SỐ 1428 — LUẬT TỨ PHẦN

24. Cạo Tóc

Thế Tôn ở tại thành Vương xá. Vì cung kính Đức Thế Tôn nên không vị nào dám cạo tóc cho Đức Phật. Chỉ có một thiếu nhi vì còn nhỏ nên chưa biết sợ, mới cạo tóc cho Đức Phật. Thiếu nhi tên là Ưu-ba-ly cạo tóc cho Đức Phật. Cha mẹ của thiếu nhi chắp tay thưa với Đức Thế Tôn:

- Bạch Thế Tôn, thiếu nhi Ưu-ba-ly cạo tóc cho Thế Tôn có được tốt hay không?

Đức Phật dạy:

- Tốt, nhưng đứng cho thong thả chứ đừng cúi xuống quá! Cha mẹ thiếu nhi lại bạch Phật:

- Thiếu nhi thế phát có tốt không?

- Tốt, nhưng đứng thẳng quá! Cha mẹ liền bảo:

- Con đừng đứng thẳng quá, khiến Đức Thế Tôn không an ổn. Cha mẹ thiếu nhi bạch Phật:

- Cháu thế phát có được tốt không? Đức Phật nói:

- Tốt, nhưng thở vào thô quá! Cha mẹ Ưu-ba-ly liền bảo:

- Con thở vô mạnh quá, Đức Thế Tôn không an ổn. Cha mẹ cháu lại bạch Phật:

- Ưu-ba-ly thế phát có được tốt không? Đức Phật dạy:

- Tốt, nhưng thở ra thô quá! Cha mẹ Ưu-ba-ly liền bảo:

- Con đừng thở ra mạnh quá, khiến đước Thế Tôn không an ổn.

Bấy giờ, thiếu nhi Ưu-ba-ly thở ra thở vào, rồi không thở, vào đệ tứ thiền. 134

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo A-nan:

- Ưu-ba-ly đã vào đệ tứ thiền. Ông lấy con dao nơi tay của thiếu nhi. A-nan vâng lời Phật dạy, liền lấy con dao.

Khi ấy, A-nan lấy đồ cũ đựng tóc Đức Thế Tôn. Phật dạy:

- Không được dùng đồ cũ đựng tóc Đức Như Lai. Nên dùng đồ mới để đựng, hay dùng y mới, hoặc tơ lụa, hoặc y bát-tứ-đam-lam-bà, hoặc y đầu-đầu-la để gói lại.

25. Tháp Phật

Bấy giờ, có Cù-ba-ly 135 tướng quân muốn đến phương tây để chinh phạt, đến xin râu tóc của Đức Thế Tôn. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật đồng ý cho. Vị kia nhận được tóc rồi, không biết cung trí chỗ nào.

Đức Phật cho phép để trong tháp bằng vàng, tháp bằng bạc, tháp bằng vật báu, tháp bằng tạp bảo, hay dùng tơ lụa, hoặc y bát-tứ-đam-lam-bà, y đầu-đầu-la để gói lại. Người ấy không biết đem đi bằng cách nào, Đức Phật cho phép dùng voi ngựa xe cộ để chở, hoặc đội trên đầu hoặc vác trên vai. Vương tử đem tóc của Phật đến chỗ chinh phạt, được đắc thắng. Khi Vương tử kia trở về nước vì Đức Thế Tôn xây tháp để thờ tóc. Đây là ngôi tháp của Đức Thế Tôn lúc Ngài còn tại thế.

Các Tỳ-kheo thưa:

- Nếu Đức Thế Tôn cho phép, chúng ta gánh tóc 136 Đức Thế Tôn đi thì chúng ta sẽ gánh đi. Các Tỳ-kheo bạch Phật, được Đức Phật cho phép. Các vị ấy không biết cung trí nơi chỗ nào, Đức Phật cho phép cung trí nơi tháp bằng vàng, bằng bạc, tháp bằng châu báu, tháp bằng tạp bảo, hay dùng y bát-tứ-đam-lam bà, y đầu-đầu-la gói lại. Các vị ấy không biết mang đi bằng phương tiện nào, Đức Phật cho phép chở bằng voi, ngựa, xe cộ, hoặc vác trên vai hay đội trên đầu. Có vị kẹp cái tháp Thế Tôn dưới nách. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị lật ngược y, y quấn cổ, y trùm đầu, y choàng cả hai vai hoặc mang guốc ép gánh tháp của Đức Thế Tôn. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy. Nên để trống vai bên phải, cởi bỏ giày dép để vác trên vai hay đội trên đầu, tháp Đức Thế Tôn mà đi.

Có vị mang tháp Đức Thế Tôn đến chỗ đại tiểu tiện. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Nên để chỗ thanh tịnh.

Có vị không rửa chỗ đại tiểu tiện, bưng tháp Đức Thế Tôn.

Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Nên rửa cho sạch rồi mới bưng.

Có vị cung trí tháp Đức Như Lai nơi phòng không tốt, mình ở phòng tốt. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy. Nên cung trí tháp Đức Như Lai nơi phòng tốt, mình ở nơi phòng không tốt.

Có vị cung trí tháp Đức Như Lai nơi phòng dưới, mình ở phòng trên. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy. Nên cung trí tháp Đức Như Lai nơi phòng trên, mình ở phòng dưới.

Có vị cùng ngủ một nhà với tháp Đức Như Lai. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị vì muốn giữ gìn cho chắc, nhưng e ngại không dám cùng ngủ, Đức Phật cho phép cung trí nơi đầu cây trụ, hay đầu móc răng rồng, hoặc một bên đầu để ngủ.

Các Ưu-bà-tắc nghĩ như vầy: Nếu Đức Thế Tôn cho phép chúng ta, ngay bây giờ, lúc Đức Thế Tôn còn hiện tại, xây tháp thờ Thê Tôn, thì chúng ta sẽ xây.

Các Tỳ-kheo bạch Phật, Đức Phật cho phép làm. Các vị ấy không biết làm thế nào. Đức Phật dạy:

- Nên làm vuông hay tám cạnh hoặc làm tròn.

Các vị ấy lại không biết dùng vật gì để xây. Đức Phật dạy:

- Nên dùng gạch đá hoặc cây để làm.

Tất cả như trên đã nói, cho đến cách trải dưới đất cũng như trên đã nói.

Có vị cần tràng phan, Đức Phật cho phép làm tràng phan, hoặc tràng sư tử, hay tràng rồng, hoặc tràng trâu rừng.

Trường hợp xung quanh thấp không có hàng rào, nên trâu dê ra vào, Phật cho phép làm hàng rào để ngăn, như trên.

Bấy giờ, tháp miếu của các ngoại đạo thường dùng thức ăn thức uống cúng dường. Các Ưu-bà-tắc nghĩ: Nếu Đức Thế Tôn cho phép chúng ta dâng cúng những thức ăn hảo hạng thì chúng ta sẽ dâng.

Các Tỳ-kheo bạch Phật, Đức Phật cho phép, như trên. Các vị ấy không biết ai sẽ thọ hưởng thức ăn này. Đức Phật dạy: Vị làm tháp thọ hưởng.

Khi ấy, tháp miếu của các ngoại đạo, được họ trang nghiêm cúng dường, các Ưu-bà-tắc nghĩ: Nếu Đức Thế Tôn cho phép chúng ta trang nghiêm cúng dường tháp của Thế Tôn thì chúng ta sẽ làm. Các Tỳ-kheo bạch Phật, được Đức Phật cho phép làm, như trên.

Có vị ngủ trong tháp Đức Thế Tôn. Đức Phật dạy:

- Không được ngủ như vậy. 137

Có vị vì bảo vệ tháp mà e ngại không dám ngủ trong tháp. Đức Phật dạy:

- Vì thủ hộ thì cho phép ngủ.

Có vị cất chứa vật trong tháp Phật. Đức Phật dạy:

- Không được cất chứa như vậy. 138

Có vị vì muốn bảo đảm nên cất chứa vật trong tháp mà e ngại, không dám, nhưng được Đức Phật cho phép.

Có vị mang giày dép vào trong tháp. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. 139

Có vị xách giày dép vào trong tháp Phật. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị mang phú-la vào trong tháp. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. 140

Có vị xách phú-la vào trong tháp. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị e ngại không dám mang phú-la di quanh (958a1) ngoài tháp.

Đức Phật dạy:

- Cho phép mang.

Có vị ăn dưới tháp làm nhớp. Đức Phật dạy:

- Không được ăn dưới tháp. 141

Khi các Tỳ-kheo đi quanh nơi tháp, khi ở nơi phòng xá, khi tắm nơi ao, tập hợp số đông Tăng, chỗ chật không đủ dung, có vị e ngại không dám ngồi dưới tháp để ăn, họ bảo Đức Thế Tôn không cho phép ngồi ăn dưới tháp. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Cho phép ăn dưới tháp. Nhưng đừng làm nhơ nhớp không sạch. Các Tỳ-kheo không biết làm cách nào cho khỏi nhớp. Đức Phật dạy:

- Cho phép, gom những thứ bất tịnh gần bên chân. Khi ăn xong

đem ra ngoài bỏ.

Có vị khiêng tử thi đi qua dưới tháp. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy. 142

Có vị chôn thây chết dưới tháp. Đức Phật dạy:

- Không được chôn như vậy. 143

Có vị đốt tử thi dưới tháp. Đức Phật dạy:

- Không được đốt như vậy.

Có vị đốt tử thi trước tháp. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị đốt tử thi xung quanh tháp, khiến cho mùi hôi bay vào tháp, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy:

- Không được đốt tử thi xung quanh tháp khiến mùi hôi bay vào tháp. Có vị mang y, giường nằm của người chết đi qua dưới tháp, khiến vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có Tỳ-kheo mặc y phấn tảo, e ngại không dám mang y phấn tảo đi qua dưới tháp và nói Đức Thế Tôn có dạy:

- Không cho phép mang y người chết đi qua dưới tháp. Các Tỳ- kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Nếu giặt nhuộm cho sạch và xông mùi thơm thì được mang đi qua.

