SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

- Nếu có bắt ta, ta sẽ cho họ nhiều của cải. Hoặc có đại nhân thân tình; dựa thế vua, hoặc đại thần; người ấy nghĩ: - Nếu có bắt ta, vua và đại thần sẽ giúp ta. Hoặc đến phương xa làm giặc rồi trở về. Đó là năm. Cũng vậy, Tỳ-kheo phá giới có năm pháp suốt đời tạo ra nhiều tội, không sớm bị người cử tội: Hoặc trụ chỗ vô định, có bạn đãng. Hoặc đa văn. Hoặc nghe có thể nhớ giữ; có đa văn như vậy, lời nói khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đều thiện, có văn có nghĩa, nói đầy đủ tịnh hạnh; ở trong pháp như vậy có thể nhớ giữ, có thể thiện tâm tư duy thâm nhập chánh kiến. Hoặc có thể đặng y phục, ẩm thực, ngọa cụ, thuốc men; Tỳ-kheo ấy nghĩ: - Nếu có cử tội ta, ta sẽ cho vật dụng. Hoặc có đại nhân là chỗ thân tình, Thượng tọa hay thứ tọa; Tỳ-kheo ấy nghĩ: - Nếu có cử tội ta, thượng tọa thứ tọa sẽ giúp ta. Hoặc trụ nơi hoang vắng mà đến đại gia cầu xin lợi dưỡng. Đó là năm pháp, mà Tỳ-kheo phá giới suốt đời tạo ra nhiều tội lỗi, nhưng không sớm bị người cử tội.

194. Có năm sự ngăn thuyết giới phi pháp: ngăn bằng Ba-la-di vô căn, Tăng-già-bà-thi-sa vô căn, Ba-dật-đề vô căn, Ba-la-đề-đề-xá-ni vô căn, Đột-kiết-la vô căn. Đó là năm.

195. Có năm như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

196. Có năm sự rút thăm phi pháp: không rõ đoán sự mà nhận thẻ, không đồng ý mà nhận thẻ, không có thiện Tỳ-kheo mà nhận thẻ, phi pháp biệt chúng nhận thẻ. Đó là năm.

197. Có năm như pháp rút thăm (ngược với câu trên).

198. Có năm sự im lặng phi pháp, có năm sự im lặng như pháp, có năm sự hòa hợp như pháp (như trong - Kiền độ linh tinh" đã nói). 519

Có năm pháp xả khí (như trong - Kiền độ Câu-thiểm-di" nói). 520

199. Bấy giờ Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

- Các ngươi chớ nên lúc nào cũng cử tội Tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Người cử tội Tỳ-kheo khác, thân oai nghi không thanh tịnh mà cử tội người thì khiến người ấy nói: - Thưa Trưởng lão, trước tiên nên tự làm cho bản thân thanh tịnh đã. Ưu-ba-ly, nếu thân oai nghi thanh tịnh mà cử tội người thì không khiến người ấy nói như vậy.

Lời nói không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh cũng như vậy.

- Lại nữa, Ưu-ba-ly, nếu kẻ ít nghe, không biết Tu-đa-la mà cử tội người khác, thì khiến người ấy nói: - Thưa Trưởng lão, việc này thế nào? Điều này có nghĩa gì? Người cử tội không thể phân biệt để trả lời thì khiến vị kia liền nói: - Thưa Trưởng lão, trước hết nên tụng Tu-đa- la đã, sau đó sẽ biết. Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo đa văn tụng Tu-đa-la thì không khiến người ấy nói như vậy.

- Lại nữa, Ưu-ba-ly, Tỳ-kheo ít nghe, không tụng tỳ-ni mà cử tội vị kia, thì khiến người ấy nói: - Thưa Trưởng lão, đây là nói về cái gì? Nhân đâu mà phát khởi? Nếu không thể nói chỗ phát khởi, thì khiến vị kia liền nói: - Thưa Trưởng lão, trước hết nên tụng tập tỳ-ni. Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo đa văn, tụng tập tỳ-ni mà cử tội người, không khiến người ấy nói như vậy.

- Ưu-ba-ly, Tỳ-kheo có năm pháp như vậy, nên đúng thời như pháp cử tội vị kia.

Khi ấy Ưu-ba-ly tin ưa hoan hỷ thọ trì.

200. Đức Thế Tôn ở trong rừng Nhuy-la, nước Ca-lăng-già. Bấy giờ Trưởng lão Ba-ma-na đến chỗ Đức Thế Tôn đầu mặt đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch Đức Thế Tôn:

- Kính bạch Đại đức, do nhân duyên gì sau khi Đức Như Lai diệt độ, chánh pháp nhanh chóng diệt, không tồn tại lâu dài? Lại do nhân duyên gì chánh pháp không diệt mà được tồn tại lâu dài?

Đức Phật bảo Ba-ma-na:

- Sau khi Như Lai diệt độ, Tỳ-kheo không tôn kính Phật, Pháp, Tăng và giới định. Do nhân duyên này mà chánh pháp nhanh chóng diệt độ, không tồn tại lâu dài. Ba-ma-na, sau khi Như Lai diệt độ, nếu có Tỳ-kheo tôn kính Phật, Pháp, Tăng và giới định, thì do nhân duyên này chánh pháp không diệt, đặng tồn tại lâu dài.

Đức Thế Tôn ở trong vườn của vua, nước Kim-tỳ-la. Bấy giờ Trưởng lão Kim-tỳ-la đến chỗ Đức Thế Tôn, đầu mặt đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, bạch Đức Thế Tôn:

- Do nhân duyên gì sau khi Như Lai diệt độ chánh pháp nhanh chóng diệt, không tồn tại lâu dài? (hỏi đáp đều như trước không khác).

201. Bấy giờ, có Tỳ-kheo nọ đến chỗ Đức Phật đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:

- Bạch Đại đức, vì nhân duyên gì chánh pháp nhanh chóng diệt mà không tồn tại lâu dài?

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

- Nếu Tỳ-kheo xuất gia trong pháp luật, không chí tâm vì người nói pháp; cũng không chí tâm nghe pháp nhớ giữ; giả sử có kiên trì mà không thể tư duy nghĩa thú; vị kia không biết nghĩa, không thể như pháp tu hành; không thể tự lợi, cũng không lợi người.

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

Vì những nhân duyên như vậy khiến cho chánh pháp nhanh chóng diệt, mà không tồn tại lâu dài.

- Bạch Đại đức, lại nữa, do nhân duyên gì khiến chánh pháp tồn tại lâu dài, mà không nhanh chóng tiêu diệt? (ngược với câu trên).

202. Khi ấy, có Tỳ-kheo khác đến chỗ Đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, thưa:

- Lành thay, Đại đức, vì con lược nói pháp. Con sẽ ở riêng một chỗ, siêng năng tinh tấn tu hành, không phóng dật.

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

- Nếu ngươi biết thế pháp không thể xuất ly, hoặc biết có ái không thể vượt qua, hoặc biết có dục không được vô dục, hoặc biết có kết không thể vô kết, hoặc biết thân cận sinh tử không được không thân cận. Ngươi Tỳ-kheo quyết định nên biết, đây là phi pháp phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy.

- Này Tỳ-kheo, ngươi biết pháp này là xuất ly, chẳng phải thế pháp, là vượt qua chẳng phải pháp ái, là ly dục chẳng phải có dục, là vô kết chẳng phải có kết, là không thân cận sinh tử chẳng phải thân cận.

- Này Tỳ-kheo, ngươi nên quyết định biết pháp này là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy.

Tỳ-kheo kia nghe Đức Thế Tôn lược nói lời giáo thọ, liền ở riêng một chỗ khuất, siêng năng tinh tấn, không phóng dật. Đầu đêm cuối đêm tỉnh ý tư duy nhất tâm tu tập đạo phẩm, do lòng tin ưa xuất gia hành đạo, không bao lâu, hiện thế chứng đắc A-la-hán, - sự sinh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sinh nữa. Tỳ-kheo kia tự biết đắc A-la-hán.

Đức Phật nói pháp như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe, tin ưa hoan hỷ thọ trì.

203. Bấy giờ, có Tỳ-kheo nọ đến chỗ Đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật:

- Lành thay, Đại đức, vì con lược nói pháp. Con sẽ ở một mình nơi chỗ khuất, siêng năng tinh tấn tu tập, không phóng dật.

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

- Nếu ngươi biết có pháp khiến nhiều dục, không khiến ít dục, khiến vô yểm không tri túc, khiến khó bảo hộ, không dễ bảo hộ, khiến khó nuôi dưỡng, không dễ nuôi dưỡng, khiến ngu si không trí tuệ. Này Tỳ-kheo, ngươi nên biết pháp như vậy là phi pháp, phi tỳ-ni, chẳng phải là lời dạy của Đức Phật.

- Nếu Tỳ-kheo biết có pháp khiến thiểu dục không đa dục, khiến tri túc không vô yểm, khiến dễ bảo hộ không khó bảo hộ, khiến dễ nuôi dưỡng không khó nuôi dưỡng, khiến có trí tuệ không ngu si. Này Tỳ- kheo, ngươi nên quyết định và biết pháp này là tỳ-ni, là lời Phật dạy.

Tỳ-kheo kia sau khi nghe Đức Phật lược nói rồi, liền ở riêng chỗ khuất tư duy như trên đã nói. 521

204. Bấy giờ, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la 522 nào mà Ta cho phép, các ngươi nên làm như vậy. 523 Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện- xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta không cho phép, thì các ngươi không được tùy thuận, nên chê trách. Hãy làm như vậy. Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác-xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta ngăn cản, thì các ngươi không nên làm. Những ba-đà-xá, a-nậu ba-đà-xá, tiện-xà-na, a-nậu-tiện-xà-na, ác- xoa-la, a-nậu-ác-xoa-la nào mà Ta không ngăn cản, các ngươi nên tuỳ thuận, không nên chê trách.

205. Bấy giờ, Xá-lợi-phất cùng với năm trăm Tỳ-kheo, Tỳ-kheo- ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng với năm trăm Tỳ-kheo-ni; A-nan-phân- đề 524 cùng với năm trăm Ưu-bà-tắc; Tỳ-xá-khư Mẫu 525 cùng với năm trăm Ưu-bà-di, như trong kiền độ Câu-thiểm-di 526 đã nói.

Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

206. Tỳ-kheo đến trong Tăng, trước hết phải có năm pháp: nên đến với từ tâm, nên tự ti xem mình như cái khăn lau bụi, nên khéo léo biết việc ngồi việc đứng, nếu thấy Thượng tọa thì không được ngồi yên, nếu thấy hạ tọa thì không được đứng dậy. Tỳ-kheo đến trong Tăng không được bàn nói chuyện của thế tục, nên tự nói pháp, hay thỉnh người nói pháp, nếu thấy trong Tăng có sự việc bất khả, tâm không nhịn yên, thì nên im lặng. Tại sao vậy? Sợ tăng phân hóa. Tỳ-kheo trước hết phải có năm pháp này, sau đó mới đến trong Tăng.

207. Này Xá-lợi-phất, có năm pháp này Tỳ-kheo ở trong Tăng không được nói.

Lại có năm pháp ở trong Tăng nên nói. Ở đây có sáu pháp 527 như trên đã nói trong pháp tự tổn giảm.

208. Có năm pháp để cử tội người khác: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, khéo léo việc nói năng, có ức niệm, có trí tuệ. Đó là năm.

Có năm pháp nên cử tội người khác: có tâm từ bi, vì muốn lợi ích, khiến tăng trưởng, khiến sám hối, thanh tịnh. Có năm pháp như vậy nên cử tội người.

Muốn cử tội người nên có năm pháp, như đã nói ở trên trong - Kiền độ Ngăn. 528

209. Có năm cử tội phi pháp: phi thời chứ không phải đúng thời, không thật chư không phải như thật, tổn giảm chứ không lợi ích, thô lỗ chứ không nhu hòa, sân nhuế chứ không từ tâm. Đó là năm.

210. Có năm cử tội như pháp: (ngược với câu trên).

Bất thiện, thiện; phi tỳ-ni, tỳ-ni; thế gian, xuất thế gian; tổn giảm, lợi ích; cũng nói như vậy.

Có năm câu, không có câu thứ ba: thời cùng phi thời, câu này không có câu thứ ba. Thật cùng không thật, câu này không có câu thứ ba. Tổn giảm với có lợi ích, câu này không có câu thứ ba. Thô lỗ với nhu hòa, câu này không có câu thứ ba. Sân nhuế với từ tâm, câu này không có câu thứ ba. Đó là năm câu không có câu thứ ba.

211. Nói năm lời xả giới: - Tôi xả Phật, xả Pháp, xả Tăng, xả Hòa Thượng, xả đồng Hòa Thượng. Cứ mỗi năm lời như vậy làm thành một hạng mục, cho đến - ...phi Sa-môn Thích tử. 529

212. Đức Như Lai ra đời thấy có sự lỗi lầm nên vì năm nghĩa lợi mà chế giới cho các Tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an lạc, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ tin rồi tăng trưởng. 530 Đó là năm. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy.

213. Đức Như Lai ra đời thấy các Tỳ-kheo có sự lỗi lầm nên vì năm nghĩa lợi mà chế yết-ma ha trách cho các Tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an vui, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ tin rồi Tăng trưởng. Đó là năm. Cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài.

Mỗi năm pháp làm thành một hạng mục cũng như vậy. Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy. 531

VI. SÁU PHÁP

1. Có sáu phi pháp ngăn nói giới, ngăn phá giới vô căn, tác hay bất tác, 532 phá kiến; phá oai nghi cũng như vậy. Đó là sáu.

Có sáu như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

2. Có sáu pháp nên sai giáo thọ Tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni, có khả năng về ngôn ngữ, luận biện nghĩa cú rõ ràng, không vì Phật xuất gia mà phạm trọng tội, hai mươi hay hơn hai mươi hạ. Đó là sáu pháp nên sai giáo thọ Tỳ- kheo-ni.

3. Tỳ-kheo đặt nghi vấn cho Tỳ-kheo bằng sáu pháp: hoặc tính tuổi đời, hoặc tính tuổi hạ, hoặc dùng tính thọ đại giới, hoặc nghiệm yết-ma, hoặc phạm, hoặc y trên pháp. Đó là sáu.

4. Có sáu chỗ phát sinh sự phạm: 533 hoặc có phạm do thân khởi chẳng phải tâm hay miệng, hoặc có phạm khởi nơi miệng không do thân hay tâm, hoặc có phạm từ thân và miệng khởi không do tâm, hoặc có phạm từ thân và tâm khởi chẳng phải do miệng, hoặc có phạm khởi từ miệng và tâm chẳng phải do thân, hoặc có phạm từ thân, miệng và tâm khởi. Đó là sáu.

5. Có sáu gốc rễ của đấu tranh, như trong A-hàm 534 đã nói.

6. Có sáu trường hợp ăn trộm phạm Ba-la-di: tự mình lấy, hoặc chỉ thị lấy, sai phái người đi lấy, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. 535 Đó là sáu.

7. Lại có sáu (trường hợp khác): với tưởng chẳng phải của mình, ý tưởng không tạm lấy, ý tưởng chẳng phải thân tình, trọng vật, với tâm trộm, dời khỏi chỗ cũ. Đó là sáu.

VI. BẢY PHÁP

1. Có bảy phi pháp ngăn thuyết giới: ngăn bằng Ba-la-di vô căn, cho đến ác thuyết vô căn. 536 Đó là bảy.

2. Có bảy tụ phạm: 537 Ba-la-di cho đến ác thuyết. Đó là bảy.

3. Có bảy loại tinh: sắc đỏ, cho đến sắc lạc tương. 538 Đó là bảy.

4. Có bảy diệt tránh, như trên, trong văn giới đã nói. 539

5. Có bảy pháp gọi là trì luật: biết phạm, biết không phạm, biết nhẹ, biết nặng, biết hữu dư, biết vô dư, rộng tụng hai bộ tỳ-ni. Đó là bảy.

6. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: rộng tụng tỳ-ni. Đó là bảy.

7. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: trụ tỳ- ni không lay không động. Đó là bảy.

8. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: khéo hay diệt tránh sự. Đó là bảy.

9. Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như. Pháp thứ bảy: tự nhớ biết các đời sống trước, với đủ các hình thức khác nhau. 540 Đó là bảy.

Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: bằng thiên nhãn thấy chúng sinh chết đây sinh kia làm một câu mẫu. Đó là bảy.

Lại có bảy: sáu pháp đầu đồng như trước. Pháp thứ bảy: bằng lậu tận được vô lậu, tâm giải thoát, huệ giải thoát, hiện đời này được quả chứng, - sự sinh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã xong, quyết không còn tái sinh nữa.. Đó là bảy.

10. Không cung kính có bảy: không kính Phật, Pháp, Tăng, giới, định, phụ mẫu và thiện pháp. Đó là bảy.

11. Cung kính có bảy (ngược với câu trên).

12. Xả giới có bảy lời: - Tôi xả Phật, Pháp, Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê. Đó là bảy. Cho đến... phi Sa-môn Thích tử cũng như vậy. 541

13. Do bảy nghĩa mà Đức Như Lai ra đời vì các Tỳ-kheo chế giới: nhiếp thủ đối với Tăng, khiến Tăng hoan hỷ, khiến Tăng an vui, khiến kẻ không tin thì tin, kẻ đã tin tăng trưởng, kẻ khó điều khiến điều, người tàm quý được yên vui. Đó là bảy. Cũng vậy: mỗi bảy pháp làm thành một hạng mục, cho đến - chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy. 542

14. Do bảy nghĩa mà Đức Như Lai ra đời vì các Tỳ-kheo chế yết ma ha trách: từ - nhiếp thủ đối với Tăng, cứ mỗi bảy pháp làm thành hạng mục, cho đến - chánh pháp tồn tại lâu dài cũng như vậy. 543 Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy, cũng như yết-ma ha trách làm thành hạng mục.

VIII. TÁM PHÁP

1. Có tám sự ngăn thuyết giới một cách phi pháp; ngăn bằng phá giới vô căn, tác hay bất tác; phá kiến vô căn, tác bất hay tác; phá oai nghi vô căn, tác bất hay tác, phá chánh mạng vô căn, tác hay bất tác. 544 Đó là tám.

2. Có tám như pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

3. Có tám pháp nên sai giáo thọ Tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới; đa văn; tụng hai bộ giới tỳ-ni; có khả năng ngôn ngữ luận; biện nghĩa câu chữ rõ ràng, từ đại tánh xuất gia như sát-lợi, Bà-la- môn, cư sĩ; hình mạo đoan chánh; không vì Phật xuất gia mà phạm trọng tội; hai mươi hay hơn hai mươi hạ. Đó là tám.

4. Có tám pháp không thể vượt qua, 545 như trong - Kiền độ Tỳ- kheo-ni đã nói.

5. Bạch y có tám pháp nên tác pháp úp bát: 546 mạ báng Tỳ-kheo, làm cho (Tỳ-kheo) thiệt hại, không làm cho lợi ích, làm cho (Tỳ-kheo) không có trú xứ, làm cho Tỳ-kheo đấu loạn nhau, trước Tỳ-kheo mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Đó là tám.

6. Tỳ-kheo có tám pháp khiến bạch y không tin: mạ báng bạch y, gây thiệt hai (cho bạch y), là mất lợi ích (của bạch y), làm cho (bạch

y) không có chỗ ở, làm cho bạch y đấu loạn nhau, trước bạch y mà hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Đó là tám. Tỳ-kheo có tám pháp như vậy nên trao cho pháp yết-ma ngăn không đến nhà bạch y, như trên đã nói.

7. Có tám pháp nên sai làm bạn người sai phái: có khả năng nghe, có khả năng nói, tự mình hiểu rõ, khiến người hiểu rõ, có khả năng ghi nhận, có khả năng ghi nhớ không mất, biết tốt xấu, nói ý nghĩa lý thú. Đó là tám.

8. Bấy giờ Đức Thế Tôn ở bên ao Già-già tại thành Chiêm-bà. Ngày mười lăm có trăng, là ngày thuyết giới, Ngài ngồi chỗ đất trống cùng chúng Tăng đông đủ xoay quanh bốn bên. Khi ấy, có Tỳ-kheo bằng kiến, văn, nghi mà cử tội Tỳ-kheo kia. Khi bị cử tội, Tỳ-kheo kia liền dùng dư ngữ (nói quanh) để trả lời. 547 Do đó có sự sân hận nổi lên. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nên thẩm định hỏi người kia. Người kia ở trong Phật pháp chẳng có ích gì, 548 không tăng trưởng gì. Giống như người nông phu làm ruộng lúa, cỏ dại mọc lẩn với lúa. Lúa và cỏ dại giống nhau không khác, nhưng nó làm hại lúa. Cho đến khi trổ bông, kết hạt, mới biết nó không phải là lúa. Biết nó không phải là lúa rồi, phải nhanh chóng nhổ trừ tận gốc. Tại sao vậy? Vì sợ nó làm hại lúa. Tỳ-kheo cũng như vậy. Có ác Tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện Tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết loại cỏ dại, khác với Tỳ-kheo. Đã biết là khác rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi. Tại sao vậy? Sợ nó làm phương hại thiện Tỳ- kheo.

