Kinh Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa 24

Quyển THỨ 592 - Phần Tĩnh Lư Ba La Mật Đa

Quyển THỨ 592 - Phần Tĩnh Lư Ba La Mật Đa

Thứ 2

B ấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Chúng các Bồ tát Ma ha tát làm sao an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa, đối các tĩnh lự và nhánh tĩnh lự chẳng sanh say đắm, cũng không quay lui, đối các tĩnh lự và nhánh tĩnh lự chẳng khởi ngã tưởng phân biệt chấp đắm? Lại đem căn lành tương ưng như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí?

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát an trụ tĩnh lự Ba la mật đa, đối các tĩnh lự và nhánh tĩnh lự phát khởi tưởng không đắm vô thường thảy, lại đem căn lành tương ưng như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Chúng Bồ tát Ma ha tát như thế an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa, đối các tĩnh lự chẳng sanh say đắm cũng không quay lui.

Khi ấy, Mãn Từ Tử lại thưa Phật rằng: Chúng Bồ tát Ma ha tát làm sao an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ tinh tiến Ba la mật đa?

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Nếu chúng Bồ tát Ma ha tát an trụ tĩnh lự Ba la mật đa vượt khỏi các pháp tạp nhiễm cõi Dục, phương tiện vượt vào bốn tĩnh lự, bốn định vô sắc vắng lặng an vui, lại nới bỏ nữa, thọ thân cõi Dục tinh tiến tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát nhã Ba la mật đa và vô biên các phần pháp Bồ đề. Chúng Bồ tát Ma ha tát như thế an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ tinh tiến Ba la mật đa.

Khi ấy, Mãn Từ Tử lại thưa Phật rằng: Chúng Bồ tát Ma ha tát làm sao an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ an nhẫn Ba la mật đa?

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát tu học trọn nên đại từ, đại bi, đối các hữu tình muốn là nhiêu ích, an trụ tĩnh lự Ba la mật đa, gặp các nghịch duyên tâm không tạp uế. Chúng Bồ tát Ma ha tát như thế an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ an nhẫn Ba la mật đa.

Khi ấy, Mãn Từ Tử lại thưa Phật rằng: Chúng các Bồ tát Ma ha tát làm sao an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ tịnh giới Ba la mật đa?

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát an trụ tĩnh lự Ba la mật đa, đối các Thanh văn và bậc Độc giác chẳng sanh chấp lấy. Chúng Bồ tát Ma ha tát như thế an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ tịnh giới Ba la mật đa.

Khi ấy, Mãn Từ Tử lại thưa Phật rằng: Chúng các Bồ tát Ma ha tát làm sao an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ bố thí Ba la mật đa?

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát an trụ tĩnh lự Ba la mật đa, đối các hữu tình khởi niệm đại bi, thề chẳng nới bỏ tất cả hữu tình. Vì muốn khiến giải thoát khổ sanh tử, nên cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, khởi nghĩ này: Ta phải quyết định đem thí Đại pháp nhiếp thọ hữu tình, thường vì hữu tình tuyên nói pháp yếu chơn tịnh dứt hẳn tất cả phiền não. Chúng Bồ tát Ma ha tát như thế an trụ tĩnh lự Ba la mật đa nhiếp thọ bố thí Ba la mật đa.

Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ tát Ma ha tát trọn nên phương tiện khéo léo như thế, Bồ tát Ma ha tát này phải biết gọi là Bồ tát bậc nào? Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Bồ tát Ma ha tát này nên biết gọi là Bồ tát bậc chẳng quay lui.

Khi ấy, Mãn Từ Tử bèn thưa Phật rằng: Chúng Bồ tát Ma ha tát như thế rất là hiếm có, làm được việc khó. Đã trụ trong các thắng định vắng lặng an vui như thế mà nới bỏ được, trở lại thọ pháp hèn kém tương ưng cõi Dục, phương tiện khéo léo nhiêu ích hữu tình!

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: Như vậy, như vậy. Như ngươi vừa nói, chúng Bồ tát Ma ha tát như thế rất là hiếm có, làm được việc khó. Nên biết chúng các Bồ tát như thế vì độ vô lượng vô biên hữu tình, mặc đội áo giáp mũ trụ đại nguyện vững chắc, hằng khởi nghĩ này: Ta sẽ độ thoát vô lượng vô số vô biên hữu tình, khiến vào cõi Vô dư bát Niết bàn. Ta phải khiến Pháp nhãn thanh tịnh Phật thường không gián đoạn, lợi ích an vui tất cả hữu tình. Mặc dù làm việc này mà không chấp đắm, là không có kẻ hữu tình được Niết bàn, hoặc được Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Sở dĩ vì sao? Vì các pháp không ngã, không ngã sở.

Khi các khổ sanh, chỉ có khổ sanh, không kẻ năng sanh. Khi các khổ diệt, chỉ có khổ diệt, không kẻ năng diệt. Phải biết cũng không kẻ năng chứng năng được pháp thanh tịnh. Do nhân duyên đây, nên biết chúng Bồ tát Ma ha tát rất là hiếm có, làm được việc khó.

Khi ấy, Mãn Từ Tử bèn thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Như vậy. Bạch Thiện Thệ! Như vậy. Phải biết chúng Bồ tát Ma ha tát rất là hiếm có, làm được việc khó. Sở dĩ vì sao? Dù thật không pháp có sanh, có diệt, hoặc vào Niết bàn, hoặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, mà chúng các Bồ tát Ma ha tát vì độ vô lượng vô biên hữu tình, tinh tiến tu hành các hạnh Bồ tát cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, muốn vì hữu tình tuyên nói pháp dứt hẳn tham sân si, khiến siêng tu học được vào Niết bàn, hoặc vì hữu tình tuyên nói đạo Bồ tát Ma ha tát khiến siêng tu học mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Nếu tâm Bồ tát Ma ha tát không tán loạn nối nhau an trụ tác ý tương ưng Nhất thiết trí trí, Bồ tát Ma ha tát này nên biết gọi là an trụ tĩnh lự Ba la mật đa. Nếu Bồ tát Ma ha tát trụ tác ý tương ưng bậc Thanh văn, hoặc tác ý tương ưng bậc Độc giác, Bồ tát Ma ha tát này nên biết gọi là tâm thường tán loạn. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Nếu Bồ tát Ma ha tát tu học tác ý tương ưng Nhị thừa, ngăn ngại Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, vì khiến tâm Bồ đề, vì khiến tâm Bồ đề hằng tán loạn vậy.

Lại, Mãn Từ Tử! Các Bồ tát Ma ha tát mặc dù duyên cảnh sắc thanh hương vị xúc, phát khởi các thứ tác ý phi lý rối loạn tâm bố thí thảy của Bồ tát, mà chẳng chướng ngại sở cầu Nhất thiết trí trí của Bồ tát. Nếu pháp chẳng thể chướng ngại Nhất thiết trí trí Bồ tát dù hiện tại tiền, mà đối chúng Bồ tát Ma ha tát sở tu tĩnh lự Ba la mật đa nên biết chẳng gọi pháp rất chống trái, vì chẳng phải lui mất hẳn bậc Định Bồ tát.

Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác vì quán nghĩa nào nên khen chúng các Bồ tát Ma ha tát có bao công đức, mà chẳng khen Thanh văn?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Ta nay hỏi ngươi, tùy ý ngươi đáp. Nơi ý hiểu sao? Mặt trời

làm việc ánh sáng cho người châu Thiệm Bộ đây, đom đóm làm được chăng?

Mãn Từ Tử thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng làm được. Bạch Thiện Thệ! Chẳng làm nổi.

Phật nói: Như vậy, như ngươi đã nói. Tất cả chúng Bồ tát Ma ha tát ra làm sự nghiệp cũng lại như thế, chẳng phải các Thanh văn sở năng thành xong được.

Khi ấy, Mãn Từ Tử lại thưa Phật rằng: Làm sao biết được chỉ chúng các Bồ tát Ma ha tát năng khởi nghĩ này: Ta phải độ thoát vô lượng vô số vô biên hữu tình khiến vào cõi Vô dư bát Niết bàn? Ta phải làm cho Pháp nhãn thanh tịnh Phật

không hở không dứt, lợi ích an vui tất cả hữu tình? Làm sao biết được chỉ chúng các Bồ tát Ma ha tát năng làm được sự nghiệp thù thắng như thế, chẳng phải các Thanh văn làm nổi?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Ngươi nay xem trong chúng Thanh văn đây, có một Bí sô nào được như chúng Bồ tát Ma ha tát khởi nghĩ như thế và làm xong việc ấy chăng?

Mãn Từ Tử thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng làm được. Bạch Thiện Thệ! Nếu có làm cũng chẳng xong. Tôi nay xem trong chúng Thanh văn đây, không một Bí sô nào năng được như chúng Bồ tát Ma ha tát khởi nghĩ như thế, cũng không năng làm xong sự nghiệp thế ấy.

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Vậy nên, Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác chỉ khen Bồ tát, chẳng khen Thanh văn. Xem các A la hán trong chúng đây không nghĩ như thế, cũng chẳng thể làm nên sự nghiệp như vậy, phải biết tất cả người Thanh văn thừa không làm nổi sự nghiệp như chúng Bồ tát đã làm. Vậy nên, Ta nói ví như mặt trời làm việc ánh sáng cho châu Thiệm Bộ, đom đóm chẳng thể làm xong. Chỗ gọi mặt trời tung sáng vô lượng soi khắp các loại hữu tình Thiệm Bộ, sáng đóm chỉ soi tự thân. Chẳng phải như chúnh các Bồ tát Ma ha tát như thế điều phục phiền não ác nghiệp tự thân, cũng năng độ thoát được vô lượng khiến lìa tất cả phiền não ác nghiệp, vào cõi Vô dư y Niết bàn, hoặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Người Thanh văn Thừa chỉ năng điều phục được bấy nhiêu phiền não ác nghiệp tự thân, chẳng thể nhiêu ích vô lượng hữu tình, nên người Thanh văn chẳng như Bồ tát có bao sự nghiệp thảy đều hơn hết.

