhiếp thọ các côn trùng. Nếu ta chứng được Bồ-đề thì sẽ dùng giáo pháp hóa độ chúng". Nếu không có đủ thức ăn thì phát tâm như vầy: "Nếu ăn ít thì khiến thân ta nhẹ nhàng được tiện lợi và đoạn trừ các xấu ác để thân tâm trở nên khinh an, đồng thời ít buồn ngủ". Nếu khất thực được nhiều thức ăn thì ăn đúng mức độ của mình rồi thực hành pháp xả thí. Đối với thức ăn khất thực được nên phát tâm nầy: "Chim thú đang cần thức ăn, ta phải bố thí cho chúng". Lại nữa, Tỳ-kheo đi khất thực đối với các mùi vị không nên sanh tưởng ngon lành. Cho đến như đứa trẻ Chiên-đà-la, phải nên làm thân tâm thanh tịnh chứ không phải làm tịnh thức ăn. Vì sao vậy? Vì thức ăn dù ngon cách mấy mà ăn rồi thì tất cả đều trở thành dơ bẩn bất tịnh. Do đó, ta nay không nên cầu có được thức ăn ngon. Cho đến không khởi tâm nầy: "Thức ăn nầy do người nam bố thí chứ chẳng phải người nữ. Thức ăn nầy do người nữ bố thí chứ chẳng phải người nam". Đối với đồng nam Đồng nữ cũng vậy. Lại nói: "Đây là thức ăn ngon chẳng phải thức ăn thô dở". Nếu đi vào trong làng xóm mà được sự cung kính cúng dường thì biết đó là nhà giàu có mới có nhiều thức ăn ngon như thế. Nếu đồng nam, Đồng nữ cúng dường các thức ăn ngon thì đó chẳng phải là thức ăn của nhà bần tiện. Như vậy chớ khởi tất cả sự tác ý bất thiện. cho đến nếu có chúng sanh chấp vào vị thức ăn mà tạo ra ác nghiệp thì đọa vào địa ngục. Ngược lại, nếu có người sống biết đủ không tham trước thức ăn ngon xả bỏ tế mà nhận thô thì thiệt căn vẫn vui vẻ đầy đủ. Nếu người biết điều tiết trong việc ăn uống thì sau khi chết được sanh lên cõi trời và trong loài người hoặc cõi thiện khác, ăn uống thức ăn ngon ngọt của trời người. Nầy Ca-diếp-ba! Như vậy, Tỳ-kheo đi khất thực nên xa lìa sự đắm trước mùi vị thức ăn và phải điều phục tâm mình. Nếu chỉ ăn đậu chín cũng không sanh tâm buồn rầu. Vì sao? Vì cầu thánh đạo nên lấy đó tạm nuôi sống bản thân mà ăn. Phật bảo: Ca-diếp-ba! Nếu Tỳ-kheo đi khất thực gặp lúc trời mưa nên không thể khất thực được thì phải trang nghiêm tư duy về pháp, lấy từ bi làm thức ăn rồi trụ trong tác ý ấy. Nếu hai hay ba đêm muốn đoạn thực thì nên khởi tưởng nầy: "Cõi Diêm-ma-la kia tất đọa vào ngạ quỷ. Vì tạo ác nên trải qua một trăm năm muốn ăn chút ít đàm dãi còn không được. Ta nay an trú trong giáo pháp sâu xa không nên phát khởi sự thiếu thốn hạ liệt của thân tâm huống hồ lại chuyên cần tu thánh đạo. Ta nay phải nên kham nhẫn sự đói khát như vậy". Lại lược nói: "Khiến cho người tại gia làm thức ăn thanh tịnh, trải sàng tòa mà ngồi lên đó vì họ để thuyết pháp yếu. Cho đến đối với thức ăn thanh tịnh ấy, khi thọ dụng rồi thì phải từ chỗ ngồi đứng dậy mà ra đi". Nầy Ca-diếp-ba! Tỳ-kheo hành khất thực không nên tự khoe khoang, dối trá nịnh hót. Sao gọi là dối trá nịnh hót? Nếu đối với người khác mà nói thức ăn nầy thô dở, hoặc không đủ, cho đến nắm giữ các thức ăn ấy, hoặc ăn ít khiến trở nên đói khát v.v… nếu có các hành tướng như vậy thì gọi là dối trá nịnh hót. Các Tỳ-kheo đi khất thực nên phải xả bỏ, sao gọi là chân thật? Nghĩa là thức ăn ở trong bát thì dù ngon hoặc dở, bất tịnh hay thanh tịnh thì đều nên phải ăn mà không khởi tâm buồn rầu, chỉ lấy pháp điều phục để nội tâm thanh tịnh và do trụ ở thánh đạo nên được thân mạng linh hoạt. Đối với việc đi khất thực thì như kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Nếu người gần gũi người khất thực thì đối với việc tự lợi và lợi tha đều được lợi ích tròn đầy tùy theo chỗ hiểu biết rõ ràng và sự khất thực kia tương ưng với lời nói của Bồ-tát. Như vậy cho đến không vì duy trì thân huyễn nầy mà phải như sự thọ nhận thuốc thang". Kinh Nhập Lăng già nói: "Đoạn trừ ăn thịt cá nghĩa là như nói Bồ-tát trì hạnh đại từ nên đối với tất cả thứ thịt đều không được ăn". Kinh kia lược nói kệ:

Quán chỗ đến của thịt

Máu mủ đều bất tịnh

Người tu hành tịnh hạnh

Phải xa lìa ăn thịt

Tất cả thịt và hành

Không uống các thứ rượu

Hẹ, tỏi, nén cũng vậy

Tu hành thường xa lìa

Loại giường nằm tốt đẹp

Và lìa các dầu thoa

Các chúng sanh ở hang

Trong đó rất kinh sợ

Vì lợi giết chúng sanh

Hoặc buôn bán hàng thịt

Hai loại tội nghiệp ấy

Chết đọa làm chim khiếu.

Hơn nữa, tổng lược nói:

Mùi hôi thật đáng ghét

Thường sanh trong đảo huyền

Và làm Chiên-đà-la

Hoặc săn bắn mổ giết

Sanh làm nữ La-sát

Ăn thịt các loài khác

Mèo, chồn, Dạ-xoa thảy

Người ấy sanh ở đó.