Có vị đại tiểu tiện nơi tháp. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị đại tiểu tiện trước tháp. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị đại tiểu tiện xung quanh tháp, khiến mùi hôi bay vào, vị thần hộ tháp giận. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị xỉa răng dưới tháp. Đức Phật dạy:

- Không được xỉa như vậy. 144

Có vị xỉa răng trước tháp. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị xỉa răng xung quanh tháp. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị khạc nhổ dưới tháp. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị hỉ mũi trước tháp. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị ngồi duỗi chân trước tháp. Đức Phật dạy:

- Không được duỗi chân như vậy. 145

Nếu trong Tăng-già-lam đầy cả tháp, thì cho phép giữa khoảng cách hai tháp ngồi duỗi chân.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn ở tại nước Câu-tát-la, cùng với một ngàn hai trăm năm mươi Tỳ-kheo du hành trong nhân gian, đến nơi thôn Đô- tử Bà-la-môn, một trú xứ nọ, Đức Thế Tôn mỉm cười. Lúc đó, Tôn giả A-nan liền nghĩ: Do nhân duyên gì, hôm nay Đức Thế Tôn mỉm cười? Không bao giờ Đức Thế Tôn không có nhân duyên gì mà mỉm cười. Tôn giả liền để trống vai bên phải, cởi bỏ giày dép, đầu gối bên phải chấm đất, chấp tay thưa:

- Bạch Đức Thế Tôn! Không bao giờ Thế Tôn không có nhân duyên mà mỉm cười. Vừa rồi, do nhân duyên gì mà Thế Tôn mỉm cười? Chúng con nguyện muốn biết điều đó.

Đức Phật bảo Tôn giả A nan:

- Thuở đời quá khứ, khi Đức Phật Ca-diếp niết-bàn rồi. Bấy giờ, vua nước Sí-tỳ-già-thi, 146 tại địa điểm này bảy năm bảy tháng bảy ngày, sau khi xây dựng một tháp lớn rồi, bảy năm, bảy tháng bảy ngày thiết lập đại lễ cúng dường. Vua ngồi dưới bóng mát nơi hai bộ Tăng cúng bữa cơm thứ nhất. Bấy giờ cách chỗ đó không xa có một nông phu đang cày ruộng, Đức Phật đến nơi đó, lấy một nắm bùn đem lại, nói kệ:

Dầu dùng trăm ngàn anh lạc

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Dầu dùng trăm ngàn nắm vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Dầu dùng trăm ngàn gánh vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Dầu dùng trăm ngàn ôm vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Dầu dùng trăm ngàn vách vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Dầu dùng trăm ngàn non (núi) vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Dầu dùng trăm ngàn núi vàng

Đều là vàng diêm-phù-đàn

Không bằng dùng một nắm bùn

Vì Phật xây dựng bảo tháp.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di đều dùng một nắm bùn để nơi chỗ đó, liền thành một bảo tháp lớn. Khi ấy, các Tỳ-kheo lo trong phòng nhà có mùi hôi. Đức Phật dạy:

- Nên rưới nước quét. Nếu vẫn còn hôi thì dùng bột hương thoa.

Nếu vẫn còn hôi thì treo hương thơm bốn góc phòng nhà.

26. Tắm

Thế Tôn ở tại Tỳ-xá-ly. Khi ấy, chúng Tăng nhận được nhiều thức ăn cúng dường. Các Tỳ-kheo không tự chế nên sinh bệnh, Đức Phật bảo nên uống thuốc. Có vị cần thổ hạ thì nên cho thổ hạ, có vị cần cháo thì nên cho cháo, cần thịt chim rừng thì cho thịt chim rừng. Bấy giờ, Kỳ-bà Đồng tử trị bệnh cho chúng Tăng, vì Phật và Tăng làm thuốc thổ hạ, nấu cháo và nấu canh thịt chim rừng, không đủ cung cấp, đến chỗ Đức Thế Tôn đầu diện đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên, bạch Đức Phật:

- Kính bạch Đại đức, các Tỳ-kheo mắc bệnh. Nếu các vị ấy được phép tắm thì bệnh tình sẽ thuyên giảm.

Đức Thế Tôn chấp thuận bằng cách im lặng. Kỳ-bà Đồng tử biết Đức Phật cho phép rồi liền từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ sát chân Đức Phật, nhiễu quanh và cáo lui.

Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, dùng phương tiện tùy thuận thuyết pháp, khen ngợi hạnh đầu-đà, đoan nghiêm thiểu dục tri túc, ưa xuất ly và bảo các Tỳ-kheo:

- Cho phép các Tỳ-kheo làm nhà tắm để tắm. 147

27. Úp Bát

Bấy giờ, Tỳ-kheo Từ Địa 148 đến nước Tỳ-xá-ly. Từ Địa cùng các Ly-xa 149 là thân tình tri thức. Các Đại Ly-xa 150 nghe Tỳ-kheo Từ Địa đến Tỳ-xá-ly, liền đến thăm hỏi Tỳ-kheo Từ Địa, nhưng Từ Địa không trả lời. Các Ly-xa thấy vậy hỏi:

- Thưa Trưởng lão, chúng tôi có điều gì xúc phạm Ngài hay sao, mà Ngài không ứng đáp những điều chúng tôi thăm hỏi?

Từ Địa nói:

- Tôi bị Đạp-bà-ma-la Tử khinh mạn quấy nhiễu, mà các ông không hỗ trợ cho tôi, thì làm sao tôi ứng đáp những lời thăm hỏi của ông được.

Các Ly-xa nói:

- Chúng tôi yểm trợ bằng cách nào để Đạp-bà-ma-la Tử khỏi phải xúc phạm Ngài ?

Từ Địa nói:

- Các ông chờ khi nào Phật và chúng Tăng tập hợp đông đủ, đến thưa như thế này: "Bạch Đại đức, có việc như vầy, không thiện, không tùy thuận, chẳng phải oai nghi, không thích thời. Chúng tôi tưởng nơi đây là thanh tịnh an lạc không có sự khủng bố, mà ngược lại nơi đây lại sinh ưu não, như nước sinh ra lửa. Vì sao vậy? Đạp-bà-ma-la Tử xâm phạm vợ chúng tôi. Chúng Tăng nên hòa hợp để tẫn xuất." Như vậy sẽ không còn quấy nhiễu tôi nữa.

Các Ly-xa nói:

- Việc đó đâu có gì khó.

Đại Ly-xa này 151 đến chỗ Đức Phật và đại chúng nói như trên. Bấy giờ, Đạp-bà-ma-la Tử ngồi cách Đức Phật không xa. Đức

Phật biết mà vẫn hỏi Đạp-bà-ma-la Tử:

- Thầy có nghe các Ly-xa này nói không? Thưa:

- Bạch Thế Tôn, con có nghe. Thế Tôn biết rõ việc đó. Đức Phật nói với Đạp-bà-ma-la Tử:

- Thầy không nên trả lời như vậy. Thật thì nói là thật. Dối thì nói là dối.

Đạp-bà-ma-la Tử nghe Đức Phật nói vậy, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên phải, đầu gối bên phải chấm đất, chấp tay bạch Phật:

- Từ khi con sinh ra đến bây giờ, trong mộng cũng chưa từng phạm dâm, huống nữa là khi thức.

Đức Phật dạy:

- Lành thay! Lành thay! Đạp-bà-ma-la Tử. Đây là câu trả lời hay.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

- Các thầy hỏi Đại Ly-xa kia, phải chăng đã vu khống Tỳ-kheo thanh tịnh Đạp-bà-ma-la Tử bằng pháp bất tịnh không căn cứ? 152 Dùng pháp bất tịnh không cứ để vu khống Tỳ-kheo thanh tịnh thì mắc tội nặng lớn.

Các Tỳ-kheo vâng lời Thế Tôn, liền gạn hỏi Đại Ly-xa:

- Ông có thể nói thật, việc này là thế nào? Đừng dùng pháp bất tịnh không căn cứ để vu khống Đạp-bà-ma-la Tử. Dùng pháp bất tịnh không căn cứ để vu khống Tỳ-kheo thanh tịnh thì mắc tội nặng lớn. Các Đại Ly-xa bị các Tỳ-kheo cật vấn liền nói như sau:

- Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh không có sự bất tịnh hạnh. Việc này do Tỳ-kheo Từ Địa bảo tôi nói như vậy.

Các Tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Đại Ly-xa: Đạp-bà-ma-la Tử thật không làm bất tịnh hạnh, tại sao lại dùng vô căn bất tịnh để vu khống? Các Tỳ-kheo đến chỗ Đức Thế Tôn, đầu mặt kính lễ sát chân, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn tập họp Tỳ-kheo Tăng dùng vô số phương tiện quở trách Đại Ly-xa:

- Ông làm điều sai quấy, không phải hạnh tùy thuận, chẳng phải hạnh thanh tịnh. 153 Tại sao dùng pháp vô căn bất tịnh để vu khống Đạp-bà-ma-a Tử?

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay về sau, kết cho Đại Ly-xa pháp phúc bát, 154 không tới lui nói chuyện, bằng pháp bạch nhị yết-ma.

Nhà bạch y có năm pháp 155 nên trao cho pháp phúc bát: Không hiếu thuận cha, không hiếu thuận mẹ, không kính Sa-môn, không kính Bà-la-môn, không cung sự Tỳ-kheo. Nếu ai phạm vào năm pháp như vậy thì nên trao cho pháp phúc bát.

Và có năm pháp không nên trao cho pháp phúc bát: Hiếu thuận cha, hiếu thuận mẹ, cung kính Sa-môn, cung kính Bà-la-môn, kính sự Tỳ-kheo. Nếu ai có năm pháp như vậy thì không trao cho pháp phúc bát.

Lại có mười pháp chúng Tăng nên trao cho pháp phúc bát: Mắng chửi Tỳ-kheo, làm cho Tỳ-kheo bị tổn giảm, làm cho không lợi ích, phương tiện khiến cho không có trú xứ, gây xáo trộn cho Tỳ-kheo, trước Tỳ-kheo nói xấu Phật-pháp-tăng, dùng pháp vô căn bất tịnh vu khống Tỳ-kheo, phạm Tỳ-kheo-ni. Ai phạm vào mười pháp như vậy, thì tăng nên trao cho pháp phúc bát.

Như vậy, có chín, tám, bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một pháp 156 là mắng chửi Tỳ-kheo, nếu phạm vào một trong mười pháp, Tăng cần phải tác pháp phúc bát. Theo thể thức sau: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc xảy ra như trên mà tác bạch.

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đạp-bà-ma-la Tử thanh tịnh, mà Đại Ly-xa dùng pháp Ba-la-di không căn cứ để vu khống. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay tăng vì Đại Ly-xa tác pháp phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Đây là lời tác bạch.

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đạp-bà-ma- la Tử thanh tịnh, mà Đại Ly-xa dùng pháp Ba-la-di không căn cứ để vu khống. Nay Tăng tác pháp phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Các Trưởng lão nào đống ý Tăng vì Đại Ly-xa tác pháp phúc bát, không quan hệ nữa, thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói.

- Tăng đã đồng ý vì Đại Ly-xa tác yết-ma phúc bát, không lui tới quan hệ nữa. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này được ghi nhận như vậy.