Lại, Mãn Từ Tử! Như chàng bắn giỏi, đối pháp sở học đã làm gắng sức, thân tay cung gậy thảy giỏi điêu luyện, học các võ nghệ đã đến rốt ráo, hưởng lộc vua phong đã trăm ngàn năm. Khi vua muốn cho cùng kẻ oán địch làm chiến tranh, quân voi ngựa thảy và các đồ binh trượng thảy đều cấp giao khiến làm chỉ huy, mong diệt bọn hung đồ, không bị tổn thất.

Như vậy, chúng Bồ tát Ma ha tát đã phát tâm Vô thượng Chánh đẳng giác, đã tu các hạnh Bồ tát Ma ha tát, đối hành tham sân si của các loại hữu tình năng uốn dẹp được đã đến mức khéo léo. Vậy nên, Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác lệch khen chúng Bồ tát Ma ha tát, dạy răn dạy trao khiến siêng tu tập, năng chính dẫn phát tư lương Bồ đề khiến mau viên mãn đã phát đại nguyện, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, vì các hữu tình năng nói pháp yếu thanh tịnh dứt hẳn tham sân si thảy.

Vậy nên, chúng Bồ tát Ma ha tát mặc đội áo mũ ra lảm sự nghiệp, Thanh văn Độc giác đều chẳng thể làm được. Do đấy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác khen ngợi Bồ tát, chẳng phải các Thanh văn.

Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Như tôi hiểu nghĩa Phật vừa nói đấy, nên biết chúng Bồ tát Ma ha tát có những sở tác không chẳng định tâm. Nghĩa là chúng các Bồ tát Ma ha tát hoặc trụ bố thí Ba la mật đa, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định. Hoặc trụ tịnh giới Ba la mật đa, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định. Hoặc trụ an nhẫn Ba la mật đa, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định. Hoặc trụ tinh tiến Ba la mật đa, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định. Hoặc trụ tĩnh lự Ba la mật đa, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định. Hoặc trụ Bát nhã Ba la mật đa, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định. Hoặc trụ các phần pháp Bồ đề khác, phải biết bấy giờ tâm cũng ở Định.

Như viên ngọc phệ lưu ly, tùy ở chỗ nào với sắc báu nơi mình trọn chẳng nới bỏ. Nghĩa là ngọc kia hoặc đựng đồ vàng, hoặc đồ bạc, hoặc để trong đồ thủy tinh, đồng, sắt, sứ thảy, thường chẳng nới bỏ sắc phệ lưu ly. Như vậy, chúng Bồ tát Ma ha tát hoặc trụ bố thí Ba la mật đa, hoặc trụ tịnh giới Ba la mật đa, hoặc trụ an nhẫn Ba la mật đa, hoặc trụ tinh tiến Ba la mật đa, hoặc trụ tĩnh lự Ba la mật đa, hoặc trụ bát nhã Ba la mật đa, hoặc trụ các phần pháp Bồ đề khác, phải biết bấy giờ tâm thường tại Định. Tôi hiểu nghĩa Phật đã nói là như thế.

Bấy giờ, Phật khen Mãn Từ Tử rằng: Hay thay, hay thay! Như vậy, như vậy!

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát lìa pháp dục ác bất thiện, có tìm có rình, lìa sanh vui mừng, trụ sơ tĩnh lự đầy đủ. An trụ sơ tĩnh lự như thế rồi, nếu muốn Thanh văn hoặc bậc Độc giác, phải biết gọi là Bồ tát loạn tâm, phải biết kia tâm trụ bậc chẳng phải Định.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát tìm rình vắng lặng, nội đẳng tịnh tâm tánh nhất thú, không tìm không rình, định sanh vui mừng, trụ tĩnh lự thứ hai đầy đủ. An trụ tĩnh lự thứ hai như thế rồi, nếu muốn Thanh văn hoặc bậc Độc giác, phải biết gọi là Bồ tát loạn tâm, phải biết kia tâm trụ bậc chẳng phải Định.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát lìa mừng trụ xả, nhớ đủ biết chính thọ thân hưởng vui, chỉ có các kẻ Thánh năng nói năng xả được, đủ trụ nhớ vui, trụ tĩnh lự thứ ba đầy đủ. An trụ tĩnh lự thứ ba như thế rồi, nếu muốn Thanh văn hoặc bậc Độc giác, phải biết gọi là Bồ tát loạn tâm, phải biết kia tâm trụ bậc chẳng phải Định.

Lại, Mãn Từ Tử! Nế chúng các Bồ tát Ma ha tát dứt vui dứt khổ, trước mất mừng buồn, chẳng khổ chẳng vui, xả niệm thanh tịnh, trụ tĩnh lự thứ tư đầy đủ. An trụ tĩnh lự thứ tư như thế rồi, nếu muốn Thanh văn hoặc bậc Độc giác, phải biết gọi là Bồ tát loạn tâm, phải biết kia tâm trụ bậc chẳng phải Định.

Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Ngang đâu nên biết tâm định Bồ tát?

Bấy giờ, Phật bảo Mãn Từ Tử rằng: Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát tùy khi thấy các loại hữu tình kia bèn khởi nghĩ này: Ta phải tinh siêng tu hạnh Bồ tát, khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, quyết định phải làm cho loại hữu tình vào cõi Vô dư y bát Niết bàn, hoặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Ngang đây phải biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì Tam quy. Các hữu tình kia trụ Tam quy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì ngũ giới. Các hữu tình kia trụ ngũ giới rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì tám giới. Các hữu tình kia trụ tám giới rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì mười giới. Các hữu tình kia trụ mười giới rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì mười thiện nghiệp đạo. Các hữu tình kia trụ mười thiện nghiệp đạo rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì giới đầy đủ. Các hữu tình kia trụ giới đầy đủ rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát khuyên loại hữu tình thọ trì giới Bồ tát. Các hữu tình kia trụ giới Bồ tát rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành bố thí Ba la mật đa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ bố thí Ba la mật đa rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành tịnh giới Ba la mật đa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ tịnh giới Ba la mật đa rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành an nhẫn Ba la mật đa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ an nhẫn Ba la mật đa rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành tinh tiến Ba la mật đa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ tinh tiến Ba la mật đa rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành tĩnh lự Ba la mật đa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ tĩnh lự Ba la mật đa rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành Bát nhã Ba la mật đa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ Bát nhã Ba la mật đa rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành tám giải thoát, tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười biến xứ. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành không, vô tướng, vô nguyện, giải thoát môn. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành tất cả đà la ni môn, tam ma địa môn. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành Tịnh quán địa, Chủng tánh địa, Đệ bát địa, Cụ kiến địa, Bạc địa, Ly dục địa, Dĩ biện địa, Độc giác địa, Bồ tát địa, Như Lai địa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm huệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện huệ địa, Pháp vân địa. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành năm nhãn và sáu thần thông. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành Như Lai mười lực, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp Phật bất cộng. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành pháp vô vong thất, tánh hằng trụ xả. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A la hán, hoặc quả Độc giác Bồ đề. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành tất cả hạnh Bồ tát Ma ha tát. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy tu hành chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát phương tiện khuyên dẫn các thiện nam tử thiện nữ nhân thảy nghiêm tịnh cõi Phật, thành thục hữu tình. Các thiện nam tử thiện nữ nhân kia an trụ đấy rồi, tức đem căn lành đã nhóm như thế hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Lại, Mãn Từ Tử! Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát đối kia sở tu thiện bố thí thảy hết lòng tùy hỷ, hồi hướng cầu tới Nhất thiết trí trí. Ngang đây nên biết tâm Định Bồ tát.

Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát đối tất cả chỗ tâm được định rồi, nên biết gọi là an trụ Tĩnh lự Ba la mật đa. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Chúng các Bồ tát Ma ha tát này vì thường chẳng xa lìa thắng tác ý Nhất thiết trí trí vậy. Nếu chúng các Bồ tát Ma ha tát thường chẳng xa lìa thắng tác ý Nhất thiết trí trí ấy, nên biết gọi là an trụ Tĩnh lự Ba la mật đa.

Như vậy, chúng Bồ tát Ma ha tát an trụ Tĩnh lự Ba la mật đa, dẫn phát vô biên công đức thù thắng, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Nên biết Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác an trụ tĩnh lự thứ tư bất động, xả các hành sống lâu, hiện vào cõi Vô dư bát Niết bàn. Vậy nên, Tĩnh lự Ba la mật đa đối chúng các Bồ tát Ma ha tát sở cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề có ơn đức lớn.

Vậy nên, chúng Bồ tát Ma ha tát sở trụ Tĩnh lự Ba la mật đa, trừ Định Như Lai, đối các định khác là tối là thắng là tôn là cao, là diệu là vi diệu, là thượng là vô thượng. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Bồ tát Tĩnh lự Ba la mật đa thường chẳng xa lìa tác ý tương ưng Nhất thiết trí trí. Nhị thừa tĩnh lự quyết định xa lìa tác ý tương ưng Nhất thiết trí trí, nên đối tĩnh lự của Bồ tát là kém, tĩnh lự Bồ tát đối kia là hơn.

Khi ấy, Mãn Từ Tử bèn thưa Phật rằng: Nếu các Thanh văn trụ tĩnh lự đây chứng được pháp tánh, thành quả Thanh văn, tức các Bồ tát trụ tĩnh lự đây chứng được pháp tánh, lìa các chấp trước, được thành Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Vì sao mà nói Thanh văn tĩnh lự quyết định xa lìa tác ý tương ưng Nhất thiết trí trí, Bồ tát tĩnh lự thường chẳng xa lìa tác ý tương ưng Nhất thiết trí trí?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Ta nay hỏi ngươi, tùy ý ngươi đáp. Nơi ý hiểu sao? Các người Thanh văn trụ tĩnh lự đây chứng được pháp tánh, thành quả Thanh văn, tức các Bồ tát trụ tĩnh lự đây chứng được pháp tánh, lìa các chấp trước, được thành Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Người Thanh văn kia gọi Như Lai chăng?

Mãn Từ Tử thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng được vậy.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Ta sẽ vì ngươi lại nói ví dụ, các kẻ có trí nhân ví dụ ấy đối nghĩa sâu thẳm được dễ hiểu rõ. Ví như người phàm bèn trèo lên tòa ngai vua, người kia liền được gọi là Vua chăng?