Luận nói: Nếu biết đủ thì như phẩm Đoạn Nhục nói: "Để thành tựu lợi ích rộng lớn kia nên nói không có lầm lỗi. Nếu Tỳ-kheo sống trong cõi Diêm-phù-đề khi sắp chết nói lời thiền định để thường khiến cho chúng sanh đoạn trừ việc ăn thịt cũng là chứng được thiền định ấy. Người thường tu đại bi thì không có lỗi lầm". Kinh Bảo Vân nói: "Nên biết không được ăn thịt tại nơi thanh vắng gò mả mà phải phát khởi tâm lợi ích cho chúng sanh như vậy". Như thấy trong Tỳ- nại-da nói: "Ăn ba loại thịt thanh tịnh, rốt ráo đều đoạn trừ, mà nhất tâm lìa bỏ để được thanh tịnh các kiến và đoạn trừ ngã mạn. Người thích tu phước thì dần dần phải dạy họ xa lìa việc ăn thịt". Kinh Nhập Lăng Già nói: "Vì người học kia mà đọc tụng giảng nói rồi dần dần hướng dẫn họ nương tựa bền vững vào chương cú vi diệu của kinh. Người tu hành kia lệ thuộc vào ba thứ: Ta vì người kia nói pháp khiến đoạn trừ tính ưa sát sanh nên gọi là thuốc thường thọ dụng. Còn thuốc trị bệnh như Tỳ-nại-da của Thanh văn nói: Ta vì lợi ích phạm hạnh mà bán y bát đổi lấy cháo để trị bệnh ở thân huống hồ vì cứu độ tất cả chúng sanh. Do vậy, Bồ-tát thấy thân nầy trong khoảnh khắc sát na thành tựu được phước thù thắng nầy. Thế Tôn! Do thấy rõ lợi ích nầy, nên chỉ dùng làm thuốc chữa bệnh thân, đối với người tu hành thì đó là cái thấy thù thắng". Kinh Bảo Vân nói: "Nếu đoạn trừ ba loại thức ăn thì khi ấy dù chân thật hay không chân thật đối với các hành tướng như vậy vì để trụ thân mạng, chớ giữ chớ ăn. Các thứ như váng sữa, dầu, rễ cây, hoa quả và nhựa cây v.v… nếu có thấy cũng khởi tâm đối trị mà không ăn. Nếu Bồ-tát khi mắc bệnh nặng thì được phép ăn. Nếu tật bệnh quá nặng khiến mạng căn muốn diệt mất thì chớ tạo ác nghiệp mà làm đoạn trừ phần pháp thiện kia. Không nên khởi si hoặc mà đoạn trừ tâm nầy và xem đó như thuốc trừ bệnh". Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Tham trước vào sự thọ dụng y áo thì sao gọi là Sa-môn? Sa-môn nghĩa là phải biết hổ thẹn, dùng y áo che thân chớ để lộ bày thân thể. Người đời, trời, A-tu-la v.v… khởi tưởng như tháp Phật, nên biết giống như giữ gìn tháp Phật. Nếu không khởi tu đối trị, lìa tham nhiễm khiến trở nên thanh tịnh thì tức là tăng trưởng phiền não, áo ca-sa hoại sắc bị lỗi đó. Do không tùy thuận ưa thích tu hành để trang nghiêm pháp phục nên ở trong pháp thiện mà trái lại làm các pháp ác. Áo Ca-sa nầy vì để cầu Thánh đạo, biết cách đối trị nên dù trong khoảng một sát na cũng phải thọ trì ở thân. Kinh Bảo Tích nói: "Phật bảo: Ca-diếp-ba! Nếu chỉ để trang sức cho thân mà không cẩn mật hộ trì thì hủy hoại công đức của Sa-môn. Pháp là áo ca-sa nầy. Tuy giữ gìn thân mà tâm không sanh tôn trọng thì cũng không đem lại lợi ích. Lại nữa, Ca-diếp-ba! Sắc tướng như vậy gọi là tương tợ Sa-môn. Nếu không khởi tâm tôn trọng thì phải đọa vào địa ngục mặc áo sắt nóng, rồi phủ qua đầu, các ứng khí, tọa cụ đều bằng sắt nóng. Tất cả mọi sở hữu thọ dụng cá nhân đều bị lửa dữ thiêu đốt. Sắc tướng tương tợ Sa-môn ấy phải nhận chịu sự khổ sở như vậy". Kinh Bảo Vân nói: "Nếu Bồ-tát thân bị tật bệnh, cơ thể yếu ốm không thể trụ ở Tăng phòng nên ở chỗ đất trống phát khởi tâm như vầy: Công đức của Phật và tháp Như Lai vì chọn để đối trị phiền não, nên ta nay cũng làm. Còn nếu ở chỗ Tăng phòng để đoạn các phiền não thì đối với Tăng phòng không khởi tâm đắm trước, cũng không thỉnh cầu. Giả sử được người bố thí như vậy thì phải tùy chỗ mà nhận lãnh. Nên biết cũng chớ vì mình mà đòi hỏi cho đầy đủ". Kinh kia lại nói: "Khi nằm ngủ trải ngọa cụ ra rồi theo nghi thức nằm để hai chân thẳng xếp bên nhau, nghiêng hông về bên phải đồng thời lấy pháp phục che thân và tâm phải chánh niệm chánh tri, khởi tưởng sáng, không đắm vào sự ngủ nghỉ cho là vui, hoặc chấp vào hông nầy hông kia và các phần khác của cơ thể làm niềm vui. Cho đến đối với bốn đại trong thân phải biết cách điều hòa hơi thở. Tất cả thọ dụng ở nơi chốn kia được thiết lập đều phải vì lợi ích chúng sanh. Nếu ta yêu thích thọ dụng thì sanh lỗi lầm chán ngán". Như kinh Nguyệt Đăng Tam Muội nói: "Nếu được các thức ăn ngon ngọt, mát dịu kia thì đó chẳng phải tương ưng với giải thoát. Nghĩa là nếu có được thức ăn ấy phải nghĩ rằng đó là hệ phược, như con voi nằm xuống chẳng phải đi quanh tháp". Kinh Bảo Tích nói: "Lại nữa, Thế Tôn! Đây nói về sự thọ dụng của tín thí. Bấy giờ trong chúng có Tỳ-kheo xa lìa ách nạn đối với pháp luật nầy, nghe rồi liền khóc thương xót mà nói: Thế Tôn! Con nay thà chết chứ không đắc quả cũng không thọ dụng thức ăn của tín thí. Phật bảo: Lành thay! Lành thay! Thiện nam tử! Ông đã nói lên hành tướng thanh tịnh như vậy khiến cho người đời sau đối với tội ác sanh xấu hổ và sợ hãi. Phật bảo Ca-diếp-ba! Ta biết tín thí có hai loại gọi là giải thoát. Những gì là hai? Nếu Tỳ-kheo xa lìa ách nạn và Tỳ-kheo khác học theo giáo pháp của Ta mà biết được các hành là vô thường, nhận lãnh các thọ là khổ, tin hiểu các pháp vô ngã mà cầu Niết-bàn tịch tĩnh thì giả sử có thọ dụng của tín thí bằng núi Tu-di và các vật thí khác cũng được rốt ráo thanh tịnh. Nếu thọ nhận vật của thí chủ và thức ăn của tín thí mà đầy đủ chánh đại quang minh thì được phước lớn. Vì sao? Vì diệt trừ các tăng thượng mạn, keo bẩn, tham lam khiến họ tạo việc phước, đó chính là từ tâm Tam-ma-bát-để. Nếu Tỳ-kheo thọ nhận sự bố thí cơm áo của thí chủ rồi lại suy nghĩ nhập vô lượng Tam-ma-địa khiến thí chủ kia đối với sự bố thí tạo phước cầu quả báo tốt cũng được vô lượng thì nầy Ca-diếp-ba! Giả sử biển lớn trong ba ngàn đại thiên thế giới có cạn hết nước nhưng sự tu phước ấy không bao giờ cùng tận".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 9

Phẩm 6: HỘ THÂN

Phần 2

Như vậy, người đi khất thực đối với vật bố thí nên khởi lên ba niệm trụ. Nghĩa là thương các côn trùng ở trong thân mình mà thành tựu lợi ích cho tất cả chúng sanh và nhiếp thọ chánh pháp. Lại phải theo sự giáo hóa của Như Lai mà mọi việc làm đều phải giữ chánh niệm. Ban đầu nên lấy âm thanh của "Chân ngôn" làm cơ sở để thủ hộ và đối với tam muội vương đế lý nói minh chú Mạn-noa-la để làm lợi ích. Nay nói chú: " Na mô tát lý chuyên một đà mạo đề tát chùy nam án vĩ la nhạ vĩ la nhạ ma ha chuyên nhĩ lý tát đa bà la đế bà la đế đát la dĩ đát la dĩ vĩ đà mạt đế tam bán nhạ nhĩ đa la mạt đế tất đà khất lý đát thuốc tát chuyên ha". Nếu tụng chú nầy thì đạt được tất cả mạn-noa-la hoặc được tám vạn biến tâm niệm của Như Lai. Sao gọi là tất cả? Nghĩa là mạn-noa-la tối thượng trong thế gian và xuất thế gian tất có khả năng thâm nhập. Lại nói chân ngôn: "Ma mạc tất đế lý dã đề vĩ ca nam đát đà nga đa nam tát lý chuyên bát đế đạt lý ma đa mạt lăng na ha tam ma tam ma tam mãn đa bộ nan đát đa chuyên bát đế xá tát nhĩ hát la hát la tam ma la tam ma noa vĩ đôn đa la nga một đà đạt lý ma đế tát la tát la tát ma mạt la hát bà hát bà đát la dã đát la dã nga nga na ma ha chuyên lạc xoa nê nhập chuyên la na bà bôn lý tát chuyên ha ".