- Thí như người nông phu sẩy thóc, đón chiều gió mà rê đi thóc lép, giữ lại thóc tốt. Tại sao vậy? Vì sợ nó làm xấu lúa tốt. Cũng vậy, ác Tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện Tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết là loại thóc lép, cỏ rác, trong Tỳ-kheo. Biết rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi.

- Giống như có người cần cây để làm lan can giếng. Người ấy ra khỏi thành, cầm búa vào rừng, gõ khắp hết các loại cây. Cây nào có ruột chắc thật thì âm thanh chắc thật. Cây nào bộng ruột thì âm thanh rỗng như tiếng ghè vỡ. Nhưng cây rỗng ruột ấy có gốc, thân, nhánh lá giống như cây chắc ruột không khác. Chỉ khi nào gõ vào mới biết bên trong trống rỗng. Biết nó rỗng ruột rồi, thì chặt bỏ nhánh lá, róc bỏ những chỗ thô kệch, sau đó mới đẽo chuốt làm cho trơn nhẵn cả trong lẫn ngoài, đem dùng rào giếng. Cũng vậy, ác Tỳ-kheo tới lui, đứng ngồi, nhiếp trì y bát như thiện Tỳ-kheo không khác, chừng nào mà chưa bị phát hiện tội. Khi tội đã phát hiện rồi, mới biết là loại thóc lép, cỏ rác, cây rỗng ruột giữa các Tỳ-kheo. Đã biết là khác rồi, nên hoà hiệp chúng mà diệt tẫn nó đi. Tại sao vậy? Sợ nó làm phương hại thiện Tỳ-kheo.

Đức Phật nói kệ:

Sống chung, biết tánh hạnh

Ganh tị, ưa sân hận

Giữa chúng, nói lời hay

Chỗ khuất làm phi pháp.

Phương tiện bày vọng ngữ

Kẻ sáng hay giác tri

Cỏ dại nên trừ bỏ

Cho đến cây bộng ruột.

Tự nói là Sa-môn

Hư vọng nên diệt tẫn

Đã tác diệt tẫn rồi

Đuổi người ác, phi pháp.

Người thanh tịnh sống chung

Nên biết là sáng chói

Hòa hợp cùng diệt tẫn

Hòa hợp dứt gốc khổ.

Đức Phật dạy như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ tin ưa thọ trì.

8. Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nay Ta nói cho các ngươi về tám thứ ngựa dữ và tám hạng người dữ. 549 Các ngươi lắng nghe! Những gì là tám? Hoặc có ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn khiến cho nó chạy tới, nó lại gặc đầu dậm chân không chịu đi. Hoặc có thứ ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựa vào hai bên cây gọng mà không bước tới. Hoặc có thứ ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại lộn nhào ngã xuống đất làm cho đầu gối bị thương, lại gãy gọng xe. Hoặc có thứ ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại bước lui chứ không đi tới. Lại có thứ ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại chạy ra ngoài đường làm cho hỏng bánh xe, gãy trục. Lại có loại ngựa dữ, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó không sợ người cầm cương, cũng không sợ roi, mà cố nhai cái hàm sắt, chạy lung tung không có cách nào ngăn chận. Lại có loại ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựng hai chân trước lên, đứng như người, phun nước bọt ra. Hoặc có loại ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại ngồi hay nằm xuống. Đó là tám thứ ngựa dữ.

- Tám hạng người ác là những gì? Hoặc có Tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lại nói: - Tôi không nhớ, tôi không nhớ. Cũng như con ngựa dữ khi tra dàm dùng roi muốn nói đi tới mà lại gặc dậm chân không đi. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ- kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia không nói phạm, không nói không phạm, mà ngồi trơ im lặng. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại dựa hai bên gọng xe không chạy tới. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ-kheo bằng kiến văn nghi cử tội vị kia. Vị kia nói như sau: - Trưởng lão cũng phạm tội thì làm sao cử tội người khác? Cũng như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại lộn nhào ngã xuống đất, làm cho đầu gối bị thương lại gãy gọng xe. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lại nói:

- Trưởng lão si mê, cần phải được dạy, lại muốn dạy tôi. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại đi lui. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ-kheo dùng kiến văn nghi cử tội vị kia, vị kia lại nói chuyện khác để trả lời nên sinh ra sân nhuế. Cũng như con ngựa dữ kia khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà lại chạy ra ngoài đường làm cho gãy trục, hư bánh xe. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ- kheo kia không sợ chúng Tăng cũng không sợ phạm, không nhận sự cử tội, bèn lấy tọa cụ để trên vai ra đi, không thể quở trách hay ngăn cấm được. Như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới mà nó không sợ người cầm cương, cũng không sợ roi, cắn cái hàm sắt vụt chạy không thể cấm ngăn được. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia lật ngược y uất-đa-la-tăng, giữa chúng Tăng đưa tay lên nói: - Các thầy muốn dạy tôi sao? Cũng như con ngựa dữ kia khi tra khi dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại đứng hai chân trước lên như người, phun nước bọt ra. Ta nói người này cũng như vậy. Hoặc có Tỳ-kheo Hoặc có Tỳ-kheo bằng kiến văn nghi mà cử tội vị kia. Tỳ-kheo kia nói: - Trưởng lão không cho tôi y bát, ngọa cụ, thuốc men, thì tại sao lại dạy tôi? Nói xong liền xả giới, chọn con đường dưới, 550 đến chỗ các Tỳ-kheo nói: - Đại đức, tôi đã thôi tu, ngài vừa ý lắm phải không? Cũng như con ngựa dữ kia, khi tra dàm dùng roi muốn nó chạy tới, nó lại ngồi hay nằm xuống. Ta nói người này cũng lại như vậy. Đó là tám hạng người ác.

- Ta đã nói về tám thứ ngựa dữ và tám loại người dữ rồi, như điều Thế Tôn cần làm vì từ mẫn đối với các đệ tử, Ta đã nói đầy đủ cả rồi. Nay các thầy hãy đến trụ nơi trống vắng, dưới gốc cây, tu tập thiền định, đừng phóng dật để rồi sau này phải hối hận. Đây là lời răn dạy của ta.

Đức Phật dạy như vậy. Các Tỳ-kheo sau khi nghe, hoan hỷ, tin ưa thọ trì.

9. Bấy giờ, đức Thế tôi ở tại nước Câu-tát-la, cùng với một ngàn hai trăm năm năm mươi Tỳ-kheo, du hành trong nhân gian. Giữa đường thấy có một đám lửa cháy lớn. Thấy vậy, Đức Phật đến bên đường, dưới một gốc cây, trải chỗ ngồi ngồi, bảo các Tỳ-kheo: 551

- Các ngươi thấy đám lửa lớn đang cháy kia không?

Nếu người nào ôm lấy ngọn lửa kia thì liền sẽ bị đốt cháy tiêu hết da thịt, xương cốt. Lại có người ôm lấy sát lợi nữ, Bà-la-môn nữ, tỳ-xá nữ, thủ-đà-la nữ, vuốt ve và hôn. Hai việc làm trên, việc nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật

- Bạch Đại đức, nếu ôm lấy sát lợi nữ, v.v.. vuốt ve và hôn; việc này tốt hơn. Vì sao vậy? Vì nếu ôm lấy lửa thì liền sẽ bị cháy tiêu hết da thịt, gân cốt, bị đại khổ thống không thể chịu nổi!

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nay Ta nói với các ngươi, thà là ôm lấy lửa kia để rồi bị cháy hết da thịt, gân cốt, thì việc này vẫn là điều tốt hơn. Tại sao vậy? Vì không do nhân này mà đọa ác đạo. Còn nếu chẳng phải Sa-môn mà tự nói là Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, tự nói là tịnh hạnh, phá giới làm điều ác, hoàn toàn không trì giới, oai nghi, tà kiến, nơi chỗ khuất kín làm điều tội lỗi. Bên trong trống rỗng, hư nát, bên ngoài hiện ra là hoàn thiện. Vì ăn đồ ăn của tín thí mà không tiêu được nên phải đọa vào ba đường ác, thọ khổ lâu dài. Cho nên các ngươi cần phải trì tịnh giới mới ăn của người tín thí; dùng các thứ cần thiết như y phục, ngọa cụ, thuốc men, mới có thể khiến cho tín thí được đại quả báo, và mục đích của người xuất gia làm Sa-môn cũng được thành tựu.

- Này các Tỳ-kheo, các ngươi nên cầm cây kích đốt nóng chích vào chân, hay là nhận sự lễ bái dưới chân của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ? Hai việc như vậy, việc nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Nên nhận sự lễ bái dưới chân của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ. Tại sao vậy? Vì dùng cây kích đốt nóng chích vào chân phải chịu sự đại thống khổ!

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nay Ta bảo các ngươi, thà dùng cây kích nóng chích vào thân còn hơn. Tại sao vậy? Vì không do nhân này mà đọa vào ba đường ác. Nếu chẳng phải Sa-môn mà tự nói là Sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, tự nói là tịnh hạnh, phá giới làm điều ác, hoàn toàn không trì giới, oai nghi, tà kiến, nơi chỗ khuất kín làm điều tội lỗi. Bên trong trống rỗng, hư nát, bên ngoài hiện ra là hoàn thiện. Vì ăn đồ ăn của tín thí mà không tiêu được nên phải đọa vào ba đường ác, thọ khổ lâu dài. Cho nên các ngươi cần phải trì tịnh giới mới ăn của người tín thí; dùng các thứ cần thiết như y phục, ngọa cụ, thuốc men, mới có thể khiến cho tín thí được đại quả báo, và mục đích của người xuất gia làm Sa-môn cũng được thành tựu.

- Này các Tỳ-kheo, nên tự cầm búa nóng chém vào thân vào đầu mình, hay là nhận bàn tay của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ vuốt ve thân thể? hai việc này việc nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Đại đức, nên nhận bàn tay của thiện nam tử, thiện nữ nhân có tâm tín mộ vuốt ve thân thể. Tại sao vậy? Vì cầm búa nóng chém vào thân vào đầu phải thọ đại khổ thống!

- Này các Tỳ-kheo, nay Ta bảo các ngươi nên cầm búa nóng chém vào thân vào đầu, việc này mới là tốt hơn. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà đọa vào ba đường ác. Còn lại, văn cú như trên đã nói.

- Này các Tỳ-kheo, các ngươi nên lấy sắt nóng làm y để đốt cháy hết thân này, hay là nhận mặc các loại y tốt của thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ? Hai việc này việc nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Đại đức, nên nhận các loại y tốt. Tại sao vậy? Vì loại y bằng sắt nóng kia đốt cháy thân hình, phải chịu đại khổ thống!

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nay ta bảo các ngươi là nên nhận lấy y bằng sắt nóng kia để đốt cháy thân hình. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên ấy mà đọa vào ba đường ác. Còn lại, văn cú như trên đã nói.

- Này các Tỳ-kheo, nên nuốt hoàn sắt nóng cháy cả ngũ tạng rồi tuôn tháo ra ngoài, hay là nhận thức ăn cúng dường của kẻ thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ? Hai việc này việc nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo thưa:

- Nên nhận thức ăn cúng dường kia. Tại sao vậy? Nuốt hoàn sắt nóng kia phải chịu đại khổ thống! Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nay ta bảo các ngươi, thà là nuốt hoàn sắt nóng. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà không đọa vào ba đường ác. Còn lại, văn cú như trên đã nói.

Nhận các thứ cháo cũng như vậy.

- Này các Tỳ-kheo, nên nằm trên giường sắt nóng để tự đốt cháy hết thân hình, hay là nhận các loại giường tốt, ngọa cụ tốt của thiện nam tử thiện nữ nhân tín mộ để ngồi nằm? Hai việc này điều nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Nên nhận các thứ giường, ngọa cụ tốt kia. Tại sao vậy? Vì ngồi nằm trên giường sắt nóng tự đốt cháy thân hình thọ đại khổ thống!

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Nay ta bảo các ngươi, thà nhận giường, tọa cụ bằng sắt nóng kia để tự đốt cháy thân hình. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà đọa vào ba đường ác. Còn lại, văn cú như trên đã nói.

- Này các Tỳ-kheo, nên ở trong nhà bằng sắt nóng để thân hình bị đốt cháy, hay là nhận phòng nhà của thiện nam tử, thiện nữ nhân tín mộ để ngủ nghỉ? Hai việc này điều nào là tốt hơn?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Nên nhận phòng nhà kia để nghỉ ngơi. Tại sao vậy? Vì ở trong phòng nhà bằng sắt nóng sẽ bị thiêu đốt thân hình thọ đại thống khổ!

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Thà ở trong nhà sắt nóng kia để tự đốt cháy thân hình. Tại sao vậy? Vì không do nhân duyên này mà đọa vào ba đường ác. Ngoài ra như trên đã nói.

Khi Đức Thế Tôn nói những lời này, có sáu mươi vị Tỳ-kheo máu tuôn ra từ lỗ chân lông nơi mặt; sáu mươi vị Tỳ-kheo xả giới thôi tu; sáu mươi vị Tỳ-kheo đặng tâm vô lậu giải thoát; số đông Tỳ-kheo viễn trần ly cấu, đặng con mắt pháp thanh tịnh.

IX. CHÍN PHÁP

1. Nhà bạch y có chín pháp, chưa làm đàn-việt thì không được làm. Đến nhà đó, (Tỳ-kheo) không được ngồi. Chín pháp gì? Thấy Tỳ- kheo không hoan hỷ đứng dậy; không hoan hỷ tác lễ; không hoan hỷ mời Tỳ-kheo ngồi; không hoan hỷ khi Tỳ-kheo ngồi; giả sử (Tỳ-kheo) có nói điều gì, người ấy cũng không tín thọ; nếu có y phục ẩm thực, và những thứ mà (Tỳ-kheo) cần dùng, thì khinh mạn Tỳ-kheo nên không cho; hoặc có nhiều mà cho ít; hoặc có thứ tinh tế mà cho thứ thô xấu; hoặc cho mà không có lòng cung kính. Đó là nhà bạch y có chín pháp thì không được đến.

2. Lại có chín pháp chưa làm đàn-việt thì nên làm đàn-việt, đã làm thì (Tỳ-kheo) nên đến và ngồi (ngược nghĩa câu trên).

3. Có chín sự ngăn thuyết giới không như pháp: dẫn bằng chứng sự phá giới vô căn mà ngăn vì tác, ngăn vì bất tác, hay ngăn vì vừa tác vừa bất tác; phá kiến, phá oai nghi cũng như vậy. 552 Đó là chín.

4. Có chín như pháp ngăn thuyết giới (ngược nghĩa câu trên).

5. Có chín lời xả giới: - Tôi xả Phật, xả Pháp, xả Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê, xả các phạm hạnh, xả giới. Đó là chín. Cũng vậy, mỗi mỗi chín lời làm thành một hạng mục, cho đến - ... chẳng phải Sa-môn Thích tử cũng như vậy. 553

6. Đức Như Lai ra đời thấy có sự lầm lỗi nên vì chín nghĩa mà chế giới cho các Tỳ-kheo: nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến đoạn hữu lậu vị lai. 554 Đó là chín.

Đức Như Lai ra đời, thấy có sự lỗi lầm nên vì chín lợi nghĩa mà chế yết-ma ha trách cho các Tỳ-kheo: từ nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến đoạn hữu lậu vị lai. Đó là chín.

Cho đến bảy diệt tránh cũng như vậy.

X. MƯỜI PHÁP

1. Có mười thứ y: y câu-xa, y kiếp-bối, y khâm-bạt-la, y sô-ma, y xoa-ma, y xá-nậu, y gai bố, y sí-di-la, y câu-giá-la, y sai-la-ba-ni. 555 Đó là mười thứ y nên nhuộm làm màu y ca-sa để thọ trì.

2. Có mười thứ y phấn tảo: 556 y trâu nhơi, y chuột gặm, y bị cháy, y nguyệt thủy, y sản phu, 557 y thần miếu, y gò mả, y nguyện, y thọ Vương chức, 558 y vãng hoàn. Đó là mười loại y.

3.Có mười sự ngăn thuyết giới phi pháp: không được kể vào trong Ba-la-di; 559 chẳng phải xả giới; không được kể vào trong xả giới; tùy thuận yêu cầu như pháp của Tăng; 560 không trái nghịch yêu cầu như pháp của Tăng; 561 không được kể vào trong sự trái nghịch yêu cầu như pháp của Tăng; phá giới không được thấy, nghe, nghi phá kiến không được thấy, nghe, nghi; phá oai nghi không được thấy, nghe, nghi. 562 Đó là mười.

4. Có mười như pháp ngăn thuyết giới (trái với câu trên).

5. Lại có mười sự ngăn thuyết giới phi pháp: không phạm biên tội, không được kể vào biên tội, không phạm Tỳ-kheo-ni, không được kể vào phạm Tỳ-kheo-ni, không tặc tâm thọ giới, không được kể vào tặc tâm thọ giới, không phá nội ngoại đạo, không được kể vào phá nội ngoại đạo, chẳng phải huỳnh môn, không được kể vào huỳnh môn. 563

Đó là mười.

6. Có mười pháp ngăn thuyết giới (ngược với câu trên).

7. Có mười pháp nên sai giáo thọ Tỳ-kheo-ni: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, rộng tụng hai bộ giới tỳ-ni, có khả năng về ngôn ngữ, biện thuyết rõ ràng, từ đại tánh xuất gia như Sát-lợi Bà-la-môn cư sĩ, hình mạo đoan chánh, Tỳ-kheo-ni cung kính, đủ khả năng vì Tỳ- kheo-ni nói pháp khiến được hoan hỷ, không vì Phật xuất gia, mặc áo ca sa mà phạm trọng tội; hai mươi hay hơn hai mươi hạ. Đó là mười.

8. Bấy giờ, Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

- Các ngươi không được lúc nào cũng cử tội các Tỳ-kheo khác. 564 Tại sao? Nếu thân oai nghi không thanh tịnh mà cử tội Tỳ-kheo khác thì khiến người ấy nói: - Thưa Trưởng lão, trước phải tự mình tịnh thân oai nghi đã. Này Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo thân oai nghi thanh tịnh thì lời nói kia không phát sinh. Lời nói không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh, không đa văn, không rộng tụng hai bộ tỳ-ni cũng như vậy (như trong - năm pháp đã nói).

9. Lại nữa Ưu-ba-ly, nếu muốn cử tội Tỳ-kheo khác thì nên tu tập năm pháp: đúng thời không được phi thời, chân thật không được không chân thật, lợi ích không được tổn giảm, dịu dàng không được thô lỗ, từ tâm không được sân nhuế. Này Ưu-ba-ly, cử tội Tỳ-kheo khác phải có mười pháp này, sau đó mới cử.

10. Có mười sự nhận thẻ phi pháp: 565 không hiểu rõ vấn đề mà nhận thẻ, không cùng với người như pháp mà nhận thẻ, muốn khiến cho người phi pháp nhiều mà nhận thẻ, biết có nhiều người phi pháp mà nhận thẻ, muốn khiến Tăng bị phá mà nhận thẻ, biết Tăng muốn phá mà nhận thẻ, do tiểu tội mà nhận thẻ, không như sự thấy biết mà nhận thẻ, phi pháp nhận thẻ, biệt chúng nhận thẻ. Đó là mười.

11. Có mười sự nhận thẻ như pháp (ngược với câu trên).

12. Đức Như Lai ra đời, thấy có sự lầm lỗi, (1012a1) vì mười nghĩa mà chế giới cho các Tỳ-kheo: từ nhiếp thủ đối với Tăng, cho đến chánh pháp tồn tại lâu dài. 566 Đó là mười.

13. Có mười hạng người không được lễ bái: tự nói phạm biên tội, phạm Tỳ-kheo-ni, thọ giới với tâm giặc, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn, giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, với tâm ác làm thân Phật ra máu. Đó là mười.

14. Tỳ-kheo có mười thứ oai nghi không được lễ bái: khi đại hành, khi tiểu hành, khi khỏa thân, khi cạo tóc, khi nói pháp, khi xỉa răng, khi súc miệng, khi uống, khi ăn, lúc ăn trái cây. Đó là mười.

15. Uống rượu có mười điều mất mát: sắc diện xấu, kém sức khỏe, mắt không sáng, ưa nổi sân, mất của, thêm bệnh, gây đấu tranh, tiếng xấu đồn khắp, không trí tuệ, chết đọa vào địa ngục. Đó là mười.

16. Người xuất gia vào cung vua, đến chỗ của thể nữ, có mười điều tai hại:

Nếu vua đang cùng phu nhân hòa hợp. Khi Tỳ-kheo vào cung đến chỗ thể nữ, phu nhân thấy Tỳ-kheo bèn cười, Tỳ-kheo thấy phu nhân cũng cười. Vua sẽ nghĩ: - Tỳ-kheo hoặc đã làm việc như vậy, hoặc sẽ làm việc như vậy. Đó là tai hại thứ nhất khi người xuất gia vào trong cung vua đến chỗ của thể nữ.