Mãn Từ Tử thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng được vậy. Sở dĩ vì sao? Vì người kia không phúc không tướng vua vậy.

Phật nói: Như vậy. Các người Thanh văn mẳc dù năng hiện vào được bốn tĩnh lự, bốn định vô sắc, chứng được pháp tánh, thành quả Thanh văn, mà không có Như Lai lực, vô úy thảy các công đức thù thắng và các tướng hảo, chẳng gọi là Như Lai. Do đấy xa lìa tác ý tương ưng Nhất thiết trí trí, bởi không Phật đức mới gọi Thanh văn. Chẳng phải vậy, vì sao kia chẳng gọi Phật?

Lại, Mãn Từ Tử! Vì các người Thanh văn sở trụ tĩnh lự không thắng đức nên tánh kia thấp kém, đối Bồ tát sở trụ tĩnh lự trăm phần chẳng kịp một, ngàn phần chẳng kịp một, cho đến cực số phần cũng chẳng kịp một. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Bồ tát Tĩnh lự Ba la mật đa thường chẳng xa lìa Nhất thiết trí trí, nghiêm tịnh cõi Phật, thành thục hữu tình, dẫn phát vô biên công đức thù thắng. Do đấy Bồ tát sở trụ thắng định, Thanh văn Độc giác đều chẳng thể biết được.

Khi ấy, Mãn Từ Tử bèn thưa Phật rằng: Bậc nào gọi là Thắng định Bồ tát? Thắng định như thế lại gọi tên gì?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Thắng định Bồ tát gọi chẳng nghĩ bàn. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Thắng định như thếuy lực khó nghĩ, chóng năng chứng được Nhất thiết trí trí vậy. Thắng định như thế cũng gọi lợi vui tất cả thế gian các loại hữu tình. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Vì các Bồ tát Ma ha tát muốn làm lợi vui vô lượng hữu tình, phương tiện khéo léo vào Định đấy vậy.

Thắng định như thế nếu hiện tại tiền, năng dẫn vô biên thắng định nhiệm mầu, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, làm lợi vui lớn cho các hữu tình.

Thắng định như thế nếu hiện tại tiền, dẫn phát vô biên phương tiện khéo léo, dạy răn dạy trao vô lượng hữu tình đều khiến dẫn phát vô lậu tĩnh lự, chứng chơn pháp tánh, dứt các phiền não vào cõi Vô dư y bát Niết bàn, hoặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Do nhân duyên đây, Thắng định Bồ tát cũng gọi lợi vui tất cả thế gian các loại hữu tình. Vậy nên, chúng Bồ tát Ma ha tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, nên học Tĩnh lự Ba la mật đa. Nếu học Tĩnh lự Ba la mật đa, mau dẫn phát được Nhất thiết trí trí.

Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Tôi nghĩ rằng Thanh văn sở đắc các định hơn định Bồ tát. Sở dĩ vì sao? Thanh văn được đủ chín định thứ lớp, Bồ tát với trong ấy chỉ được tám trước. Bồ tát chẳng được định Diệt thọ tưởng, nên định Thanh văn hơn các Bồ tát.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Bồ tát cũng được định Diệt thọ tưởng, nghĩa là đối định đây đã được tự tại, chỉ chẳng hiện vào. Sở dĩ vì sao? Vì Như Lai chẳng cho chúng các Bồ tát hiện vào định đây, khỏi bởi hiện vào lui rơi Thanh văn hoặc bậc Độc giác.

Lại, Mãn Từ Tử! Ta sẽ vì ngươi nói ví dụ nữa, các kẻ có trí do ví dụ nên đối nghĩa sâu thẳm dễ được hiểu rõ. Như vua Chuyển luân tuy đối các tiểu quốc ấp biên địa đều được tự tại, mà chẳng tự đi tới trong quốc ấp kia. Đâu vua Chuyển luân chẳng tới chỗ kia, nói đối chỗ kia đều được tự tại. Như vậy, chúng Bồ tát Ma ha tát tuy chẳng hiện vào định Diệt thọ tưởng mà đối định đây đã được tự tại, do được tự tại cũng gọi là đắc.

Lại, Mãn Từ Tử! Chẳng phải các Bồ tát thường chẳng hiện vào định Diệt thọ tưởng, cho đến chưa ngồi tòa diệu Bồ đề, chư Phật Thế Tôn chẳng cho hiện vào. Nếu khi được ngồi tòa diệu Bồ đề, chư Phật Thế Tôn mới cho hiện vào. Vì cớ sao? Mãn Từ Tử! Chớ bảo Bồ tát do vào định đây bèn rơi Thanh văn hoặc bậc Độc giác, hoặc bảo chư Phật ngang đồng Nhị thừa, nên Phật Thế Tôn chẳng cho hiện vào.

Lại, Mãn Từ Tử! Như Sát đế lị Quán đảnh Đại vương muốn vào trong chợ uống ruợu người thường. Khi ấy, có trí thần can Đại vương rằng: Nay ở chỗ đây Vương chẳng nên uống, nếu cần phải uống đợi về trong cung. Nơi ý hiểu sao? Vua uống rượu chợ đâu chẳng thể uống được mà trí thần kia ân cần can gián chẳng cho vua uống? Nhưng Sát đế lị Quán đẳnh Đại vương phi xứ phi thời lẽ chẳng nên uống. Mặc dù chẳng nên uống mà đối trong chợ rượu thảy các thập vật đều được tự tại. Sở dĩ vì sao? Vì vua đối tất cả cõi nước thành ấp sở hữu người vật đều tự tại vậy.

Như vậy, Bồ tát có trí thù thắng. Do trí đây nên năng hằng hiện vào định Diệt thọ tưởng, nhưng vì Phật chẳng cho nên chẳng hiện vào. Sở dĩ vì sao? Vì Bồ tát nếu vào định Diệt thọ tưởng là phi thời xứ. Nếu khi Bồ tát ngồi tòa Bồ đề, dứt hẳn tưởng tướng hư dối, chứng cõi cam lồ, bấy giờ mới vào định Diệt thọ tưởng, sau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, quay xe diệu pháp, đủ ba mươi hai tướng, lợi ích an vui vô lượng hữu tình.

Bấy giờ, Mãn Từ Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Các Bồ tát Ma ha tát rất là hiếm có, năng làm việc khó. Là dù có sức dẫn phát trí lậu tận, mà vì hữu tình chẳng chứng lậu tận. Sở dĩ vì sao? Vì các Bồ tát ở chỗ hữu tình đêm dài suy gẫm lợi ích an vui, tăng thượng ý lạc hằng hiện tại tiền.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Mãn Từ Tử! Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Các Bồ tát này ở chỗ hữu tình đêm dài suy gẫm lợi ích an vui, tăng thượng ý lạc hằng hiện tại tiền.

Lại, Mãn Từ Tử! Các Bồ tát này quán nghĩa lợi đây dù năng đủ sức vào chín định thứ lớp mà chẳng vào đủ. Sở dĩ vì sao? Vì các Bồ tát Ma ha tát này phương tiện khéo léo, đối tất cả định dù được tự tại mà năng chẳng vào.

Lại, Mãn Từ Tử! Tất cả Bồ tát hoặc sơ phát tâm, hoăc đã Bất thối, đều nên an trụ Tĩnh lự Ba la mật đa như thế. Nếu các Bồ tát thường năng an trụ được Tĩnh lự Ba la mật đa như thế, đối các hữu tình làm được nhiêu ích, mau dẫn phát được Nhất thiết trí trí.

Khi ấy, Mãn Từ Tử bèn thưa Phật rằng: Phải biết chúng Bồ tát Ma ha tát đủ thế lực lớn, năng vì hữu tình làm việc nhiêu ích, cũng năng dẫn phát được Nhất thiết trí trí, mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Phật nói: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói.

Bấy giờ, Xá Lợi Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Sao là chúng Bồ tát Ma ha tát an trụ Tĩnh lự Ba la mật đa? Vì sao phương tiện lại từ Định khởi lại?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo: Xá Lợi Tử! Các Bồ tát Ma ha tát lìa pháp dụcác bất thiện, có tìm có rình, lìa sanh mừng vui, vào sơ tĩnh lự, cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà trụ đầy đủ. Đối sắc, vô sắc tĩnh lự đẳng chí thuận nghịch thứ lớp vượt khỏi thông suốt, rất thạo thuần thục, du hý tự tại, vào lại cõi Dục chẳng phải tâm đẳng dẫn.

Sở dĩ vì sao? Vì chớ bởi định sanh Sắc, Vô sắc, trời Sống lâu vậy. Chớ sắc, vô sắc tĩnh lự đẳng chí dẫn khởi tâm bậc kia nối sanh. Vì hộ tâm kia khiến chẳng hiện khởi, vào lại cõi Dục, chẳng phải tâm đẳng dẫn, do khởi tâm đây sanh cõi Dục để gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, dẫn phát vô biên phần pháp Bồ đề.

Sanh cõi Sắc, cõi Vô sắc không làm được như thế, vì hai cõi trên thân tân đần độn vậy. Do đây, Bồ tát phương tiện khéo léo trước tập thượng định khiến thạo thuần thục, sau khởi hạ tâm sanh trở lại cõi Dục, tu tập vô lượng tư lương Bồ đề, đến viên mãn rồi vượt khỏi ba cõi, chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Ví như có người làm nghĩ như vầy: Lập phương tiện nào được vào hậu cung vua, cùng các hậu phi lén làm giỡn vui, khiến vua chẳng biết, thân mạng được tồn tại? Làm suy nghĩ ấy rồi, tìm các diệu dược uống, khiến nam hình hoặc ẩn mất, hoặc hiển ra. Được thuốc ấy rồi, phương tiện thờ vua. Vua đã nhận biết, bèn uống thuốc ẩn mất, bèn thưa vua rằng: Tôi nay không có hình, xin làm kẻ giữ cấm cung thất cho Đại vương. Vua cho điều tra sự thực rồi giao phó việc giữ trong cung. Người ấy bấy giờ vào trong cấm cung của vua, cùng các phi hậu mặc ý giao thông. Lần lữa thời gian lâu một hai ba tháng, e ngại vua hay biết táng mất thân mạng, bèn uống thuốc hiển ra, mà thưa vua rằng: Tôi nay nam hình bỗng nhiên hiện lại. Xin từ nay trở đi chẳng vào trong cung nữa. Mà vua khen rằng: Đây chơn thiện sĩ, tự năng tiến thối, chẳng trái phép ta, hậu thưởng ban tước lộc cho làm việc ngoài. Phải biết người này phương tiện khéo léo, năng thỏa mãn ý muốn, thân mạng được tồn tại, lại còn được vua kia hậu thưởng ban cho của cải tước vị.