Nên biết đây là tất cả thân của Như Lai rất là tôn quý không ai có thể sánh bằng. Người bắt đầu tu hành, đối với Phật, chúng sanh, khi tu tập vô lượng pháp môn, thì các ma cùng khởi các sự xấu ác, nên phải dùng sự tối thượng như vậy để gìn giữ. Nghĩa là hoặc dùng tay đánh, hoặc dùng tro, hạt cải trắng hay nước sạch v.v... tùy ý mà kiết giới. Lại nữa, nếu có các bệnh tật thì dùng chân ngôn gia trì vào nước thuốc để trị liệu. Hoặc trong rừng, dùng hoa cô-tô-ma đối trước tháp miếu, ảnh tượng và kinh điển của Phật để cúng dường đồng thời quán duyên Phật và Bồ-tát v.v… với tâm ưa làm lợi ích cho tất cả chúng sanh thì bệnh nặng ấy, chắc chắn được Dược-xoa chữa trị mà vì nói pháp giải thoát. Lại nữa, trước hết nên niệm tu tập hạnh Phổ hiền, đối với nghi thức nầy nên phải thuần tín. Nghĩa là phải chuyên tâm trì niệm "Tam muội để lý" nầy. Giả sử không tắm gội súc miệng sạch sẽ và không thanh tịnh hoặc ăn cá thịt đều không có lỗi lầm. Tuy nhiên, nếu tác ấn khế hợp với chân ngôn thì không được ăn, không được trái với bản nguyện, cũng không nên cùng người khác đồng nằm chung giường, không nên nhảy nhót. Đối với học hạnh tín giải nầy không có khuynh động cũng chớ nghi hoặc. Nếu trước có phá giới nầy thì nay cũng thành tựu, dù có trí hay không có trí nhất định cũng thành. Lại như có thuyết nói: "Nếu tâm Bồ-đề kiên cố thì đạt được sự chú ý chuyên nhất và xa lìa nghi hoặc nầy đồng thời rốt ráo thành tựu".

Luận nói: Người có tâm Bồ-đề thì kiên cố, nhất định thuyết chân ngôn để làm lợi ích cho các hàng phàm phu v.v… khiến cho tâm không thoái lui, mà tùy thuận theo các địa chưa vào. Nói lên như vậy là muốn đạt được sự trì giữ ánh sáng ban đầu đi vào nơi rất tối tăm, để chiếu soi thật rõ. Lại nếu mong cầu thành tựu thì sao gọi là phước thâm diệu? Vì vui với sự thành tựu nầy tức là xa lìa tâm biếng trễ, như vậy đi vào Thánh địa, tích tập vô lượng phước, siêu vượt các đường ác và không bị chìm đắm. Trước tiên nói phạm lỗi lầm: Hoặc không có chân ngôn mà niệm tụng và không biết văn tự tăng giảm, thì việc nầy không lầm lỗi. Giả thiết nếu có tăng giảm sai, quên thứ tự đều không có lỗi, huống hồ tin vào tâm Bồ-đề xả bỏ tự lợi, sự tạo tác theo tính toán, tìm tòi quán sát mà biến chuyển thì quyết định được thấy chư Phật, Bồ-tát v.v… để đạt đến sự thành tựu nầy thì dùng chân ngôn Chấp kim cang nầy để gìn giữ phòng hộ. Chân ngôn nói: " Na mô tất đế lý dã thể vĩ ca nam tát đa nga đa nam tát lý chuyên chuyên nhạ la đạt la noãn tán noa tán noa mạt la mạt la chuyên nại la chuyên nại la phiến đa na phiến đa na pha la pha la chuyên la chuyên la ma la noa ma la noa chuyên la chuyên la ma la noa ma la noa chuyên nhạ la nại la tả tát phổ tra la lệ đa thi kha la tam mãn đa chuyên nhạ lý ni nhập chuyên la nhập chuyên la na mô tốt đổ a nguyên lỗ nga la xá tát na nam la noa la noa hổ la hổ pha la tát phát chuyên tổ lổ đổ di tát chuyên kha ".

Nếu tụng chú nầy thì trong khoảnh khắc một sát-na các thế lực gây chướng ngại như: Tần-na-dạ-ca-đều bỏ chạy tán loạn, các trời, rồng v.v… đều đem thức ăn, y phục, ngọa cụ phụng sự cúng dường. Cho đến gia trì chân ngôn nầy vào nước sạch, hoặc tùy chỗ thấy mà gìn giữ.

Lại nữa, đối với tất cả việc làm, nên tụng chú Bất động Tôn Minh Vương Tâm nầy. Chân ngôn nói: " Na mô tam mãn đa chuyên nhạ la noãn đát la tra a mô khiếp tán noa ma kha lỗ sắt noa tát phổ tra dã hồng đát la tra hạ hàm úm mạt lãng nại nỉ đế nha ma lệ nhĩ tát chuyển hạ ".

Nếu khi bắt đầu ăn thì nên tụng chú nầy từ một đến bảy lần rồi mới ăn uống. Đức Phật Dược Vương và chúng Bồ-tát tùy theo chỗ niệm để diệt trừ các loại độc hại. Tụng niệm chân ngôn: " Đát ninh đà y lệ mật đế để lệ mật đế y để lệ mật đế nổ nhị nổ chuyên lê duệ đát lý kế đát lý cát cát la nị ma ma lý nhị ma lý ma la nị cát tất di lý cát tất di la mục cật để a khư nhĩ a khư na a khư nhĩ y lệ y lê duệ a kha dĩ duệ a phiên y duệ vĩ để tất vĩ đa đôn nị a na nổ la sất tát chuyên ha ".

Lại nữa, nếu nghe được minh chú nầy thì trong bảy năm không bị rắn và trùng độc hại đến thân. Giả thiết nếu rắn độc có đến thì đầu nó sẽ bị vỡ làm bảy phần như nhánh cây hoa lan. Nếu trì chú nầy cho đến khi chết nhất định không bao giờ bị rắn độc xâm phạm đến thân. Nên biết câu chân ngôn nầy chớ có niệm trước con rắn độc. Vì sao vậy? Vì sợ nó chết tức thời. Chân ngôn: " Đát ninh, đà y la tức la tá cô chuyên cô nỉ cô ni để nhĩ cô lỗ nan nhĩ cô lỗ ni để bố noa bố ni để bổ lổ noa nhĩ cô lỗ ni để bố noa bố ni để bổ lổ noa bổ lổ ni để phổ tra la tứ phổ tra trán noa la tứ na bôn la tứ na bôn tra trán noa lạc tứ tát lý ba lạc tứ tát lý ba tra trán noa lạc tứ khát thiết nại lệ vĩ thỉ thức để thức đa chuyên đa lệ hát la lý hát la lý thiện ni thiện ni đát nỉ đát nỉ đa nị đa nị mạt la mạt la tát phổ tra tát phổ phát tra phát tra tát chuyên tra y để tứ mạc xoa vô cửu ngô khiêm vĩ ninh diễm la tất đa điểu nại hát lý đa diểm tát lý chuyên phổ đa tam ma bôn nhị tát lý xĩ đát đà a na đát đà phổ đam tát sam a vĩ bát lê đam a vĩ bát lý dã tát đam y nại vĩ sa ma ni trân bà chuyên đổ năng nhị tra la lam bôn lê đổ a khuất nhĩ bôn lê đỗ năng nhi tra la lam bôn lê đỗ a khuất nhĩ bôn lê đỗ nhạ lam bôn lê đổ tát đam phùng bôn lê đỗ cô tra dã bôn lê đổ phổ danh bôn lê đỗ phiên tra bôn lê đỗ tát chuyên ".