Cho phép, sai sứ giả đến chỗ Đại Ly-xa nói:

- Tăng vì ông tác pháp phúc bát, không tới lui quan hệ, 157 bằng pháp bạch nhị yết-ma rồi.

Người có đủ tám pháp này nên sai đến: Có khả năng nghe, có khả năng nói, tự mình hiểu rõ, có khả năng khiến người khác hiểu rõ, có khả năng thọ giáo, có khả năng ghi nhớ, không nhầm lẫn, phân biệt được nghĩa tốt xấu. Người nào có tám pháp như vậy nên sai làm sứ giả cho Tăng.

Phật nói kệ:

Nếu ở trong đại chúng Tâm không có khiếp nhược Lời nói cũng không thêm Thọ giáo không thêm bớt.

Nói không có lẫn lộn Bị hỏi không dao động: Tỳ-kheo có như vậy

Có thể được Tăng sai.

Tôn giả A-nan có tám pháp như vậy. Cho phép bạch nhị yết-ma Tăng sai làm sứ giả, đến nói với Đại Ly-xa: Nay đã Tăng trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ. Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Nay tăng sai A-nan vì Tăng làm sứ giả, đến chỗ Đại Ly-xa nói: "Nay đã Tăng trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ." Đây là lời tác bạch.

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng sai A-nan vì Tăng làm sứ giả đến chỗ Đại Ly-xa nói: "Nay Tăng đã trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ." Các Trưởng lão nào chấp thuận Tăng sai A- nan vì Tăng làm sứ giả thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Tăng đã đồng ý sai A-nan vì Tăng làm sứ giả, đến chỗ Đại Ly-xa nói: "Nay Tăng đã trao cho ông pháp phúc bát, không tới lui quan hệ."

Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này được ghi nhận như vậy.

Bấy giờ, Tôn giả A-nan khoác y bưng bát đến nhà Đại Ly-xa. Khi ấy Đại Ly-xa đang đứng dưới cửa chải tóc. Từ xa ông thấy A-nan đến nên vội vàng thu dọn dụng cụ chải tóc, nghinh đón A-nan, bạch:

- Lành thay Đại đức! Mời Đại đức vào nhà. Tôn giả A-nan trả lời:

- Tôi không được vào nhà ông, nhận chỗ ngồi và thức ăn cúng dường. Ly-xa thưa:

- Tại sao vậy, thưa Đại đức A-nan? Đáp:

- Tăng đã vì ông tác pháp phúc bát, không tới lui quan hệ. Ly-xa hỏi:

- Vì lý do gì?

Tôn giả A-nan liền đem sự việc trình bày lại. Ly-xa liền thốt lên:

- Đại đức A-nan ơi, như vậy là giết con rồi!

Ly-xa liền ngất xỉu, té xuống đất. Một hồi lâu mới tỉnh lại, lấy tay chùi nước mắt, bạch với Tôn giả A-nan:

- Con phải làm sao để được giải yết-ma, được tới lui quan hệ? Tôn giả A-nan nói:

- Ông nên đến sám hối chúng Tăng.

Đại Ly-xa tùy thuận chúng Tăng, không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát, để được tới lui. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Nếu Đại Ly-xa đã tùy thuận chúng Tăng không dám trái nghịch, đến tăng xin giải yết-ma phúc bát, để chư tăng tới lui quan hệ, thì nên xả bằng pháp bạch nhị yết-ma. Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng vì Đại Ly-xa giải pháp phúc bát không tới lui quan hệ, vì đã tùy thuận chúng Tăng không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát không tới lui quan hệ. Đây là lời tác bạch.

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tăng đã vì Đại Ly-xa tác yết-ma phúc bát không tới lui quan hệ. Nay người ấy đã tùy thuận chúng Tăng không dám trái nghịch, đến Tăng xin giải yết-ma phúc bát không tới lui quan hệ. Nay Tăng vì Đại Ly-xa giải yết-ma phúc bát để tới lui quan hệ. Các Trưởng lão nào đồng ý, Tăng vì Đại Ly-xa giải pháp yết-ma phúc bát để tới lui quan hệ thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

- Tăng đã chấp thuận vì Đại Ly-xa giải yết-ma phúc bát để tới lui quan hệ rồi nên im lặng. Việc này được ghi nhận như vậy.

28. Yết-Ma Trì Gậy

Bấy giờ, Ca-lưu-đà-di ở tại A-lan-nhã, đốt cỏ nơi đường đi, ngọn lửa cháy mạnh lan tràn cháy luôn cả khu vườn Lộc uyển của vua Ba- tư-nặc, khiến cư sĩ cơ hiềm: Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, đoạn mạng chúng sinh, mà tự xưng tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy có gì là chánh pháp, trong khi đốt vườn Lộc uyển của vua? Các Tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được đốt như vậy.

Bấy giờ, có các Tỳ-kheo trên đường đi có cỏ, các ngài đề phòng và e ngại, Đức Phật cho phép dùng tre đè lên cỏ, hoặc đá hay cây đè lên trên.

Khi ấy, bên ngoài Kỳ-hoàn lửa cháy rừng tràn lan. Các Tỳ-kheo không biết làm cách nào, liền bạch Phật. Đức Phật cho phép dọn trống một khoảng cỏ, hoặc đào hầm làm cho gián đoạn, hay dùng đất dập cho tắt ngọn lửa. Trong khi lo toan lửa đốt có một Tỳ-kheo già yếu không có cây gậy để đi, không có đãy đựng bát, vị ấy tự nghĩ ta phải làm thế nào đây? Vị ấy liền bạch với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: Cho phép Tăng vì Tỳ-kheo già yếu kia cho sử dụng gậy và đãy đựng bát, 158 bằng pháp bạch nhị yết-ma như sau: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

- Đại đức tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… già yếu, không thể đi đâu nếu không có đãy đựng bát, không có gậy. Vị kia đến xin Tăng được sử dụng gậy và đãy đựng bát. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận cho phép Tỳ-kheo già yếu tên... này sử dụng gậy và đãy đựng bát. Đây là lời tác bạch.

- Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là... già yếu, không thể không đi đâu nếu không có gậy và đãy đựng bát. Nay đến Tăng xin sử dụng gậy và đãy đựng bát. Nay Tăng cho Tỳ-kheo này sử dụng gậy và đãy đựng bát. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng cho Tỳ-kheo già yếu tên... sử dụng gậy và đãy đựng bát thì im lặng. Vị nào không đồng ý thì xin nói.

- Tăng đã chấp thuận cho Tỷ kheo... sử dụng gậy và đãy đựng bát rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này được ghi nhận như vậy.

29. Im Lặng Cho Qua

Bấy giờ, Xá-lợi-phất thấy khi chúng Tăng tác phi pháp yết-ma, có người không đồng ý, nhưng muốn im lặng để cho qua. Đức Phật dạy: Cho phép im lặng.

Có năm pháp không nên im lặng: Như pháp yết-ma mà không đồng ý, im lặng cho qua. Có bạn tán thành sự đồng ý, cũng im lặng cho qua. Thấy tội nhỏ mà im lặng. Người tác biệt trụ mà im lặng. Trên giới trường mà im lặng. Năm pháp như vậy mà im lặng là phi pháp.

Có năm pháp nên im lặng: Thấy người khác phi pháp nên im lặng. Không có đồng bạn nên im lặng. Phạm trọng nên im lặng. Đồng trú nên im lặng. Tại phạm vi đồng trú nên im lặng. Năm pháp như vậy nên im lặng.

Có năm pháp nên hòa hợp: Nếu như pháp nên hòa hợp. Nếu im lặng cho qua. Nếu giữ dục. Nếu nghe từ người đáng tin cậy. Nếu trước đã ở trong im lặng mà ngồi. Năm việc như vậy nên hòa hợp.

30. Chúc Lành - Thề Thốt

1. Bấy giờ, Đức Thế Tôn tại Kỳ-hoàn đang nói pháp cho vô số Tỳ-kheo, bỗng nhiên Ngài nhảy mũi. Các Tỳ-kheo liền chú nguyện: Cầu cho trường thọ! 159

Các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di cũng đồng nói,

- Cầu cho trường thọ! Đại chúng trở thành náo nhiệt. Phật nói:

- Không được chúc như vậy. 160

Bấy giờ, có cư sĩ nhảy mũi, các Tỳ-kheo e ngại không dám chúc lành - sống lâu. Các cư sĩ đều cơ hiềm nói: Chúng tôi nhảy mũi mà các Tỳ-kheo không chú nguyện cho sống lâu. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Cho phép chú nguyện sống lâu. 161

Bấy giờ, các cư sĩ kính lễ Tỳ-kheo. Tỳ-kheo e ngại không nói lời chúc lành sống lâu, vì Đức Thế Tôn không cho phép Tỳ-kheo chú nguyện. Các cư sĩ cơ hiềm nói: Chúng tôi kính lễ Tỳ-kheo, Tỳ-kheo không chú nguyện cho chúng tôi sống lâu. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Cho phép nói lên lời chú nguyện sống lâu.

2. Bấy giờ, Nhóm sáu Tỳ-kheo vì một việc nhỏ mà thề: Nếu tôi làm như vậy sẽ đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh; không sinh trong Phật pháp. Nếu người khác làm như vậy, cũng sẽ đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, không sinh trong Phật pháp. 162 Các Tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy:

- Không được thề như vậy. Cho phép nói như vầy: Nếu tôi có làm việc như vậy thì Nam-mô Phật. Nếu người kia có làm việc như vậy thì cũng Nam-mô Phật.

31. Giây Nịt

Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo chứa cất giây lưng mà ở đầu đặt tai nấm. 163 Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị chứa cất giây giày. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Nhóm sáu Tỳ-kheo lại chứa cất giây đai xà-đề-ra. 164 Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có vị chứa cất giây đai tán diên. 165 Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Các ông là những người ngu si, tránh những điều ta cấm chế, lại đi làm các việc khác. Từ nay về sau, tất cả các loại giây như vậy không được sử dụng. 166

Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo lại cất chứa loại giây vừa dài vừa rộng. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy, cho phép làm giây lưng rộng ba ngón tay, dài đủ quấn ba vòng vào lưng.

Nhóm sáu Tỳ-kheo lại nhuộm giây lưng màu thực. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Vị kia làm giây đai gấm. Phật nói:

- Không được như vậy.

Có vị làm giây lưng màu trắng. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Cho phép làm giây lưng bằng màu ca sa.

32. Gốm

Bấy giờ, có người thợ gốm tin ưa Phật pháp, làm các thứ đồ dùng cúng cho các Tỳ-kheo. Tỳ-kheo không dám nhận, bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Cho phép nhận.