Như vậy, Bồ tát phương tiện khéo léo vào bốn tĩnh lự và bốn vô sắc thứ lớp vượt khỏi được khéo léo rồi, lại khởi hạ tâm sanh lại cõi Dục, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, dẫn phát vô biên phần pháp Bồ đề, cho đến chưa mãn chẳng chứng thật tế. Vì cớ sao? Xá Lợi Tử! Bồ tát Ma ha tát này phương tiện khéo léo, chẳng bỏ hữu tình Nhất thiết trí vậy. Vậy nên, Bồ tát phương tiện khéo léo tu hành Tĩnh lự Ba la mật đa, đối trong thật tế được chẳng tác chứng, cũng chẳng hiện vào định Diệt thọ tưởng, cho đến chưa viên mãn tư lương Bồ đề vẫn thọ thân cõi Dục tu hạnh Bồ tát.

Bấy giờ, Phật bảo A Nan Đà rằng: Ngươi phải thọ trì chúng các Bồ tát đã học Tĩnh lự Ba la mật đa, chớ khiến quên mất.

A Nan Đà thưa: Dạ! Bạch Thế Tôn! Tôi đã thọ trì chúng các Bồ tát đã học Tĩnh lự Ba la mật đa, chắc chắn không quên mất.

Khi Đức Bạc Già Phạm Thế Tôn đã thuyết kinh này rồi, cụ thọ Xá Lợi Tử, cụ thọ Mãn Từ Tử, cụ thọ A Nan Đà và các Thanh văn, chúng các Bồ tát, cùng là tất cả trời, rồng, dược xoa, kiện đạt phược, a tố lạc, yết lộ trà, khẩn nại lạc, mạt hô lạc già, người, phi người thảy, tất cả đại chúng nghe Phật đã thuyết, đều rất vui mừng tín thọ phụng hành.

TỰA

HỘI THỨ MƯỜI SÁU

Phần

BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA

Đường, Sa Môn Huyền Tắc chế tác tại chùa Tây Minh

Vì là lý thù thắng phải nhóm lại để làm chủ phương tiện, phẳng phắn về một hướng mới chuyên được Đạo. Thế sao chẳng tiêu dung tưởng chơn tế, thôi bỏ chấp lấy huyễn trần đi? Mặc dù Thí độ là sùng chuộng, Giới độ là nghiêm cấm, Nhẫn độ là điều phục, Tiến độ là nhanh bén, nhưng cuối cùng ngộ nơi Thật Huệ, nhờ noí lời chơn thuyên, hầu mong khai mở mê muội kẻ rờ voi, lại còn có sự gặp gỡ của Cò ao nữa vậy.

Sở dĩ đấy nên:

Hào quang phóng dài năm trượng làm dấu vết, thăng lên thừa thứ nhất; nặn đúc hai bên (tức giáo hóa) để hé mở chỗ nhiệm mầu cho thấu suốt, nghĩ nghị bốn câu. Mong nhờ tiếng tăm Đấng Vắng Lặng mà cắt mầm tà kiến, thời mờ ám của cỏ cây rớt rụng như sao rơi; vin lưới nghi ngờ đã tích tụ từ lâu, thời mây mỏng ngăn che cũng bị vẹt trống. Rõ thấy tánh không mà thường tu, giác ngộ sanh giả mà hằng làm lợi. Bốn loại ma bởi đó mà tung chạy loạn, sáu pháp độ nhờ đấy tiến đi từng phần có thứ lớp.

Thi độ bởi đó, vật chẳng bỏ, khó xả mà năng xả được.

Giới độ bởi đó, chẳng kiểm thúc, khó giữ mà năng giữ được.

Nhẫn độ bởi đó, không chịu được mà năng kham nơi bất kham.

Tiến độ bởi đó, không hành được mà phát nơi bất phát.

Định độ bởi đó, chẳng vắng mà ba tướng bất tướng.

Huệ độ bởi đó, chẳng soi mà ba luân bất luân.

Cho nên:

Thể đạt được thời động mà càng tịch, sai lầm thời tịch mà càng động. Pháp chẳng tức ly nơi phi pháp, hành đâu nhất dị nơi vô hành. Kìa giác chứng được vậy, chơn tâm hỗn hòa mà nhất quán. Kìa xuất sanh được vậy, Pháp bảo biền liên là muôn khu biệt.

Vậy nên mới có:

Nào là hai trí, ba thân; nào là bốn biện, năm nhãn, sáu thông; nào là bảy giác, tám chánh, nào là chín định, mười lực; lại thêm mười tám bất cộng, tám mươi tùy hảo, mười hai duyên trí, hai mươi không tâm. Đều là kéo dài bởi Hy đa, trọn thành nơi La nhã. Tụ lại là tiêu biểu Ngọc hào, mà lưu tản ra là lời dạy dỗ của Kim khẩu.

Kể khắc thành tám quyển, vốn chẳng phải tái dịch, là vì phiên dịch chẳng sáng suốt bị sai lầm, trông mong việc xương thịnh các Hội ngày mai.

Than ôi! Kiếp đã qua mà chẳng phụng trì, nay nhìn lại lời khen thù thắng, chép nêu để lại tiếng tăm. Mong Đức Bổn Từ thổi ra bay bổng lăng xăng; nhờ Đấng Thánh Trí, kính đưa đầu đội lấy. Hầu mong sao viên diệu bảo gia truyền đến tay người nắm lấy hòn linh châu này, để tẩy sạch khách trần dơ bẩn nơi tám phương, và dội trận mưa phải thời cho tươi nhuần muôn lá.

Chốn Thần cung cực hưởng phúc lành, ngôi Đế hậu được diên niên trường thọ. Phúc lành thấu đến dân đen, Pháp giáo thêm phần mở mang sâu rộng. Ngõ hầu những kẻ sĩ hẹp hòi cởi mở ngưng kiết khi kinh sợ; khách tăng thượng mạn dứt hủy báng những lúc thốt lời thất độ.

Trang tôi, nếu tự mình chẳng đã từng trải qua hằng sa kiếp phụng trì, nhiều đời quá khứ lóng nghe, thời ngày nay làm sao được giở quyển mà biết hối hận, vong lời mà vào thưởng thúc ấy ư? Thương buồn lắm vậy thay!

THÍCH TRÍ NGHIÊM phụng dịch

TỰA

HỘI THỨ MƯỜI SÁU

Phần

BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA

Đường, Sa Môn Huyền Tắc chế tác tại chùa Tây Minh

Vì là lý thù thắng phải nhóm lại để làm chủ phương tiện, phẳng phắn về một hướng mới chuyên được Đạo. Thế sao chẳng tiêu dung tưởng chơn tế, thôi bỏ chấp lấy huyễn trần đi? Mặc dù Thí độ là sùng chuộng, Giới độ là nghiêm cấm, Nhẫn độ là điều phục, Tiến độ là nhanh bén, nhưng cuối cùng ngộ nơi Thật Huệ, nhờ noí lời chơn thuyên, hầu mong khai mở mê muội kẻ rờ voi, lại còn có sự gặp gỡ của Cò ao nữa vậy.

Sở dĩ đấy nên:

Hào quang phóng dài năm trượng làm dấu vết, thăng lên thừa thứ nhất; nặn đúc hai bên (tức giáo hóa) để hé mở chỗ nhiệm mầu cho thấu suốt, nghĩ nghị bốn câu. Mong nhờ tiếng tăm Đấng Vắng Lặng mà cắt mầm tà kiến, thời mờ ám của cỏ cây rớt rụng như sao rơi; vin lưới nghi ngờ đã tích tụ từ lâu, thời mây mỏng ngăn che cũng bị vẹt trống. Rõ thấy tánh không mà thường tu, giác ngộ sanh giả mà hằng làm lợi. Bốn loại ma bởi đó mà tung chạy loạn, sáu pháp độ nhờ đấy tiến đi từng phần có thứ lớp.

Thi độ bởi đó, vật chẳng bỏ, khó xả mà năng xả được.

Giới độ bởi đó, chẳng kiểm thúc, khó giữ mà năng giữ được.

Nhẫn độ bởi đó, không chịu được mà năng kham nơi bất kham.

Tiến độ bởi đó, không hành được mà phát nơi bất phát.

Định độ bởi đó, chẳng vắng mà ba tướng bất tướng.

Huệ độ bởi đó, chẳng soi mà ba luân bất luân.

Cho nên:

Thể đạt được thời động mà càng tịch, sai lầm thời tịch mà càng động. Pháp chẳng tức ly nơi phi pháp, hành đâu nhất dị nơi vô hành. Kìa giác chứng được vậy, chơn tâm hỗn hòa mà nhất quán. Kìa xuất sanh được vậy, Pháp bảo biền liên là muôn khu biệt.

Vậy nên mới có:

Nào là hai trí, ba thân; nào là bốn biện, năm nhãn, sáu thông; nào là bảy giác, tám chánh, nào là chín định, mười lực; lại thêm mười tám bất cộng, tám mươi tùy hảo, mười hai duyên trí, hai mươi không tâm. Đều là kéo dài bởi Hy đa, trọn thành nơi La nhã. Tụ lại là tiêu biểu Ngọc hào, mà lưu tản ra là lời dạy dỗ của Kim khẩu.

Kể khắc thành tám quyển, vốn chẳng phải tái dịch, là vì phiên dịch chẳng sáng suốt bị sai lầm, trông mong việc xương thịnh các Hội ngày mai.