Lại nữa, vua khi say cùng phu nhân hòa hợp, rồi không nhớ; sau phu nhân có thai, vua nghĩ: - Tỳ-kheo tới lui trong cung. Đây là việc làm của Tỳ-kheo. Đó là điều tai hại thứ hai.

Lại nữa, thái tử của vua muốn làm phản giết vua. Vua nghĩ: - Tỳ- kheo tới lui trong cung nội, làm quân sư cho việc này. Đây là Tỳ-kheo xúi dục. Đó là điều tai hại thứ ba.

Lại nữa, điều mật của vua trong cung bị lộ ra ngoài. Vua nghĩ: - Tỳ-kheo này tới lui trong cung nội. Đây là do Tỳ-kheo này truyền đạt. Đó là điều tai hại thứ tư.

Lại nữa, vua mất bảo vật hay tợ bảo vật, nghĩ: - Tỳ-kheo này tới lui trong cung nội của ta. Tỳ-kheo này lấy đi. Đó là điều tai hại thứ năm.

Lại nữa, hoặc vua cất nhắc kẻ thấp kém lên địa vị cao, người ngoài không bằng lòng, nghĩ: - Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của Tỳ-kheo. Đó là điều tai hại thứ sáu.

Lại nữa, vua hạ chức người ở địa vị cao, người ngoài không bằng lòng, nghĩ: - Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của Tỳ-kheo. Đó là điều tai hại thứ bảy.

Lại nữa, hoặc vô sự nhân duyên phi thời mà vua tập hợp bốn bộ binh; người không bằng lòng, nghĩ: - Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của Tỳ-kheo. Đó là điều tai hại thứ tám.

Lại nữa, hoặc vua tập hợp binh nửa đường rồi trở lại, người không bằng lòng nghĩ: - Tỳ-kheo này vào trong cung. Đây là việc làm của Tỳ- kheo. Đó là điều tai hại thứ chín.

Lại nữa, vua đang ở trong chỗ thể nữ, cho xuất voi ngựa tốt, nữ nhân xinh đẹp. (Tỳ-kheo) thấy tâm sinh ái trước, chẳng phải pháp của Tỳ-kheo. Đó là điều tai hại thứ mười.

17. Có mười pháp không được trao đại giới cho người: Không thể dạy đệ tử tăng giới, tăng tâm, tăng huệ học, tăng oai nghi, tăng tịnh hạnh, tăng Ba-la-đề-mộc-xoa học, không thể dạy xả ác kiến, đệ tử không an lạc nơi trú xứ này, không thể dời đến trú xứ khác an lạc, nếu có nghi hối phát sinh không thể như pháp như tỳ-ni để khai giải quyết đoán, không đủ mười hạ. Đó là mười.

18. Có mười pháp nên trao đại giới cho người (ngược nghĩa câu trên).

19. Có mười pháp không được trao đại giới cho người: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, không đa văn, không thể dạy đệ tử A-tỳ- đàm. Tỳ-ni, không thể dạy xả ác kiến trụ thiện kiến, không biết Ba-la- đề-mộc-xoa, không biết thuyết Ba-la-đề-mộc-xoa, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát, không đủ mười hạ. Đó là mười.

20. Có mười pháp nên trao đại giới cho người (ngược nghĩa với câu trên).

21. Có mười pháp không được sai đoán sự ở trú xứ khác: không thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, không đa văn, không rộng tụng hai bộ giới, không thiện xảo ngôn ngữ khiến người khai giải, không thể vấn đáp dạy dỗ quở trách như pháp diệt tẫn khiến được hoan hỷ, có tránh sự khởi không khéo hay diệt, không biết Ba-la-đề-mộc-xoa, không biết nói Ba-la-đề-mộc-xoa, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát. Đó là mười.

22. Có mười pháp không được sai đoán sự riêng ở trú xứ khác: sáu câu như trên; không giải đoán rõ việc đấu tranh, không biết tránh sự khởi, không biết tránh sự diệt, không biết hướng đến chỗ diệt tránh sự. Đó là mười.

23. Có mười pháp nên sai đoán sự riêng ở trú xứ khác: (ngược với câu trên).

24. Có mười pháp không được sai đoán sự riêng ở trú xứ khác: sáu câu đầu như trên; có ái, có nhuế, có bố, có si. Đó là mười.

25. Có mười pháp nên sai đoán sự riêng ở trú xứ khác (ngược với câu trên).

26. Bấy giờ, A-nan từ chỗ ngồi đứng dậy, trống vai bên phải, đầu gối bên phải chấm đất, chắp tay bạch Phật:

- Bạch Đại đức, vì nhân duyên gì khiến Tăng chưa có tránh sự mà khởi tránh sự; có tránh sự lại không trừ diệt được?

Đức Phật bảo A-nan:

- Cử tội Tỳ-kheo khác, không phạm nói phạm, phạm nói không phạm, nhẹ nói nặng, nặng nói nhẹ, phi pháp nói pháp, pháp nói phi pháp, phi tỳ-ni nói tỳ-ni, là tỳ-ni nói phi tỳ-ni, phi chế lại chế, chế lại đoạn. Do những nhân duyên này khiến Tăng chưa sinh tránh sự lại sinh tránh sự, đã có tránh sự thì không trừ diệt được.

A-nan lại hỏi Phật:

- Bạch Đại đức, do nhân duyên gì khiến Tăng chưa có tránh sự không sinh tránh sự, đã có tránh sự thì được trừ diệt?

Đức Phật trả lời cho A-nan: (ngược với câu trên).

27. Phật bảo A-nan tiếp:

- Có mười loại gốc rễ của tranh cãi, cần nên biết, khéo dùng phương tiện để được trừ diệt. Mười loại là gì? (ngược với câu trên).

28. Bấy giờ, Ưu-ba-ly từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên phải, đầu gối bên phải chấm đất, chắp tay bạch Phật:

- Kính bạch Đại đức, nói là Tăng vỡ, cho đến mức nào được gọi là Tăng vỡ? Ai phá vỡ hòa hợp Tăng?

Đức Phật trả lời: mười sự như trên. Do mười sự này mà tìm cầu bè đãng, hoặc sai người tìm cầu, rồi thuyết giới bố-tát yết-ma biệt bộ. Cho đến mức đó, được gọi là Tăng vỡ. Đó gọi là phá vỡ hòa hợp Tăng.

Ưu-ba-ly hỏi về hoà hợp Tăng (ngược với câu trên).

XI. MƯỜI MỘT PHÁP

1. Có mười một lời xả giới: - Tôi xả Phật, xả pháp, xả Tăng, xả Hòa thượng, xả đồng Hòa thượng, xả A-xà-lê, xả đồng A-xà-lê, xả tịnh hạnh Tỳ-kheo, xả Ba-la-đề-mộc-xoa, xả tỳ-ni, xả học sự. Đó là mười một. Cũng vậy, cứ mỗi mỗi mười lời làm thành một hạng mục, cho đến - ... chẳng phải Sa-môn Thích tử" cũng như vậy.

2. Bấy giờ Đức Thế Tôn ở trong rừng thành Bất-thi, 567 bảo các Tỳ-kheo:

- Tỳ-kheo ở bất cứ chỗ nào cũng không được đấu tranh, mạ lị nhau, tuôn ra lời như đao kiếm, bươi móc việc tốt việc xấu. Khi nhớ đến còn không vui huống là sống với nó. Các ngươi quyết định nên biết ba pháp nhanh chóng dập tắt, nên biết ba pháp tăng trưởng. Ba pháp gì? Niệm xuất ly, niệm không sân nhuế, niệm không tật đố. Ba sự này nhanh chóng dập tắt. Ba pháp làm cho tăng trưởng là gì? Niệm tham dục, niệm sân nhuế, niệm tật đố. Ba pháp này làm tăng trưởng. Vì vậy, bất cứ ở chỗ nào nếu đấu tranh, mạ lị lẫn nhau, miệng tuôn ra lời như đao kiếm, bươi móc xấu tốt nhau, khi nhớ đến còn không vui huống là sống với nó; cho nên các ngươi quyết định nên biết ba pháp tổn giảm, và ba pháp tăng trưởng này.

Nếu Tỳ-kheo ở bất cứ chỗ nào mà không cùng đấu tranh nhau. (ngược nghĩa với câu trên).

3. Trường hợp nếu có đấu tranh, hai bên đều không nhẫn nhịn, lòng ôm lấy sự cấu uế, ghét nhau, hại nhau, tăng trưởng (1013a1) sân hận, không khéo điều phục, không nhận lời dạy bảo nhau, cùng mất sự cung kính, thì nên biết tránh sự này càng lúc càng trở thành kiên cố, không thể như pháp, như luật, như lời Phật dạy để chấm dứt được.

Nếu Tỳ-kheo đấu tranh nhau, hai bên đều có thể nhẫn nhịn, lòng không ôm cấu uế, không ghét nhau, hại nhau, không tăng trưởng sân nhuế, khéo điều phục, nghe lời dạy bảo của nhau, không mất cung kính, thì tránh sự này không kiên cố, sẽ được như pháp, như luật, như lời Phật dạy mà chấm dứt.

Nếu Tỳ-kheo cùng nhau tranh cải, mà hai bên đều không nhẫn nhịn, lòng ôm cấu uế, ghét nhau, hại nhau, tăng trưởng sân nhuế, không khéo điều phục, không nhận sự dạy bảo của nhau, cùng mất sự cung kính. Trường hợp này, khi tránh sự khởi lên nếu không dùng một pháp nào trong bảy diệt tránh để chấm dứt, thì nên biết tránh sự này càng lúc càng trở thành kiên cố, không được như pháp, như luật, như lời Phật dạy để chấm dứt.

Nếu tránh sự như pháp được chấm dứt... (ngược với câu trên). Nếu Tỳ-kheo cùng đấu tranh nhau mà không cho Thượng, trung,

hạ tọa bình nghị thì không nhập, không tương ưng với Tu-đa-la, 568 Tỳ-ni pháp luật. Nếu khi tránh sự khởi lên mà không dùng một trong bảy pháp diệt tránh để chấm dứt, thì tránh sự này sẽ đưa đến tăng trưởng kiên cố, không được như pháp, như luật, như lời Phật dạy để chấm dứt.

Nếu tránh sự như pháp diệt... (ngược với nghĩa trên).

Nếu không cùng với vị trì Luật, trì Pháp, trì Ma-di, cùng bình nghị tránh sự, thì tránh sự tăng trưởng cũng như câu trên đã nói.

Nếu tránh sự như pháp chấm dứt... (thì cũng như câu trên).

4. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Ưu-ba-ly:

- Các ngươi chớ nên lúc nào cũng cử tội Tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Nếu cử tội người khác mà thân không thanh tịnh, khẩu không thanh tịnh thì người khác liền nói: - Thưa Trưởng lão, trước hết tự mình phải tịnh thân, khẩu, oai nghi đã. Này Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo thân, khẩu thanh tịnh thì người kia không thể nói gì được.

Lại nữa, này Ưu-ba-ly, muốn cử tội Tỳ-kheo khác, mà mạng không thanh tịnh, ít nghe, không tụng Tu-đa-la, thì khi cử tội, người kia liền nói: - Thưa Trưởng lão, trước hết phải tự thanh tịnh mạng của mình, tụng Tu-đa-la đã.

Này Ưu-ba-ly, nếu cử tội Tỳ-kheo khác mà mình không đa văn, không biết tỳ-ni, biện thuyết không rõ ràng, được ví dụ như con dê trắng, nếu cử tội người thì người kia sẽ nói: - Trưởng lão phải học tỳ-ni, học cách nói trước đã. Này Ưu-ba-ly, cử tội Tỳ-kheo khác mà mình đa văn, tụng tỳ-ni, nói năng biện thuyết rõ ràng thì người kia không nói gì được. Này Ưu-ba-ly, bởi vậy cho nên Tỳ-kheo nên biết như vậy.

5. Nếu Tỳ-kheo mà người ấy đối với mình có yêu, có kính, thì nên cử tội. Hoặc không yêu nhưng mà kính, thì nên cử. Hay không kính nhưng yêu, thì nên cử. Nếu không yêu không kính nhưng có thể khiến người ấy bỏ ác trở về thiện được thì nên cử. Nếu người ấy mà không yêu không kính cũng không thể khiến cho bỏ ác hành thiện, nhưng có Tỳ-kheo mà người ấy coi trọng, tôn kính tin tưởng, có thể khiến cho bỏ ác hành thiện, thì nên cử. Nếu không yêu không kính, không thể khiến cho bỏ ác hành thiện, lại không có Tỳ-kheo mà người ấy coi trọng, tôn kính tin tưởng, không thể khiến cho bỏ ác hành thiện. Thì này Ưu- ba-ly, Tăng nên xả trí liền, đuổi đi, và nói: - Dù Trưởng lão muốn đi đến nơi nào, nơi đó cũng sẽ đối với thầy mà tác cử, tác ức niệm, tác tự ngôn, ngăn A-nậu-bà-đà, ngăn thuyết giới, ngăn tự tứ. Thí như ông thầy dạy ngựa, con ngựa dữ khó dạy liền gộp cả yên cương mà đuổi nó đi; Tỳ-kheo này cũng lại như vậy. Người như vậy không được đến họ cầu thính. Đây tức là thính.

Đức Phật dạy như vậy. Ưu-ba-ly sau khi nghe, hoan hỷ, tin ưa thọ trì.

6. Ưu-ba-ly bạch Phật:

- Bạch Đại đức, bằng bao nhiêu pháp để khơi dậy sự việc cho Tỳ-kheo?

Đức Phật dạy:

- Việc của Tỳ-kheo được khơi dậy bằng ba pháp: phá giới, phá kiến, phá oai nghi.

Ưu-ba-ly lại hỏi:

- Sự việc được khởi lên bằng ba sự này, lại phải bằng bao nhiêu pháp để tác cử?

Đức Phật dạy:

- Nên bằng ba pháp kiến, văn, nghi để cử. Ưu-ba-ly lại hỏi:

- Bằng ba sự khởi sự; bằng ba pháp để tác cử, bên trong (người tác cử) phải có bao nhiêu pháp, sau đó mới cử?

Đức Phật dạy:

- Bên trong người ấy phải có năm pháp mới nên tác cử. (Như trước đã nói, - đúng thời chứ không được phi thời). 569

7. Đức Thế Tôn ở bên ao nước, tại nước Bạt-xà, bảo các Tỳ-kheo:

- Các ngươi nói Ta vì y phục, ẩm thực, thuốc men chữa bệnh, giường nằm, ngọa cụ mà nói pháp phải không?

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Bạch Đại đức, chúng con không dám sinh ý nghĩ như vậy. Chúng con không dám nói Đức Thế Tôn vì y phục, cho đến ngọa cụ mà nói pháp.

Đức Phật dạy:

- Nếu không nghĩ như vậy, thì nghĩ thế nào? Các Tỳ-kheo thưa:

- Chúng con có nghĩ rằng Đức Thế Tôn giũ lòng từ đối với chúng sinh nên nói pháp.

Đức Phật dạy:

- Các ngươi nếu thật sự có ý nghĩ như vậy thì đối với pháp mà ta đã giác ngộ chứng tri là, bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn thần túc, bốn thiền, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám chánh đạo, các ngươi nên hoan hỷ hòa hợp tu học. Nếu đã hoan hỷ hòa hợp tu học thì nếu có Tỳ-kheo nào phạm giới, các ngươi không được vội vã cử tội mà nên tự quán sát: "Mong sao cho không gây phiền não cho chính mình, cũng không khiến hại người. Người phạm tội kia phải chăng không ưa sân hận, không kết oán hiềm, không khó giác ngộ, tự mình có thể trừ tội, có thể bỏ pháp bất thiện, trụ nơi thiện pháp?" Quán sát như vậy rồi, cần phải cân nhắc, đắn đo, nếu thấy có thể gây phiền não cho mình song sẽ không hại người. Người phạm kia có tội lại không ưa sân nhuế, không khó tỉnh ngộ, sớm có thể trừ tội, có thể bỏ pháp bất thiện, trụ thiện pháp. Tỳ-kheo kia nên nghĩ: "Tuy ta bị một ít phiền não, nhưng đối với vị kia không có hại, chỉ có ái, có lợi ích, có thể khiến cho vị ấy bỏ pháp bất thiện, mà trụ nơi thiện pháp." Thế thì nên cử tội.

- Tỳ-kheo nghĩ như vầy: "Ta cử tội người khác, sẽ tự chuốc lấy phiền não cho chính mình, nhưng không hại người kia. Vị kia có tội, ưa sân nhuế, nhưng dễ được giải ngộ, có thể nhanh chóng xả tội." Còn lại, như trên đã nói.

- Tỳ-kheo lại nghĩ: "Nếu cử tội người khác, ta sẽ tự chuốc lấy phiền não hại. Vị có tội kia ưa sân nhuế, khó có thể giải ngộ, không sớm xả tội. Nếu ta cử tội, tác pháp ức niêm, mà vị ấy sẽ dùng những lời quanh co khác để trả lời ta, rồi lại sinh sân nhuế, thì người như vậy nên xả trí, không cần phải cử tội thêm nữa."

- Tỳ-kheo hòa hợp, hoan hỷ như vậy, mà có những lời tranh cãi trong A-tỳ-đàm, thì nên nói: "Thưa các Trưởng lão, văn và nghĩa của những điều được nói đều tương ưng, ta không nên tranh cãi nhau." Có Tỳ-kheo khác nào, mà lời nói được mọi người tin dùng, cũng nên nói: "Thưa các Trưởng lão, văn và nghĩa của những điều được nói đều tương ưng, ta không nên tranh cãi nhau." Lại còn có Tỳ-kheo khác nữa, mà lời nói được mọi người tin dùng, thì cũng nên nói như vậy.

- Lại nói như sau: "Thưa Trưởng lão, văn cú những gì đã được nói tuy khác nhau nhưng nghĩa thì đồng. Đây chỉ là việc nhỏ. Ta đừng tranh cãi nhau nữa." Nếu có ai được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy. Lại còn người khác được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy.

- Lại nói như vầy: "Thưa Trưởng lão, văn của những gì được nói thì đồng, nhưng nghĩa thì khác," cũng như vậy.

- Lại nói như vầy: "Thưa Trưởng lão, văn và nghĩa của những gì đã được nói đều khác. Ta đừng tranh cãi nhau nữa." Nếu có ai được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy. Lại còn người khác được nhiều người tin, mà lời nói được tin dùng, thì cũng nên nói như vậy.

- Nếu nói lời nói như vậy, mà chúng Tăng hòa hợp có tránh sự khởi, nên cùng hoà hợp tập trung lại. Sau khi tập trung rồi, nên tác pháp quán sát như vầy: "Nếu chúng ta tranh chấp nhau, đối với pháp Sa-môn có gây lưu nạn hay không? Thầy nghĩ thế nào?" Tỳ-kheo nào thấy được chánh lý thì nên nói lời này: "Pháp đấu tranh đối với Sa-môn tức là lưu nạn." Lại hỏi: "Học giả có ai thấy đây là điều đáng quở trách hay không?" Vị kia nói: "Theo ý tôi, đối với pháp Sa-môn mà gây lưu nạn tức là đáng quở trách." Lại hỏi: "Nếu đối với pháp Sa-môn các lưu nạn là pháp đáng quở trách, nhưng có thể tiến đến thiện căn, đắc quả Sa-môn hay không?" Có Tỳ-kheo thấy chánh lý nói: "Theo ý tôi, điều đáng quở trách thì không thể tiến đến thiện căn, không thể đắc Sa-môn quả." Nếu làm như vậy mà tránh sự được chấm dứt thì nên nói với Tỳ- kheo kia: "Thầy vì chúng tôi mà chấm dứt tránh sự này." Tỳ-kheo kia nên trả lời: "Tôi không biết được tâm của người khác. Duy chỉ tin tưởng nơi Đức Phật mà thôi. Đức Thế Tôn có lúc vì tôi nói pháp tối thắng thượng diệu, chỉ bày thiện ác. Cứ như pháp mà tôi nghe từ Đức Thế Tôn như vậy, nay nói lại cho thầy." Nếu Tỳ-kheo kia nghe rồi liền xả bỏ tránh sự. Khi Tỳ-kheo này nói lời như vậy, đã không tự đề cao mình cũng không hạ thấp người. Như vậy, các Tỳ-kheo khác không có chỗ nào để quở trách được."

Đức Phật dạy như vậy. Các Tỳ-kheo sau nghe, hoan hỷ, tin ưa thọ trì.

8. Có mười ba hạng người, chưa thọ đại giới thì không được cho thọ, nếu đã thọ thì nên diệt tẫn: 570 tự nói phạm biên tội, phạm Tỳ-kheo- ni, tặc tâm thọ giới, phá nội ngoại đạo, huỳnh môn, giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá Tăng, với ác tâm làm thân Phật ra máu, phi nhân, súc sinh, hai căn. Đó là mười ba hạng người nếu chưa thọ đại giới thì không được cho thọ; đã thọ đại giới thì nên diệt tẫn.