Có ba loại đồ không nên cất chứa: Giường ngồi bằng sành, hộc bằng sành; thưng, đấu, hạp bằng sành.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử đến nhà thợ đồ gốm, ngồi trên đồ sành, bị trượt té, làm vỡ đồ, và nằm ngửa lộ hình. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được ngồi trên đồ sành. Cũng không nên ngồi gấp đùi nơi nhà bạch y.

33. Chú Thuật

Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo tụng thư chú, bùa kiết hung của ngoại đạo để an trí nhà, chú chi tiết, chú sát-lợi, chú thi-bà-la, chú biết người sống chết tốt xấu, chú hiểu rõ các thứ âm thanh. 167 Các Tỳ-kheo bạch Phật. Phật bảo:

- Không được tụng như vậy.

Có vị dạy người khác. Phật bảo:

- Không được dạy như vậy.

Vị kia dùng nghề này để nuôi sống. Đức Phật dạy:

- Không được sống như vậy. 168

34. Răng-Lưỡi

1. Bấy giờ, các Tỳ-kheo bị hôi miệng, Đức Phật bảo nên xỉa răng. Không xỉa răng có năm điều lỗi: Miệng hôi, không phân biệt mùi vị, tăng thêm sức nóng, không dẫn thực, mắt không sáng. Đó là năm điều lỗi của không xỉa răng.

Xỉa răng có năm điều lợi ích: Miệng không hôi, phân biệt được mùi vị, tiêu sức nóng, dẫn thực, mắt sáng. Đó là năm điều lợi của việc xỉa răng. Đức Thế Tôn cho phép xỉa răng. Vị kia dùng cây dài xỉa răng. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy, dài nhất là một gang tay. 169 Có vị xỉa bằng cây hiếm có. 170 Đức Phật dạy:

- Không được xỉa như vậy.

Có vị xỉa bằng loại lá tạp. Đức Phật dạy:

- Không được xỉa như vậy.

Có vị xỉa toàn bằng vỏ. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy.

Có Tỳ-kheo xỉa bằng cây tăm ngắn, khi thấy Đức Phật, vì cung kính nên nuốt vào, bị bệnh. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Ngắn nhất là bốn ngón tay. Có vị xỉa nơi chỗ nhiều người, hoặc nơi nhà mát, nơi nhà ăn, nơi nhà kinh hành, các Tỳ-kheo thấy gớm bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Có ba việc nên làm nơi chỗ khuất: Đại tiện, tiểu tiện và xỉa răng. Ba việc này nên làm chỗ khuất.

2. Bấy giờ, có các Tỳ-kheo trên lưỡi có nhiều chất bẩn, Đức Phật cho phép dùng cây nạo lưỡi để nạo. Có vị dùng cây quí báu làm cây nạo lưỡi. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy, cho phép dùng sừng, xương, đồng, sắt, bạch lạp, thiết, kẽm, cỏ xá la, tre, trúc, cây để làm.

Có vị không rửa mà nạo, Tỳ-kheo khác thấy gớm. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Có vị rửa rồi không để khô, đem dùng nên bị hư. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy.

Các Tỳ-kheo khi ăn, thức ăn nhét vào kẽ răng. Phật cho phép dùng vật gì để móc ra. Có vị dùng đồ quí để làm. Đức Phật dạy:

- Không được dùng vật quí báu để làm, nên dùng xương, sừng cho đến tre, trúc cây để làm. Có vị dùng rồi mà không rửa đem cất, các Tỳ- kheo thấy gớm. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Nên rửa rồi mới cất.

Có vị rửa rồi không để khô, đem cất bị hư. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy. Phải để khô rồi mới cất.

3. Các Tỳ-kheo lỗ tai bị bẩn. Phật cho phép dùng cái móc tai để móc. Có vị dùng vật quý báu để làm. Đức Phật dạy:

- Không được làm như vậy. Nên dùng xương, sừng, cho đến trúc, tre, cây để làm. Có vị dùng rồi không rửa đem cất, các Tỳ-kheo khác thấy gớm. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy, nên rửa rồi mới cất. Có vị không để khô mà đem cất bị hư. Đức Phật dạy:

- Không được như vậy. Nên để khô rồi mới cất.

35. Nuôi Cầm Thú

Phật ở tại nước Xá-vệ. Khi ấy, các Tỳ-kheo nuôi nhiều chim, kéc, sáo; đầu đêm, cuối đêm kêu la inh ỏi, náo loạn các Tỳ-kheo ngồi thiền. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được nuôi các loài chim như vậy.

Thế Tôn ở tại Câu-thiểm-di. Bạt-nan-đà Thích tử nuôi chó. Thấy các Tỳ-kheo, nó sủa. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được nuôi.

Thế Tôn ở tại nước Bà-kỳ-đề. Tỳ-kheo Tỳ-xá-ly Bà-xà Tử 171 nuôi một con gấu. Nó xé y, làm bể bát, rách tọa cụ, hư ống đựng kim, thậm chí làm cho Tỳ-kheo bị thương nơi thân thể. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Không được nuôi.

Thế Tôn ở tại nước Tỳ-xá-ly. Bấy giờ có các Ly-xa cỡi voi, ngựa, xe cộ, cầm đao kiếm để ngoài cửa chùa, vào trong thăm hỏi Đức Thế Tôn. Nhóm sáu Tỳ-kheo ra ngoài chùa, cỡi voi, ngựa, xe cộ và lấy gươm đao của họ cùng nhau vui đùa. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói: Sa- môn Thích tử không biết hổ thẹn, không biết yểm túc, nên mới cỡi voi, ngựa, xe cộ và cầm đao kiếm đùa giỡn như quốc vương đại thần. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Tỳ-kheo không được cỡi voi, ngựa, xe cộ để đùa giỡn. Tỳ-kheo cũng không được cầm đao kiếm như vậy.

Bấy giờ, có các Tỳ-kheo bậc thượng tọa già bệnh không thể từ trú xứ này đến trú xứ kia, nhưng vì e ngại không dám cỡi ngựa. Đức Phật dạy:

- Cho phép đi bằng loại xe kéo, hoặc do đàn ông kéo hay do súc sinh loài đực kéo.

Vị kia bị mạng nạn, phạm hạnh nạn, e ngại không dám cỡi ngựa chạy trốn. Đức Phật dạy:

- Nếu có những trường hợp như vậy, cho phép cỡi voi, ngựa để trốn.

Bấy giờ, có bạch y đem đao kiếm đến gởi nhờ các Tỳ-kheo cất.

Các Tỳ-kheo e ngại không dám nhận vì Đức Thế Tôn không cho phép cầm đao kiếm, bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Cho phép, vì đàn-việt cần sự kiên cố nên nhận cất.

36. Ưu-Đà-Diên

Thế Tôn ở tại nước Câu-thiểm-di. Bấy giờ vua Ưu-đà-diên 172 là bạn thân quen với Tân-đầu-lô. 173 Sớm chiều vua thường hay đến thăm viếng.

Bấy giờ, có một vị đại thần Bà-la-môn bất tín, đến vua tâu:

- Tại sao Đại vương sớm chiều đến thăm viếng con người làm nghề hạ tiện ấy? Thấy vua không đứng dậy chào.

Vua trả lời:

- Sáng sớm ngày mai ta sẽ đến. Nếu vẫn không đứng dậy, sẽ giết.

Sáng sớm ngày hôm sau, vua đến chỗ Tân-đầu-lô. Từ xa Tân-đầu-lô thấy vua đến, liền nghĩ:

- Hôm nay vua đến với ác tâm, nếu ta không đứng dậy thì vua sẽ giết. Nếu ta đứng dậy thì vua sẽ mất vương vị. Không đứng dậy, ta bị mất mạng, vua đọa địa ngục. Ta có nên làm cho vua đọa vào địa ngục chăng? Ta chỉ làm cho vua mất cương vị thôi chăng? Ta quyết định thà làm cho vua mất vương vị, còn hơn là làm cho vua phải đọa địa ngục. Nghĩ xong, Tân-đầu-lô liền đứng dậy, ra ngoài xa đón chào và lên tiếng thăm hỏi trước:

- Lành thay, Đại vương! Vua liền hỏi:

- Hôm nay sao thầy lại đứng dậy đón chào?

Tân-đầu-lô trả lời:

- Tôi vì vua nên đứng dậy chào hỏi. Vua hỏi:

- Hôm qua, sao Thầy lại không đứng dậy chào? Tân-đầu-lô trả lời:

- Hôm qua, tôi cũng vì vua nên không đứng dậy chào. Vua hỏi tiếp:

- Tại sao vì trẫm? Tân-đầu-lô nói:

- Hôm qua, vua đến với thiện tâm. Ngày nay, vua đến với ác tâm. Nếu tôi không đứng dậy chào thì vua sẽ giết. Nếu vua giết tôi thì vua chắc chắn phải đọa vào địa ngục. Tôi nghĩ: Với ác tâm, vua đến. Nếu tôi không đứng dậy, vua sẽ giết tôi. Nếu tôi đứng dậy, vua ắt mất vương vị. Nếu để cho vua giết tôi thì ắt vua đọa vào địa ngục. Thà để vua mất vương vị, chứ không để vua phải đọa địa ngục. Tôi nghĩ như vậy nên đứng dậy.

Vua hỏi: Trẫm sẽ mất vương vị phải không? Tân-đầu-lô trả lời: Vua sẽ mất.

Vua lại hỏi: Bao lâu sẽ mất?

Đáp: Trong vòng bảy ngày sẽ mất.

Vua liền trở về Câu-thiểm-di sửa chữa thành trì, tích trữ lương thực, củi đuốc; tập trung binh tướng, cảnh giác và đếm từng ngày. Nói,

- Nay là ngày thứ nhất. Như thế cho đến ngày thứ bảy. Vua nói: Lời nói của Sa-môn hư dối rồi! Vua liền cùng các thể nữ cỡi thuyền du hý trên Hằng thủy.

Khi ấy, vương quốc Ủy-thiền 174 bảy năm không mưa. Vua nghe nước vua Bình-sa nước Ma-kiệt có ngọc xuất thủy. Nếu ngọc ấy được đưa ra thì trời sẽ mưa liền. Vua nước Ủy-thiền liền khởi bốn bộ binh đến bao vây thành Vương-xá. Nhưng thành kia kiên cố, không cách nào tấn công được, trừ khi gạo nước trong thành hết, mới có thể tấn công được. Bấy giờ, trong thành có vị đại thần có nhiều phương tiện trí tuệ, dùng cọng lau cắm dưới ao, đặt các bông sen vào trên ống lau. Khi ấy vị đại thần kia đến chỗ vua Bình-sa tâu:

- Nay Đại vương có biết chăng? Thành Vương-xá rất kiên cố, không có phương tiện nào có thể tấn công được, chỉ có cách chờ khi lương thực hết thì mới có thể tấn công. Nay chúng ta nên cho sứ giả nói với vua Ba la-thù-đề: Hiện tại, chúng ta có thể đình chỉ không dùng đến voi ngựa, xe cộ, đao kiếm để đánh nhau. Ngài có thể dùng các loại hoa ưu-bát-la, bát-đầu-a, câu-đầu-ma, phân-đà-lợi để giao đấu. Tôi cũng sẽ dùng các thứ hoa như vậy để giao đấu, phân định thắng bại. Ngài có thể dùng vắt cơm để cùng đấu tranh, tôi cũng dùng vắt cơm đánh nhau.