Than ôi! Kiếp đã qua mà chẳng phụng trì, nay nhìn lại lời khen thù thắng, chép nêu để lại tiếng tăm. Mong Đức Bổn Từ thổi ra bay bổng lăng xăng; nhờ Đấng Thánh Trí, kính đưa đầu đội lấy. Hầu mong sao viên diệu bảo gia truyền đến tay người nắm lấy hòn linh châu này, để tẩy sạch khách trần dơ bẩn nơi tám phương, và dội trận mưa phải thời cho tươi nhuần muôn lá.

Chốn Thần cung cực hưởng phúc lành, ngôi Đế hậu được diên niên trường thọ. Phúc lành thấu đến dân đen, Pháp giáo thêm phần mở mang sâu rộng. Ngõ hầu những kẻ sĩ hẹp hòi cởi mở ngưng kiết khi kinh sợ; khách tăng thượng mạn dứt hủy báng những lúc thốt lời thất độ.

Trang tôi, nếu tự mình chẳng đã từng trải qua hằng sa kiếp phụng trì, nhiều đời quá khứ lóng nghe, thời ngày nay làm sao được giở quyển mà biết hối hận, vong lời mà vào thưởng thúc ấy ư? Thương buồn lắm vậy thay!

THÍCH TRÍ NGHIÊM phụng dịch

Quyển THỨ 593 - Hội Thứ Mười Sáu

Quyển THỨ 59 3 - Hội Thứ Mười Sáu

Phần Bát Nhã Ba La Mật Đa thứ 1

Tôi nghe như vầy:

Một thời đức Bạc-già-phạm ở bên ao Cò trắng, trong vườn Trúc Lâm thuộc thành Vương Xá, cùng đông đủ chúng Bí-sô một ngàn hai trăm năm mươi người, và vô lượng, vô số Đại Bồ-tát, từ các cõi Phật đồng đến tập hợp, đều là Bồ-tát còn một đời nữa. Khi ấy, hơn trăm ngàn chúng cung kính vây quanh nghe Thế Tôn thuyết pháp.

Trong chúng có vị Đại Bồ-tát tên Thiện Dũng Mãnh, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ chân Phật, chệch y che vai trái, gối phải quì sát đất, chắp tay cung kính bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Con muốn thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác chút nghĩa sâu xa, cúi xin Thế Tôn thương xót cho chúng con hỏi, Thế Tôn trả lời.

Phật bảo:

- Thiện Dũng Mãnh! Như Lai cho ông hỏi, tùy ý ông hỏi Ta sẽ trả lời, để lòng ông vui mừng.

Đại Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Những chỗ mà đức Thế Tôn vì chúng Đại Bồ-tát giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Đại Bồ-tát làm sao tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa? Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa làm sao mau được viên mãn? Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa làm sao tất cả ác ma không phá được, mà còn biết rõ được những việc của ma? Làm sao Bồ-tát an trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa mau viên mãn pháp trí nhất thiết?

Phật khen ngợi Đại Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh:

- Lành thay! Lành thay! Thiện nam tử! Nay ông mới có thể thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy. Ông đã vì chúng Đại Bồ-tát được nghĩa lợi ích, cũng muốn cho chúng sanh được lợi ích, cũng muốn cho chúng sanh được an lạc, thương xót tất cả chúng sanh ở thế gian, muốn cho chư thiên và loài người được lợi ích an lạc, muốn làm ánh sáng cho Đại Bồ-tát v.v… đời này đời sau nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này.

Khi ấy, Phật biết mà hỏi lại Đại Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh:

- Này Thiện nam tử! Ông quán nghĩa nào mà hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy?

Đại Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh bạch Phật:

- Bạch Thế Tôn! Vì con đang thương xót tất cả hữu tình mà làm việc lợi ích an vui, nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế.

Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thông đạt tất cả pháp Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát và Chánh đẳng giác. Cúi xin Thế Tôn thương xót chúng con mà giảng nói đủ cảnh trí Như Lai.

Nếu loài hữu tình nào đối với tánh Thanh văn thừa đã quyết định, nghe pháp này rồi mau chứng được tự địa vô lậu. Nếu loài hữu tình nào đối với tánh Độc giác thừa đã quyết định, nghe pháp này rồi mau nương tự thừa mà được ra khỏi. Nếu loài hữu tình nào đối với tánh Vô thượng thừa đã quyết định, nghe pháp này rồi mau chứng quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nếu loài hữu tình nào tuy chưa hay đã nhập vào Chánh tánh ly sanh, mà đối với tánh tam thừa không quyết định, nghe pháp này rồi đều phát tâm quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

Cúi xin Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trả lời câu hỏi về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khiến cho thiện căn các hữu tình thêm sanh trưởng.

Bạch Thế Tôn! Nay con không vì các hữu tình tin hiểu thấp kém, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình giữ tâm nghèo cùng, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình trở thành hàng bần cùng, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình lười biếng trễ nãi, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình bị biếng lười che khuất, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình rơi vào bùn ác kiến, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình mắc phải lưới ma, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình không hỗ thẹn, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình tánh không liêm khiết, cần kiện, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình quên mất chánh niệm, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình tâm thường mê loạn, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình chìm trong bùn lầy tham dục, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình làm nhiều hành động dối trá, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình làm nhiều dối gạt, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình chẳng biết đền ơn, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình đầy đủ ác dục, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình muốn làm hạnh ác, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình phá hoại giới pháp, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình giới không thanh tịnh, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình hủy hoại chánh kiến, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình muốn thích hành động trong cảnh giới của ma, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình ưa khen ngợi mình, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình ưa chê bai hủy báng người, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình yêu chuộng lợi dưỡng, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình ngầm tham đắm y bát, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình ngầm làm việc dối trá, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình ưa dệt lời xằng bậy, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình dối hiện dị tướng, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình cầu xin ép buộc, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Cũng không vì các hữu tình đem lợi cầu lợi, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Bạch Thế Tôn! Nay con không vì các loài hữu tình ô uế ấy, mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Lại nữa, Bạch Thế Tôn! Nếu các hữu tình thâm tâm vui thích trí nhất thiết trí, trí vô trước, trí tự nhiên, trí vô đẳng đẳng, trí vô thượng, thì nay con cũng vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu các hữu tình đối với sở hữu của mình còn không sở đắc, huống nữa tự khen ngợi mình, thì con vì họ thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu các hữu tình đối với sở hữu của người khác còn không sở đắc, huống nữa chê bai, huỷ báng người ta, thì con vì họ thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu các hữu tình xô ngã kiêu mạn như bẻ sừng thú, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu các hữu tình muốn nhổ các loại tên độc phiền não, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu các hữu tình tâm họ khiêm hạ như đứa con Chiên-đà-la, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu các hữu tình tâm họ bình đẳng như tứ đại hư không, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với tất cả pháp còn không có sự đắc, cũng không chấp trước, huống gì đối với phi pháp, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát ý muốn thanh tịnh, không nịnh, không dối, tính chất ngay thẳng, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát trong tâm bình đẳng, thương xót, muốn làm lợi lạc cho tất cả hữu tình, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát thường đối với pháp lành chỉ dạy, khuyên răn, hướng dẫn, khen ngợi, vui mừng tất cả hữu tình, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát gánh nổi gánh lớn, cỡi được xe lớn, dựng nên việc lớn, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát đem lòng từ bi, làm lợi lạc cho tất cả hữu tình, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với các hữu tình có thể làm người dẫn đường, hướng đạo thù thắng và đi khắp nơi, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với tất cả pháp không bị lệ thuộc, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với các chỗ sanh không có sự mong cầu, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát thoát khỏi lưới của tất cả ác ma, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát có vui thích lớn, đầy đủ tinh tấn lớn, thường không buông lung, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát muốn đến bờ các pháp rốt ráo kia, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát muốn khéo đoạn diệt tất cả lưới nghi, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với trí Phật chứng còn không kiêu mạn, không chấp, không đắm huống là đối với trí khác, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát vượt khỏi tất cả kiêu mạn chấp trước, có thể trụ trong chánh đạo, có khả năng hành chánh đạo, thuyết giảng chánh đạo, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu Đại Bồ-tát nào luôn vì lợi ích cho tất cả hữu tình, mà làm cho được lợi ích, làm cho an lạc, giúp hữu tình được an ổn, thì con vì họ mà thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Bạch Thế Tôn! Con vì ban bố khắp cho tất cả hữu tình niềm an vui không nhiễm, niềm an vui vô thượng, niềm an vui không gì hơn, niềm an vui của Niết-bàn, niềm an vui của chư Phật, niềm an vui vô vi, nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Con vì muốn đoạn hẳn các thứ lưới nghi, dây phiền não ràng buộc cho tất cả hữu tình, nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Con vì muốn cắt đứt các thứ lưới nghi, dây phiền não ràng buộc, nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu chính con tự cắt đứt các thứ lưới nghi, dây phiền não ràng buộc, thì mới có thể như thật vì các hữu tình nói các pháp yếu, đoạn dứt lưới nghi, trừ dây phiền não.

Vì sao? Vì tất cả hữu tình đều thích an vui, đồng chán nguy khổ, tất cả hữu tình đều tìm cách cầu an vui. Con hoàn toàn chẳng thấy có chút an lạc nào đáng mong cầu, chỉ trừ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Con hoàn toàn chẳng thấy có chút an vui nào đáng cầu, chỉ trừ Đại Bồ-tát thừa.

Con hoàn toàn chẳng thấy có chút an vui nào đáng cầu, chỉ trừ Đại thừa.

Con xem thấy nghĩa lợi như thế muốn ban bố cho hữu tình những sự an vui mầu nhiệm, nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Con xem thấy chúng Đại Bồ-tát được nghĩa lợi như thế, nên thưa hỏi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cúi xin Thế Tôn thương xót mà trả lời cho.

Phật bảo Đại Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh:

- Lành thay! Lành thay! Thiện nam tử! Ông có thể thương xót đại chúng sanh v.v… nên thưa Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Do duyên này ông được công đức vô lượng. Ông nên lắng nghe, suy nghĩ cho kỹ, Ta sẽ phân biệt, giảng nói cho ông.

Thiện Dũng Mãnh đáp:

- Bạch Thế Tôn! Hay thay! Cúi xin Thế Tôn giảng dạy, chúng con muốn được nghe.