9. Bấy giờ Đức Phật bảo Ưu-ba-ly:

- Các Ngươi không được lúc nào cũng cử tội Tỳ-kheo khác. Tại sao vậy? Nếu Tỳ-kheo muốn cử tội Tỳ-kheo khác mà thân không thanh tịnh thì vị kia sẽ nói: "Thưa Trưởng lão, trước hết tự mình nên tịnh thân đã." Nếu cử tội Tỳ-kheo khác mà thân mình được thanh tịnh thì vị kia sẽ không nói được gì.

Cũng vậy, miệng không thanh tịnh, mạng không thanh tịnh, không đa văn, không tụng Tỳ-ni, không quán Tu-đa-la, biện thuyết không rõ ràng, dụ như con dê trắng, đối với thiện Tỳ-kheo thân nghiệp không từ hoà, cũng như vậy.

10. Lại nữa, Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo muốn xuất tội của người, không khiến cho có tội. Có phạm thì cử, không phạm thì không cử. Căn cứ theo tự ngôn của Tỳ-kheo đó, cho yết-ma tự ngôn, khéo hay nói năng rõ ràng có lợi ích.

- Lại nữa, này Ưu-ba-ly, Tỳ-kheo cử tội người khác nên có năm pháp: đúng thời không phi thời... (như năm pháp như trên đã nói).

11. Này Ưu-ba-ly, nếu Tỳ-kheo nào có mười bảy pháp này thì nên cử tội Tỳ-kheo khác.

12. Có hai mươi hai pháp không được trao đại giới cho người: không biết pháp không, biết phi pháp, cho đến không biết thuyết, không biết phi thuyết, không biết tội có thể sám hối, không biết tội không thể sám hối, không biết sám hối, không biết sám hối thanh tịnh. Có hai mươi hai pháp như vậy không được trao đại giới cho người.

Có hai mươi hai pháp nên trao đại giới cho người (ngược với câu trên).

13. Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Do hai mươi hai hành tướng để biết người bình đoán sự: thọ trì đủ hai trăm năm mươi giới, đa văn, khéo giải A-tỳ-đàm, Tỳ-ni, không cùng người tranh cãi, cũng không kiên trụ nơi việc này, người đáng quở trách thì quở trách rồi sau đó mới an trú, người nên dạy dỗ thì dạy dỗ rồi sau đó mới an trú, nên diệt tẫn thì diệt tẫn rồi sau đó mới an trú, không ái, không nhuế, không bố, không si, không nhận thức ăn của bộ này, cũng không nhận thức ăn của bộ kia, không nhận y bát, tọa cụ, ống đựng kim của bộ này cũng không nhận y, bát, tọa cụ, ống đựng kim của bộ kia, không cung cấp bộ này, cũng không cung cấp bộ kia, không cùng với bộ này vào xóm, cũng không cùng với bộ kia vào xóm, không cùng kỳ hẹn cũng không đến nơi kia, đến sau thì ngồi sau. Có hai mươi hai hành tướng này thì biết đó là người bình đoán sự.

Đức Phật dạy như vậy. Các Tỳ-kheo sau nghe, hoan hỷ, phụng hành.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 74

TỨ PHẦN

TỲ KHEO GIỚI BỔN

SỐ 1429

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

1 . Năm Tỳ-kheo đầu tiên.

2 . Xem Phần iii, ch.i, cht. 123.

3 . Xem Phần iii, ch.i, Thọ giới.

4 . Pāli, Cullavagga vi. Sesānakkhandhaka, Vin.ii. 246: Thế tôn cho phép năm loại phòng xá (pañca lenānī): vihāra: Tinh xá, atthayoga: Nhà mái bằng, pāsāda: Nhà lầu, hammiya: Tầng gác, guha: Hang cốc.

5 . Biệt phòng 別房. Pāli (Vin.ii. 148): vihāra, tinh xá.

6 . Lâu các 樓閣, thực chất là nhà sàn. Pāli: Pāsāda. Xem cht. 4 trên. Cf. Vin. ii. 146

7 . Tỳ-ma-na phòng 毘摩那房. Pāli: vimāna, thiên cung. Có lẽ chính xác là hammiya: Tầng gác.Xem cht. 4 trên.

8 . Tượng hình phòng 象形房, chưa rõ hình dáng thế nào. Có lẽ chính xác là atthayoga: Nhà mái bằng; Hán đọc là hatthūpa? Xem cht. 4 trên.

9 . Mao lâu 毛 . Các phần trước đọc là cù-lâu. Xem Phần III, Ch. da thuộc.

10 . Xem Phần I, ch.v Ba-dật-đề 14, cht. 74.

11 . Xá-nậu ma 舍[少/(兔-、)]麻; vải bố bằng gai thô. Pāli: sāna.

12 . Bạt-ma thảo 跋磨草.

13 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 84: không được làm chân giương cao quá 8 ngón tay Phật

14 . Lung sơ 籠疏. Vin.ii. 148: vātapāna-bhasikā (túi, bao cửa sổ). Bản dịch Anh cho là giống như bao cát chắn gió.

15 . Ma-hê-đà-la 摩醯陀羅. Thần Mahīdhara?

16 . Tập đường 集堂; nhà tập họp, hay hội trường của Tăng. Cũng gọi là giảng đường, thị giả đường, cúng đường. Pāli: upatthanasāla, Vin.ii. 153.

17 . Vin.ii. 169: Tivassantarena saha nisīditum.

18 . 18. Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 28: không đi chung thuyền với Tỳ-kheo-ni. Trừ qua đò ngang.

19 . 19. Kinh hành đường 經行堂. Pāli: cankamanasālā.

20 . 20. Buộc dây vào hai cột ở đầu và cuối đường kinh hành.

21 . Bối 貝.

22 . Tu-đạt-đa 須達多. Phiên âm, tên thật của ông Cấp-cô-độc. Pāli: Sudatta.

23 . Cấp Cô Độc Thực 給孤獨食; tức Cấp-cô-độc. Pāli: Anāthapittika (Skt. Athapittada). Truyện kể, Vin. ii. 154.

24 . Pāli, nt., Cấp-cô-độc là em rể của ông trưởng giả thành Xá-vệ.

25 . Đại tự 大祠; một đại lễ tôn giáo quan trọng của Bà-la-môn; xem Trường A-hàm 15, kinh số 23 - Cứu-la-đàn-đầu". Pāli, mahāyañña, cf. D. 5. Kūnadanta-sutta.

26 . Thi ha thành môn mahāyañña, cf. D. 5. Kūnadanta-sutta.

27 . Pāli, Vin.ii. 158: suññāgāre kho, gahapati, tathāgatā abhiramanti, - Gia chủ, các Như lai hoan hỷ trong các nhà trống (không thất).

28 . Kỳ-đà Vương tử 祇陀王子. Pāli: Jeta-kumāra.

29 . Vin.ii. 159: Cấp Cô Độc nhờ pháp quan phân xử. Pháp quan phán: Khu vườn như vậy đã được ngã giá.

30 . Đoạt điểu 鳥. Không rõ chim gì. Từ nguyên: Một loại chim sẻ lớn bằng con le le, đen như quạ, bay rất nhanh; thành bầy đến cả nghìn con. Cũng gọi là - sẻ Đột quyết. Vin.ii. 161: Tit- tirika, chim chá cô. Anh dịch gọi là con gà gô (partridge).

31 . Đi quanh phía hữu, sợ phạm tội kính lễ tháp miếu quỷ thần.

32 . Đại nhất dạ 大一夜; đây chỉ thọ đại giới trước một ngày.

33 . Người lớn, đến sau, được ngồi vào giữa chúng..

34 . Ngũ phần 25 (T22n1421 tr.167b29): Trú xứ không có Tỳ-kheo ở. dụng. Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 159: Một người thợ may nghèo, muốn dựng chùa cho Tăng. Nhưng không tự làm nỗi. Ông than: Mình nghèo, nên không Tỳ-kheo nào ngó ngàng đến. Phật khiến Tăng cử Tỳ-kheo doanh sự (navakamma) để giúp cư sĩ dựng chùa.

35 . Pāli: vihāra: Tinh xá. Trong bản Hán, phòng và tinh xá được hiểu lẫn lộn, đều dịch từ vihāra, cũng gọi là chùa.

36 . Pāli: Bhikkhuno navakamma, giao cho Tỳ-kheo làm doanh sự.

37 . Xem cht. 35 trên.

38 . Các bản Tống-Nguyên-Minh: Nhược thạch bất khả khứ 若石不可去: Nếu đá khổng thể xeo đi. Bản Cao-ly, không có chữ thạch.

39 . Bản Cao-ly: khổ tửu 苦酒. Tống-Nguyên-Minh, không có chữ khổ.

40 . Vin. ii. 159: khoảng đất trước cổng chưa trải vàng, Vương tử Kỳ-đà không bán, mà cúng luôn cho Phật. Tại đó, ông xây một ngôi nhà nhỏ (kotthaka), một kiểu vọng lâu.

41 . Mao lâu nang 毛囊.

42 . Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 122, Phật cho phép ba loại che tắm: che bằng nhà tắm, che bằng nước, che bằng y (vải). Tắm trong ba chỗ này, các Tỳ-kheo khỏa thân nhưng được phép giúp đỡ nhau hay trao nhau những vật dụng cần thiết. Tỳ-kheo khỏa thân phục vụ nhau, hay trao vật cho nhau, phạm Đột-kiết-la.

43 . Nhiên hỏa đường 燃火堂, nhà đốt lửa. Ngũ phần 25 (T22n1421 tr.168a19): Mùa lạnh, các Tỳ-kheo tập họp, sợ lạnh. Phật cho làm ôn thất 溫室. Pāli: aggisālā, nhà lửa; cf. Vin.ii. 154.

44 . Luân hỏa lô 輪火爐.

45 . Xem ch. xi, cht. 13.

46 . A-thấp-bệ 阿濕, Bất-na-bà-sa 不那婆娑, Ban-đà , Lâu-hê-na 樓醯那. Ngũ phần 25 (T22n1421 tr.168c09): Năm Tỳ-kheo ở ấp Ngật-la-ngật-liệt, chia tứ phương Tăng vật thành 5 phần cho 5 người làm tư hữu. Vin. ii. 171, nhóm Tỳ-kheo Assaji-Punabbasu ở Kināgiri.

47 . 47. Bốn vật dụng thuộc Tứ phương Tăng. Vin. ii. 170: Năm thứ là Tứ phương Tăng vật không được chia cho cá nhân: 1. ārāmo ārāmavatthu (Tăng-già-lam, và vật thuộc Tăng-già-lam: đất vườn chùa và cây trái các thứ trong vườn), 2. vihāro vihāravatthu (tinh xá và vật dụng thuộc tinh xá: chùa và phòng ốc các thứ của chùa), 3. mañco pīthan bhisi bibbohanam (giường, ghế, đệm, gối các thứ), 4. lohakumbhī… (ghè, lu, nồi,… các thứ), 5. valli, venu, muñjam, (dây y leo, tre, cỏ muja,…).

48 . Hết quyển 50.

49 . Ngũ phần 25 (T22n1421 tr.169a12): Tỳ-kheo làm doanh sự, chiếm dụng phòng tri sự quá lâu, Phật quy định, làm doanh sự, được cấp phòng Tỳ-kheo doanh sự (tri sự), tối đa 12 năm. Nhưng phải chờ Tăng làm bạch nhị yết-ma cho phép.

50 . Kinh doanh nhân 經營人, hay doanh sự Tỳ-kheo 營事比丘, hay Tỳ-kheo tri sự của Tăng. Xem đoạn sau, yết-ma Tăng sai Tỳ-kheo doanh sự. Cf. Vin.ii. 160: Cư sĩ cất Già-lam cho Tăng, cần người giám đốc xây dựng. Phật cho phép Tăng bạch nhị yết-ma cử người làm quản đốc, tức doanh sự Tỳ-kheo, hay Tri sự Tăng. Pāli: Navakammika.

51 . Xem Phần iii, Ch. An cư.

52 . Yết-ma Tăng sai, cử Tỳ-kheo doanh sự, hay tri sự Tăng. Xem cht. 33 trên.

53 . Kinh doanh giả 經營者, tức doanh sự Tỳ-kheo, hay tri sự Tăng. Xem cht. 33 trên. Pāli: Navakammika.

54 . Thức ăn loại cứng

55 . 55. Hai loại bát: ca-la 迦羅; xá-la 舍羅. Ngũ phần 26 (T22n1421 tr.170a02): Cho phép ba loại bát: Bát sắt 鐵, bát sành 瓦, bát tô-ma 蘇摩. Pāli, Vin. iii. 243, hai loại bát: Bát bát sắt và bát sành (dve pattā ayopatto mattikāpatto).

56 . Ma 磨; mài, ở đây hiểu là vuốt cho thẳng.

57 . Quát 刮, gọt; ở đây hiểu là mài.

58 . Dùng hai dao - gọt" nhau, liếc hay mài vào nhau.

59 . Hoàn 環, khoen hay khâu, khác với nhẫn. Xem dưới.

60 . Chỉ ấn; Pāli angulimuddikā, như khâu hay khoen đeo nơi ngón tay, nhưng có hình tượng trưng làm tín vật.

61 . Bất-lan Ca-diếp. Xem Phần iii Ch. i & cht. 76.

62 . 62. Mạt-khư-la Cù-xa-la 末佉羅瞿奢羅. Các đoạn trước phiên âm là Mạt-khư-lê Cù-xa-li. Xem Phần iii Ch. i & cht. 76.

63 . Danh sách sáu tông sư ngoại đạo. Xem Phần iii Ch. i & cht. 76..

64 . Phú-lan 富蘭, trên kia âm là Bất-lan. Xem cht. 7.

65 . Tân-đầu-lô 賓頭盧; Pāli, Vin. ii. 111, Pittola-Bhāradvāja.

66 . Cf. A. ii. 23. Cf. A-la-hán cụ đức kinh, T02, tr. 831.

67 . Pāli, Vin.ii. 112: Na...dārupatto dhāretabbo. Yo dhāreyya, āpatti dukkanassa, - không được thọ trì bát gỗ. Ai thọ trì, phạm Đột-kiết-la.

68 . Xem Trường A-hàm 11, kinh 15 - A-nậu-di" (T01, tr.67c). Cf. D. 24. Pānikasutta.

69 . Bà-già-bà 婆伽婆, phiên âm (Pāli: Bhagavā), Thế Tôn.

70 . Xem Phần iii Ch. iv: Y, truyện Kỳ-bà.

71 . Phạm Thí 梵施. Không thấy chỗ nào nói Ông này là em khác mẹ của Phật 佛異母弟.

72 . Chi tiết toàn câu chuyện gần với truyện Ymka-pānihāriya trong sớ giải Pháp cú, Pāli, DhA. iii. 204; cũng được kể trong sớ giải Trường bộ DA. i. 57.

73 . Truyện kể Pāli: Gốc xoài Gattamba tại cổng thành Xá-vệ.

74 . Truyện kể Pāli: vì Phật cho biết trước sẽ ngồi dưới gốc xoài Gattamba, nên ngoại đạo đã cho đốn mất.

75 . 75. Tư-ni 斯尼. Chỉ lõa hình Seniya được đề cập trong kinh Kukkuravatika, M. 387, Pāli. Theo đó, ông này sau theo Phật xuất gia và chứng quả A-la-hán. Hán tạng không có kinh tương đương.

76 . Ba-lê Tử Ba-tư-bà-xà-già 波梨子波私婆闍伽. Có lẽ phiên âm từ Skt. parivrājaka (Pāli: Paribbājaka), chỉ ngoại đạo xuất gia, hay ngoại đạo phổ hành, du sĩ ngoại đạo.

77 . Đây chỉ thần biến thị đạo. Xem Phần iii Ch.i, truyện Uất-bệ-la & cht. 107, 108.

78 . Pāli gọi đây là yamaka-pānihāriya, thần biến thị hiện song đối. Tức hiện từng cặp hiện tượng đối lập. Như vừa bốc lửa vừa trào nước. Duy chỉ Phật, không có Đại Thanh văn nào hiện được thần biến này.

79 . Ở đây Phật hiện ký tâm thị đạo. Xem Phần ii Ch.i truyện Uất-bệ-la & cht. 107, 109 trên. Skt. ādeśanā (Pāli: ādesanā): đọc ý nghĩ của người khác (Hán: ký tâm). Bản Hán hiểu là - thuyết pháp.

80 . Phật hiện giáo giới thị đạo, thứ ba trong ba thị đạo. Xem Phần iii Ch.i truyện Uất-bệ-la & 107, 108, 109 trên.

81 . Nguyên Hán: Trượng phu vương 丈夫王.

82 . Hết quyển 51.

83 . 83. Thi-xa-bà 尸婆. Pāli: sisapā, cũng phiên âm là thân-thứ. Không có từ điển nào chỉ rõ là cây gì. Cây thường mọc thành rừng. Nhiều kinh được Phật giảng trong các rừng sisapā.

84 . Tỳ-xá-ly Bạt-xà tử 毘舍離跋闍子. Bạt-xà (Pāli: Vajjī) đương thời là một bộ tộc lớn có nhiều nhánh, trong đó hai nhánh chính là Li-xa (Pāli: Licchavī) và Tỳ-đề-ha (Pāli: Vedehā) Tỳ-xá-ly (Pāli: Vesāli) là thủ phủ của nhánh Licchavī. Trong tạng Pāli, có một Tỳ-kheo tên là Vajjiputta (Bạt-xà Tử). Sau khi Phật Niết-bàn, chính nhờ nghe một bài kệ từ Tỳ-kheo này mà A-nan chứng quả A-la-hán.

85 . Lê-xa 梨奢, những người Licchavī. Xem cht. 27 trên.

86 . Ni-kiền Na-da Tử 尼犍那耶子. Các đoạn trên cũng phiên âm là Ni-kiền(-đà) Nhã-đề Tử. Cũng gọi là Ni-kiền Tử.

87 . Tát-giá Ni-kiền Tử 薩遮尼犍子. Tên một người theo phái Ni-kiền Tử. Có hai kinh quan trọng nói về vô ngã Phật giảng cho ông này. Xem, Trung A-hàm 5, kinh 110 - Tát-giá, Tăng Nhất 30, No 125(37.10), và một kinh thuộc Đại thừa, Đại Tát-giá Ni-kiền Tử sở thuyết kinh, No.272. Pāli, có hai kinh, M. 35. Mahā-Saccaka-sutta, M. 34. Cūna-Saccaka-sutta.

88 . Tô-ma 蘇摩. Trường A-hàm 15 nói là một trong các dòng họ lớn. Trung A-hàm 55 liệt kê vào một trong 16 đại quốc thời Phật. Trong liệt kê này, có 2 nước không đồng nhất với Pāli. Hán: Bạt-la và Tô-ma. Pāli: Gandhāra và Kamboja. Chưa có tài liệu xác định rõ vị trí của Tô- ma.

89 . Khư-la-đà 佉羅陀; có lẽ phiêm âm từ khadira (Pāli, Skt.), một loại cây cho gỗ cứng (ccia Catechu).

90 . Xem cht. 26 trên.

91 . A-ma-lặc 阿摩勒; phiên âm từ Skt. āmra (Pāli: amba): cây xoài.

92 . Tô-ma bát 蘇摩; xem cht. 1 trên.

93 . Ưu-già-la 優伽羅. Pāli: Ugga (Skr. Ugra), thị trấn trong nước Kosala.

94 . Ưu-già-la bát 優伽羅; bát sản xuất tại Ưu-già-la, xem cht. 36 trên.

95 . Ưu-già-xa 優伽; chưa rõ địa danh này.

96 . Vạn tự 萬字.

97 . Hoại huân 壞熏, bị rỉ sét, hay bị ăn mòn. Vin.ii. 112: Pattamūla ghasiyati, đáy bát bị ăn mòn.

98 . Pāli, ibid., pattamattala, đế tròn của bát.

99 . Long nha dặc 龍牙杙; Thập tụng, Nghĩa Tịnh: Tượng nha. Pāli nāgadanta, răng rồng, cái móc làm bằng ngà voi, gắn vào vách, để treo đồ.

100 . Am-bà viên 菴婆羅園.

101 . Pāli, Vin.ii. 109: Phật nói, các Tỳ-kheo không được ăn quả xoài (amba). Ai ăn, phạm Đột- kiết-la. Sau đó quy định thêm: chỉ được phép ăn sau khi đã tác tịnh bằng một trong năm cách. Xem thên cht. 49 dưới.

102 . Am-bà quả tương 菴婆羅果漿; nước tương xoài hay ngâm xoài, để lâu có thể lên men thành rượu. Pāli: sūpe ambapesika, vỏ xoài bỏ trong nước thịt (súp thịt).