Lại nữa, nếu bị giặc cướp xâm hại thì phải tụng chú Ma-lợi-chi. Chú: " Đát ninh đà a lý ca tỷ ma lý ca ma lý ca ma tỷ chuyên na ma tỷ át đa lý đa na ma tỷ bát thể nhị la xoa điểu đát ba thể nhị la xoa điểu đát ba thể nhị la xoa nhạ na đô nhị la xoa la nhạ đô nhị lạc xoa tô la đô nhị lạc xoa tinh hạ đô nhị lạc xoa dương khát la đô nhị lạc xoa na bôn đô nhị lạc xoa tát lý ba đô nhị đạt xoa tát lý chuyên đô nhị lạc xoa lạc xoa hàm tát lý chuyên bà duệ tỳ dược tát lý vũ ba nại la mỗi bát tát lý ngô phiên dã tế tỳ dược tát chuyên a úm chuyên để lệ chuyên để lệ tát lý chuyên nạp sắt tra nam ngật lãm ô mãn đà nhị tát chuyên ha na mô la đát na dạ dã na mô ma ma lý tiệt nhĩ chuyên đa dị ma lý sái nhĩ chuyên đa dã hột lý nại diễm ma chuyên lý đa duệ xoa nhị đát ninh đà chuyên đa lệ chuyên nại lê chuyên la lệ chuyên la lệ chuyên la ha mục khiết tát lý chuyên nạp sắt tra nam mãn đà mục khan tát chuyên ha ".

Do niệm chú nầy nên được phát xuất vô lượng thần lực công đức oai quang. Lại nữa, có năm mươi bảy chữ thuộc về tạng trì minh, đối với sự sợ hãi đều có thể thủ hộ và làm lợi ích. Chú: " Đát ninh đà khát chi mạt na chi cô na chi tra chỉ sá ka chỉ sá la chỉ điểu lổ mạt để lổ lổ mạt để đổ lổ tú lệ nhị lệ tát lý chuyên nhi dã nổ ba nại nga nga na mô tát lý chuyên tam ma tam một đà thuân tất bàn đô di mãn đát la bát nại tát chuyên ha ".

Luận nói: Người hộ trì thân nầy tức lấy thuốc thang y phục v.v... mà làm lợi ích cho chúng sanh, trước đã làm như vậy, tức là đã chấp trước vào sự thọ dụng mà khởi tội ô nhiễm. Do đó Bồ-tát đối với các chúng sanh phải xả bỏ tất cả. Lại nữa, nếu không mong cầu vật của người khác thì khi có những sở hữu của riêng mình lại không vui đắm trước, thì chỉ vì ăn uống mà khởi tội ô nhiễm. Tuy không nhớ nghĩ về ăn uống nhưng đối với sự việc của chúng sanh hoặc không vui thích, nghĩa là đối với việc ăn uống nghĩ là vật của người khác nên không mắc tội ô nhiễm. Tuy nhiên, nếu chỉ làm vì tự lợi thì mắc đủ thứ tội, theo biệt giải thoát là phạm tội Ba-la-di. Lại nữa, nếu nói chỗ thọ dụng nầy tức là vật của một cúng sanh kia làm chủ, chúng sanh nầy làm chủ v.v... thì việc hộ thân như vậy đều là lỗi lầm. Chẳng phải như nô bộc thường phục dịch và chịu sự sai khiến của một người chủ, mà nên vật sở hữu của mình cũng chính là vật sở hữu của người kia. Nhưng Kinh Pháp Tập nói: "Bồ-tát ví như người nô bộc nên phải thay thế tất cả chúng sanh mà tùy nhu cầu của họ để hành sự".

Luận nói: Chẳng phải nói đối với một người chủ, là người kia làm việc lợi tha, giả sử người nô bộc trẻ bị bệnh tật v.v... người chủ không la mắng mà trước hết đem cơm cho ăn để trừ các bệnh não thì không có lỗi chăng? Bồ-tát tu tập như vậy nếu tạo ra sự thân cận các sở hữu cá nhân thì không biết rõ sự việc nầy. Nếu tâm hiểu rõ hạnh lý thanh tịnh, tu tập pháp xả rộng lớn, như vậy ở lý nầy chớ nên nghi hoặc mà phải xả bỏ tất cả. Như trước Phật nói phải chuẩn bị tâm lý kỹ càng. Người hộ trì thân nầy làm lợi ích cho chúng sanh phải biết rõ nghĩa ấy, phải như lý mà khai thị khiến không quên mất.

Phẩm 7: HỘ THỌ DỤNG PHƯỚC

Phần 1

Như vậy nên biết việc hộ thân đã giải thích xong. Còn việc thọ trì sự thọ dụng nay tiếp tục nói. Lại nữa, khởi tâm tu tập và tạo thiện thì ở trong đó phải lấy trí tuệ quan sát. Các học xứ hộ trì sự thọ dụng nầy không phải trở thành chướng nạn. Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Học xứ nầy tức ở trong cái thấy bình đẳng mà khéo tu tập. Nếu khéo tu tập pháp thiện thì có thể quán chân thật mà xả bỏ các thọ dụng".

Luận nói: Pháp Xa-ma-tha nầy dung chứa cả thời gian sau. Tuy nhiên đối với lý nầy phải hiểu rõ như thuyết đã nói nhằm đạt được sự thành tựu nầy. Nghĩa là phải tiết chế sự thọ dụng, đối với sự ấy thành tựu chân thật, thì tự nhiên đối với sự thọ dụng rộng lớn khác, tuy có tổn hại mà năng xả bỏ, ngoài ra không có sự gì khác. Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Đối với thê thiếp nô bộc tạo nghiệp làm người sai khiến, đó chính là đã thọ dụng. Nếu mình hoặc người khác nghe phần pháp Bồ-đề mà đoạn các sự tạo tác nầy, sự việc là có thể xả bỏ hay không thể xả bỏ, ngoài ra không có việc gì khác đối với lợi ích chúng sanh có thể so sánh với việc xả bỏ nầy. Cho đến Bồ-tát vốn rất khéo léo cân nhắc đoạn việc làm ác nầy, có thể xả bỏ hay không thể xả bỏ, ngoài ra không có việc gì khác. Việc nầy phải được sự thành tựu. Còn đối với người nghi ngờ việc nầy thì trong Kinh Biệt Giải Thoát Bồ Tát cũng nói như vầy: "Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát xuất gia cầu pháp Bồ-đề phần thì nên biết là nói bố thí. Sao gọi là bố thí? Nghĩa là phải dùng sắc thí cho đến pháp thí. Làm pháp thí tức là, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát tại gia dùng bảy báu đầy ắp hằng ha sa cõi Phật để cúng dường Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác và nếu Bồ-tát xuất gia chỉ lấy một bài kệ bốn câu rồi như thuyết mà tu hành cho đến vì người mà giảng nói thì phước nầy thù thắng hơn phước kia. Lại nữa, Xá-lợi-tử! Đâu phải các Như Lai nói người xuất gia thì không có tài thí! Nầy Xá-lợi-tử! Nếu đi khất thực được đầy bát hoặc các vật khác thì nên phân chia thực phẩm ấy cho bậc đồng phạm hạnh. Lại nữa, người kia đến xin y hoặc bát thì nên như chỗ Phật nói phải luôn có ba y mà tùy đó để xả cho. Lại nếu thiếu khuyết ba y nầy và vì nương tựa trụ phạm hạnh thanh tịnh thì không nên xả cho. Vì sao? Vì Như Lai hoàn toàn không nói bố thí ba y nầy. Xá-lợi-tử! Khi Bồ-tát xuất gia bố thí ba y cho người xin kia, nhưng không nên thiếu sự thân cận Tôn sư. Lại nữa, Xá-lợi-tử! Bồ-tát xuất gia chỉ nên vì pháp mà thân cận. Người kia có sở cầu Bồ-tát phải biết thâu nhận, chỉ một chúng sanh đủ mà phải làm lợi ích cho nhiều chúng sanh. Do vậy Bồ-tát đối với chúng sanh phải phát khởi tâm sâu xa. Nếu diệt mất lợi ích lớn thì đoạn trừ các việc thiện. Nói như thế tức là trong một sát-na có thể xa lìa các phần pháp thiện lớn lao. Cho đến dù xả bỏ hoặc không xả bỏ". Như Kinh Hải Ý nói: "Người hành Đại thừa đoạn trừ tất cả tài lợi cho đến ta quyết định nói: Bồ-tát thành tựu, như thế và do đâu hướng vào? Nói rộng như Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói".