Phật bảo Đại Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh:

- Những điều mà ông đã hỏi Thế Tôn ở trước đều là vì chúng Đại Bồ-tát mà tuyên thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa. Sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Các ông nên biết! Thật chẳng có chút pháp nào có thể gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vượt qua tất cả con đường danh ngôn.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thật không thể nói đây là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Cũng không thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa thuộc kia, không thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa do kia, cũng không thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa từ kia.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì trí tuệ có thể thấu đạt thật tánh các pháp, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Trí tuệ của Như Lai còn không thể đắc, huống chi đắc Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã ấy nghĩa là hiểu các pháp và biết các pháp nên gọi là Bát-nhã.

Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã hiểu các pháp là sao?

Nghĩa là các pháp khác nhau, nên danh ngôn cũng khác nhau, nhưng tất cả pháp không lìa danh ngôn. Nếu hiểu các pháp hoặc biết các pháp đều chẳng thể nói, nhưng theo sự hiểu biết của hữu tình mà nói, nên gọi là Bát-nhã.

Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã ấy nghĩa là giả thiết lập. Do giả thiết lập nên gọi là Bát-nhã. Nhưng tất cả pháp chẳng thể thiết lập, không thể chuyển động, không thể giảng nói, không thể trình bày, biết như vậy gọi là như thật biết.

Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã đó không phải là biết, không phải không biết, không phải đây, không phải chỗ khác, nên gọi là Bát-nhã.

Này Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã ấy là sở hành của trí, sở hành phi trí, chẳng phải cảnh phi trí, cũng cảnh phi trí, vì trí xa lìa tất cả cảnh.

Nếu trí là cảnh tức là phi trí, không từ phi trí mà được có trí.

Cũng không từ trí mà có phi trí, không từ phi trí mà có phi trí.

Cũng không từ trí mà được có trí, không do phi trí mà gọi là trí.

Cũng không do trí mà gọi là phi trí, không do phi trí mà gọi là phi trí.

Cũng không do trí mà gọi là trí, tức phi trí gọi là trí. Do đây tức trí gọi là phi trí. Trong đây, trí không thể hiển thị nên gọi là trí, không thể hiển thị thuộc về trí này, không thể hiển thị nguyên do của trí này, không thể hiển thị từ trí này, nên trong trí không có thật tánh trí, cũng không có thật trí trụ trong tánh trí.

Trí và tánh trí đều bất khả đắc, phi trí cùng tánh cũng lại như vậy, chắc chắn không do phi trí gọi là trí.

Nếu do phi trí gọi là trí thì tất cả phàm phu đều có trí.

Nếu có như thật đối với trí, phi trí thì đều không thể đắc.

Đối với trí, phi trí như thật biết khắp, đây gọi là trí. Nhưng thật tánh trí chẳng phải như đã nói.

Vì sao? Vì thật tánh trí lìa ngôn ngữ. Trí chẳng phải cảnh của trí, chẳng phải cảnh phi trí. Vì trí vượt khỏi tất cả cảnh, không thể nói đây là cảnh của trí hay phi trí.

Thiện Dũng Mãnh! Đây gọi là như thật giảng nói tướng trí. Như vậy, tướng trí thật không thể nói, không thể hiển bày, nhưng theo sự hiểu biết của hữu tình mà trình bày. Ai có thể biết cũng không thể nói. Cảnh trí còn không có huống có kẻ trí. Nếu có thể như thật biết, như thật tuỳ ngộ thì gọi là Bát-nhã.

Này Thiện Dũng Mãnh! Nếu có thể hiện quán tác chứng được như thế, thì gọi là Bát-nhã xuất thế. Bát-nhã xuất thế đã nói như vậy cũng không thể nói.

Vì sao? Vì thế gian còn không có huống là có xuất thế gian. Sự xuất còn không có huống chi là người xuất. Do đây, Bát-nhã xuất thế cũng không có.

Vì sao? Vì hoàn toàn không đắc thế gian, xuất thế gian, người xuất và sự xuất, nên gọi là Bát-nhã xuất thế. Nếu có sở đắc thì không gọi là Bát-nhã xuất thế. Tánh của Bát-nhã này cũng bất khả đắc, vì xa lìa tánh khả đắc của hữu và vô.

Này Thiện Dũng Mãnh! Thế gian gọi là giả lập, không thể dựa vào thế gian giả lập mà thật có xuất thế. Nhưng vì ra khỏi các sự giả lập nên gọi xuất thế. Xuất thế đối với thế gian chẳng thật có xuất hay không xuất.

Vì sao? Vì trong này hoàn toàn không có pháp xuất hay có thể xuất, nên gọi xuất thế. Xuất thế ấy không có thế gian và xuất thế gian. Không xuất không phải không xuất nên gọi xuất thế. Nếu như thật biết rõ như vậy gọi là Bát-nhã xuất thế. Như vậy, Bát-nhã chẳng phải như đã nói.

Vì sao? Vì Bát-nhã xuất thế vượt khỏi tất cả đường ngôn ngữ, tuy gọi xuất thế mà không có sự xuất, tuy gọi Bát-nhã mà không có sự biết. Sự xuất, sự biết bất khả đắc; hay xuất hay biết cũng bất khả đắc. Như thật biết như vậy gọi là Bát-nhã xuất thế. Do đây nên Bát-nhã vuợt ra tất cả. Thế nên gọi là Bát-nhã xuất thế.

Này Thiện Dũng Mãnh! Đây cũng gọi là thông đạt Bát-nhã. Như vậy, thông đạt Bát-nhã là thế nào?

Nghĩa là Bát-nhã này không có sự thông đạt. Nếu Bát-nhã này có sự thông đạt tức là giả lập. Nếu là giả lập thì không gọi là Bát-nhã thông đạt. Nghĩa là đối với trong này hoàn toàn không có gì cả. Không có ở đây, không có ở kia, cũng không ở giữa, không có được thông đạt, không có bị thông đạt, không nơi thông đạt, không có thời gian thông đạt, không người thông đạt, nên gọi là thông đạt.

Lại ở trong này hoàn toàn không sở hữu, không có người hành, không có nơi hành, không đây, không kia, cũng không ở giữa, nên gọi thông đạt, lại là thông đạt tuệ. Nói thông đạt là thông đạt tuệ. Thông đạt này hoàn toàn không sở hữu, không trên, không dưới, không chậm, không mau, không tiến, không lui, không qua, không lại nên gọi là thông đạt.

Này Thiện Dũng Mãnh! Tuệ thông đạt là thông đạt cái gì? Nghĩa là có sự thấy hoàn toàn thông đạt.

Do cái gì thông đạt? Do Bát-nhã thông đạt.

Như vậy, Bát-nhã làm sao thông đạt? Là tướng giả lập mà có thông đạt. Các tướng giả lập tất cả là phi tướng. Như vậy, phi tướng gọi là tướng giả lập.

Này Thiện Dũng Mãnh! Ai thành tựu Bát-nhã như vậy tức là có thể như thật thông đạt ba cõi. Như thật thông đạt ba cõi là thế nào? Nghĩa là không phải ba cõi gọi là ba cõi.

Vì sao? Vì trong này không có cõi để thông đạt. Thông đạt ba cõi tức chẳng phải cõi. Do thông đạt ba cõi nên gọi là thành tựu thông đạt Bát-nhã.

Thế nào là thành tựu thông đạt Bát-nhã? Là không có việc nhỏ nào mà không thông đạt hoàn toàn. Đối với tất cả việc hoàn toàn thông đạt nên gọi là thông đạt Bát-nhã. Như vậy, Bát-nhã đối với tất cả việc đều siêu việt. Nếu thành tựu Bát-nhã như vậy thì các điều thấy, nghe, ngửi, nếm, biết đều thông đạt.

Thông đạt cái gì? Nghĩa là vô thường, khổ, bệnh, ung nhọt, tên bắn, không, trở ngại, hại, khác, hoại, hoại pháp, động, mau diệt, không ngã, không sanh, không diệt, không tướng v.v…

Này Thiện Dũng Mãnh! Ai thông đạt như vậy thì gọi là mát mẻ, như xa lìa tên bắn. Như có vị lương y giỏi được mệnh danh là lìa mũi tên. Những chỗ bị tên bắn, ông ta đều có thể chữa lành, thuốc độc không còn trong vết thương. Vì nhờ công lực của dược thảo mà trừ khử được hết. Nếu các Bí-sô thành tựu được pháp mát mẻ lìa mũi tên này, gọi là thành tựu thông đạt Bát-nhã. Nếu đầy đủ sáu hằng tánh thông đạt Bát-nhã, thì xa lìa tất cả nhiễm trước ba cõi, vượt khỏi lưới của tất cả ác ma.

Này Thiện Dũng Mãnh! Ví như Kim cương khoan được các vật, khoan chỗ nào cũng xuyên qua. Cũng vậy, nếu các Bí-sô v.v… đạt được Kim cương dụ, do được tuệ thông đạt dung nạp, nên quán pháp gì cũng đều thông đạt. Tuệ thông đạt này được định Kim cương dụ bảo hộ, quán đến pháp nào cũng đều thông đạt. Nếu ai thành tựu trí tuệ thông đạt này, có thể xuất thế gian, diệt hết các khổ, dù đạt đến các khổ đã tận nhưng không bị đắm nhiễm. Tuệ thông đạt này cũng gọi là ba minh.

Này Thiện Dũng Mãnh! Gọi là minh là vĩnh viễn diệt trừ vô minh. Đây cũng gọi là biết khắp vô minh, cũng gọi là khái niệm diệt khổ uẩn.

Như vị lương y thông minh biết rộng, làm điều gì cũng xem xét rõ ràng, nhờ thế mà thành tựu trí tuệ xem xét vi diệu, biết rõ các thuốc, hiểu rõ nguyên nhân của bệnh, biết rõ bệnh tướng có thể chữa nhiều chứng bệnh khổ. Bất cứ bệnh tật nào cũng chữa lành.

Vì sao? Vì người ấy thông thạo về thuốc, nguyên nhân, tướng trạng của bệnh, phương pháp hòa hợp thuốc, cho nên có thể trừ tất cả bệnh khổ. Nếu ai có thể thành tựu minh thứ ba (lậu tận minh), thì có thể diệt các vô minh, dứt tất cả khổ, trừ tất cả sanh, già, bệnh, chết và các pháp sầu than, khổ, ưu, não. Đây gọi là thông đạt Bát-nhã xuất thế.