Vua chấp thuận và cho sứ thần đến nói với vua Ba-la-thù-đề như trên. Vua nghĩ: Thành Vương-xá kiên cố. Chỉ có khi nào lương thực khô cạn thì mới có thể tấn công. Mà trong thành lương thực hết sức phong phú. Vua kia liền trả lời với xứ sứ thần:

- Ta không vì chiếm thành mà đến đây. Vì trong nước ta, bảy năm nay không mưa. Ta nghe nói trong nước của ông có ngọc thủy châu, nếu đưa ngọc ấy ra thì trời liền mưa, do vậy cho nên ta đến đây.

Sứ thần nói:

- Sao ngay lúc đầu, Đại vương không nói cần ngọc châu? Nếu Đại vương nói cần ngọc châu thì chúng tôi trao cho liền. Nay vua có thể rút binh. Chúng tôi sẽ đưa ngọc châu đến.

Vua liền rút quân hướng về nước Câu-thiểm-di. Trên đường vua kia nghe tiếng cười giỡn của vua Ưu-đà-diên cùng thể nữ, liền hỏi người bên cạnh:

- Tiếng vui đùa của ai đó? Quan cận thần trả lời:

- Đại vương biết chăng? Tiếng vui đùa đó là của vua Ưu-đà-diên cùng thể nữ vui chơi trên ghe thuyền nơi sông Hằng thủy.

Vua liền ra lệnh cho vị cận thần:

- Đừng khua động! Thả con voi đến bờ Hằng thủy.

Người ấy liền thả một con bạch tượng đệ nhất. Người nài núp theo voi. Vị đại thần vua Ưu-đà-diên ra thấy con bạch tượng, tâu với vua:

- Có một con voi rừng. Vua liền ra lệnh:

- Đừng làm khua động. Cặp thuyền vào bờ!

Thuyền vừa cặp sát bờ, vua Ưu-đà-diên rành về nghề huấn luyện voi, liền tụng chú thuật, gảy đàn cầm, đến trước con voi để bắt nó. Người nài liền bắt vua. Vua rất hoảng sợ. Người kia hỏi vua:

- Vua sợ lắm phải không?

Vua đáp: Sợ.

Người kia nói:

- Vua chớ nên sợ.

Vua Ba-la-thù-đề cần gặp vua.

Vua lại càng sợ:

- Ba-la-thù-đề sẽ giết ta và tùy tùng của ta!

Vua liền bị trói, được hộ tống đến chỗ vua Ba-la-thù-đề. Vua được hỏi:

- Ngài có sợ không?

Đáp: Sợ.

Nói:

- Ngài chớ nên sợ! Ngài hãy dạy thuật điều phục voi cho con trai tôi là Câu-ba-la, và dạy đàn cầm cho con gái của tôi.

Vua được đưa về nước Ủy-thiền, bị xích chân trong thời gian bảy năm.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử từ nước Câu-thiểm-di, chỗ của Xà-di-bạt-đề 175 Phu nhân đến nước Ủy-thiền chỗ Ưu-đà-diên. Rồi mang tin của Ưu-đà-diên đến chỗ phu nhân. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Tỳ-kheo không nên làm sứ giả cho người bạch y. Nếu làm thì phạm Đột-kiết-la. 176

Khi ấy, vua kia dạy nghệ thuật điều khiển voi cho con trai, và dạy đàn cho con gái của vua. Sau đó một thời gian vua kia lại cùng Vương nữ tư thông với nhau. Vương tử Câu-ba-la biết, nhưng lại nghĩ: Nếu ta tâu với vua cha thì chắc chắn vua kia bị giết. Vua kia là thầy dạy ta một cách khổ cực. Đây là vương nữ. Kia là vua. Cũng thích hợp thôi. Bèn che dấu không nên cho ai biết.

Sau đó, vua Ưu-đà-diên muốn tẩu thoát, nên tự trang bị cho mình một con voi cái chạy nhanh nhất. Câu-ba-la cũng biết điều đó, nhưng lại nghĩ: Vua kia trang bị cho mình một con voi chạy nhanh nhất là muốn trốn thoát. Nếu ta báo cáo với vua cha thì chắc chắn vua này bị giết. Vua kia là Thầy dạy ta một cách khổ sở. Bèn dấu không cho ai biết. Vua kia để Vương nữ lên trên voi, với thời gian nhanh nhất, như thời gian chén lưu ly trên lưng voi rơi xuống chưa tới đất, đã từ nước Ủy- thiền đến nước Câu-thiểm-di. Vua kia đi thẳng đến chỗ Xa-di-bạt-đề phu nhân, nói như sau:

- Trong khi ta bị bắt, có nguyện sẽ cúng dường cho tám Bà-la-môn tất cả những thứ cần dùng, một cách đầy đủ. Nay ta muốn làm điều đó. Phu nhân hãy sắm sữa cho đủ.

Phu nhân trả lời:

- Nếu như vậy thì cả voi ngựa, xe cộ, vàng bạc, bảy báu của vua và bản thân của thần thiếp, tất cả đều đem dâng hết cho một vị thôi. Vị ấy thọ nhận mà không bao giờ thấy đủ. (Nói chi đến tám)

Vua nói:

- Vậy nên làm thế nào? Phu nhân trả lời:

- Ma-ha Ca-chiên-diên 177 này là đại Sa-môn. Nay ta có thể thỉnh ngài và thỉnh thêm bảy vị Tỳ-kheo nguyên thuộc dòng dõi Bà-la-môn, như vua đã nguyện để cúng dường. Pháp của tám vị này là không thọ nhận những thứ đó. Dâng cho, cũng không nhận.

Vua nói:

- Như vậy là được.

Vua Ưu-đà-diên liền đến chỗ Ca-chiên-diên, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên. Ca-chiên-diên dùng mọi phương tiện vì vua nói pháp, khiến được hoan hỷ. Vua nghe pháp hoan hỷ rồi, bạch:

- Xin mời Ngài và bảy vị nữa nhận lời mời thọ thực của tôi vào ngày mai.

Ca-chiên-diên im lặng nhận lời. Vua biết Ca-chiên-diên nhận lời bằng cách im lặng rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu mặt kính lễ sát chân, hoan hỷ cáo lui.

Vua về đến nhà chuẩn bị các thức ăn ngon bổ, sáng sớm ngày mai đến thỉnh Ca-chiên-diên và bảy vị đến thọ thực.

Sáng sớm hôm ấy, Ca-chiên-diên khoác y, bưng bát và bảy vị kia đến cung của vua Ưu-đà-diên, trải chỗ ngồi an tọa.

Vua Ưu-đà-diên tự tay bào chế các thức ăn ngon bổ cúng dường các vị cho được no đủ rồi, khi ăn xong, cất bát, lấy bình bằng vàng đựng nước dâng, đem voi ra hiến. Ca-chiên-diên nói:

- Thôi, đủ rồi, Đại vương. Như thế là đã cúng dường. Chúng tôi không thích hợp để thọ nhận những vật cúng dường như vậy.

Vua lại đem xe, ngựa, người, huỳnh kim, vàng bạc, lưu ly, pha lê, chân châu, xa cừ, mã não, bảy báu dâng cúng. Ca-chiên-diên nói:

- Thôi, đủ rồi, Đại vương. Như thế là đã cúng dường. Chúng tôi không thích hợp để thọ nhận những vật cúng dường như vậy.

Vua Ưu-đà-diên liền đảnh lễ Ca-chiên-diên rồi, lấy một chiếc ghế thấp để ngồi. Ca-chiên-diên dùng mọi cách vì vua nói pháp, khiến được hoan hỷ rồi, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.

Khi về đến chùa, Ca-chiên-diên bạch với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo bạch phật. Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, vì các Tỳ-kheo nói giới uẩn, gốm các điều lớn nhỏ: 178

- Như lai xuất thế. Ngài là vị Ứng cúng, Chánh biết tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Ở giữa các chúng hội gồm chư thiên, nhân loại, Sa-môn, Bà-la-môn, Thiên ma, Phạm vương, Ngài đã tự giác ngộ chứng tri, vì người nói pháp. Pháp ấy, khoảng đầu thiện, khoản giữa thiện, khoản cuối cũng thiện; có đầy đủ văn nghĩa, mở bày tịnh hạnh.

- Nếu cư sĩ hay con cư sĩ nghe, hoặc người sinh trong chủng tánh khác, sau khi nghe chánh pháp ấy, liền sinh tịnh tín; do tâm tín lạc, người ấy nghĩ như vầy: Nay, ta ở nơi gia đình vợ con trói buộc, không thể thuần tu phạm hạnh. Nay ta nên cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, do lòng tin, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

- Rồi một thời gian sau, người ấy từ bỏ tiền tài, dù ít hay nhiều; từ giã thân thuộc, dù ít hay nhiều; cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, bỏ nhà vào nơi không nhà.

- Người ấy, cũng đồng với những người xuất gia khác, xả bỏ sự trang sức tốt đẹp, cùng các Tỳ-kheo đồng giới, không sát sinh, buông bỏ dao gậy, thường có hổ thẹn, từ niệm đối với chúng sinh. Đó gọi là không sát sinh. Xả bỏ trộm cắp, của cho thì lấy, không cho không lấy, tâm vị ấy thanh tịnh, không có tâm ý trộm cắp. Đó gọi là không trộm cắp. Xả bỏ dâm dục, bất tịnh hạnh, tu phạm hạnh, siêng năng tinh tấn, không đắm dục ái, sống trong sạch hương khiết. Đó gọi là xả dâm dục, bất tịnh hạnh. Xả bỏ nói dối, nói như thật, không khi trá đối với đời. Đó gọi là không vọng ngữ. Xả bỏ hai lưỡi, nghe lời nói người này không chuyển đến người kia, nghe lời nói người kia không chuyển đến người này, không gây chia rẻ. Với những ai ly biệt thì khéo làm việc hòa hợp; những ai đã hòa hợp thân ái thì thường khiến cho hoan hỷ, nói ra lời hòa hợp, nói đúng lúc. Đó gọi là không hai lưỡi. Xa lìa lời thô ác. Những lời nói nào là thô cộc, gây khổ não cho người khác, khiến họ sinh sân nhuế, không hỷ lạc; người ấy trừ bỏ lời thô ác như vậy. Những lời nói nào mà nhẹ nhàng, không sinh oán hại, hay làm việc lợi ích, mọi người ái lạc, ưa nghe; người ấy thường nói ra lời khéo nói lợi ích như vậy. Đó gọi là lời nói không thô ác. Xa lìa lời nói không lợi ích, biết nói đúng lúc, lời nói thật, lời nói lợi ích, lời nói như pháp, lời nói như luật, lời nói chấm dứt tranh cãi, có nhân duyên mới nói, nói lời đúng lúc. Đó gọi là xa lìa lời nói không lợi ích. Không uống rượu, xa lìa chỗ phóng dật. Không đắm hương hoa, anh lạc. Không ca múa xướng hát, cũng không đến xem nghe. Không ngồi trên giường cao rộng. Không ăn phi thời; mà ăn một bửa. Không cần nắm vàng bạc bảy báu.