Luận nói: Nếu nói vì sự tu tập của người khác mà xả bỏ sự việc của mình thì như Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết nói: "Hỏi: Nầy Duy Ma Cật! Đối với sự sanh tử sợ hãi thì phải dựa vào đâu? Đáp: Văn-thù- sư-lợi! Bồ-tát ở trong sanh tử sợ hãi phải nương vào lực công đức của Như Lai. Hỏi: Muốn nương tựa vào lực công đức của Như Lai phải trụ vào đâu? Đáp: Muốn nương tựa vào lực công đức của Như Lai thì phải nương tựa vào tất cả chúng sanh mà trụ ở. Hỏi: Muốn nương tựa vào chỗ trụ của tất cả chúng sanh thì phải nương tựa ở chỗ nào? Đáp: Nên trụ vào sự giải thoát cho tất cả chúng sanh". Lại nữa, kinh Pháp Tập nói: "Bồ-tát Thương Chủ bạch Phật: Thế Tôn! Nếu Bồ-tát thích muốn Bồ-đề thì trước hết phải vì tất cả chúng sanh, không vì việc bản thân cho đến Thế Tôn. Đây gọi là pháp tập mà quên đi sự việc của cá nhân mình. Đây gọi là pháp tập".

Luận nói: Xả bỏ việc nầy tức thành tự lợi. Hỏi: Vì cớ gì giảm mất sự lợi ích cho chúng sanh? Nghĩa là ôm lòng lo sợ, không vì chúng sanh mà gánh vác trọng trách. Do giảm mất nên không quán xét việc lợi ích cho người người khác, mà chỉ ở trong thế gian tu hành tự lợi. Lại có gì sai biệt? Nghĩa là hoặc Bồ-tát không xả bỏ đức tự thân để thành tựu pháp thiện của người khác, hoặc sợ ác đạo, tự thọ khổ não, đó là hai loại. Đó là khổ mà ta phải thọ nhận nên không xả, như kinh nói. Hoặc phải nhận tội báo nặng như kinh Bảo Tích nói: "Phật bảo: Ca-diếp-ba! Có bốn thứ pháp gọi là tương tợ với Bồ-tát. Đó là chỉ cầu an tự lợi mà không cứu giúp chúng sanh khổ não v.v... ". Lại kinh Tối Thắng Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Nếu nói trước không có ngã chấp thì chính là học xứ của Bồ-tát". Kinh Pháp Tập nói: "Trưởng lão Tu-bồ-đề nói: Bồ-tát không có gì gọi là phát tâm. Nầy thiện nam tử! Bồ-tát nên trụ như thế nào? Đáp: Nên vì chúng sanh mà không xả chánh hạnh. Hỏi: Sao gọi là vì các chúng sanh mà không lìa chánh hạnh? Đáp: Nghĩa là không xả bỏ tâm đại từ và đại bi. Sao gọi là đại từ của Bồ-tát? Đáp: Nghĩa là đem thân mạng và các căn bản thiện bố thí cho tất cả chúng sanh mà không mong cầu báo đáp. Lại hỏi: Sao gọi là đại bi của Bồ- tát? Đáp: Nếu Bồ-tát ưa muốn Bồ-đề thì trước hết phải làm lợi ích cho tất cả chúng sanh mà không tự thủ chứng". Kinh kia lại nói: "Tất cả các học xứ nầy của Bồ-tát lấy đại bi làm căn bản". Đức Thế Tôn hoàn toàn khiến cho Bồ-tát không đoạn trừ sự lợi tha, tức là nghĩa của Bồ- tát. Do vậy chẳng phải quyết định cứu cánh, tức là ở trong đó ta phải quán sát biển phước lớn để bố thí nghĩa lợi lớn, chứ chẳng phải quyết định chỉ một hướng trái hại sự sanh diệt. Lại nữa, kinh Quyết Định Tịch Tĩnh Thần Biến nói: "Xưa kia có một vị Tỳ-kheo trải qua một ngàn năm nhập diệt tận định. Do duyên nầy nên có các Tỳ-kheo đọc tụng kinh điển, cầu hạnh Bồ-tát, tôn trọng pháp và muốn thọ nhận thức ăn của tín thí mà phát tâm như vầy: Ta vì cầu pháp nên lấy thiện căn nầy làm pháp xả thí. Do đó dù có được trăm tiền Ca-la-nổ-câu để vào các sự diệu lạc v.v… thứ tự như trước cũng nói không có lỗi lầm. Hoặc đều nói là vì hộ trì phước mà thọ dụng".

Luận nói: Lại nữa, đối với việc giữ gìn thanh tịnh quả báo tự lợi rộng lớn thì như kinh Na La Diên Sở Vấn nói: "Người giữ gìn giới chẳng phải vì muốn làm vua, chẳng phải vì muốn sanh lên trời, chẳng phải vì làm Thước-ca-la, chẳng phải vì việc thọ dụng, chẳng phải vì giàu sang, chẳng phải vì để hiển thị sắc, chẳng phải vì để được khen ngợi. Cho đến người giữ gìn giới không sợ hãi vào địa ngục hay súc sanh và Diễm-ma- la. Nói chung, người giữ gìn giới, chỉ trừ người trụ vào Phật nhãn, còn lại đều vì tương ưng với ý nghĩa làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Các hành tướng như vậy của giới uẩn Bồ-tát được đầy đủ thì mười loại pháp không giảm mất. Những gì là mười? Đó là được làm Chuyển luân vương không giảm mất, cầu Phật Bồ-đề cũng không tạp loạn, đắc Thước-ca-la cũng không giảm mất, nguyện thấy chư Phật được không chướng nạn, làm Phạm Thiên vương cũng không giảm mất, lắng nghe diệu pháp mà không thoái đọa. Cho đến như kinh pháp đã nghe và đọc tụng đầy đủ hạnh Bồ-tát đều không có giảm mất, đối với các pháp thiện không đoạn biện tài và cầu thiền định sâu xa không giảm mất. Nhẫn đến Bồ-tát trụ vào giới uẩn như vậy được sự kính lễ của tất cả mọi loài trời, rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà v.v… thường đến cúng dường ca ngợi cung kính và tán thán. Cũng được vua rồng, A-tu-la vương v.v… tôn trọng, Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sĩ gần gũi và được các bậc trí khen ngợi, đặc biệt được Phật tán thán, được sự thương yêu của hàng trời, người và tất cả chúng sanh, cho đến không hành bốn thứ hạnh chỉ trừ việc hóa độ chúng sanh. Những gì là bốn?