Này Thiện Dũng Mãnh!

Ta nương nghĩa này mật ý nói: Tất cả thế gian tuệ là hơn hết, nghĩa là thông đạt thật tánh các pháp. Nhờ chánh tri này làm cho chấm dứt sanh vào các cõi.

Sự chấm dứt sanh vào các cõi là khái niệm gì? Là khái niệm thông đạt xuất ra, chìm mất.

Vì sao gọi là thông đạt xuất ra và chìm mất? Nghĩa là hoàn toàn thông đạt các pháp có tập khởi, đều có pháp diệt tận. Như vậy gọi là thông đạt xuất và chìm.

Này Thiện Dũng Mãnh! Xuất là khái niệm về sanh, chìm là khái niệm về diệt. Tuy là nói vậy nhưng không nói có xuất hay có chìm.

Này Thiện Dũng Mãnh! Những gì tập khởi chẳng thật có pháp xuất.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì tập khởi là bình đẳng xuất, chẳng phải bình đẳng có xuất, cũng chẳng phải có chìm; bình đẳng tuỳ khởi nên gọi là tập khởi. Bình đẳng tùy khởi là trong này không có xuất, không có chìm. Như vậy, tự thể tự nhiên phá hoại gọi là diệt. Trong đó không có vật gì cả nên nói là diệt, nghĩa là vô gián diệt; không phải ở đây sanh ra là nơi đây có diệt, nên nói là diệt, mà không sanh cũng gọi là diệt. Như vậy, thông đạt hoặc xuất, hoặc chìm, không sanh, không diệt nên gọi là thông đạt hoặc xuất, hoặc chìm.

Này Thiện Dũng Mãnh! Nói thông đạt là có thể biết khắp về các duyên khởi, do các duyên mà các pháp được khởi, nên gọi là duyên khởi. Như vậy, duyên khởi hoàn toàn không sở hữu, nên gọi là sự thông đạt duyên khởi. Đây gọi là biết khắp duyên khởi. Nghĩa là có thể hiểu rõ như thật không khởi, vì không khởi nên gọi là duyên khởi. Bình đẳng không khởi nên gọi là duyên khởi, với chỗ này khởi còn không có, huống chi có diệt. Tùy sự hiểu rõ duyên khởi hoặc thuận, hoặc trái đều bất khả đắc. Vì không đẳng khởi nên gọi là duyên khởi; nếu không đẳng khởi thì không có sanh; nếu không có sanh thì không có quá khứ, cũng không có đã sanh. Nếu không có quá khứ, cũng không có đã sanh, thì không có diệt; nếu không có diệt tức vô sanh trí. Do vô sanh trí nên không sanh cũng không chứng diệt. Do vô sanh nên cũng không diệt. Do có sanh nên thiết lập có diệt, đã không có sanh nên không có diệt. Đối với tất cả pháp thấy biết, thông đạt tác chứng như vậy gọi là tận trí.

Thiện Dũng Mãnh! Tận trí là chấm dứt sự vô tri (không biết) nên gọi là tận trí. Thế nào gọi là tận? Là do không tận nên gọi là tận, không thấy có pháp nào để gọi là tận; nhưng lìa vô tri nên gọi là tận trí. Tức là chấm dứt vô tri gọi là tận trí, biết khắp tất cả pháp vô tri nên gọi là chấm dứt vô tri. Do chấm dứt vô tri nên gọi là tận trí, chẳng phải pháp vô tri có tận, không tận; nhưng lìa vô tri nên gọi là tận trí, như thật biết khắp. Pháp vô tri này hoàn toàn không sở hữu, nên gọi là lìa. Như vậy, do trí biết pháp vô tri, không riêng biệt, có thể đắc nên gọi là xa lìa vô tri; nhưng pháp vô tri thật bất khả đắc. Trí còn không có huống là có vô tri.

Nếu người có thể tận đắc giải thoát thì gọi là tận trí. Tuy nói như vậy mà như không nói. Đã có trí tận thì hoàn toàn không thể nói, chỉ là giả danh. Nên nói chấm dứt vô tri cũng gọi là tận trí. Nếu đem vô tận tận trí mà xem xét các pháp, thì tận trí cũng không. Nếu biết như vậy liền lìa tận trí, cho đến bờ vô tận. Bờ vô tận này tức là không bờ, cũng là bờ Niết-bàn. Tuy nói như vậy mà như không nói.

Vì tất cả pháp đều là không bờ, cũng là bờ Niết-bàn, các bờ dứt hẳn gọi là Niết-bàn. Tuy nói như vậy mà như không nói. Vì bờ Niết-bàn lìa ngôn ngữ, tất cả ngôn ngữ trong ấy hoàn toàn dứt hẳn.

Này Thiện Dũng Mãnh! Như Lai tuy nói cõi Niết-bàn, mà như không nói. Vì cõi Niết-bàn hoàn toàn không thể nói, vượt tất cả sự nói. Trong cõi Niết-bàn dứt hẳn các lời nói. Nếu nói tướng cõi Niết-bàn như thế, tức là nói tướng thông đạt Bát-nhã xuất thế.

Này Thiện Dũng Mãnh! Chẳng phải Niết-bàn có thể nói phương xứ ở đây, ở kia. Nên Niết-bàn thật không thể nói.

Này Thiện Dũng Mãnh! Sao trong này gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?

Thiện Dũng Mãnh! Chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa này có thể đắc một phần nhỏ xa bờ kia.

Thiện Dũng Mãnh! Nếu Bát-nhã ba-la-mật-đa này có một phần nhỏ nào xa bờ kia, thì Như Lai nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa có xa bờ kia.

Thiện Dũng Mãnh! Chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa này có xa được, nên không nói đây có bờ bên kia.

Này Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã ba-la-mật-đa này nghĩa là tác nghiệp diệu trí, rốt ráo đến bờ kia của tất cả pháp, nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tuy nói như vậy mà như không nói.

Vì sao? Vì chẳng phải ngữ, chẳng phải nghiệp, có thể đến Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thể nói được.

Này Thiện Dũng Mãnh! Bát-nhã ba-la-mật-đa tùy sự hiểu rõ các pháp, nếu có thể tùy sự hiểu rõ tức trái giác ngộ.

Vì sao? Vì trong đây không có vật để gọi là tùy sự hiểu rõ. Tùy sự hiểu rõ không, nên giác ngộ cũng không. Tức là đối với các pháp không thông đạt nghĩa, tùy sự hiểu rõ thông đạt pháp tánh bình đẳng là Bồ-đề. Tùy sự hiểu rõ các pháp nên gọi là Bồ-đề. Làm sao có thể tuỳ sự hiểu rõ các pháp, vì trong đây không có vật để gọi Bồ-đề, nên đối với trong đây cũng không có tùy sự hiểu rõ?

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì nếu có đắc được chút phần Bồ-đề nào, tức là trong Bồ-đề đắc Bồ-đề. Nhưng trong Bồ-đề không có Bồ-đề, nên làm như vậy là hiện chứng Bồ-đề. Vì chẳng tùy sự hiểu rõ, chẳng thông đạt nên gọi là giác ngộ. Tuy nói như vậy mà như không nói. Vì tất cả pháp không thể tuỳ sự hiểu rõ, không thể thông đạt. Lại pháp và phi pháp đều không có tự tánh, do giác ngộ lý này nên gọi là Bồ-đề.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì không phải các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có thể đắc Bồ-đề. Không phải các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có thể rõ Bồ-đề. Vì như thật Bồ-đề không thể rõ, không thể nêu ra, không phải các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sanh Bồ-đề, vì tánh Bồ-đề không sanh, không khởi.

Này Thiện Dũng Mãnh! Nói Bồ-đề là không có sự ràng buộc, chẳng phải trong Bồ-đề có chút hữu tình, thiết lập hữu tình. Ở trong Bồ-đề không có hữu tình, thiết lập hữu tình. Tại sao nói rằng Tát-đỏa (hữu tình) là sở hữu Bồ-đề, mà phải nói Bồ-đề Tát-đỏa của Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Này Thiện Dũng Mãnh! Không phải trong Bồ-đề có thể đắc Bồ-đề, chẳng phải trong Bồ-đề có thể đắc Tát-đỏa.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì Bồ-đề siêu việt, Bồ-đề không sanh, Bồ-đề không khởi, Bồ-đề không tướng. Không phải trong Bồ-đề có tánh Tát-đỏa, không phải trong Bồ-đề có thể đắc Tát-đỏa. Không do Tát-đỏa thiết lập Bồ-đề, không do Bồ-đề thiết lập Tát-đỏa. Vì tùy sự hiểu rõ Tát-đỏa không có tự tánh nên gọi là Bồ-đề, biết trong Bồ-đề thật không có Tát-đỏa, nên gọi là Bồ-đề Tát-đỏa.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Bồ-đề Tát-đỏa không phải tưởng Tát-đỏa hiện bày. Trừ tưởng Tát-đỏa nên gọi là Bồ-đề. Tuy nói như vậy mà như không nói.

Vì sao? Vì Bồ-đề Tát-đỏa lìa ngôn ngữ. Bồ-đề Tát-đỏa lìa tánh Tát-đỏa. Bồ-đề Tát-đỏa lìa tưởng Tát-đỏa, biết Bồ-đề như vậy nên gọi là Bồ-tát.