- Người ấy không nuôi chứa thê thiếp, đồng nữ; không nuôi chứa tôi tớ, voi ngựa, xe cộ, gà chó, heo dê, ruộng đất vườn tược, tích trữ dồn chứa các vật. Không lường gạt, cân già cân non. Không hòa hợp vật ác. Không buôn bán sinh lợi, chặt tay chân người, giết hại mạng sống, bắt nhốt người khác, xâm phạm tiền tài của người; làm người dịch sứ, làm các nghề nghiệp, lời nói hư trá, phát khởi kiện tụng, vất bỏ người khác. Người ấy đoạn trừ các việc bất thiện như vậy.

- Người ấy, khi đi thì biết đúng lúc. Chẳng phải lúc, thì không đi. Ăn vừa đủ no, mặc vừa đủ ấm, biết đủ mà thôi. Y bát tùy thân. Như chim bay, mang theo hai cánh; Tỳ-kheo cũng vậy, đi đến chỗ nào, y bát tùy thân.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn mong cầu tích chưa đủ các thứ, ẩm thực, y phục, hương liệu, mỹ vị, xúc chạm, pháp. Người ấy xa lìa sự không biết chán đủ như vậy.

- Không như các Sa-môn, Bà-la-môn khác, tuy ăn của tín thí, mà vẫn tụ tập các hạt giống, trồng trọt cây cối, gieo hạt mầm sống. 179 Người ấy tránh xa những việc như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn phương tiện tìm cầu các lợi dưỡng, ngà voi, tạp bảo, giường cao rộng lớn, các thứ chăn đệm thêu thùa, và vác loại da thú nhiều màu sắc. Người ấy xa lìa các lợi dưỡng như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác ăn của tín thí, mà còn phương tiện tìm cầu sự nghiêm sức thân mình, chà xát thân mình bằng dầu bơ, tăm rửa bằng nước thơm, xoa bột thơm vào mình, chải đầu thơm bóng, đeo tràng hoa, nhuộm con mắt xanh, trang điểm đầu và mặt bàng đủ các thứ, buộc giây tơ màu vào cánh tay, cầm gậy, 180 nắm cầm đao kiếm, cây lọng khổng tước, dùng ngọc châu làm quạt, soi gương, mang giày dép nhiều màu, mặc y màu trắng. Người ấy xa lìa những sự trang sức như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, còn chuyên làm những việc vui đùa, đánh cờ bạc, cờ tám đường, cờ mười đường, các thứ ăn thua với nhau. Người ấy đoạn trừ các thứ vui chơi như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn nói những câu chuyện chướng ngại đạo pháp, 181 chuyện vua chúa, chuyện giặc cướp, chuyện chiến trận quân mã, chuyện đại thần, chuyện cỡi ngựa đánh xe, chuyện vườn cảnh, chuyện nằm ngồi, 182 chuyện nam nữ, chuyện y phục ăn uống, chuyện thôn xóm, chuyện quốc độ, chuyện nhớ thương, chuyện thế gian, chuyện đi biển. Người ấy đoạn trừ những câu chuyện chướng ngại đạo như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, mà còn dùng vô số phương tiện nịnh hót, chải chuốt mỹ từ, hiện tướng dối trá, khen chê dèm pha, lấy lợi cầu lợi. Người ấy xả bỏ những việc tà mạng siểm khúc như vậy.

- Không như Sa-môn Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, còn tranh cãi luận nghị với nhau, hoặc ở công viên, hoặc nơi ao tắm, hoặc tại giảng đường; nói rằng, "Tôi biết pháp luật như vậy. Ông không biết gì. Ông đi theo tà đạo, tôi đi về chánh đạo. Lời nói trước thì ông đặt ra sau. Lời nói sau thì ông đặt ra trước. Tôi có thể nhẫn. Ông không thể nhẫn. Tôi thắng ông. Ông chỉ nói cuồng mà thôi. Cùng ông luận nghị, nay tôi đắc thắng. Hỏi được thì cứ hỏi." Người ấy đoạn trừ tất cả những việc tranh cãi như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, chỉ tạo phương tiện cầu làm sứ mạng cho vua, đại thần của vua, Bà-la-môn, cư sĩ, đưa tin từ chỗ này đến chỗ kia, từ chỗ kia lại chỗ này, đem tin người này đến người kia, đem tin người kia đến chỗ này, tự mình làm hay bảo người làm. Vị ấy xa lìa những việc làm sứ mạng như vậy.

- Không như Sa-môn Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, chỉ làm những việc đấu tranh hý luận, hoặc đấu bằng cung, hoặc đấu bằng đao, hoặc đấu bằng trượng, hoặc đấu bằng gà, hoặc đấu bằng chó, hoặc đấu bằng heo, hoặc đấu bằng dê đen, hoặc đấu bằng dê đực, hoặc đấu bằng nai, hoặc đấu bằng voi, hoặc đấu bằng ngựa, hoặc đấu bằng lạc đà, hoặc đấu bằng bò, hoặc đấu bằng bò rừng, hoặc đấu bằng trâu, hoặc đấu bằng người nữ, hoặc đấu bằng người nam, hoặc đấu bằng đồng tử, hoặc đấu bằng đồng nữ. Vị ấy đoạn trừ các việc đấu tranh vui đùa như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác ăn của tín thí mà làm những pháp tà mạng trở ngại đạo; tự mình xem tướng nam nữ tốt xấu, hay các loài súc sinh, tìm cầu lợi dưỡng. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo như vậy.

- Không như Sa-môn Bà-la-môn khác, ăn của tín thí mà làm các pháp tà mạng trở ngại đạo, tự mình nuôi sống như triệu tập quỷ thần, hoặc sai khiến, thư yếm các loại. Vị ấy đoạn trừ các pháp làm trở ngại đạo như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí mà làm những pháp tà mạng, trở ngại đạo pháp, sống tà mạng, hoặc vì người cầu nguyện bịnh, hoặc tụng ác thuật, hoặc tụng chú cầu nguyện tốt, hoặc trị bịnh đau lưng, hoặc làm cho xuất mồ hôi, hoặc trị bịnh bằng châm cứu, hoặc trị bịnh lỗ mũi, hoặc trị bệnh hạ bộ. Vị ấy đoạn trừ các thứ tà mạng trở ngại đạo pháp như vậy.

- Không như Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, làm những việc trở ngại đạo, sống tà mạng, làm thuốc trị bịnh, trị bịnh thổ hạ, bịnh nam bịnh nữ. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo pháp như vậy.

- Không như các Sa-môn, Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, làm pháp trở ngại đạo, sống tà mạng, hoặc tụng chú lửa, 183 hoặc tụng chú tới lui, khiến cho tốt và lợi, hoặc tụng chú sát lợi, 184 hoặc tụng chú chim, hoặc tụng chú chi tiết, hoặc tụng chú an trí nhà cửa, hoặc tụng chú trừ chuột cắn, lửa cháy các vật, hoặc tụng sách sống chết riêng biệt, hoặc tụng sách giải mộng, hoặc coi tướng tay, tướng lưng, hoặc tụng thiên nhân vấn, 185 hoặc tụng âm thanh sai biệt của loại cầm thú chim quạ. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo như vậy.

- Không như Sa-môn Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, sống tà mạng, coi tướng thiên thời, hoặc nói sẽ mưa, hoặc nói không mưa, hoặc nói mất mùa, hoặc nói được mùa, hoặc nói bệnh nhiều, hoặc nói bệnh ít, hoặc nói khủng bố, hoặc nói an ổn, hoặc nói đất động, hoặc nói sao chổi hiện, hoặc nói nguyệt thực, hoặc nói không nguyệt thực, hoặc nói nhật thực, hoặc nói không nhật thực, hoặc nói tinh thực, hoặc nói tinh không thực, hoặc nói nguyệt thực có báo ứng tốt như vậy, có báo ứng xấu như vậy. Nhật thực, tinh thực cũng như vậy. Vị ấy đoạn trừ các pháp tà mạng như vậy.

- Không như Sa-môn Bà-la-môn khác, ăn của tín thí, hành pháp trở ngại đạo, sống tà mạng, hoặc nói nước này sẽ thắng, nước kia thua, hoặc nói nước kia thắng, nước này thua, hoặc nói người này hơn, người kia không bằng, hoặc nói người kia hơn, người này không bằng, xem coi những việc tốt xấu lành dữ như vậy. Vị ấy đoạn trừ các pháp trở ngại đạo như trên.

- Vị ấy ở trong đây mà tu tập Thánh giới. Bên trong không có tham đắm, tự tâm an lạc. 186

- Mắt 187 tuy thấy sắc mà không thủ tướng, không bị nhãn sắc cướp đoạt. 188 Vị ấy an trú với nhãn căn kiên cố, tịch nhiên; không có gì để tham dục, không có ưu hoạn, không bị chảy lọt bởi các pháp ác bất thiện, kiên trì giới phẩm, khéo hộ trì căn con mắt. 189 Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy.

- Như vậy, ở nơi sáu xúc xứ, 190 vị ấy khéo léo học hộ trì điều phục, khiến đạt đến tịch tĩnh. Cũng như nơi đất bằng, chỗ đầu đường ngã tư, mà cỡi voi, ngựa, xe cộ, người khéo điều khiển, tay bên trái cầm cương, tay bên phải cầm roi, khéo léo học hộ trì, khéo léo học chế ngự, khéo léo học tịch tĩnh. Tỳ-kheo cũng như vậy, ở nơi sáu xúc xứ, khéo léo học hộ trì điều phục, khiến đạt đến tịch tĩnh.