103 . Ngũ phần 26 (T22n1421 tr.171a12), Vin. ii. 109, ăn được sau khi đã tác tịnh, một trong năm cách. Xem, Phần iii, Ch. vii Thuốc, cht. 110.

104 . Câu chấp 拘執. Nhũ phần 26 (T22n1421 tr.171b16): câu nhiếp 拘攝. - Bạt-nan-đà khoác lộn trái câu-nhiếp, đi 4 chân trong tối, dọa các Tỳ-kheo. Pāli, Vin. i. 281, kojava áo choàng hay chăn bằng lông dê.

105 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 55: không được dọa Tỳ-kheo khác.

106 . Xa-bà-la thảo 婆羅草.

107 . Ca-la hắc bát 迦羅黑; ca-la, phiên âm (Skt. Pāli: kāla, đen); hắc, dịch nghĩa. Từ âm nghĩa hỗn hợp.

108 . Hỏa mẫu mộc 火母木.

109 . Toàn hỏa tử 鑽火子.

110 . Bà-kỳ-đề 婆祇提. Các đoạn trên phiên âm là Bà-kỳ-đà.

111 . Xem Phần ii, Ch. iv, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 90.

112 . Xem, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 91.

113 . Vin. ii. 129: Bà Visākhā sai mang ba thứ: Ghè nhỏ (ghanaka), đồ kỳ chân khi tắm (kataka) và chỗi (sammajja).

114 . Đẩu 斗. Phật không cho nhận kataka. Bản Anh dịch là - đồ cọ chân bằng sành" (earthen ware foot-scrubber).

115 . Dũng Mãnh 勇猛. Vin. ii. 139: Yamenakekunā nāma bhikkhū dve bhātikā, hai Tỳ-kheo anh em tên là Yamena va Kekunā, giỏi ngôn ngữ, âm vận.

116 . Pāli, ibid., biên tập lại lời Phật thành thơ (buddhavana chandaso āropemā). Chandasa, được hiểu là chandasi mà Panini thường dùng, chỉ phương ngữ Vệ-đà. Buddhaghosa giải thích, hai vị này muốn chuyển tải thành ngôn ngữ hoàn chỉnh của Vệ-đà, tức Sanskrit (sakkana-bhāsāya)

117 . Ngũ phần 26 (tr. 174b20); chuyển thể Phật ngữ sang ngoại thư ngữ, phạm Thâu-lan-giá.

118 . 118. Nguyên Hán: quỵ vật *物. Khang hy, qụy *: đồng với tư 資 (giúp vốn), với đỗ 賭 (bài bạc). Có bản chép là hoá vật 貨物. Tham chiếu Căn bản Tạp sự 19 (T24n1451, tr. 296a14): Lục quần Tỳ-kheo mỗi khi có sự việc xảy ra, bèn đem y, bát, giây lưng các thứ ra cá cược (Hán: đổ quỵ 賭* , có bản chép là đổ hoá 賭貨).

119 . Xuất tức vật 出息物; chưa rõ nghĩa. Xem cht. 66 dưới.

120 . Tùng tha cử tức vật 從他舉息物; chưa rõ nghĩa. Có lẽ một hình thức cầm đồ. Để bản: Tùng tha 從他. Tống-Nguyên-Minh: Tùng địa.

121 . Ma-lâu ; Skt. mālu, một loại man thảo, giây leo; đằng thảo.

122 . Tỳ-kheo bịnh cần gậy để quảy bát đi đường, phải được Tăng yết-ma cho phép. Xem đoan sau.

123 . Không trung trượng 空中杖; chưa rõ gậy gì. Xem cht. 126 (mục 36, Ưu-đà-diên)

124 . Tích trượng. Skt. khakkara, gậy ăn mày (Monier). Tham chiếu Thập tụng 56 (T23n1435 tr.417a18), chế pháp về gậy; Căn bản Tạp sự 34 (T24n1451 tr.375a21). Xem thêm Ngũ phần 27 (T22n1421 tr.180b25), Tỳ-kheo A-lan-nhã còn thêm loại - gậy phá sương" (phác lộ trượng 撲 露杖)

125 . Xem Ch.i Phỏng xá, Sảnh đường.

126 . Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 70.

127 . Bệnh phong 病風. Pāli: udaravātābādho, đau bụng gió. Xem Ch. vii. Thuốc & cht. 14.

128 . Tham chiếu Vin.ii. 137: Thế tôn không cho phép Tỳ-kheo quảy gậy hai đầu (na ubhatokājam haratabbam). Cho phép gậy quảy một đầu (ekatokāja), gậy hai người khiêng (để đồ ở giữa, Pāli: antarākāja), đội đầu (sīrasabhāra), vác trên vai (khandhabhāra), ôm bên hông (kanibhāra), đeo sau lưng (olambaka).

129 . Hán: Trước y 著衣. Từ này tương đương với 2 từ Pāli nên khó phân biệt: Pārupati, khoác y, hay quàng y; nivāseti: quấn y (nội y). Đoạn này tương đương Pāli, Vin.ii. 137: rằng: savelliyam nivāsenti... seyyathāpi rañño muttavattīti quấn (nội y), quấn khố, bị chỉ trích giống như người khuân vác của vua.

130 . Hán; trước y đảm vật 著衣擔物. Xem cht. 65 trên.

131 . Bát-tứ-đam-lam-bà y 肆酖嵐婆衣.

132 . Đầu-đầu-la y 頭頭羅衣.

133 . Ma-lâu thọ 摩樓樹. Xem cht. 67 trên.

134 . Đệ tứ thiền không có hơi thở.

135 . Cù-ba-ly 瞿婆離.

136 . Hiểu là - tháp thờ tóc.

137 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 60.

138 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 61.

139 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 62.

140 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 65.

141 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 67.

142 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 68.

143 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 69.

144 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 78

145 . Tỳ-kheo, pháp chúng học 84.

146 . Sí-tỳ-già-thi 翅毘伽尸.

147 . Hết quyển 52.

148 . Xem Phần i, Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 8 & 9.

149 . Các đoạn trước phiên âm là Lê-xa.

150 . Hán: chư đại Ly-xa 諸大離奢; bản Hán hiểu đại là danh từ chung. Nhưng, đại cũng có thể coi là dịch nghĩa tương đương Pāli Vattha: (thịnh vương, hay tăng trưởng). Do đó, Đại là tên người, một người Ly-xa tên là Đại, không phải hình dung từ. Pāli: Vattha-Licchavī.

151 . Vin.ii. 124: Vattha, người Licchavī, thân tình của các Tỳ-kheo nhóm Mettiya-bhūmajaka. Ngũ phần 26 (T22n1421 tr.174c05): Lô-di Lực sĩ tử 廬夷力士子 nghe lời Từ Địa vu khống Tỳ- kheo Đà-bà 陀婆比丘.

152 . Vô căn bất tịnh pháp 無根不淨法; ở đây được hiểu là pháp phi tịnh hạnh không căn cứ. Tội danh chính xác là - vu khống bằng Ba-la-di không căn cứ.

153 . Văn thuật theo quán tính truyền khẩu. Không thể khiển trách cư sỹ bằng những lời không phù hợp như vây.

154 . Phúc bát 覆; úp bát. Pāli: Patta nikkujjatum.

155 . Luật Pāli, Vin. ii. 125, có tám điều: khiến Tỳ-kheo mất lợi dưỡng (bhikkhūna alābhāya), khiến Tỳ-kheo mất lợi ích (anatthāya), khiến Tỳ-kheo mất chỗ ở (avāsāya), mắng chưởi Tỳ- kheo (bhukkhū akkosati paribhāsati)), gây chia rẽ Tỳ-kheo (bhikkhū bhikkhūhi bhedeti), huỷ báng Phật (buddhassa avañña bhāsati), huỷ báng Pháp, huỷ báng Tăng.

156 . Từ phạm cả 10 điều, cho đến chỉ phạm 1 điều.

157 . Pāli: asabhogam sanghena, không cộng sự với Tăng.

158 . Đoạn này liên hệ với việc Bát-nan-đà treo bát vào gậy rồi quảy đi, ở trên

159 . Một tập quán mê tín phổ biến, khi có chuyện bất thường, người ta cầu nguyện và chúc lành.

160 . Cf. Vin.ii. 140: Phật nói, - Các ngươi chúc sống lâu, có ai chết hay sống vì vậy chăng?

161 . Vin.ii. 140: Gihī bhikkhave magalikā, Này các Tỳ-kheo, đó là sự chúc lành của người thế tục.

162 . Xem Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 88.

163 . Cf. Vin. ii. 136, quy định về giây thắt lưng (kāyabandha): Tỳ-kheo vào tụ lạc khất thực mà không có thắt lưng, phạm Đột-kiết-la. Lục quần Tỳ-kheo làm giây nịt bện (kalbuka), có hình đầu rắn nước (dettubhaka), có hình cái trống (muraja), gắn các khoen tai.

164 . Xà-đề-na 闍提那帶. Skt. janila: đai bện ? Xem cht. 112 dưới

165 . Tán diên 散帶: đai có tua rẻo? Xem cht. 112 dưới.

166 . Tham chiếu, Pāli, Vin.ii. 136: Phật cho phép hai loại đai, pattika: đai bằng giải dài; sūkaranta: đai hình đuôi heo? Hán dịch Nam truyền dịch là biên đái : đai bện. Bản Anh, bỏ trống, nói là không dịch được.

167 . Xem, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 107 & 108.

168 . Xem, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề 169 & 170.

169 . Pāli, Vin.ii. 138: dài nhất là 8 ngón tay. Ngắn nhất là 4 ngón tay.

170 . Tước dương chi kỳ 楊枝奇. Chưa rõ nghĩa.

171 . Bà-xà Tử 婆闍子. Trên kia, phiên âm là Bạt-xà-Tử.

172 . Ưu-đà-diên 憂陀延. Pāli: Udena, vua nước Kosambī. Truyện kể trong Pháp cú truyện Pāli, Dhp. 21 (Dhp.A.1. 161).

173 . Pāli, Pittola-Bh?radv?ja, con trai của vị Bà-la-môn tư tế của vua Udena.

174 . Ủy-thiền 慰禪. Pāli: Ujjenī. Xem chuyện Kỳ-bà chữa bịnh vua Ủy-thiền. Ch. vii. Y.

175 . Xà-di-bạt-đề 奢彌跋提. Pāli: Sāmāvati, con gai của Ghosita, người đã cúng tinh xá Ghositārāma (Cù-sư-la viên).

176 . Xem, Tỳ-kheo, Tăng-già-bà-thi-sa 5.

177 . 177. Ma-ha Ca-chiên-diên 摩訶迦旃延. Pāli: Mahā-Kaccāyana. Sinh quán tai Ujjena, con trai một người Bà-la-môn, đại thần của vua Ujjena. Ngài nhận chỉ giáo của Phật, cùng 7 Tỳ-kheo, đồng là bạn cũ, về hoằng pháp tại bản địa.

178 . 178. Đại tiểu trì giới kiền độ 大小持戒揵度. Chi tiết quá trình tu tập giới của Tỳ-kheo, từ khi mới xuất gia cho đến khi chứng quả A-la-hán. Tất cả những điều này tập hợp lại dưới một bộ môn gọi là giới thân, giới uẩn, hay giới kiền độ, hay gọi là Thánh giới tụ. Điển hình đầy đủ về quá trình tu tập Thánh giới này, có thể xem Trung A-hàm 36, kinh 146 - Tượng tích dụ. Tương đương Pāli, M. 27. C?na-Hatthipadopm-sutta. Tham chiếu các kinh, Trường A-hàm 14 (21. kinh Phạm động, T01n1, tr.88b12), Pāli, D.1 Brahmajāla; Trường A-hàm 17 (27. kinh Sa-môn quả; T01n1, tr.107a20); Pāli, D.2 Sāmaññaphala

179 . Nguyên Hán: quỷ thần thôn 鬼神村.

180 . Thông trung trượng 通中杖; trên kia dịch là không trung trượng (Xem ch.ii, mục 19: về gậy quạt). Dịch từ datta(ka), Skt. & Pāli: Gậy, biểu hiện quyền uy.

181 . Những câu chuyện chướng ngại đạo, Pāli: Tiracchāna-kathā, súc sinh luận, chỉ những câu chuyện vô ích, ngu si.

182 . Ngoạ khởi sự 臥起事 (?). Có lẽ Pāli senā-katham, chuyện tướng quân, nhưng bản Hán đọc là senāsana-katham.

183 . Hỏa chú 咒火. Pāli: aggi-homa, thờ cúng lửa.

184 . Sát-lợi chú 利咒. Pāli khatta-vijjā, chú thuật về quyền lực của vua chúa, tức khoa học chính trị.

185 . 185. Tụng thiên nhân vấn 誦天人問. Tham chiếu Pāli, đoạn liên hệ (D. i. 9, 67): Pakkajjhāna (dự báo vận mạng) saraparittānam (chú thuật phòng ngừag tên bắn).

186 . Kết luận các đoạn trên, Tỳ-kheo sau khi thành tựu Thánh giới uẩn, đoạn tiếp theo nói về Tỳ-kheo tu tập phòng hộ căn môn. Nhưng bản Hán ở đây lược bỏ đoạn nói về việc Tỳ- kheo thành tựu giới uẩn bằng sự chấp trì ba-la-đề-mộc-xoa. Tham chiếu Pāli đoạn liên hệ, Sāmaññaphala-sutta, D. i. 70: so iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhatta anavajja- sukha patisavedeti. Eva kho... bhikkhu sīlasampanno hoti, - vị ấy do thành tựu Thánh giới uẩn này mà nội tâm cảm thọ sự an lạc không cấu uế. Như vậy, Tỳ-kheo thành tựu giới. Kinh Tượng tích dụ (Trung A-hàm 146), sau Thánh giới uẩn là tri túc. Tiếp sau đó, thủ hộ căn môn.

187 . Từ đây trở xuống, Tỳ-kheo tu tập bằng sự thủ hộ căn môn. Bản Hán lược bỏ đoạn giới thiệu. Tham chiếu đoạn Pāli liên hệ: kathañ ca... bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? idha..., - Thế nào là Tỳ-kheo thủ hộ căn môn? Ở đây...

188 . Tham chiếu Pāli (D.i. 70): cakkhunā rūpa disvā na nimmittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī,- sau khi mắt thấy sắc, vị ấy không chấp thủ tổng tướng, không chấp thủ biệt tướng (của sắc).

189 . Tham chiếu đoạn Pāli (nt.) liên hệ: yatvādhikaratam enam cakkhundriya asavuta viharan- tam abhijjhā-domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyu, tassa savarāya patipajjati...- Nguyên nhân gì mà vị ấy sống với căn con mắt không được phòng hộ khiến cho những tham và ưu, cùng những pháp ác bất thiện chảy lọt vào, vị ấy tu tập để chế ngự nguyên nhân ấy..

190 . Nguyên Hán : Xúc nhập 觸入.

191 . Trở xuống, Tỳ-kheo sống tri túc. Đoạn Pāli (nt.) liên hệ, tiếp theo phòng hộ căn môn là Tỳ-kheo tu tập chánh niện chánh tri (sati-sampajađđena). Bản Hán nhảy qua đoạn này mà đưa xuống sau. Từ đây trở xuống, Tỳ-kheo tu tập chánh niệm chánh tri. Thứ tự tu tập trong bản dịch này có đảo lộn. Trong các kinh, tu tập bốn niệm xứ sau khi Tỳ-kheo đã có chánh niệm.

192 . Đây nên hiểu là chánh niệm. Từ đây trở xuống, Tỳ-kheo tu tập chánh niệm chánh tri. Thứ tự tu tập trong bản dịch này có đảo lộn. Trong các kinh, bốn niệm xứ được nói sau chánh niệm.

193 . Dữ tánh 與姓, cho trở thành người tự do trong bốn giai cấp hay chủng tánh.

194 . Hán dịch thiếu nghĩa: có hỷ lạc phát sinh do sự viễn ly.

195 . Nguyên Hán: Hiện thân đắc lạc 現身得樂.

196 . Nội tín 內信. Huyền Trang: Nội đẳng tịnh, trạng thái bình lặng, quân bình của nội tâm khi nhập đệ nhị thiền. Pāli: ajjhatta sampasādana.

197 . Hán: Tâm tại nhất xứ 心在一處. Pāli: cetaso ekodibhāva.

198 . Trú hộ niệm lạc 住護念樂. Hán hiểu sai từ nguyên của Skt. upeka (Pāli: upekkha) nên dịch là - hộ" thay vì dịch là - xả" như La-thập hay Huyền Trang. Pāli pītiyā ca virāgā ca upekkhako ca viharati, - vị ấy ly hỷ, an trú xả.

199 . Hán: Hộ niệm khoái lạc 護念快樂. Xem cht. 144 trên. Pāli: upekkhako satimā sukhaviharī, an trú lạc cùng với xả và niệm.

200 . 200. Hán: Hộ niệm thanh tịnh 護念清淨. Pāli: upekkha-sati-parisuddhi, xả niệm thanh tịnh, trạng thái thuần tịnh, trong suốt, do chỉ còn xả và niệm.

201 . Hết quyển 53.

202 . Sa-la lâm 娑羅林. Pāli: sālavana. Khu rừng của những cây sa-la, chỗ Phật nhập niết- bàn. Trương A-hàm 4 (T01n1 tr.24b26): Bấy giờ Thế tôn ở tại Câu-thi-na-kiệt, rừng Sa-la, giữa cặp cây sa-la" Cf. D. ii. 137: igha me tva antarena yamaka-sālāna uttara-sīsaka mañcaka paññāpehi, - A-nan, hãy dọn gường nằm cho Ta giữa cặp cây sa-la, đầu hướng về phía bắc. Phiên dịch danh nghĩa 3 (T54n2131, tr.1100b18): Sa-la, đây gọi là kiên cố 堅固... vì đông cho đến hạ không thay đổi…Hoa nghiêm âm nghĩa dịch là cao viễn 高遠…. Cây mọc từng cặp, nên gọi là sa-la song thọ 娑羅雙樹; Pāli: yamaka-sālā.

203 . Mạt-la 末羅. Tên của một bộ tộc lớn thời Phật. Hán dịch là - lực sĩ. Bộ tộc này chia làm hai nhánh. Một đóng thủ phủ ở Pāvā (Ba-hoà hay Ba-bà) và một ở Kusināra (Câu-thi-na). Trường A-hàm 4, đã dẫn: Phật bảo A-nan, ngươi hãy vào Câu-thi-na-kiệt báo cho những người Mạt-la biết, nửa đêm hôm nay Như lai sẽ nhập niết-bàn giữa cặp cây sa-la trong vườn Sa-la.

204 . Câu-thi thành 拘尸城. Pāli: Kusinārā (Skt. Kuśinagara/ Kuśinagarā/Kuśigrāmaka, 拘尸那 竭: Câu-thi-na-kiệt). Thủ phủ của người Mạt-la.

205 . 205. Xá-lợi 舍利; Pāli: sarīra, thân thể, nhục thể. Đây nói nhục thân của Phật trước khi hỏa thiêu; không phải xá-lợi sau khi hỏa thiêu.

206 . Cf. Vin. ii (Pañcasatikakkhanda) 184: Một người ājīvaka, tà mạng ngoại đạo.

207 . Mạn-đà-la hoa 曼陀羅華; Pāli: Mandārava, loại hoa được coi là chỉ có ở trên Trời, không có trong thế gian này.

208 . Bạt-nan-đà Thích tử, người được đề cập rất nhiều trong các nhân duyên Phật chế giới. Nhưng, Vin.ii. 184 nói: Subhadda, một Tỳ-kheo xuất gia khi tuổi đã già, nói lên điều này. Đây không phải là Subhadda (Tu-bạt), người Bà-la-môn được Phật độ cuối cùng, mà nguyên là một người thợ hớt tóc. Một số điều luật Phật chế do việc làm sai trái của ông này.

209 . Ma-ha-la 摩訶羅; Phiên dịch danh nghĩa 5 (T54n2131 tr.1137c16): Đây gọi là vô tri ??. Phiên âm từ Skt. mahālla: người già yếu, già lão, vô tri.

210 . Hê-lan-nhã 醯蘭若. Pāli: Hiraññavatī (Skt. Hirayavatī), cũng nói là Hi-liên-thiền, hay Kim hà. Con sông ở bìa rừng Sa-la, chỗ Phật nhập niết-bàn.

211 . Thiên quan tự. Trương A-hàm, đã dẫn: - Sau khi qua sông Hi-liên-thiền, đến chùa Thiên quan thì hoả thiêu.

212 . Trường A-hàm, dd., - có một lão mẫu.

213 . Cúng dường 供養; chỉ (người) phục vụ, hay thị giả. Pāli: upatthāka; xem Phần iii, Ch.iii, An cư Cht. 3.

214 . 214. Hữu tác 有作. Vì còn phải tu tập. Khi một vị chứng quả A-la-hán, vị ấy được nói là - Đã làm những điều cần làm" (Pāli: kata karanīya: sở tác dĩ biện).