1. Không hành hạnh vô tướng.

2. Không hành không cõi của chư Phật.

3. Không hành sanh ở nhà tà kiến.

4. Không hành đọa các đường ác.

Luận nói: Như trước là vốn xả bỏ lực phiền não và kiêu mạn kia, giữ gìn phước báo cũng lại hành bố thí. Tuy nhiên, đối với phước nầy tự mình không mong cầu báo đáp mà muốn giữ gìn chỉ vì lợi tha, về sau không sanh hối hận. Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: "Nếu bố thì rồi mà tâm ngay lúc ấy giả sử không sanh hối, nhưng lại đeo đuổi tâm kia đến sau khiến lo buồn, hoặc không lo buồn v.v… đều gọi là hối hận lại tức làm giảm phước báo và khiến tội tăng trưởng. Nếu không phát lồ trước Phật mà che giấu thì ngược lại việc thiện kia trở thành tánh tội. Nếu đối với tội não kia mà biết phát lồ trừ bỏ thì do vậy mà không có tội và được phước báo".

Luận nói: Làm lợi ích chúng sanh là không đem tâm tài lợi mà phát lồ sám hối. Kinh Bảo Vân nói: "Giống như thầy thuốc giỏi tự khen ngợi y đức của mình là không bị sai lầm. Lại nói, muốn giữ gìn phước thì đối với danh dự lợi dưỡng, Bồ-tát thường phải xa lìa, tự đề cao và phải dùng pháp thanh tịnh xả bỏ sự ngu si ám độn".

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 10

Phẩm 7: HỘ THỌ DỤNG PHƯỚC

Phần 2

Kinh Bảo Tích nói: "Phật bảo Ca-diếp-ba: Nếu Bồ-tát đầy đủ bốn pháp nầy thì pháp thiện chưa sanh sẽ khiến cho hủy mất, pháp thiện đã sanh thì không làm cho tăng trưởng. Những gì là bốn pháp? Đó là: Đối với thế gian đắm sâu quá mạn, khéo cấu tạo ngôn từ, đam mê lợi dưỡng, thích quán xét chủng tánh, không ưa khen ngợi Bồ-tát, đối với Khế kinh chưa nói, chưa nghe nhưng lại thường sanh hủy báng". Trong Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ nói: "Như vậy, đối với các tóc lông, móng tay, tháp và phần thân của Phật khi thấy rồi phải tịnh tín phát khởi tâm cung kính, phải xem như Đại đức Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni v.v… Từ mặt đất nầy trở xuống bốn vạn tám ngàn du-thiện-na đến cõi Kim luân, Tỳ- kheo ấy có biết bao nhiêu hằng hà sa số gấp cả ngàn lần phước báu của Chuyển luân vương hưởng thụ. Trưởng lão Ưu-ba-ly hướng đến trước Như Lai chắp tay thưa: "Thế Tôn! Nếu chỗ Phật nói là thiện căn của Tỳ-kheo thì quả thật là rộng lớn. Thế Tôn! Làm sao có được thiện căn nầy? Phật dạy: Ông đối với điều nầy còn có thể bị tan diệt. Ưu-ba-ly! Nghĩa là nhẫn chịu đối với sự động loạn nầy mà tùy sự thấy kia, như phạm hạnh kia gần gũi phạm hạnh nầy. Ưu-ba-ly! Do thiện căn nầy mà người gần gũi cũng được rộng lớn. Tuy nhiên, ông đối với điều nầy còn có thể bị tan diệt. Ưu-ba-ly! Do đó phải nên học như vậy. Lại như đem củi chất đống lại mà thiêu đốt, tâm có thể không tán hoại, huống hồ là thức thân v.v…". Kinh Văn-thù Thần Biến nói: "Gọi là đối hại, nghĩa là trong trăm kiếp tu tập tích lũy pháp thiện ấy khiến có cái giảm mất nên nói là đối hại". Kinh Hoa Nghiêm nói: "Rộng cứu độ chúng sanh với diệu đức trong suốt đêm ngày như trước đã nói".

Luận nói: Nếu ở trong thời gian nầy mà phỉ báng nhau thì làm tăng trưởng nguồn gốc bất thiện, làm giảm mất tuổi thọ, sắc lực an ổn đều bị giảm thiểu không có phần ít làm lợi ích và chỉ tìm cầu danh dự lợi dưỡng đồng thời tạo ra sự ngạo mạn". Kinh Bảo Vân nói: "Phật bảo: Thiện nam tử! Nếu Bồ-tát được vô lượng trân bảo như núi Tu Di hoặc được những vật tệ lậu thì cũng phải nhận lấy các vật ấy.

Vì sao? Vì Bồ-tát tư duy như vầy: Do chúng sanh nầy keo bẩn, ganh ghét, tham lam mà luyến tiếc vật của mình và người khác nên thường tranh cãi. Do nhân duyên nầy mà chìm đắm trong biển sanh tử. Ta muốn người kia trong đêm dài có lợi ích an vui nên thọ nhận vật thí của họ. Tuy nhiên hoàn toàn không thể làm sở hữu cho riêng mình, cũng không khởi tâm chấp trước mà chỉ vì cúng dường Phật, Pháp, Tăng cũng lại chuyển bố thí cho tất cả chúng sanh khiến người nghèo khổ được nuôi sống thân mạng, kẻ bố thí được sanh tâm hoan hỷ đầy đủ như thuyết kia và đạt được sự bố thí không kiêu mạn". Kinh kia lại nói: "Giả sử có người đến vì ca ngợi nhân duyên bố thí, thì người nầy không sanh tâm cao ngạo, cho đến không có kiêu mạn. Lại nếu ca ngợi tán thán ta, thì khi khởi tâm cao ngạo liền diệt ngay không đợi lâu. Lại giả sử ở trong ba thời, xứ ca tụng tán thán thì phải sanh khởi trí nào? Nghĩa là biết các pháp vô thường, vô trụ, vô cường, vô lực khiến tâm hạ thấp chớ sanh cao ngạo, cho đến không có kiêu mạn. Như vậy Bồ-tát đối với các việc danh dự, lợi dưỡng, ca tụng, tán thán v.v… đều phải trụ ở chánh niệm". Kinh kia lại nói: "Giống như gã Chiên-đà-la đi khắp thế gian với ý hạ thấp mà được lìa kiêu mạn, tùy nơi ở mà sanh khởi tưởng xin ăn". Lại như kinh kia nói: "Thiện nam tử! Thứ nhất là, : Bồ-tát bỏ nhà đi xuất gia bị thân bằng quyến thuộc ruồng bỏ xem như thây chết thì nhờ nhân duyên nầy nên hàng phục được ngã mạn. Thứ hai là, đã hủy bỏ sắc đẹp, mặc áo hoại sắc, dung mạo khác tục vì nhân duyên ấy nên hàng phục được ngã mạn. Thứ ba là, đã cắt bỏ râu, tóc, tay cầm bình bát, đối với người thân hay chẳng thân đều du hành khất thực và nhờ nhân duyên ấy nên hàng phục được ngã mạn. Thứ tư là, như gã Chiên-đà-la, tâm nó hạ thấp mà du hành khất thực và nhờ nhân duyên ấy nên điều phục được ngã mạn. Thứ năm là, do khất thực nên cuộc sống bị lệ thuộc vào người khác và nhờ vậy mà chế phục được ngã mạn. Thứ sáu là, tuy bị người khác chửi mắng là kẻ ăn xin nhưng cũng thọ nhận vật thí ấy và nhờ nhân duyên ấy mà điều phục được ngã mạn. Thứ bảy là, tôn trọng cúng dường A- xà-lê v.v… nhờ nhân duyên nầy mà chế phục được ngã mạn. Thứ tám là, do oai nghi đi đứng chánh trực, an nhiên khiến người phạm hạnh phát khởi tâm hoan hỷ và nhờ nhân duyên nầy mà chế phục được ngã mạn. Thứ chín là, đối với pháp của chư Phật chưa có chứng đắc thì nguyện sẽ chứng đắc và nhờ vậy mà chế phục được ngã mạn. Mười là, đối với sự sân hận phẫn nộ của các hữu tình thường tu hạnh nhẫn nhục nên nhờ vậy mà chế phục được ngã mạn".