- Vị ấy sau khi thành tựu Thánh giới, đắc Thánh nhãn căn như vậy, ăn biết vừa đủ, 191 cũng không tham mùi vị; chỉ để nuôi thân, chứ không vì cống cao kiêu mạn; chỉ ăn vì mục đích duy trì thân, khiến không khổ hoạn, để có thể tu tịnh hạnh; khổ trước được tiêu trừ, khổ mới không phát sinh, không có tăng giảm, có đủ sức lực, vô sự, khiến thân an lạc. Cũng như con trai, con gái, trong thân bị nhọt, dùng thuốc xoa trị, khiến cho nhọt đặng lành. Tỳ-kheo ăn biết tri túc, chỉ cốt thân an, cũng lại như vậy. Ví như có người dùng mở dầu bôi nơi chiếc xe vì để chuyên chở đồ vật đến chỗ nào đó; Tỳ-kheo khi ăn biết chỉ túc, chỉ để nuôi thân, cũng lại như vậy.

- Tỳ-kheo đã có Thánh giới, đặng các căn của Thánh như vậy, trong sự ăn, biết vừa đủ như vậy, đầu đêm cuối đêm, tinh tấn tỉnh giác, hoặc lúc ban ngày, khi đi, khi đứng, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, đoạn trừ các triền cái.

- Vị ấy, đầu đêm, khi đi khi ngồi, thường như vậy nhất tam chuyên niệm, đoạn trừ các triền cái. Giữa đêm, vị ấy nằm nghiêng bên phải, hai chân chồng lên nhau, nghĩ tưởng sẽ chỗi dậy ngay, buộc tư tưởng vào ánh sáng, tâm không rối loạn. Cho đến cuối đêm, vị ấy liền thức dậy tư duy, hoặc đi hoặc ngồi, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, đoạn trừ các triền cái.

- Tỳ-kheo như vậy thành tựu Thánh giới, thành tựu các căn của Thánh, ăn biết chỉ túc, đầu đêm cuối đêm tinh tấn tỉnh giác, thường như vậy nhất tâm chuyên niệm, không tán loạn.

- Thế nào là Tỳ-kheo chuyên niệm không tán loạn?

- Tỳ-kheo tu tập niệm xứ quán thân trên nội thân, tinh tấn không biếng nhác, niệm không tán loạn, điều phục xan tham, ưu não của thế gian. Tu tập thân niệm xứ quán thân trên ngoại thân, tinh tấn, không biếng nhác, niệm không tán loạn, điều phục xan tham, ưu não của thế gian. Quán thân niệm xứ trên nội ngoại thân, tinh tấn, không biếng nhác, niệm không tán loạn, điều phục xan tham, ưu não của thế gian. Thọ, tâm, pháp cũng như vậy. Đó là Tỳ-kheo chánh niệm không tán loạn.

- Thế nào là Tỳ-kheo nhất tâm? 192

- Đi đứng ra vào, nhìn ngó bên trái bên phải, uốn mình cúi ngửa, chấp trì y bát, nhận lấy thức ăn, đại tiểu tiện lợi, ngủ nghỉ thức dậy, khi ngồi lúc đứng, nói năng im lặng, tất cả như vậy đều thường chuyên niệm nhất tâm. Đó gọi là nhất tâm. Thí như có người cùng đại chúng cùng đi, hoặc trước hoặc sau hay chính giữa, thường được an lạc, không hề có sợ sệt. Tỳ-kheo cũng lại như vậy, đi đứng ra vào, cho đến im lặng, thường chuyên niệm nhất tâm.

- Tỳ-kheo như vậy thành tựu Thánh giới, đặng căn của Thánh, ăn biết vừa đủ, đầu đêm sau đêm tinh tấn tỉnh giác, thường nhất tâm chuyên niệm, không có tán loạn, vui thú nơi A-lan-nhã, dưới gốc cây, trong hang núi, chỗ đất trống, bên đống phân, tại bãi tha ma, nơi bờ sông mé nước. Vị kia khất thực rồi, trở về, rửa chân, an trí y bát, kiết già phu tọa, ngay mình thẳng ý, buộc niệm trước mặt, đoạn trừ tâm xan tham, không cùng tương ưng, đoạn trừ sân nhuế, không có oán hận tật đố, tâm an trụ vô sân, thanh tịnh, không nhuế, thường có lòng từ mẫn, dứt bỏ ngủ nghỉ, không cùng tương ưng, buộc tư tưởng nơi ánh sáng, chánh niệm không tán loạn, đoạn trừ trạo hối, không cùng nó tương ưng, nội tâm tịch diệt, tâm trạo hối đã tịnh, đoạn trừ nghi hối, đã vượt qua nghi, tâm mộ ở trong pháp thiện.

- Thí như có người tôi tớ được chủ nhà ban cho tộc họ, 193 an ổn thoát khỏi nô lệ. Người tớ kia tự nghĩ: Trước kia ta là tôi tớ, nay được giải thoát an ổn, đã được tự tại, không còn bị lệ thuộc người. Do nhân duyên như vậy nên được hoan hỷ, trong tâm an lạc.

- Lại như có người mượn vốn của người để mưu sinh, thu lợi tức trả lại vốn xong rồi, lại còn dư đủ để nuôi sống vợ con. Người kia tự nghĩ: Trước đây ta mượn vốn của người để mưu sinh, thu lợi tức trả lại vốn xong rồi, lại còn thừa để nuôi vợ con. Nay ta được tự tại, không sợ ai nữa. Do nhân duyên ấy mà được hoan hỷ, tâm an lạc.

- Như người mắc bệnh từ lâu, nay được chữa lành, ăn uống tiêu hóa, cơ thể hồng hào. Vị kia tự nghĩ: Trước đây ta bệnh, nay được lành rồi, ăn uống tiêu hóa cơ thể hồng hào. Do nhân duyên ấy ta được hoan hỷ, tâm an lạc.

- Như có người bị tù đày lâu ngày, được thoát khỏi lao ngục. Người kia tự nghĩ: Trước đây ta bị trói nhốt, nay được giải thoát, không còn lo sợ. Do nhân duyên ấy ta được hoan hỷ, tâm an ổn.

- Lại như có người mang nhiều tiền của vượt qua sa mạc không bị giặc cướp, an toàn tới nơi. Vị kia nghĩ: Trước đây ta mang nhiều tiền của châu báu vượt qua sa mạc được an toàn nay không còn sợ sệt. Do nhân duyên ấy ta được hoan hỷ, tâm an lạc.

- Tỳ-kheo có năm triền cái cũng lại như vậy, như kẻ tôi tớ, người mắc nợ, kẻ bệnh trầm kha, người bị tù đày, kẻ qua sa mạc, tự thấy mình chưa đoạn được triền cái, khiến tâm nhiễm ô, huệ lực không sáng tỏ. Vị kia liền ly dục, xả pháp ác bất thiện, có giác có quán, thọ hỷ lạc, 194 đắc Sơ thiền. Vị kia do hỷ lạc thấm nhuần khắp thân, một cách tràn đầy, không chỗ nào không cùng khắp. Như người khéo tắm, dùng đồ đựng đầy nước, bỏ thuốc bột mịn vào, ngâm nước cho hòa tan, nước ấy thấm nhuần, không chỗ nào không thắm nhuần, cũng không bị rơi vãi. Tỳ-kheo chứng nhập Sơ thiền cũng lại như vậy; hỷ lạc khắp cả người, không chỗ nào trống không. Đây là hiện pháp lạc trú 195 đầu tiên. Vì sao vậy? Do tâm không phóng dật, tinh tấn không giải đãi, chuyên niệm không tán loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh vậy.

- Vị kia xả giác quán, phát sinh nội tín, 196 tâm chuyên nhất cảnh, 197 không giác không quán, tâm định với hỷ lạc, nhập đệ Nhị thiền. Vị kia do tâm định hỷ lạc, thấm nhuần nơi thân, tràn đầy giáp khắp, không chỗ nào không biến mãn, cũng như suối nước từ trên đỉnh cao tuôn ra, cũng không từ đông tây nam bắc hay từ trên đổ xuống, mà nước phát xuất từ chính trong ao này, trong sạch mát mẻ, thấm nhuần cả ao, biến mãn tràn đầy, không có chỗ nào trống không. Tỳ-kheo chứng nhập đệ Nhị thiền cũng lại như vậy, tâm định hỷ lạc, biến mãn tràn đầy. Đây là lần thứ hai hiện pháp lạc trú bậc thứ hai.

- Vị kia xả tâm hỉ, an trú xả, 198 chánh niệm, chánh trí, thân thọ khoái lạc, như điều mà Thánh nói là, xả, niệm khoái lạc, 199 nhập đệ Tam thiền. Vị kia với thân không hỷ, mà lạc thấm nhuần tràn đầy khắp cả, không có chỗ nào không có. Thí như hoa ưu-bát-la, hoa câu-đầu-ma, phân-đà-lợi, tuy sinh trong ao mà chưa ra khỏi nước; gốc, cộng, bông, lá, lịm mình trong nước, không có chỗ nào không thấm nước. Tỳ-kheo chứng nhập đệ Tam thiền cũng lại như vậy, lìa hỷ an trú lạc, thấm nhuần cả thân, không chỗ nào không có. Đây là thành tựu hiện pháp lạc trú với đệ Tam thiền.

- Vị kia xả bỏ khổ lạc, ưu hỷ đã đoạn từ trước, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh, 200 chứng nhập đệ Tứ thiền, thân tâm thanh tịnh tràn ngập khắp cả, không chỗ nào không có. Cũng như nam tử nữ nhân tắm gội sạch sẽ, mặc áo mới bạch tịnh, không chỗ nào không bao trùm. Tỳ-kheo vào đệ Tứ thiền cũng lại như vậy, tâm vị kia thanh tịnh biến mãn khắp cả thân, không chỗ nào không giáp khắp. Vị kia vào đệ Tứ thiền tâm không trạo động, cũng không giải đãi, không tương ưng với ái nhuế, trụ vô động địa. Thí như ngôi nhà kín, trong ngoài đều trét bùn, đóng cửa kỹ, gió bụi không vào được, bên trong thắp ngọn đèn, không có nhân hay phi nhân thổi, hoặc chim bay khua động thì ngọn đèn kia cháy thẳng, không có chao động, lặng lẻ chiếu soi. Tỳ-kheo vào đệ Tứ thiền cũng lại như vậy, không có xao động, tâm không giải đãi, không cùng ái nhuế tương ưng, trụ vô động địa. Đây là sự thành tựu hiện pháp lạc trú với đệ Tứ thiền. Vì sao vậy? Do không phóng dật, tinh tấn không biếng nhác, chuyên niệm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh.