215 . Bạt-xà Tử 跋闍子; Pāli: Vajjiputta. Vị Tỳ-kheo này thuộc Vương tộc Licchav#, dòng họ Vajj#.

216 . Pháp đặc biệt duy chỉ A-nan có. Xem Trung A-hàm 8, kinh 33 - Thị giả". Trường A-hàm 4, (T01n1 tr.25c21): Phật nói 4 pháp kỳ đặc của A-nan. Cf. D.ii. 145: cattārome bhikkhave acchariyā abbhutā dhammā ānande.

217 . A-nan thuộc Vương tộc họ Thích, nên tự gọi mình là Cù-đàm.

218 . Đà-hê-la Ca-diếp 陀醯羅迦葉, Ba-bà-na 婆婆那, và Đại Châu-na 大周那. Tăng kỳ 32 (T22n1425, tr.490c21): Ba vị Thượng thủ, thứ tự: Đại Ca-diệp 大迦葉, Na-đầu-lô 那頭盧, Ưu- ba-na-đầu-lô 優波那頭盧. Thập tụng 60 (tr. 446a4), bốn vị Thượng thủ của Diêm-phù-đề: đệ nhất Thượng tọa, trưởng lão A-nhã Kiều-trần-như; đệ nhị Thượng tọa, trưởng lão Quân-đà; đệ tam Thượng tọa, trưởng lão Thập Lực Ca-diếp; đệ tứ Thượng tọa, trưởnglão Ma-ha Ca-diếp.

219 . Tạp toái giới 雜碎戒. Trường A-hàm 4 (tr.26a 29): Tiểu tiểu giới. Pāli: khudā-nukhudakāni sikhāpadāni, các học xứ nhỏ, và không quan trọng. Luật Pāli, Vin. ii. 189, các Tỳ-kheo trưởng lão nêu tội, không phải chỉ một mình Đại Ca-diếp. Trong đây, chỉ luận 5 tội Đột-kiết-la của A-nan. Thập tụng 60, đã dẫn, 6 Đột-kiết-la.

220 . Đà-ni-già 陀尼伽. Trên kia, phiên âm là Đàn-nị-ca.

221 . Kinh Phạm động 梵動經. Trường A-hàm 14, kinh số 21, Phạm động, No 1(21). Tương đương Pāli, D.1. Brahmajāla-suttanta.

222 . Kinh Tăng nhất 增一經. Trường A-hàm 9, kinh số 11, Tăng nhất, No (11). Tương đương Pāli, không có. Như kinh Thập thượng, No 1(10)

223 . Kinh Tăng thập 增十經. Trường A-hàm 9, kinh số 10, Thập thượng, No 1(10). Tương đương Pāli, D. 34. Dasuttara-suttanta.

224 . Kinh Thế giới thành bại 世界成敗經. Trường A-hàm 18-22, kinh số 30, Thế ký, No 1(30). Không có Pāli tương đương.

225 . Kinh Tăng-kỳ-đà 僧祇陀經.Trường A-hàm 8, kinh số 9, Chúng tập, No 1(9). Tương đương Pāli, D. 33. Sangīti-suttanta.

226 . 226. Kinh Đại nhân duyên 大因緣經. Trường A-hàm 10, kinh số 13, Đại duyên phương tiện, No 1(13). Tương đương Pāli, D. 15. MahāNidāna-suttanta.

227 . Kinh Thiên đế Thích vấn 天帝釋問經. Trường A-hàm 10, kinh số 14, Thích Đề-hoàn Nhân vấn, No (14). Tương đương Pāli, D. 21. Sakkapañha-suttanta.

228 . Tạp 雜; được hiểu là - nhặt lượm những điều tạp toái, linh tinh, sát nghĩa Skt. sanykta (Pāli: sanyutta): liên kết những sự kiện có liên hệ nhau.

229 . Như thị sinh kinh 如是生經. Skt. itivttaka/ ityukta, Pāli: itivuttka, 1 trong 9 hay 12 phần giáo; phiên âm là y-đế-mục-đa-già, cũng dịch là bản sự, gồm những chuyện cổ không thuộc bản sinh.

230 . 230. Bổn kinh 本經. Skt. Pāli: jātaka, chỉ bản sinh truyện, những chuyện về tiền thân của Phật.

231 . Thiện nhân duyên kinh 善因緣經. Skt. nidāna, tập họp những giải đáp của Phật do các đệ tử hỏi trong nhiều nhân duyên khác nhau.

232 . Phương đẳng kinh 方等經. Skt. vaipulya, âm là tỳ-phật-lược, dịch là phương đẳng hay phương quảng, xiển dương nghĩa lý quảng đại bình đẳng, tức diễn rộng nhưng ẩn ý vi mật trong các lời dạy của Phật.

233 . Vị tằng hữu kinh 未曾有經. Skt. adbhuta-dharma, âm a-phù-đa-đạt-ma, tập họp nhưng điều ly kỳ, hiếm có trên đời.

234 . 234. Thí dụ kinh 譬經. Skt. avadāna, âm a-ba-đà-na, gồm những chuyện ngụ ngôn để răn dạy đạo đức.

235 . Ưu-bà-đề-xá kinh 優婆提舍經. Skt. upadeśa, dịch là luận nghị, giải thích và biện luận ý nghĩa lời Phật.

236 . Cú nghĩa kinh 句義經. Skt. padārtha, không có Hán.

237 . Pháp cú kinh 法句經. Skt. dharmapada, tuyển tập những bài kệ của Phật.

238 . Ba-la-diên kinh 波羅延經. Tương đương Pāli: Pārāyana-vagga (phẩm đáo bỉ ngạn), phẩm thứ năm của Suttanipāta, Tiểu bộ Pāli (Khuddaka-Nikāya).

239 . Tạp nan kinh 雜難經. Không có Hán.

240 . Thánh kệ kinh 聖偈經. Tương đương Pāli: Theragathā (Trưởng lão kệ) và Therīgathā (Trưởng lão ni kệ), tuyển tập những bài kệ của các Thánh đệ tử, thuộc Tiểu bộ Pāli (Khuddaka- Nikāya).

241 . Phú-la-na 富羅那. Vin. ii. 289: Bấy giờ, Trưởng lão Purāna cùng với 500 Tỳ-kheo từ Nam sơn (Dakkhitāgiri) về Vương-xá để tham dự kết tập. Vị Trưởng lão này không được đồng nhất với Tôn giả Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, cũng gọi là Mãn Từ Tử (Skt. Pūrna-maitrāyani-putra, Pāli: Putta-Mantāni-putta),, 1 trong 10 Đại đệ tử.

242 . Ngũ phần 30 (T22n1421 tr.191c27): Bảy điều.

243 . Ngũ phần, và Cūnavagga còn kết thêm pháp phạm-đàn (brahmadatta).

244 . Bạt-xà Tử, xem cht. trên.

245 . So sánh 10 điều của Pāli, Vin.ii. 294. Xem giải thích ở đoạn sau.

246 . Da-xá ca-na Tử 耶舍迦那子. Pāli: Yasa-Kākattakaputta, đệ tử của A-nan.

247 . Châu Kế 珠髻. Xem, Phần I Ch, v. Ba dật đề 18. Pāli: Manicūlaka, một người thôn trưởng. Vin.ii. 296; S. iv. 325.

248 . Pāli, S. iv. 326: Tinam tinatthikena pariyesitabba… na...kenaci pariyāyena jātaruparajata sāditabbam pariyesitabbam, - ai cần cỏ thì xin cỏ…nhưng không vì bất cứ nhân duyên gì cho phép cầu xin vàng bạc.

249 . Bà-xà Tử; trên kia, âm là Bạt-xà Tử.

250 . 250. Ly-bà-đa 離婆多. Pāli: Revata, vị trưởng lão này sống ở Soreyya, - thông bác, tinh thông A-hàm, Luật, Mattika…, Vin.ii. 299. Trùng tên với Revata, vị trưởng lão em út của ngài Xá-kợi- phất.

251 . Bà-kha 婆呵. Pāli: Payāga. Lộ trình từ Payāga đến Soreyya của Revata, phỏng lại lộ trình Phật đi từ Verañja (Tỳ-lan-nhã, chỗ Xá-lợi-phất thỉnh Phật chế giới cho Tỳ-kheo) đến Bārānasī, ngang qua Soreyya, Sankassa và Kattakujja.

252 . Già-na-ủy-xà 伽那慰闍. Pāli: Kađđakujja. Xem cht. 8 trên.

253 . 253. A-già-lâu-la 阿伽樓羅. Pāli: Agganapura, Vin.ii. 299.

254 . Tăng-già-xa 僧伽. Pāli: Sankassa. Xem cht. 8 trên.

255 . 255. Đắc nhị chỉ sao 得二指抄. Pāli: dvangulakappa, nhị chỉ tịnh, được giải thích: dvangulāya chāyāya vītivattāya, (được phép ăn quá trưa) khi bóng chưa quá hai ngón tay. Liên hệ điều luật phi thời thực. Vin.ii. 230

256 . Xem Phần i, Ch. v. Ba-dật-đề 35.

257 . Đắc thôn gian 得村間. Pāli, ibid.: Gāmantarakappo. thôn gian tịnh; như Tứ phần

258 .

259 . Đắc tự nội 得寺內. Pāli: āvāsakappo, trú xứ tịnh.

260 . Đắc hậu thính khả 得後聽可. Pāli: anumatikappo, tùy hỷ tịnh; giải thích: kappati bhante vaggena sanghena kammam kātum, āgate bhikkhu anumesāmāti, được phép tác yết ma biệt chúng, nếu các Tỳ-kheo đến sau nói, - chúng tôi tuỳ hỷ.

261 . Đắc thường pháp 得常法. Pāli: ācittakappo, thường hành tịnh, - Được phép làm, vì Hoà thượng của tôi, A-xà-lê của tôi đã làm như thế. Vin.ii. 301.

262 . Đắc hoà 得和. Pāli: amathitakappa, được phép nếu chưa ngưng kết: đã ăn xong (túc thực), được phép uống sữa (khīra), nếu sữa chưa thành sữa đông (lạc). Vin. ii. 301.

263 . 263. Diêm cộng túc 鹽共宿, chỉ muối để dành cách đêm. Pāli: singilonakappo, giác diêm tịnh, được phép mang muối theo trong cái sừng, khi ăn, lấy ra dùng.

264 . Xa-lâu-la tửu 飲闍樓羅酒. Pāli: kappati jalogim pātum, được phép uống rượu pha. Rượu jalogi (xa-lâu-la), chỉ rượu loãng, hay nước trái cây để lâu mà chưa lên men thành rượu. Ngũ phần 30 (T22n1421 tr.192b01): rượu cất mà chưa chín.

265 . Xem Phần I, Ch. v Ba-dật-đề 51.

266 . Bất cát tiệt tọa cụ 不割截坐具. Ngũ phần 30 (T22n1421 tr.192b01): làm tọa cụ tuỳ ý lớn nhỏ. Pāli: adasaka nisīdana, tọa cụ không làm viền.

267 . Pāli: kappati jātarūparajam. Như Tứ phần.

268 . A-vu-hằng hà sơn 阿吁恒河山. Pāli: Ahogangā, tên một ngọn núi ở Bắc Ấn, nằm bên thượng lưu sông Hằng (uddham Gangāya).

269 . Tam-phù-đà 三浮陀. Pāli: Sambhūta.

270 . Ba-la-ly Tử 波羅離子. Pāli: Pātheyyakā (Pāveyyakā), các Tỳ-kheo người Pāva (Bà-ba hay Ba-hòa, xem trên), một thủ phủ của người Vajjī. Trong kết tập này, họ đứng về phía Re-vata. Họ được gọi là những người phương Tây.

271 . Ba-di-na 波夷那. Pācinakā, các Tỳ-kheo phương Đông, nhưng người ủng hội 10 điểm của Vajjiputtaka

272 . Ba-lê 波梨.Trên kia phiên âm là Pa-la-ly Tử; xem cht. 26.

273 . Bà-sưu thôn 婆搜村. Pāli: Sahajāti, tên một thị trấn, chỗ của Sā#ha. Ngũ phần 30: Sa-lan 沙蘭.

274 . Nhất Thiết Khứ 一切去. Pāli: Sabbakāmi.

275 . Bình đáng nhân 平當人. Ngũ phần (T22n1421 tr.193c21): đoán sự chủ 斷事主. Pāli: ubbāhikāya, bối thẩm đoàn.

276 . Tô-mạn-na 蘇曼那. Pāli: Sumana.

277 . Sa-lưu 沙留. Pāli: Sānha. Tức trên kia nói Trưởng lão người Bà-sưu thôn.

278 . Bất-xà-tô-ma 不闍蘇摩. Pāli: Khujjasobhita.

279 . A-di-đầu 阿夷頭. Pāli: Ajita, bấy giờ mới 10 hạ, nhưng được tham dự, làm người phu tòa (āsana-paññāpaka)sắp chỗ cho bồi thẩm đoàn.

280 . Khuyến hoa 勸化. Ngũ phân: Phu tòa 敷座. Pāli: āsana-paññapaka, xem cht. 35 trên.

281 . Bà-lê lâm 婆梨林. Pāli: Vālikārāma, Tăng viện Vālika ở Vesāli.

282 . Xem Phần I Chương I, Ba-la-di 1, cht. 25; q. 1 tr. 20.

283 . Bà-xà Tử 婆闍子. Trên kia dịch là Bạt-xà Tử. Xem Phần I. Chương I, Ba-la-di 1, cht. 33; q.1 tr.26.

284 . Chỉ sinh dục đạo.

285 . Xem Phần iii, ch. i Thọ giới, dữ học giới. Ngũ phần 34 (T22n1428 tr.809a14)

286 . Trên kia gọi là doanh sự Tỳ-kheo. Xem cht. 37, Phần ii, ch. ii, tr. 166.

287 . Trên kia gọi là bình đáng nhân. Xem cht. 34; Phần iv, Ch. ii, tr. 130.

288 . Để bản: Ngươi sa-di-ni... Các bản Tống-Nguyên-Minh lược bỏ. Đây kể luôn cả Tỳ-kheo vv.

289 . Ủy-châu-lăng-già trùng 慰周陵伽虫. Pāli. Vin.iii. 58: uccāliga, - sâu gặm.

290 . Bà-lâu-việt-xa 婆樓越奢. Pāli: Bharukaccha (?), Vin.iii. 39.

291 . Độc tọa sáp đắng 獨座榻.

292 . Giá trị của phần điền thổ thêm hay bớt sau khi dời cột mốc. Không phải giá trị bản thân cột mốc.

293 . Cf. Pāli, Vin. iii. 66: Người giữ vườn (cho người khác) mang trái cây cho Tỳ-kheo. Tỳ-kheo không dám nhận, vì không phải của người mang cho.

294 . Năm cách tác tịnh đối với trái cây. Xem cht. 107. Phần iii, Ch. viii - Thuốc".

295 . Khuya, cho đến trước khi mặt trời mọc, được gọi là cuối đêm.

296 . Hết quyển 55.

297 . Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 40..

298 . Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉. Pāli, Pilindavaccha. Truyện kể, Vin.iii. 67.

299 . 299. Pāli, ibid., Phật nói: Không phạm, đối với ai hiện thần thông khi cần hiện thần thông. (anāpatti bhikkhave iddhipadamassa iddhavisaye).

300 . Cao Thắng 高勝. Ngũ phần 28: A-thù. Thập tụng 58: Trực Tín, đệ tử cộng hành của A-nan. Pāli, Vin.iii. 66: Ajju.

301 . Pāli, ibid., - cho đứa nào có tín tâm

302 . Ngũ phần 28, Tăng chia thành hai bộ, tán trợ A-thù (Cao Thắng) và A-nan; sáu năm không bố-tát. Do đó, La-hầu-la phải can thiệp, vận động các bà họ Thích yêu cầu A-nan hoà hiệp với A-thù.

303 . Pāli, ibid., do chính Upāli can thiệp.

304 . Cấp tháo dược 急躁藥; không hiểu thuốc gì.

305 . Tỳ-kheo, ba-dật-để 78.

306 . Tô-tỳ-la tương 蘇毘羅漿. Pāli: suvīraka, cháo chua. Cf.Vin. iii. 86: cho uống takka, sữa bò tinh luyện, sữa bơ. Tham chiếu Thập tụng 58 (T23n1435 tr.436a23): có phạm chí bịnh ghẻ ngứa, xin thuốc nước tô-tỳ-la 蘇毘羅漿. Người ấy uống và chết.

307 . Hạ nghiệp 下業; nghề nghiệp thấp hèn, thường chỉ nghề giết chó của Chiên-đà-la. Skt. nīca-karma.

308 . Đoạn trong ngoặc, có trong Tống-Nguyên-Minh, nhưng không có trong bản Cao-ly.

309 . Bốn thứ gió: Trụ phong 住風, trì phong 持風, bất diệt phong 不滅風, lao hệ phong 牢繫風. Xem Trường A-hàm 20 (T01n01 tr.130a25): Trụ phong 住, trì phong 持, bất động phong 不動, kiên cố phong 堅固.

310 . Đây chỉ không vô biên xứ định. Định thuộc thế gian, hữu lậu. Cf. Vin.iii. 108: Nghe đàn voi đang qua sông khi nhập bất động tam muội (āneñja samādhi).

311 . Y-la-bà-ni tượng vương 伊羅婆尼象王. Pāli: erāvana (Skt. airāvana), con voi sáu ngà của Thiên đế Thích. Xem, Trường A-hàm 20 (T01n01 tr.132a19): Y-bát-la Long vương 伊羅龍王.

312 . Nan-đà trì 難陀池. Pāli: Nandapokkharanī, ao sen trong vườn Nanda trên trời Đao-lợi (Tāvatisa). Xem Trường A-hàm 20 (T01n01 tr.132a11): Đại hỷ trì 大喜池.

313 . Tức thức vô biên xứ định, và vô sở hữu xứ định

314 . A-nậu-đạt 阿耨達. Pāli: Anotatta, xem cht. trên.

315 . Phân-đà-lợi 分陀利. Pāli: Puttarīka, hoa sen trắng

316 . Mạn-đà-diên 曼陀延. Pāli: Mandākinī, một trong bảy hồ lớn trên Himālaya. Cf. A.iv.101.

317 . A-nậu-đạt được coi là phát nguyên của bốn sông lớn: Hằng hà, Tín độ, Đồ-đa, Phược-xo. Xem Câu-xá 11.

318 . Nghiêm Hảo 嚴好. Vin. iii. 109: Sobhita. Được Phật công nhận là có thể nhớ nhiều tiền kiếp (pubbenīvāsānussata).

319 . Chỉ nhớ được đời sống của một người (trải qua nhiều kiếp). Cf. ibid., sā ca kho ekāyeva jāti.

320 . Hết quyển 56.

321 . Ma hương nữ nhân 磨香女人. Có lẽ phiên âm từ một dạng hỗn chủng giữa vañjihā (Pāli) v vandhyā (Skt.): Thạch nữ, người đàn bà không sinh đẻ.

322 . Xí sàng 企床; không hiểu loại giường gì.

323 . Đoạn này được kể lại trong điều 4 - Sách cúng dương" ở sau.

324 . Trong ngoặc, phụ chú trong bản Hán.

325 . Hán: Tăng ích 增益. Có lẽ Pāli: vuddhi, hay Skt. viddhi, sự phát triển, sự khuếch đại, mà Hán thường dịch là tăng ích hay tăng trưởng.

326 . Hán: Tiêu tô 消酥. Skt. dadhi mathati, quậy hay trộn sữa đông làm thức uống.

327 . Vin.iii. 130, lohita kho te, bhagini, - Này chị, cái của chị đỏ.

328 . Ngoại đạo nữ nhân 外道女人; Pāli (Vin. iii. 131): Paribbajikā, nữ xuất gia (ngoại đạo), nữ du sỹ.

329 . Đa tác 多作. Từ này tương đương với nhiều từ Pāli. Hoặc bahukata, được làm nhiều, hay tu tập nhiều. Hoặc bahukicca, công việc nhiều, bận rộn… Cf. Vin.iii. 131, kacci bhagini maggo sansādati, Nghĩa thông thường: Này chị, con đường tận cùng rồi. Nhưng Tỳ-kheo nói ngụ ý. Sớ giải: Maggo... angajātamagga sandhāyāha, đạo, nói ngụ ý sinh dục đạo. Do đó, sasīdati cũng ngụ ý - thụng xuống".

330 . Pāli, dẫn trên, āma bhikkhu panipajjissati, vâng, Tỳ-kheo, ông sẽ đi theo. Cô này không hiểu ngụ ý, nên đáp thực tình.

331 . Theo kết luận này thì cô kia hiểu ngụ ý dâm dục của Tỳ-kheo. Nhưng, Pāli, ibid., āptti thullaccayassa, phạm Thâu-lan-giá, vì người nghe không hiểu ngụ ý.

332 . Đoạn này cũng được kê trong điều ba trên.

333 . Đoạn trong ngoặc, phụ chú của bản Hán.