Kinh Hải Ý nói: "Nếu Bồ-tát được thân thanh tịnh, đầy đủ tướng mạo trang nghiêm, tay chân mềm mại, thù diệu có thể thành tựu phước sanh thân, các căn không giảm, phần thân viên mãn nhưng đối với hình sắc đẹp đẽ ấy cũng không kiêu hãnh, không lấy thân trang nghiêm ấy mà cầu sự xúc lạc. Đối với sắc tướng của chúng sanh, bấy giờ Bồ-tát vì cầu pháp nên khiêm hạ cung kính". Kinh kia lại nói: "Thí như biển lớn ở vùng đất thấp, vốn có các con sông và những dòng nước nhỏ nhanh chóng chảy vào. Thế Tôn! Bồ-tát với tâm kính trọng tôn sư không cao ngạo cũng lại như vậy. Tất cả pháp môn sâu xa và thiện vi tế đều nhanh chóng nhập vào nhĩ căn của Bồ-tát. Thế Tôn! Do vậy Bồ-tát thường an trụ chánh niệm. Nếu cao ngạo ngã mạn không tôn trọng sư cũng chẳng cung kính lễ bái thì nên biết Bồ-tát bị ma chế phục". Lại như phẩm Xuất Thế Gian nói: "Phật nói: Phật tử! Bồ-tát có mười thứ ma sự. Những gì là mười?

1. Đối với Hòa thượng, A-xà-lê, Cha mẹ, Sa-môn, Bà-la-môn trụ ở chánh hạnh hướng về chánh đạo mà không khởi tâm tôn trọng.

2. Các Pháp sư thuyết pháp thù thắng, nói pháp rộng lớn, ở trong Đại thừa biết đạo Niết-bàn và Khế kinh khác mà đắc pháp tổng trì không có dừng nghỉ, nhưng đối với Pháp sư lại không khởi tôn trọng, và đối với những gì đã nghe, không khéo léo tu tập.

3. Tuy ở trong pháp hội nghe nói pháp lớn nhưng đối với Pháp sự lại không khen ngợi huống hồ khởi tâm tịnh tín.

4. Thích khởi tâm quá mạn tự chấp vào cái thấy của mình mà khinh miệt người khác, không biết khuyết điểm của mình, tâm không chọn lọc.

5. Thích khởi quá mạn tự mình không hay biết, đối với bậc A-la-hán lại che giấu sự xấu ác, của mình, người ấy thực sự có đức nói không bằng mình, nên mình đáng khen, người ấy không đáng khen.

6. Hiểu rõ là pháp, là luật, là lời Phật dạy, nhưng vì hiềm khích với người kia nên hiềm khích pháp. Do phỉ báng chánh pháp nên thọ trì riêng khác.

7. Tự cầu tòa cao, nghĩa là nói: Ta tu hành đạo pháp không thể thuận theo việc gần gũi chấp sự. Đối những bậc tu phạm hạnh với đức độ cao dày sâu xa lại không khởi tâm kính ngưỡng, phụng sự.

8. Dung mạo không hòa nhã, khiêm cung, lại nhiều ủ rũ, lời nói thật thô thiển, tâm suy nghĩ điều ác.

9. Do tăng thượng mạn nên thích cười chế nhạo, không gần người có đức, không sanh cung kính, cũng không thích hỏi han đâu là điều thiện, đâu là điều bất thiện, hoặc điều gì nên làm và điều gì không nên làm. Lại nữa, phải làm thế nào để trong đêm dài được lợi ích an vui, làm thế nào mà trong đêm dài không được an vui lợi ích. Do si ám mà ương ngạnh, bị mạn chấp giữ, không thể hiểu rõ pháp xuất yếu.

10. Do "mạn" che lấp nên giả sử Phật quá khứ xuất hiện cũng lại xa lìa, hủy hoại thiện căn xưa, không khởi thiện căn mới, rồi tạo ra nhiều sự tranh cãi. Nghĩa là trái với pháp hành nầy nên đọa lạc vào tà kiến. Đối với tâm bô-đề, căn lực thánh tài thì không thể đạt được. Do vậy, trong trăm ngàn kiếp thường không gặp Phật huống hồ nghe pháp!

Trên đây chính là mười thứ ma sự của Bồ-tát. Phật nói: Phật tử!

Bồ-tát xả bỏ mười thứ ma sự nầy thì được mười loại trí nghiệp".

Luận nói: Trong đây, mười trí nghiệp tức là khéo trụ vào sự hóa độ tất cả chúng sanh v.v… Kinh Hộ Quốc nói: "Người kia mắc phải tội ác khinh miệt, ngạo nghễ nên sanh vào chỗ biên địa bần tiện, đui mù, ám độn không có oai đức và luôn gần gũi kẻ ngu muội chấp trước ngã mạn". Kinh Pháp Tập nói: "Các Bồ-tát muốn duy trì cõi Phật thì phải lấy cõi chúng sanh làm cõi Phật. Do đó, đắc được các pháp Phật và không hoại chánh hạnh. Nghĩa là các thiện hạnh ác hạnh đều nương vào chúng sanh mà thuyên chuyển cho nên ác hạnh nương vào tội ác mà khởi lên, thiện hạnh kia nương vào trời, người v.v…". Kinh Bảo Quang Minh Đà-la-ni nói: "Phật bảo: Phật tử! Bồ-tát mới phát tâm, trước hết phải đối với tất cả chúng sanh phát khởi mười loại tâm. Những gì là mười?

1. Tâm lợi ích

2. Tâm an lạc

3. Tâm thương xót

4. Tâm thấm nhuần

5. Tâm ưa thích

6. Tâm nhiếp thủ

7. Tâm thủ hộ

8. Tâm bình đẳng

9. Tâm trao truyền dạy dỗ

10. Tâm xưng tán

Mười loại phát tâm nầy cũng như nhập vào lực tin hiểu kia.

Kinh Tài Ấn nói: "Ta đã trụ vào tất cả chúng sanh làm đệ tử cũng khiến người khác trụ vào tất cả chúng sanh làm đệ tử, đều được sự an ổn. Nói tóm lại, Ta trước đã trụ vào sự cung kính lễ bái cũng giáo hóa tất cả chúng sanh trụ vào sự cung kính lễ bái". Kinh Duy Ma Cật nói: "Nếu thích nói sự thanh tịnh của thế gian không có tai nạn thì tùy vào chỗ giáo hóa mà điều phục tất cả hữu tình tương lai sanh vào cõi Phật thanh tịnh".