- Vị kia được định tâm thanh tịnh, không có cấu uế, nhu nhuyến điều phục, trụ vô động địa, chính trong thân tâm sinh khởi, có thể biến hóa làm thân khác, đầy đủ tay chân, các căn không thiếu. Khi ấy quán sát thân sắc này, do bốn đại hiệp thành; thân kia do sự biến hoá của sắc mà có. Sắc của thân do bốn đại này khác với sắc gồm bốn đại của thân được biến hoá kia. Từ trong sắc của thân do bốn đại này, được biến hoá bởi tâm, thân kia đầy đủ các căn, cùng với tay chân.

- Thí như có người rút con dao từ trong bao dao ra, nghĩ: Đây là cái bao, đây là dao; dao khác bao khác; từ bao dao rút ra con dao. Cũng như có người từ trong giỏ tre trút ra một con rắn, nghĩ: Đây là cái giỏ, đây là con rắn; giỏ khác rắn khác; từ nơi giỏ này con rắn chạy ra. Thí như có người từ cái hòm mây lấy ra chiếc áo, nghĩ: Đây là cái hòm, đây là áo; áo khác hòm khác; áo từ hòm lấy ra. Tỳ-kheo lại cũng như vậy. Đây là thắng pháp tối sơ của Tỳ-kheo. Vì sao vậy? Do không phóng dật, tinh tấn không giải đãi, chuyên niệm không thác loạn, ưa chỗ tịch tĩnh.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập bất động địa. Từ trong đại thân do bởi sắc gồm bốn đại của mình sinh khởi tâm biến hóa thành một hóa thân, đầy đủ tất cả các căn, cùng với tay chân. Vị kia nghĩ: Thân này là bốn đại hiệp thành, thân kia từ biến hóa mà có. Thân do bởi sắc gồm bốn đại này khác với thân do bởi sắc gồm bốn đại được biến hoá kia. Tâm này ở nơi thân này, trên thân này, được buộc vào thân này. Thí như hạt châu ma-ni, lưu ly, được đánh bóng, thật trong sáng không cấu uế. Rồi dùng một giây tơ xanh vàng đỏ xâu qua. Có nam tử với đôi mắt sáng, để trên lòng bàn tay nhìn, thấy rõ đây là ngọc, đây là sợi tơ. Tơ khác ngọc khác, hạt châu này được xâu bởi giây tơ. Tỳ-kheo cũng như vậy, Thân này là bốn đại hiệp thành, thân kia từ biến hóa mà có. Thân do bởi sắc gồm bốn đại này khác với thân do bởi sắc gồm bốn đại được biến hoá kia. Tâm này ở nơi thân này, trên thân này, được buộc vào thân này. Đây là thắng pháp thứ hai của Tỳ-kheo. Tại sao vậy?

Do không phóng dật, tinh tấn không biếng nhác, chuyên niệm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, một lòng tu tập thần thông trí chứng. Vị kia có thể làm các thứ biến hóa, do một thân làm thành vô số thân, từ vô số thân trở lại một thân; thân có thể bay đi, xuyên qua tường đá không có gì trở ngại như đi vào chỗ hư không; đi đứng trong hư không như loài chim không khác; ra vào trong đất, như nước thẩm lậu; hoặc thành khói hoặc thành lửa, hay thành đống lửa to; tay có thể sờ chạm mặt trời mặt trăng, thân đến Phạm thiên. Thí như người thợ đồ gốm, khéo điều hòa bùn đất, tùy ý làm ra đồ dùng, tất cả đều thành tựu, mà có lợi ích. Thí như người thợ mộc, khéo hay bào miếng gỗ, để rồi làm các đồ dùng theo ý mình, đều thành tựu và lợi ích. Thí như thợ ngà voi khéo hay trau chuốt ngà voi theo ý muốn của mình, đều thành tựu và đem lại lợi ích. Thí như người thợ vàng khéo hay luyện chân kim để rồi làm thành các dụng cụ theo ý muốn của mình, đều thành tựu, đem lại lợi ích. Tỳ-kheo cũng như vậy, định tâm thanh tịnh, đến vô động địa, biến hóa theo ý muốn, cho đến Phạm thiên. Đây là thắng pháp thứ ba của Tỳ-kheo.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, một lòng tu tập, chứng thiên nhĩ trí. Thiên nhĩ của vị kia thanh tịnh vượt hẳn lỗ tai của người thường, nghe được hai loại âm thanh của nhân và phi nhân. Thí như trong thành đô quốc ấp có giảng đường cao rộng khoảng khoát, người với lỗ tai thông tỏ ở tại nơi đó, khỏi phải dùng sức để nghe một cách nhọc mệt mà có thể nghe được các thứ âm thanh. Tỳ-kheo cũng như vậy, do tâm định nên thiên nhĩ thanh tịnh, nghe được tiếng nói của nhân và phi nhân. Đây là thắng pháp thứ tư của Tỳ-kheo.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, nhất tâm tu tập chứng tha tâm trí. Vị kia biết được tâm của chúng sinh ngoài mình, tâm ấy có dục không có dục, có cấu không có cấu, có si không có si, tâm rộng hay tâm hẹp, tâm nhỏ hay tâm lớn, tâm định hay tâm loạn, tâm bị trói buộc hay tâm được giải thoát, tâm cao thượng hay tâm không cao thượng, tất cả đều biết hết. Thí như kẻ nam người nữ tự cảm thấy hoan hỷ, dùng gương soi mặt, đâu có bộ phận nào nơi mặt mà không thấy. Tỳ-kheo cũng như vậy, do định tâm thanh tịnh nên biết được ý nghĩ của tất cả chúng sinh bên ngoài. Đây là thắng pháp thứ năm.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, một lòng tu tập chứng túc mạng trí, bèn có thể nhớ biết vô số đời sống trước, với bao nhiêu sự việc; có thể nhớ một đời, mười đời, một trăm đời, một ngàn đời, vô số một trăm, một ngàn đời, cho đến thời kiếp tận hỏa thiêu, quốc độ bị đốt cháy toàn bộ rồi sinh trở lại. Ta sinh nơi đây tên họ như vậy, chủng loại như vậy, tộc tánh như vậy, ăn uống như vậy, thọ mạng như vậy, ở đời như vậy, tuổi thọ hết như vậy, thọ khổ vui như vậy. Từ nơi kia mạng chung lại sinh nơi kia, lần lượt như vậy thọ sinh. Nơi đây hình sắc tướng mạo vô số các thứ sai khác như vậy, đều nhớ biết rõ ràng. Thí như có người từ nơi thôn xóm của mình lưu lạc đến nước khác, thời gian ở tại đó, đi đứng nói năng im lặng như thế nào; rồi từ nước đó lại đến nước khác, đi đứng nói năng im lặng như thế nào; lần lượt trở lại nước kia, khỏi phải dụng lực một cách nhọc nhằn mà có thể nhớ biết hành trình các nước. Ta từ nước này đến nước kia, khi ở nước kia, đi như vậy, đứng như vậy, nói năng như vậy, im lặng như vậy, từ nước kia đến nước kế tiếp, khi ở nước đó, đi như vậy, đứng như vậy, nói năng như vậy, im lặng như vậy, lần lượt trở lại bổn quốc. Tỳ-kheo cũng như vậy, có thể dùng định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, bằng trí túc mạng đã chứng có thể nhớ vô số trăm ngàn kiếp tất cả các sự việc. Đây là Tỳ-kheo chứng đắc minh thư nhất, vô minh diệt, minh pháp sinh, ám tiêu mất, pháp sáng tỏ hiện. Đây là Tỳ-kheo chứng đắc túc mạng trí minh. Tại sao vậy? Do tâm không phóng dật, siêng năng không biếng nhác, tâm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tĩnh.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến nhập vô động địa, nhất tâm tu tập, chứng sinh tử trí, trí chứng thiên nhãn kia thanh tịnh, thấy chúng sinh chết nơi đây sinh nơi kia, hình sắc tốt xấu, các đường thiện ác, tôn quý ti tiện, tùy theo nghiệp chúng sinh tạo, tất cả nhân duyên nghiệp báo đều biết hết. Như người này, thân tạo ác hành, khẩu tạo ác hành, tâm tạo ác hành, phỉ báng Hiền Thánh, tà mạng. Do quả báo tà kiến, nên đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Như chúng sinh này thân hành thiện, khẩu hành thiện, tâm niệm thiện, không phỉ báng Hiền Thánh, chánh kiến, tu tập chánh nghiệp, khi chết được sinh trong cõi trời người. Thiên nhãn thanh tịnh như vậy, thấy chúng sinh chết nơi đây sinh nơi kia, tùy theo nghiệp đã tạo, tất cả nghiệp nhân đều biết. Thí như nơi chỗ đất bằng rộng lớn tại địa đầu đường ngã tư, có một chỗ ngồi nhà cao vút, một người với đôi mắt sáng ở nơi đó. Thấy chúng sinh từ phương đông đến phương tây, từ phương tây đến phương đông, từ phương nam đến phương bắc, từ phương bắc đến phương nam. Cũng như vậy, Tỳ-kheo dùng định tâm thanh tịnh, cho đến vô động địa, thấy chúng sinh chết nơi đây sinh nơi kia, cho đến tùy theo chỗ tạo nghiệp của chúng sinh, tất cả nhân duyên nghiệp báo đều biết. Đây là Tỳ-kheo chứng được minh thứ hai, vô minh đoạn, minh pháp sinh, ám tiêu mất, minh xuất hiện. Đây là chứng sinh tử trí minh, thấy chúng sinh chết nơi này sinh nơi kia. Tại sao vậy? Do không phóng dật, siêng năng không biếng nhác, tâm không thác loạn, ưa sống chỗ tịch tĩnh.

- Vị kia do định tâm thanh tịnh, cho đến vô động địa, nhất tâm tu tập chứng vô lậu trí. Vị kia như thật biết Khổ thánh đế, Tập-Tận-Đạo đế; như thật biết hữu lậu, lậu tập, lậu tận, như thật biết con đường đưa đến lậu tận Đạo thánh đế. Vị kia biết như vậy, thấy như vậy, (966a1) tâm giải thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu; sau khi đã giải thoát, biết rằng, "Sự sinh đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần đã làm xong, không còn tái sinh." Thí như trong ao nước trong có cây, đá, cá trạnh, các loài thủy tộc, đông tây du hành; người có mắt sáng thấy rõ cây, đá, cá trạnh: đây là cây đá, đây là cá trạnh du hành đây đó. Tỳ-kheo cũng như vậy, do định tâm thanh tịnh, cho đến vô động địa, đặng vô lậu trí chứng, cho đến không trở lại tại sinh. Đây là Tỳ-kheo đặng minh thứ ba, vô minh đoạn, minh pháp sinh, ám pháp hết, ánh sáng hiện, gọi là vô lậu trí minh. Tại sao vậy? Do không phóng dật, tinh tấn không biếng nhác niệm không thác loạn, ưa ở chỗ tịch tịnh. 201