334 . Ma hương nữ nhân, xem cht. 35 trên.

335 . Xem cht. 22, Phần i, Ch.iv Ni-tát-kỳ 2.

336 . Theo phong tục, đã trao tín vật hứa hôn, cô gái không thuộc quyền cha mẹ, mà thuộc quyền giám hộ của người đã trao tín vật. Vì vậy, nói là đoạt, tức cha mẹ cướp con gái lại. Xem Pháp uẩn 1 (tr. 456), quyền giám hộ, và quyền cướp đoạt đối với người nữ.

337 . Trả quyền giám hộ lại cho cha mẹ cô.

338 . Vì cô gái đã hứa hôn rồi.

339 . Các điều 6 & 7. được lướt qua.

340 . Tham chiếu Pāli, Luật tạng, Parivāra (Phụ tùy): Ekuttarikanaya (Tăng nhất pháp), Vin.v. 113ff. Thập tụng luật 48 (T23n1435 tr.346att).

341 . Tham chiếu Thập tụng 48 (T23n1435 tr.353a8): - Có Tỳ-kheo, nhiều tri thức, có thế lực; những gì được nói mọi người đều tin dung. Tỳ-kheo ấy ở trong pháp tỳ-ni mà Như lai hiển hiện phát sinh tư tưởng lệch lạc; ở trong văn tự mà chế tác văn cú tương tự, làm ngăn che pháp, che lấp pháp, không tùy thuận pháp, nói điều không trọn nghĩa. Tỳ-kheo đó là người biên bỉ, hạ tiện, không ích gì cho đời, không có sở hành của nam tử.

342 . Thập tụng 48 (T23n1435 tr.353a5): - Như Lai xuất thế, hiện pháp tỳ-ni không thuyết một lúc mà được thuyết dần dần. Như Lai xuất thế, hiện pháp tỳ-ni không bị phá một lần, mà bị phá dần.

343 . A-nậu-bà-đà 阿(少/兔)婆陀. Pāli: anuvāda, phi nạn, buộc tội. Trong bốn tránh sự, Hán dịch là giáo giới (tránh sự), Pāli: anuvādādhikarana.

344 . Nguyên Hán: Sa-môn Thích tử pháp; dư chữ pháp. Tham chiếu Thập tụng 48 (T23n1435 tr.352c03).

345 . Pāli, Vin. v. 115, liệt kê khinh tội (lahukā āpatti), trọng tội (garukā āpatti)vào mục một pháp (ekakavāro). Sớ giải: Khinh tội, tội thuộc 5 thiên được thanh tịnh bằng xử trị nhẹ. Trọng tội, là Tăng-già-bà-thi-sa được thanh tịnh bằng xử trị nặng. Thập tụng liệt cặp khinh-trọng vào mục hai pháp.

346 . Pāli: sāvasesā āpatti, hữu dư tội; Sớ giải (Vin. vii. 1319): trừ các Ba-la-di ra, còn lại là tội hữu dư. Tội này cũng được liệt trong pháp một. Bản Hán nói, hữu dư khinh tội, trừ tăng-già-bà- ba-thi-sa, chỉ các tội còn lại.

347 . Mỗi hạng mục gồm hai sự, cú pháp như mẫu trên.

348 . Thập tụng, có hai sự thấy phi pháp, và có hai sự thấy (như) pháp.

349 . Pāli: āpatti (tội) và anāpatti (phi/vô tội).

350 . Thập tụng, hai loại phạm: hữu tàn và vô tàn. Pāli: sāvasesā, anavasesā.Sớ giải: trừ Ba-la- di, còn lại là hữu dư (tàn). Vô dư (tàn) là Ba-la-di

351 . Thô ác và phi thô ác, Pāli: dutthulla, adutthulla, cùng với ác cặp kể trên trong Pāli được tách thành pháp riêng và liệt kê vào mục một pháp. Sớ giải: dutthullā, thô ác tội, gồm hai tụ (Ba-la-di và tăng già-bà-thi-sa); adutthullā, phi thô ác, là các tội dư tàn (Ba-dật-đề các thứ).

352 . Cựu pháp, có lẽ Pāli: pubbāpatti, tiền tội; Sớ giải: tội tối sơ vi phạm (panhamam āpannāpatti), trái với aparāpatti, hậu tội, tội vi phạm sau khi hành biệt trụ (pārivāsikādīhi pacchā āpannāpatti).

353 . Chế 制, hay quy định. Pāli: paññatti. Pāli:Liệt kê : paññatti, chế ; anuppannapaññatti: bất tùy phạm chế (quy định không căn cứ theo vi phạm đã xảy ra); sab- batthapaññatti: biến xứ chế (quy định cho tất cả mọi trường hợp), padesapaññatti: nhất phần chế (quy định có giới hạn); sādhāranapaññatti, cộng thông chế (quy định chung cho cả hai bộ); asāhdāranapaññatti: bất cộng thông chế (quy định riêng cho mỗi bộ); ekatopaññatti: nhất bộ chế; ubhatopaññatti: lưỡng bộ chế.

354 . Thuyết và phi thuyết; Pāli: desanā vā adesanā. Trong Kinh, khi nói - thuyết, chỉ cho những điều được Phật thuyết (dhamma-desanā). Trong Luật, nói - thuyết chỉ sự thuyết tội, tức sám hối tội. Pāli: desanāgāminī-āpatti, tội cần được thuyết, chỉ các tội nhẹ, trừ Ba-la-di và Tăng-già- bà-thi-sa.

355 . Ẩm, hay ẩm liệu, Pāli: pāna, chỉ các thứ được quy định dùng như là thức uống. Phật quy định tám thứ nước trái cây được dùng như ẩm liệu. Xem phần iii, chương vii - Thuốc mục 5:

- Nay có tám thứ nước mà xưa kia Tiên nhân vô dục thường uống. Đó là: nước lê, nước diêm- phù, nước táo chua, nước mía, nước quả thị, nước xá-lâu-già, nước bà-lâu-sư và nước nho. Pāli (Vin.i. 246): ambapāna, nước quả xoài; jambupāna, nước quả hồng đào; cocapāna, nước dừa; mocapāna, nước chuối; madhūkapāna, mật; muddikapāna, nước nho; sālūkapāna, nước ngó sen; phārusa-kapāna, không rõ.

356 . 356. Thực 食, gồm năm loại thực phẩm chính gọi là chánh thực: phạn, khứu, can phạn, ngư, nhục 飯乾飯魚及肉. Pāli: odana (cơm chín), kummāsa (bánh bột, hay cháo chua), sattu (bánh khô), maccha (cá), mansa (thịt). Cf. Căn bản (T23n1442 tr.821b24), 5 loại thực phẩm bồ-thiện- ni 蒲繕尼食, cơm, đậu mạch, lương khô, thịt, bánh 飯麥豆飯糗肉餅.

357 . Thời, ngôn ngữ của Luật, chỉ thời gian cho phép xử dụng. Thời y (Pāli: kāla-cīvara), y mà Tỳ-kheo nhận được trong tháng hậu ca-đề, hay trong thời gian y ca-thi-na chưa xả. Thời thực, thời gian được phép ăn các loại chánh thực từ mặt trời mọc, cho đến giữa trưa. Thời dược, chỉ các loại chánh thực được dùng như thuốc. Trái lại là các thứ phi thời. Mỗi thứ được dùng theo quy định riêng. Phi thời hành, Tỳ-kheo vào xóm từ sau giữa trưa cho đến sáng hôm sau.

358 . Tịnh 淨, theo nghĩa kinh, là sự thanh tịnh; Pāli: suddhi hay visuddhi. Tịnh dùng trong nghĩa Luật, chỉ sự hay vật được dùng đúng cách. Pāli: có hai hạng người như kappa.

359 . Nạn, chỉ các tai họa bất ngờ. Tám nạn sự được phép thuyết giới tóm lược: Vua, giặc cướp, lửa, nước, bệnh, nhân, phi nhân, ác trùng. Ngoài ra, các trường hợp khác còn thêm mạng nạn và phạm hạnh nạn. Pāli: rājantarāyo (vương nạn), corantarāyo (tặc nạn), agyantarāyo (nạn lửa), udakantarāyo (nạn nước), manuss-antarāyo (nạn loài người), amanussantarāyo (nạn loài phi nhân), vānantarāyo (nạn mãnh thú), sarīsapantarāyo (nạn rắn độc), jīvantarāyo (nguy hiểm sinh mạng), brahmacariyantarāyo (nguy hiểm phạm hạnh).

360 . Phá. Có hai nghĩa: vỡ đôi, chỉ sự phá Tăng (Pāli: sanghabheda); và huỷ hoại, chỉ phá giới (sīlavipatti), phá kiến (ditthivipatti), phá oai nghi (Pāli: ācāravipatti) và phá chánh mạng (Pāli: ājāvavipatti.)

361 . Chủng 種. Chưa rõ dùng theo nghĩa nào.

362 . Dĩ giải nghĩa 已解義, hay nói liễu nghĩa, chỉ điều đã được thuyết minh ý nghĩa rốt ráo. Pāli: nītattha.

363 . Thân 親, khả thân 可親, chỉ những chỗ đáng thân cận không không đáng thân cận.

364 . Bố 怖; sự hãi, chỉ những chỗ mất an ninh, thường có bọn cướp ẩn núp. Tỳ-kheo không được lai vãng chỗ đó. Pāli: bhaya, hay sappanibhaya.

365 . Đạo 道 (Pāli: magga), theo nghĩa Kinh, chỉ chánh đạo, con đường tu tập. Phi đạo 非道 (Pāli: amagga) chỉ tà đạo. Trong Luật, đạo, chỉ hai đường đại và tiểu tiện (Pāli: passāvamagga, tiểu tiện đạo; vaccamagga, đại tiện đạo). Phi đạo, những chỗ khác.

366 . Thập tụng, có hai loại khí (xả): khí (xả) do tự mình làm; khí (xả) do Tăng hoà hiệp như pháp tác pháp. Tức một loại không cần Tăng yết-ma, và một loại do Tăng yết-ma.

367 . Pāli: hoti tathāgato para maranam, Như Lai tồn tại tồn tại sau khi chết?

368 . Từ hai pháp: thế gian thường và vô thường, nêu 14 vấn đề không được Phật trả lời, gọi là 14 vô ký vấn. Xem Trung A-hàm 60 (kinh 221. Tiễn dụ, T1n26 tr.84a21), Pāli, M. 63. Cūla- Mālukya)

369 . So sánh Pāli: sāvajjapaññatti, hữu tội (=phạm chế). Sớ giải: sāvajjapaññattīti lokavajjā, hữu tội chế, chỉ các tội (quy đinh) theo thế gian. Tức những điều luật Phật chế tùy theo quan điểm đạo đức của thế gian.

370 . Hữu tránh tỳ-ni, chỉ những điều luật được quy đinh do các tranh chấp khởi lên giữa các Tỳ-kheo.

371 . Tham chiếu Thập tụng: tham dục tỳ-ni, sự điều phục tham dục; sân nhuế tỳ-ni, sự điều phục sân nhuế.

372 . Phương tỳ-ni 方毘尼. chỉ địa phương tức bộ phận; đây chỉ sự điều phục một phần. Biến tỳ- ni 遍毘尼, điều phục phổ biến hay toàn diện. So sánh Pāli dẫn trên: padesapaññatti, nhất phần chế, và sabbatthapaññatti: biến xứ chế. Thập tụng: biến tỳ-ni và bất biến tỳ-ni.

373 . Sân và bất hỉ (bất mãn) là hai yếu tố thường khiến Tỳ-kheo phạm tội. Xem Tăng-già-bà- thi-sa 8 & 9, của Tỳ-kheo, và các Ba-dật-đề của Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni. Pāli: doso appatīto.

374 . Xem Tỳ-kheo, Tăng-già-bà-thi-sa 13: Xiển-nặc - ác tánh bất thọ nhân ngữ, ngoan cố, khó dạy bảo, không nhận lời chỉ dạy.

375 . Hán: thiện phạm 善犯. Thập tụng: có hai thiện, biết phạm và biết hối lỗi.

376 . Thập tụng: người vô trí phú tàng có hai quả, địa ngục và ngạ quỷ. Người trí không phú tàng có hai quả, người và trời.

377 . Thập tụng: - Phật nói, không tín thọ những điều Ta dạy, phú tàng. Những ai phú tàng, không thể thoát ly sinh lão bịnh tử khổ. Tín thọ những điều Ta dạy, không phú tàng. Những ai không phú tàng, được thoát ly sinh lão bịnh tử khổ.

378 . Thập tụng: có hai thứ thanh tịnh, giới thanh tịnh và kiến thanh tịnh.

379 . Chỉ hai hạng người.

380 . Ở trên, 2 & 3, chỉ hai hạng người. Đây chỉ hai pháp.

381 . Đẳng chúng và bất đẳng chúng.

382 . Pháp vương, chỉ vị vua cai trị bằng luật pháp, đạo đức, không dùng vũ lực trấn áp.

383 . Pāli: dve puggalā bālā, có hai loại người ngu.

384 . Không thấy được hiểu là - không tự mình thừa nhận. Trong trường hợp ngoan cố, Tăng tác yết-ma xả trí (yết-ma bất kiến tội cử, xem cht. 38, Phần iv, chương xi )

385 . Đoạn tranh pháp 斷諍法, tức các phát diệt tránh. Xem thêm cht. 55 đoạn dưới.

386 . Thuyết và bất thuyết 說不說, tức thuyết và phi thuyết: những điều được Phật nói, và những điều không phải do Phật nói.

387 . Thập tụng: hai pháp khiến pháp tiêu diệt, biến mất, chìm mất: Tỳ-kheo nghi pháp, nghi tỳ-ni. Lại có hai pháp khác: Tỳ-kheo dạy người phi pháp, phi tỳ-ni.

388 . 388. Để bản: như pháp cử 如法舉. Tống-Nguyên-Minh: bất như pháp ưng cử 不如法應舉.

389 . Tẫn yết-ma 擯羯磨; yết-ma khu xuất, đuổi khỏi trú xứ hiện tại. Xem Tỳ-kheo, Tăng-già-bà-thi-sa 12 (Ô tha gia).

390 . Tham chiếu Pāli: có hai loại người tăng trưởng các lậu, 1. không nghi hối điều đáng nghi hối (na kukkuccāyitabba kukkucāyati), 2. nghi hối điều không đáng nghi hối.

391 . Tịnh, đây có nghĩa là - hợp thức", tức đúng theo điều luật đã quy định. Tham chiếu Pāli: akappiye kappasaññī, nơi điều không hợp thức (tịnh) cho là thức.

392 . Quy định điều mà Phật đã không quy định.

393 . Xem mục một pháp: một lời thành xả giới.

394 . Hai trong 10 mục đích Phật quy định giới (mười cú nghĩa). Xem Phần i, chương i, Ba-la-di 1, cht.31; Việt, quyển 1, tr. 25.

395 . Thập tụng: Có hai sự, Phật quy định các yết-ma khổ thiết (yết-ma y chỉ, yết-ma khu xuất, yết-ma hạ ý... ma-na-đỏa, bản nhật trị, xuất tội), 1. khiến kẻ xấu không đắc lực; 2. người thanh tịnh đắc lực. Đoạn sau, có hai sự, như trên, 1. khiến đời nay thanh tịnh trì giới; 2. đời sau an lạc phạm hạnh lâu dài

396 . Hết quyển 57.

397 . Cũng nói là - đơn bạch yết-ma.

398 . Để bản: bất kiến 不見. Các bản khác: bất hiện.

399 . Ba biện pháp chế ngự Tỳ-kheo phạm luật.

400 . Tương đương với ba trong số 13 già nạn không được thọ cụ túc, theo thứ tự: phạm biên tội, pháp nội ngoại đạo, tặc trụ.

401 . Tức thấy tội, hay nhận tội.

402 . Kiên trì ác kiến không xả. Xem cht.43, Ch.xi (Phần iv). Xem Tỳ-kheo, ba-đạt-đề 68, 69.

403 . Bị Tăng xả trí. Xem thêm cht.2, cht.8 ch.ix; cht.13, ch.x.

404 . Phụ chú trong nguyên bản.

405 . Tham chiếu Pāli: do ba hành tướng phạm tội (tīhākārehi āpatti āpajjati): phạm bởi thân, phạm bởi miệng, phạm bởi thân và miệng.

406 . Để bản: tướng 相. Các bản khác: kiến (đọc là hiện) tướng 見相. Pāli: ākāra, hành tướng, hay dấu hiệu. Xem cht.65 trên.

407 . Oai nghi, ở đây, Pāli: ācāra, hành vi hay cử chỉ. Ba phi oai nghi, Pāli: ba phi hành, phi hành nơi thân (kāyikena anācārena; Sớ giải: vi phạm học xứ đối với thân), phi hành nơi miệng, phi hành nơi thân và miệng.

408 . Ba tà mạng. Tham chiếu Pāli: tà mạng qua thân (kāyikena micchā?jivena), qua miệng, qua thân và miệng.

409 . Phụ chú trong bản Hán.

410 . Tham chiếu Pāli: cần thi hành yết-ma đối với Tỳ-kheo có đủ 3 chi: buông trôi theo dục lạc nơi thân (kāyikena davena samannāgatassa hoti, Sớ giải, như chơi câu, cờ bạc), nơi miệng, nơi miệng và thân.

411 . Vi phạm điều Phật chế do bởi tham dục nơi thân, nơi miệng, nơi thân và miệng. Tham chiếu Pāli: ba vi hại, vi hại qua thân (kāyikena upaghātikena; Sớ giải, không học học xứ Phật chế nơi thân), vi hại qua miệng, qua thân và miệng.

412 . Tham chiếu Pāli: có tội Tăng-già phạm (atthāpatti sangho āpajjati), biệt chúng (gana) không phạm, cá nhân (puggala) không phạm. Có tội biệt chúng phạm, Tăng không phạm, cá nhân không phạm. Có tội cá nhân phạm, Tăng không phạm, biệt chúng không phạm.

413 . Phóng dật yết-ma 放逸羯磨.

414 . Ba-la-lê Tử thành Kê viên 波羅梨子城雞園. Xem Trung A-hàm 60 (T01n26 tr.802a13): Ba-la-lợi Tử thành, Kê viên 波羅利子城雞園. Tạp A-hàm 24 (T02n99 tr.175b12): Ba-liên-phất ấp Kê lâm tinh xá 巴連弗邑雞林精舍. Pāli: Pānaliputta, Kukkunārāma.

415 . Khổng tước quan Bà-la-môn 孔雀冠婆羅門.

416 . 416. Băng-già-di 崩伽彌. Tham chiếu Tạp A-hàm 30 (T02n99, tr.213a05): Băng-già-xà, Băng- già-kỳ lâm 崩伽闍崩伽耆林. Pāli (A. i. 136): Pakadhā (bản Miến: Sakavā), một thị trấn ở Kosala.

417 . Tạp A-hàm, dẫn trên: Tôn giả Ca-diếp thị 尊者迦葉氏.

418 . Tạp A-hàm, dẫn trên, Tôn giả này nói: - Vị Sa-môn Cù-đàm này tán thán giới này quá đáng 此沙門極讚歎是戒. Pāli (dẫn trên): adhisallikhatevāya samano, - ngài Sa-môn này quá cực kỳ nghiêm khắc.

419 . Phụ chú trong nguyên bản Hán.

420 . Tăng giới, tức tăng thượng giới. Pāli: adhisīla.

421 . Hạ ngũ sử. Năm thuận hạ phần kết (Pāli: pañca orambhgiya sanyojana), 5 kết sử dẫn tái sinh Dục giới: thân kiến (sakkāyaditthi), giới thủ kiến (sīlabbata-parāmāso), nghi (vichikcchā), tham dục (kāmachando),sân nhuế (vyāpādo).

422 . Thánh giả A-na-hàm sau khi từ Dục giới chết sinh lên một trong năm tầng Tịnh cư thiên, và nhập Niết-bàn tại đó.

423 . Không tái sinh Dục giới, Bất hoàn.

424 . Nguyên Hán: bất hoàn thử; định cú để nói về vị A-na-hàm không tái sinh Dục giới. Nhưng trong đoạn này, đây là tuyên bố của vị đã chứng A-la-hán, nên có thể bản Hán đã chép sai. Thường nói là - bất thọ hậu hữu" sau đời này, không còn đời nào nữa.

425 . Chỉ Tỳ-kheo hành đủ cả ba học, thành tựu cũng trọn đủ là đắc cứu cánh trí, thành A-la- hán.

426 . Không hành đủ ba học, chứng đắc cao nhất là A-na-hàm, không thể đắc quả A-la-hán.

427 . Dịch sát theo Hán: 能薄三結。貪欲瞋恚愚癡. Chính xác, nên hiểu: ba kết (thân kiến, giới cấm thủ và nghi) đã đoạn tận; tham dục, sân nhuế, ngu si vơi mỏng. Xem Trường A-hàm 5 (T1n1, tr.34a27): 三結盡,薄婬怒癡,一來世間而般涅槃. Tham chiếu Pāli, Mahālisutta M, D. i. 156: tittam sanyojanāna parikkhayā rāgadosa-mohāna tanuttā sakadāgāmī hoti.