Luận nói: Nếu rửa chân ngồi kiết già trong tư duy thì nên khởi các việc yêu thích, tôn trọng như thế nào? Kinh Hoa Nghiêm nói: "Bấy giờ, có vị vua tên Pháp Âm Cái ở trong đại chúng ngồi trên tòa sư tử. Lúc ấy, , nhiều người đồng chấp tay đứng trước mặt vua, cung kính đảnh lễ. Khi đó, vua Pháp Âm Cái thấy những người ăn xin liền sanh tâm hoan hỷ lớn, đầy tâm đại bi, giả sử chúng sanh trong ba ngàn đại thiên thế giới đều làm Chuyển luân vương trải qua vô số kiếp được các diệu lạc vượt xa hơn trước đã nói, cho đến vua trời Tịnh Cư ở trong vô số kiếp thực hành pháp môn giải thoát tịch tĩnh thì cũng như trước đã nói. Nầy Thiện nam tử! Ví như có người chỉ yêu thích nuôi dưỡng cha mẹ, anh em, chị em, bạn bè, nam nữ quyến thuộc, thê thiếp mà xa nhau quá lâu, sau ở đồng trống bỗng nhiên được gặp, lại hỏi thăm và sanh tâm tôn trọng thương mến, nhìn nhau không hề nhàm chán. Nầy Thiện nam tử! Vua Pháp Âm Cái cũng lại như vậy. Khi thấy người đến cầu xin vua đều rất yêu thích, tâm sanh hỷ lạc mà phát khởi lòng hy hữu tối thượng. Nhẫn đến đối với những người ăn xin vua khởi tưởng như con mình, tưởng cha mẹ mình, tưởng phước điền, tưởng thiện tri thức, tưởng lực kiên cố, tưởng việc khó được, khó làm mà nay làm được, tưởng làm nhiều việc, tưởng thành tựu biện tài tối thượng, tưởng gần trụ đạo Bồ- đề, tưởng A-xà-lê giáo giới. Như có người đến gặp thì biết cách thừa sự căn tánh của chúng sanh mà bình đẳng xả bỏ tất cả không ngăn ngại, ngay cả xả thí thân mình để đáp ứng nhu cầu của họ. Lại nữa, phải chọn nơi để trang nghiêm thanh tịnh xả bỏ sự tự lợi của mình v.v…".

Luận nói: Nếu người chủ tịnh tín thì những người theo người chủ ấy cũng nên tịnh tín. Khiến dạy dỗ họ được đầy đủ các việc lợi ích. Nên tác ý như vầy: Hướng đến thân Tỳ-kheo có tật bệnh nghĩ: Xưa Phật Thế Tôn vẫn chăm sóc (người bệnh) như Tạp Tụng Luật Tỳ Kheo nói: : "Phật bảo đệ tử: Ông chớ coi thường xả bỏ Tỳ-kheo bệnh nầy, Ta là bậc tôn quý trong chúng Tỳ-kheo còn chăm sóc phục vụ, giặt giũ y áo cho Tỳ- kheo bệnh nầy. Cho đến dọn dẹp các thứ dơ bẩn. Đức Phật nói xong, A-nan-đà liền bạch Phật: Thế Tôn! Xin Ngài chớ nên giặt y cho Tỳ-kheo bệnh nầy khiến làm dơ thân Như Lai. Con sẽ thay thế ngài làm việc ấy. Phật bảo A-nan: Ông nên giặt y cho Tỳ-kheo bệnh nầy còn Như Lai sẽ tự tay múc nước tắm cho ông ta. Bấy giờ, A-nan giặt y áo cho Tỳ-kheo kia, Như Lai tự tay múc nước để tắm gội cho đến tổng lược nói: "Bấy giờ, A-nan như lời của Tỳ-kheo bệnh kia mà nói: "Lành thay! Ông nên đứng dậy! Ta nay dìu ông ra ngoài, ra ngoài rồi đứng yên. Như Lai sẽ tự tay múc nước tắm gội cho ông". Phật nói kệ bảo A-nan.

Ông thừa sự rộng lớn

Tế độ sanh hoan hỷ

Vì lo khổ tổn hại

Xả ly các chúng sanh

Như người tịnh tín nầy

Thành tựu ruộng phước tốt

Sở hữu trong thế gian

Chẳng loài chúng sanh khác

Thí như bình như ý

Muốn chứa sữa rượu ngon

Tôn trọng lời trời kia

Cho nên sanh cung kính

Cũng như phép vợ mới

Phục vụ không tạm bỏ

Cứu vô lượng chúng sanh

Sau sẽ được xuất ly

Nếu trước mắt tôn trọng

Giữ gìn trên đỉnh đầu

Đặt chúng trong búi tóc

Nhất tâm nên không động

Hoặc đọa ngục A-tỳ

Hoặc nay tạo sẽ tạo

Các pháp độ rộng lớn

Tu hành thiện như thế

Tự ngã làm chủ thể

Nghĩa ngã không thể được

Đối kia tạo tác kia

Không bị mạn sai sử

Hỷ lạc tịnh các căn

Khổ nên nhập phiền não

Do các căn điềm nhiên

Làm phương hóa độ kia

Chúng sanh nếu thọ khổ

Toàn thân như hầm lửa

Đối các ý vui dục

Có phương tiện thương xót

Thương các người tạo khổ

Nên Ta cầu khổ ấy

Nếu nhẫn chịu mệt mỏi

Như tội phải sám hối

Nếu ở chỗ Thế Tôn

Đầu chân đều tán hoại

Ta xả các thế gian

Vì thừa sự Như Lai

Ta tạo các chúng sanh

Thương xót không nghi hoặc

Thấy những người như vậy

Do đâu không tôn kính!

Ta gần việc Như Lai

Chí thành nơi tự lợi

Vì trừ khổ thế gian

Nên con trì tịnh giới

Nếu có người cang cường

Phá hoại nơi đại chúng

Nguyện thường thấy chúng sanh

Khiến không thể tạo tác

Lại nếu chúng cang cường

Mỗi mỗi như lực vua

Huống không oai như vậy

Sao dụng hình phạt ác?

Nếu gặp kẻ bạo chúa

Trị quan và ngục tốt

Lực tâm hành thương xót

Cứu tế các quần sanh

Thì chỗ nào sân nộ?

Thà đồng khổ địa ngục!

Nếu não bức chúng sanh

Tạo đây cũng thọ nhận

Đại hỷ chỗ nào thí?

Há đạt được chánh giác

Nếu chúng sanh vui vẻ

Tạo đây cũng thọ nhận

Ông sau sẽ làm Phật

Độ chúng sanh thoát khổ

Sao gọi không ngừng quán?

Hiện trụ xưng tán người

Thân thanh tịnh trang nghiêm

Và tuổi thọ lâu dài

Đến đạt nhẫn sanh tử

Diệu lạc của luân vương

Nếu tâm từ cúng dường

Gọi thân chúng sanh lớn

Lấy phước báo của Phật

Làm thân lớn Như Lai.

Luận nói: Tu quán tâm từ, là như kinh Nguyệt Đăng nói: "Cho đến cúng dường vô lượng vô số trăm ngàn vạn ức các cõi Phật không thể tính lường, như vậy cũng không bằng đem tâm từ thứ tự cung kính cúng dường thường được xa lìa cao ngạo và tác ý không như lý".

Luận nói: Người nhất tâm hiểu rõ sự việc nầy thì như kinh Bảo Vân nói: "Thiện nam tử! Sao gọi là Bồ-tát không tác ý như lý? Vì Bồ- tát nầy một mình ở xứ nhàn tĩnh, trụ không tạp loạn và phát tâm như vầy: "Ta nhờ ở xứ nhàn tịnh, trụ chỗ không tạp loạn v.v… nên chỉ có ta mới có thể thuận theo pháp luật của Như Lai. Đây gọi là Bồ-tát không như lý tác ý". Kinh kia lại nói: "Bồ-tát khi khởi tinh tấn không chống lại sự giáo hối, nghĩa là không tự khoe khoang đức của mình, cũng không khinh miệt người khác. Như vậy gọi là phát sanh thiện tuệ. Tuy nhiên, đối với sự tu tập của mình, cũng cầu mong sự giáo huấn của người khác. Như vậy gọi là Bồ-tát được tinh tấn, khiêm nhường".

Luận nói: Đã lược nói sự hộ trì thọ dụng phước rồi, nếu hồi hướng về Bồ-đề thì như kinh Vô Tận Ý nói: "Phật bảo: Xá-lợi-tử! Nếu người dùng chút ít thiện căn hồi hướng về Bồ-đề cho đến ngồi ở Bồ-đề đạo tràng, quyết không tan mất. Thí như một giọt nước rơi vào trong biển lớn cho đến kiếp trụ vô biên cõi vô biên cuối cùng cũng không tan mất".