Làm sao Bồ-tát có thể biết Bồ-đề? Nghĩa là biết Bồ-đề siêu việt tất cả, Bồ-đề không tạo, Bồ-đề không sanh, Bồ-đề không diệt. Không phải tánh Bồ-đề có thể rõ Bồ-đề. Cũng không phải Bồ-đề hiển bày, không thể hiện rõ, không thể thiết lập, không thể dẫn chuyển, nên gọi là Bồ-đề. Nếu không thể trái ngược tùy sự hiểu rõ, thông đạt, không sự phân biệt, dứt hẳn phân biệt thì gọi là Bồ-đề Tát-đỏa. Tuy nói như vậy mà như không nói.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì Bồ-đề Tát-đỏa không thể đắc vậy. Nếu Bồ-đề Tát-đỏa có thể đắc, tức đắc đây là Bồ-đề, đây thuộc Bồ-đề, đây là Tát-đỏa, đây thuộc Tát-đỏa; nhưng không thể nói đây là Bồ-đề, đây thuộc Bồ-đề, cũng không thể nói đây là Tát-đỏa, đây thuộc Tát-đỏa. Vì có thể tùy sự hiểu rõ thật không có Tát-đỏa. Không có tánh Tát-đỏa, lìa tánh Tát-đỏa nên gọi là Bồ-tát. Do không có Tát-đỏa, trừ tưởng Tát-đỏa nên gọi là Bồ-tát.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Cõi hữu tình tức là khái niệm không thật có hữu tình. Chẳng phải trong hữu tình có tánh hữu tình. Hữu tình không có nên gọi là cõi hữu tình. Nếu trong hữu tình có tánh hữu tình thì không nói là cõi hữu tình. Cõi hữu tình ấy tức là hiện không cõi. Vì cõi hữu tình không có tánh cõi. Nếu cõi hữu tình có tánh cõi thì phải thật có mạng, tức là thân. Nếu cõi hữu tình lìa tánh cõi mà có, thì phải thật có mạng, tức là có thân khác. Nhưng cõi hữu tình không thật tánh cõi, chỉ do thế tục giả nói là cõi. Không phải trong cõi hữu tình có tánh cõi, cũng không phải trong tánh cõi có cõi hữu tình. Không phải tánh cõi là cõi hữu tình, không phải lìa tánh cõi có cõi hữu tình. Vì tất cả pháp không có tánh cõi.

Này Thiện Dũng Mãnh! Ta nương nghĩa này, mật ý nói các cõi hữu tình không thể thiết lập có vơi có đầy.

Vì sao? Vì cõi hữu tình không có tánh, các cõi hữu tình lìa có tánh, như vậy cõi hữu tình không thể thiết lập có vơi có đầy. Các pháp cũng vậy, không thể thiết lập có vơi có đầy. Vì tất cả pháp đều không thật tánh, không thể nói có vơi có đầy. Nếu có thể tùy sự hiểu rõ các pháp như thế, tức gọi là tùy sự hiểu rõ Phật pháp. Ta nương nghĩa này, mật ý nói như cõi hữu tình không thể thiết lập có vơi có đầy. Các pháp cũng vậy, không thể thiết lập có vơi có đầy. Nếu tất cả pháp không vơi không đầy, thì lấy không chơn thật làm phương tiện, tức là Phật pháp không vơi không đầy. Như vậy, tùy sự hiểu rõ tất cả pháp, tức gọi Phật pháp không vơi không đầy. Vì tất cả pháp không vơi không đầy nên gọi là Phật pháp. Phật pháp tức không phải khái niệm Phật pháp, chẳng phải Phật pháp có vật khiến có thể vơi hoặc đầy được.

Vì sao? Vì tùy sự hiểu rõ tất cả pháp, nếu có thể tùy sự hiệu rõ tánh tất cả pháp, thì trong ấy không có pháp hoặc vơi hoặc đầy. Tất cả pháp ấy, nên biết là khái niệm pháp giới. Không phải pháp giới ấy có vơi có đầy.

Vì sao? Vì pháp giới kia không có bờ bến, chẳng phải hữu tình giới và pháp giới kia sai khác có thể đắc; không phải hữu tình giới và pháp giới kia hoặc vơi hoặc đầy, hoặc đắc hoặc mất. Tùy sự hiểu rõ như vậy tức gọi là Bồ-đề. Do đây nên nói không phải Phật pháp có thể đắc, có thể thiết lập có vơi có đầy.

Này Thiện Dũng Mãnh! Không có tánh vơi đầy. Nếu người có thể như thật không phân biệt gọi là người thấy như thật. Chẳng phải ở trong đây có lấy có bỏ, tùy sự hiểu rõ như vậy gọi là Bồ-đề.

Thiện Dũng Mãnh! Bồ-đề tức là tướng Phật. Sao gọi là tướng Phật? Nghĩa là tất cả tướng rốt ráo vô tướng tức là tướng Phật.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì rốt ráo vô tướng cùng tướng Bồ-đề là tự tánh xa lìa. Như vậy, tùy sự hiểu rõ gọi là Bồ-đề. Tuy nói như vậy mà như không nói.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Cần có thể tùy sự hiểu rõ pháp như thế, nên gọi là Bồ-đề. Nếu có Bồ-tát nào thật không biết rõ pháp tánh như vậy mà bảo ta có thể như thật tùy sự hiểu rõ, tự xưng là Bồ-tát. Phải biết người ấy xa bậc Bồ-tát, xa pháp Bồ-tát, đem danh Bồ-tát dối gạt trời, người, A-tố-lạc v.v…

Này Thiện Dũng Mãnh! Nếu chỉ dùng lời dối tự xưng là Bồ-tát, thành Bồ-tát ấy thì tất cả hữu tình chẳng lẽ đều là Bồ-tát.

Này Thiện Dũng Mãnh! Không phải chỉ lời dối vào bậc Bồ-tát, được pháp Bồ-tát, chẳng do lời nói mà chứng được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Không do ngữ nghiệp tự xưng danh mà liền được Bồ-đề. Cũng không do lời tự xưng danh vào bậc Bồ-tát, được pháp Bồ-tát.

Này Thiện Dũng Mãnh! Tất cả hữu tình hành hạnh Bồ-đề, không biết, không hiểu thật tánh các pháp, thì không gọi là Bồ-tát.

Vì sao? Vì chẳng biết hữu tình, chẳng phải hữu tình vậy. Nếu biết hữu tình chẳng phải tánh hữu tình là hành hạnh Bồ-đề, nên thành Bồ-tát. Nhưng do các hữu tình điên đảo, không thể hiểu rõ việc làm của mình, cảnh giới của mình, hành xứ của mình. Nếu như thật biết rõ việc làm của mình, thì hành không còn phân biệt. Bởi hành phân biệt, nên tất cả phàm phu ngu si duyên cảnh hư dối, khởi hành điên đảo. Cũng duyên Bồ-đề mà khởi kiêu mạn chấp trước. Vì họ duyên vọng cảnh, sanh ra điên đảo kiêu mạn, hành hạnh phân biệt nên không thể đắc pháp của các Bồ-tát, huống là đắc Bồ-đề. Nếu ai có thể biết rõ pháp ấy như vậy, thì chẳng còn khởi hành duyên hư dối, cũng không còn duyên các pháp sanh kiêu mạn. Đây gọi là Bồ-tát hành nơi vô hành.

Bồ-tát không nên do phân biệt mà khởi hành phân biệt. Nếu ở chỗ này không có sự phân biệt, thì không phải ở chỗ này mà có sự hành. Nếu ở chỗ này không khởi phân biệt, thì không phải ở chỗ này lại có sự hành. Chư Phật Bồ-tát đối với tất cả hành không có sự phân biệt mà tu hành. Tất cả kiêu mạn rốt ráo không khởi, Bồ-tát biết tất cả pháp như vậy. Đối với tất cả pháp không còn dính vào, không còn phân biệt, không dạo, không đi. Như vậy, gọi là chơn hạnh Bồ-tát, lấy vô sở hành làm phương tiện. Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế thì gọi là Bồ-tát chơn hạnh.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Vì có thể tùy sự hiểu rõ các pháp, thông đạt các pháp nên gọi là Bồ-tát.

Này Thiện Dũng Mãnh! Nên biết không hữu tình tức là khái niệm Bồ-tát. Vì có thể từ bỏ tất cả tưởng.

Vì sao? Vì có thể rõ suốt tất cả hữu tình chẳng thật hữu tình.

Tất cả hữu tình đều không phải hữu tình.

Tất cả hữu tình đều là điên đảo chấp trước hữu tình.

Tất cả hữu tình đều là biến kế sở chấp hữu tình.

Tất cả hữu tình đều là hư dối sở duyên hữu tình.

Tất cả hữu tình đều là bại hoại tự hành hữu tình.

Tất cả hữu tình đều là vô minh duyên hành hữu tình.

Vì sao? Thiện Dũng Mãnh! Nếu pháp của tất cả hữu tình, chẳng có các loài hữu tình tạo tác pháp kia, thì gọi là vô minh duyên hành hữu tình.

Pháp nào không có? Nghĩa là chấp ta, chấp của ta, chính ta chấp cái của ta, sự chấp ấy là nắm giữ, bám víu, pháp đó chẳng có. Nếu có pháp đó thì tất cả hữu tình đều chấp là ta, chấp là của ta, chính ta chấp cái của ta, sự chấp kia là nắm giữ, bám víu, nên cho là thật có, không gọi hư dối. Không có pháp đó mà các hữu tình vọng chấp là ta, chấp là của ta, chính ta chấp cái của ta, sự chấp ấy là nắm giữ, bám víu đều không thật có, đều là hư dối, nên nói thế này: Tất cả hữu tình không thật hữu tình, tất cả hữu tình đều là vô minh duyên hành hữu tình.

Này Thiện Dũng Mãnh! Không phải hữu tình là có chút thật pháp có thể chấp là ta, hoặc chấp là của ta, hoặc là hai chấp ấy nắm giữ, bám víu đều không thật pháp. Nên nói tất cả hữu tình là không thật hữu tình; nên biết không hữu tình ấy là khái niệm chẳng thật. Nói chẳng thật ấy phải biết đó là khái niệm không phải hữu tình, như trong tưởng không thật hữu tình, tất cả hữu tình vọng chấp là thật; nên nói tất cả hữu tình không thật hữu tình.

Này Thiện Dũng Mãnh! Nói không thật ấy là đối với trong này không thật, không khởi. Vì tất cả pháp đều là không chơn thật, cũng không phát khởi. Hữu tình trong này do hư dối chấp trước mà tự ràng buộc. Nên có thể nói tất cả hữu tình đều là hư dối, duyên theo hữu tình, họ đối với việc làm của mình không thể hiểu rõ, nên nói là không thật hữu tình. Tức là trong nghĩa này phải giác ngộ viên mãn cùng khắp. Nếu họ đối với các hành có giác ngộ viên mãn cùng khắp, thì biết người ấy gọi là Bồ-tát.