428 . 428. Ba kết 三結, Pāli: tīni sanyojanāni: thân kiến (sakkāyaditthi), giới thủ kiến (sīlabbataparāmāso), nghi (vichikcchā).

429 . Nguyên văn Hán: thất sinh thiên thượng, thất sinh nhân trung 七生天上七生人中; cộng tất cả, Tu-đà-hoàn có đến 14 lần tái sinh. Đoạn này Hán dịch hoàn toàn sai. Thánh giả Tu- đà-hoàn tái sinh kể cả thiên thượng, nhân gian, cộng lại không quá bảy lần; lần thứ bảy, nhập Niết-bàn, không có tái sinh lần thứ tám. Trong kinh thương thí dụ - Tu-đà hoàn tái sinh lần thứ tám (đệ bát hữu) để chỉ cho sự việc không bao giờ xảy ra. Xem Trường A-hàm 5 (dẫn trên): 斷 三結得須陀不墮惡道極七往返必得涅槃.

430 . Tức ly dục, ly pháp ác bất thiện... là những yếu tố để đắc sơ thiền.

431 . Gồm 5 triền cái.

432 . Giác ý, đây chỉ 7 giác chi, hay bồ-đề phần (Pāli: bojjhaga): niệm (Pāli: sati), pháp hay trạch pháp (dhamma-vicaya), tinh tấn (viriya), hỷ (pīti), khinh an (passaddhi), định (samādhi), xả (upekkha).

433 . Bảy giác ý: niệm, pháp, tinh tấn, ỷ, định, hỷ, hộ 念精進猗定喜護. Giữ nguyên dịch ngữ của bản Hán, mặc dù không chính xác. Xem cht.91 trên.

434 . Tham chiếu Pāli, có ba pháp Tỳ-kheo không được đáp trả tỳ-ni (na vinayo vasajjitabbo): không biết hổ thẹn, ngu si và hành hại (alajji, bâlo, apakatatto).

435 . Xem Tạp A-hàm 31, kinh số 874 (T02n99 tr.220c19).

436 . Chỉ ba loại người ngu. Xem mục hai pháp, số 14 trên.

437 . Chỉ ba loại người trí. Xem mục hai pháp, số 14 trên.

438 . Người thọ sám, hoặc Tăng.

439 . 439. Thập tụng 49 (T23n1435 tr.356a8) có ba pháp: trong tỳ-ni mà ca pháp như khóc; trong tỳ-ni mà cười giỡn pháp như cuồng; trong tỳ-ni mà vung tay múa, pháp như trẻ con.

440 . Tính theo mỗi nữa tháng. Nữa tháng kia tương đương: ngày 29, 10 và 16. Tham chiếu Pāli: có ba loại bố-tát: ngày 14, ngày 15 và Tăng hoà hiệp (ngày bất thường tùy theo Tăng yết-ma).

441 . Pāli, ba loại bố-tát: Tăng-già bố tát (sanghe uposatho), biệt chúng bố-tát (gane uposatho), cá nhân bố-tát (puggale uposatho). Đây chỉ trú xứ bố-tát.

442 . Đây chỉ pháp thức bố-tát.

443 . Đây chỉ túc số bố-tát.

444 . Tức nhân duyên Phật chế giới. Xem cht.155 dưới

445 . Tức nhân duyên Phật chế giới. Xem cht. dưới.

446 . Tham chiếu Pāli, Vin.v. 92, sáu không cung kính (cha ag?rav?: bất kính, đồng nghĩa không xem trọng): không kính Phật, không kính Pháp, không kính Tăng, không kính học xứ (giới), không kính sự không phóng dật, không kính sự hòa thuận. Cf. Sang?tu, D. iii. 243.

447 . Bị Tăng tác yết-ma xả trí. Xem cht.2, 8 ch.ix (phần iii); đoạn 5 ch.xi.

448 . Xem phần iv, ch.ii, mục 27 - úp bát.

449 . Sáu niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên. Xem Trường A-hàm 2 (T01n01 tr.12a14).

450 . 450. Đao 刀, chỉ đao kiếm; y 衣, chỉ y phục; sắc 色, màu sắc. Chưa rõ ý nghĩa của những từ này.

451 . Biện 辦; thường hiểu là thành biện, phận sự cần làm. Nhưng không rõ nghĩa chính xáctrong hạng mục này.

452 . Như hạn kỳ bố-tát; xem cht.101 trên.

453 . Như các pháp bố-tát, xem cht. 101, 102, 103 trên.

454 . Xem các hạng mục trên: một lời xả giới, hai lời xả giới.

455 . Xen mục - Hai pháp" hạng mục 127. Xem Phần i. chương i, Ba-la-di 1. Bản Việt, q.1, tr.25.

456 . Phụ chú trong nguyên bản.

457 . Thập tụng 49 (T23n1435 tr.357b13). Xem Phần iv, chương xvi, đoạn iii, mục 3.

458 . Xem phần iv, chương i.

459 . A-ni-lâu-đà 阿尼樓陀. Pāli: Aunuddha. Xem cht. dưới.

460 . Bà-di 婆夷. Pāli, A. ii. 239: Bāhiya, đệ tử, hoặc người đồng trú xứ (saddhivihārika) với Anuruddha. Truyện xảy ra khi Phật trú tại Ghositārāma. (Kiều-thưởng-di), trong tinh xá Ghositārāma. Xem phần iii, chương ix - Câu-thiểm-di". Cf. Vin.i. Kosambaka-kkhandhaka.

461 . Xem cht. 11, mục - hai pháp hạng mục 14.

462 . Xem cht. 12, mục - hai pháp" hạng mục 15.

463 . Thập tụng 49 (T23n1435 tr.356c24): - Thế gian có bốn hạng người, thấy sự phạm tội thì sinh sợ hãi.

464 . Sám các tội Ba-dật-đề

465 . Sám các tội Thâu-lan-giá.

466 . Sám các tội Tăng-già-bà-thi-sa.

467 . Tăng tác yết-ma xả trí, vì ngoan cố không nhận tội.

468 . Tỳ-ni a-tỳ-bà-la 毘尼阿毘婆羅. Không rõ. Theo đoạn mạch, đây chỉ vọng ngữ thuộc tội ác thuyết.

469 . Áp chế bằng miệng mà không áp chế bằng thân, khi quyết đoán tránh sự.

470 . Xem mục - hai pháp.

471 . Hết quyển 58.

472 . Thập tụng 49 (T23n1435 tr.356b20): thế gian có ba đại tăc. 1. Thủ lãnh cướp, cầm đầu 100 cho đến 500 lâu la, cướp bóc làng xóm. 2. Tỳ-kheo lấy vật tứ phương Tăng đi bán để nuôi sống. 3. Tỳ-kheo trống rỗng mà tự xưng đắc pháp thượng nhân.

473 . 473. Kiến 見, văn 聞, xúc 觸, tri 知. Trường A-hàm 8 (kinh Chúng tập, T0n1 tr.50b27), bốn phi Thánh ngữ, và Thánh ngữ: kiến, văn, giác 覺, tri. Pāli, Vin. v. 124: cattāro anariyavohārā, aditthe ditthavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññe viññātavāditā.

474 . Chi tiết, xem mục - một pháp các hạng mục 1, 2.

475 . Chi tiết, xem mục - hai pháp hạng mục 127.

476 . Chi tiết, xem mục - hai pháp hạng mục 127.

477 . Không đủ tư cách làm Hoà thượng. Xem phần iii. chương i - Thọ giới. đoạn viii.

478 . Tăng tịnh hạnh, hay tăng thượng phạm hạnh. Đọc đúng là - căn bản phạm hành. Hán đọc ādi-brahmacariya, thành adhi-brahmacariya.

479 . Không thể chăm sóc đệ tử bệnh Xem phần iii, ch. i, dẫn trên.

480 . Năm trong số 13 già nạn. Xem phần iii, chương i - Thọ giới.

481 . Năm trong số 13 già nạn. Xem phần iii, dẫn trên.

482 . Sinh, hình tàn, thạch, biến, bán nguyệt 生形殘變半月. Xem giải thích nơi phần iii, chương i - Thọ giới. Các thuật ngữ khác ở đây: sinh, kiền, đố, biến, bán nguyệt.

483 . 483. Trượng phu 丈夫, dịch từ Skt. (Pāli): nara: nghĩa đen là - đàn ông (không phải là đàn bà) chẳng liên hệ gì đến nghĩa đại trương phu hay tiểu trượng phu mà các bản dịch Việt thường nhầm lẫn tai hại.

484 . Xem cht. 136 trên..

485 . Tham chiếu Pāli, Vin. v. 130, người trì luật có đủ 5 điều để được gọi là ngu si; không biết tránh sự (adhikarana), không biết gốc rễ của tránh sự (adhikaranasa mūla), không biết sự tập khởi của tránh sự, không biết sự dập tắt tránh sự (adhikarana-nirodha), không biết con đường dẫn đến sự dập tắt tránh sự (adhikarananirodhagāmini).

486 . Bị đuổi ra ngoài trú xứ.

487 . Ra khỏi đồng trú xứ với thầy y chỉ có ý định không trở lại.

488 . Thầy y chỉ dứt y chỉ.

489 . Dứt y chỉ.

490 . Thập tụng luật 49 (T23n1435 tr.359b17), - Phật nói, Tỳ-kheo có năm chỗ không nên lai vãng: phụ nữ chưa chồng, đàn bà goá, phụ nữ có chồng, dâm nữ, Tỳ-kheo-ni. Lại có 5 chỗ: nhà giặc cướp, nhà chiên-đà-la (thịt chó), nhà đồ tể, nhà dâm nữ, nhà bán rượu.

491 . Đã có chồng.

492 . Chỉ chung những người làm chài lưới.

493 . Người nhận dục bỗng biến đổi giới tính.

494 . Vì đã qua ngày khác.

495 . chỉ cơ sở (để trả lời trong vấn đáp nghĩa tỳ-ni).

496 . Tham chiếu Pāli, Vin. v. 130, trì luật ngu si với 5 pháp: không biết nhân duyên (nidānam, nguyên nhân Phật chế giới Hán dịch là tự 序), không biết chế (paññttim), không biết tùy chế (anupaññattim, quy định phụ; Hán dịch là trùng chế 重制), không biết ngữ pháp thích đáng (anusandhivacanam).

497 . 497. Hán: quyết định thủ 決定取, khủng khiếp thủ 恐怯取, ký vật thủ 寄物取 (lấy bằng cách gởi nơi vật khác, tức lấy bằng cách che dấu), kiến tiện thủ 見便取 (có lễ như Pāli: pasayha, áp chế, được đọc là pasaya: thấy), ỷ thác thủ 倚託取 (có lẻ chỉ sự rút thăm). Tham chiếu Pāli (Vin. v. 129), năm sự tước đoạt (pañca avahārā): đoạt bằng cách trộn lấy (theyya-), bằng cưỡng bức

(pasayha-), bằng mưu mô (parikappa-), bằng cất dấu (panicchanna-) bằng rút thăm (kusa-). Xem Thập tụng 50 (T23n1435 tr.363b19), năm hình thức lấy vật của người khác: kiếp thủ 劫取, đạo thủ 盜取, trá thủ 詐取 để mạn thủ 詆謾取 (bịp mà lấy), pháp thủ 法取 (lấy hợp pháp).

498 . Pāli (Vin.v. 128, 91): pañca āpattiyo.

499 . Năm tụ phạm, hay năm tụ tội, hay năm thiên tội, đồng nghĩa. Pāli: pañca āpattikkhadā. Vin.v.1.

500 . Chỉ các tội Đột-kiết-la và ác thuyết.

501 . Các tội Ba-dật-đề, và Ba-la-đề-đề-xá-ni.

502 . Thâu-lan-già và Tăng-già-bà-thi-sa.

503 . 503. Phạm Ba-la-di.

504 . 504. Trong bản Hán, Phần iii, Ch.viii. Bản Việt, Phần iii, Ch.xi.

505 . 505. Xem phần iii, chương xi - Khiển trách. Các cht. 28-30.

506 . Xem cht. 30, phần iii, chương xi.

507 . Sự, đây chỉ lý lịch bản thân, hay nhân thân của một cá nhân.

508 . Xem, Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 9.

509 . Xem phần iii, chương vii - Thuốc", cht. 1.

510 . Xem phần iii, chương vii - Thuốc, cht. 31, 32.

511 . Năm loại tịnh quả: hỏa tịnh, đao tịnh, san tịnh, điểu tịnh, bất nhiệm chủng tịnh. 火淨刀淨瘡淨鳥淨不任種淨. Xem phần iii, chương vii - Thuốc, cht. 108-110.

512 . Nguyên Hán: thất thủ ma la.

513 . Bản Hán, phân iv, kiền-độ i. Bản Việt, phần iv, ch. i, đoạn 18.

514 . Có thể có nhầm lẫn trong bản Hán. Nên hiểu, - Không thọ công đức y không được năm sự.

515 . Tức bận rộn nhiều chuyện đời.

516 . Bản Hán, phần iii, kiền-độ iii. Bản Việt, phần iii, chương vi, đoạn 11 - Di vật của Tỳ- kheo.

517 . Xem thêm mục - Bốn pháp, hạng mục 23.

518 . Xem đoạn trên. Trên kia, được kể là 5 già nạn. Ở đây được kể là không nên lễ bái người như vậy.

519 . Bản Hán, phần iv, kiền-độ ii - Tạp kiền-độ. Bản Việt, phần iv, chương ii - Tạp sự.

520 . Bản Hán, phần iii, kiền-độ sáu. Bản Việt, phần iii, chương ix - Câu-thiểm-di.

521 . Hết quyển 59.

522 . Các thành phần của ngôn ngữ: ba-đà-xá 波陀舍 (Skt., Pāli: pada, cú, câu hay mệnh đề), a- nậu-ba-đà-xá 阿(少/兔)波陀舍(Skt., Pāli: anupada, tùy cú), tiện-xà-na 便闍那 (Skt. vyađjana: văn, từ ngữ ), a-nậu-tiện-xà-na 阿(少/兔)便闍那 (Skt., Pāli: anuvyađjana: tùy văn), ác-xoa-la 惡叉羅 (Skt. akara, Pāli: akkhara, tự, tự mẫu, âm tiết), a-nậu-ác-xoa-la 阿(少/兔)惡叉羅 (Skt. anu-akara, tùy tự).

523 . Câu này có thể hiểu như sau: - Những âm vận, từ ngữ, cú pháp nào mà Ta chấp thuận, các ngươi hãy theo đó mà làm. Điều này liên hệ việc chuyển thể kinh Phật sang ngôn ngữ Sanskrit chuẩn của Vệ-đà mà Phật không cho phép. Xem phần iv, chương ii - Tạp sự", đoạn 17, cht. 62.

524 . 524. A-nan-phân-để 阿難分; phiên âm của Skt. (Pāli) Anāthapittika, dịch là Cấp Cô Độc. Các đoạn trên kia phiên âm là A-nan-bân-để 阿難, dịch là Cấp Cô Độc Thực.

525 . Tỳ-xá-khư Mẫu, trên kia cũng nói là Tỳ-xá-khư Vô-la-di Mẫu. Pāli: Visākhā-Magāra- Matā.

526 . Xem, bản Việt, phần iii, chương ix - Câu-thiểm-di, đoạn 5.

527 . Gồm sau hạng mục cho 5 pháp - nên nói và - không nên nói. Như các hạng mục 180-185 trên

528 . Bản Hán, phần iii, chương xi - Già kiền-độ. Bản Việt, phần iii, chương xiv - Già yết-ma.

529 . Xem các hạng mục, - Một pháp, hạng mục 1 & 2; - Hai pháp, hạng mục 126; - Ba pháp, hạng mục 153; - Bốn pháp, hạng mục 56.

530 . Xem trên, - Hai pháp, hạng mục 136; - Ba pháp, hạng mục 156; - Bốn pháp, hạng mục 57.

531 . Chi tiết, xem - Bốn pháp, hạng mục 58.

532 . Xem phần iii, ch. xiv - Già yết-ma đoạn 2, các cht. 7, 8, 9.

533 . Pāli, Vin. v. 92, 133: cha āpattisamutthānā, sáu tội đẳng khởi.

534 . Xem Trường A-hàm 8 (T01n01 tr.51c26): lục tránh bản. Xem thêm, Trung A-hàm 52 (T01n26 tr.753c9). Thập tụng 50 (T23n1435 tr.367a07), lục tránh bản 六諍本: 1. sân hận bất ngữ, 2. ác tánh dục hại, 3. tham tật, 4. siểm khúc, 5. vô tàm quý, 6. ác dục tà kiến. Tham chiếu Pāli, Sangi, D. iii. 246: cha vivādamulāni.

535 . Xem mục - Năm pháp, hạng mục 129.

536 . Ngăn bằng bảy thiên tội. Xem phần iii. Ch. xiv - Già yết-ma", đoạn 2 - Già thuyết giới.

537 . Bảy thiên tội, hay bảy tụ tội. Pāli: sattāpattikkhandhā. Xem mục - Năm pháp", hạng mục 93.

538 . Xem phần i, Tăng-già-bà-thi-sa 1. Bản Việt, quyển 1, tr. 93.

539 . Bản Việt, quyển 2, tr. 975.

540 . Để bản: sử 使. Các bản khác: canh 更. Tham chiếu Pāli, Vin. v. 135: thành tựu bảy pháp được gọi là Tỳ-kheo trì luật (nhiều tụ bảy như Hán): biết tội, không tội... nhớ nhiều đời quá khứ khác nhau (anekavihita pubbenivāsan anussarati).

541 . Xem mục - Năm pháp, hạng mục 219.

542 . Xem trên, - Hai pháp, hạng mục 136; - Ba pháp, hạng mục 156; - Bốn pháp, hạng mục 57; - Năm pháp, hạng mục 220.

543 . Xem hạng mục 13 trên.

544 . Xem mục - Sáu pháp, hạng mục 1.

545 . Tức - Tám kỉnh pháp.

546 . Xem phần iv, chương ii - Tạp sự, đoạn 27 - Úp bát.

547 . Xem, Tỳ-kheo, Ba-dật-đề 12.

548 . Để bản: vô sở nhiệm 無所任. Các bản khác: vô sở trụ.

549 . Xem Tạp A-hàm 33 (T02n99 tr.235a6). Pāli, A. viii. 14. Assakhaluka.

550 . Thủ ư hạ đạo 取於下道. Nghĩa là trở lại đời sống thế tục. Hán dịch sát nghĩa đen, cf. Pāli: hīnāya āvattati.

551 . Tham chiếu Pāli, A. iv. 128: Aggikkhandhopama.

552 . X em phần iii, chương xiv, đoạn 2 - Già yết-ma. Về ý nghĩa tác và bất tác, xem các cht. 7, 8, 9 cũng trong đoạn dẫn trên.

553 . Xem mục - Năm pháp, hạng mục 219.

554 . Xem trên, - Hai pháp, hạng mục 136; - Ba pháp, hạng mục 156; - Bốn pháp, hạng mục 57; - Năm pháp, hạng mục 220.

555 . Xem phần i, Tỳ-kheo, Ni-tát-kỳ 1, cht. 8; bản Việt, quyển 1, tr.236. Phiên âm ở đây có vài chỗ khác với phiên trong đoạn dẫn trên. Xem thêm, Phần iii, chương vi - Y.

556 . Xem phần iii, chương vi - Y, cht. 7.

557 . Trong bản: sơ sản y. Có bản chép: sơ hư. Trên kia, đoạn đã dẫn (cht. 217) nói là - y sản phụ.

558 . Trong bản Hán: lập Vương y. Trên kia, đoạn đã dẫn (cht. 217) nói là - y thọ Vương chức.

559 . Thập tụng 33: Tỳ-kheo phạm Ba-la-di, nhưng chưa được Tăng nêu tội. Nghĩa là, chưa bị buộc tội là phạm Ba-la-di.

560 . Thập tụng 33: tuỳ thuận Tăng sự như pháp.

561 . Thập tụng 33: không khinh Tăng, tức không chống đối các quyết định như pháp của Tăng.

562 . Xem phần iii, chương xiv, đoạn 2, và xem giải thích ở đoạn 3 về 10 như pháp.

563 . 10 trong 13 già nạn. Không được nhận là Tỳ-kheo, mặc dù có thọ giới.

564 . Xem - Năm pháp hạng mục 206.

565 . Xem phần iii, chương xvi, mục iii.2(ii.c).

566 . Xem bản Việt, quyển 1, tr. 25, các cht. 31, 32.

567 . Bất-thi thành lâm 不尸城林.

568 . Trong bản, tu-đố-lộ 修路.

569 . Xem mục - Năm pháp, hạng mục 215; - Mười pháp, hạng mục 9.

570 . Đây nói đủ 13 già nạn. Xem phần iii, chương i - Thọ giới.