Đức Phật Thích Ca Đã Xuất Hiện Như Thế

Này Sariputta, cách đây trên 100 tỷ cõi Phật, có một thế giới tên là Cực lạc, vì ở đó không hề bị khổ não mà thường được an lạc.

Ở cõi Cực lạc đầy dẫy những vật quý giá, cây cối, đất đai, đồi núi, sông rạch, nhà cửa, bát đĩa bằng vàng bạc châu báu, hoa sen đủ loại thơm ngát. Chúng sanh ở đây đều do hoa sen hóa sanh, không có ái dục.

• Phật dạy cách xây dựng hạnh phúc.

Phật dạy: Khi Như lai nói cuộc đời đầy dẫy đau khổ như sanh, già, bệnh, chết, nào là ái biệt ly khổ, oán tắng hội khổ, cầu bất đắc khổ, là để nhắc nhở những người đang đam mê, mong cầu hạnh phúc trong dục lạc, quên mất đời vô thường, thân tâm đều vô thường, nên vô thường là sanh diệt khổ đau. Ví như một người bị bệnh ghẻ ngứa ngáy khó chịu,

nếu họ đứng trên đống lửa thì thấy đỡ ngứa. Nếu khi hết ngứa mà đứng trên đống lửa ấy sẽ thấy nóng bức không chịu nổi. Phật dạy: Dục lạc như hố than hồng đối với người mắc bệnh hủi, chỉ có những người bệnh mới thấy dục lạc là vui. Người lành đều tránh xa nó. Khi nhận thức đời là khổ, nếu muốn tìm hạnh phúc thì phải diệt từ cái gốc của nó là mê lầm (vô minh, tham ái, kiến thủ). Thân, tâm vô thường cho là thường. Ái dục đau khổ cho là vui. Ham danh, lợi, giàu sang, sắc đẹp, ca nhạc êm tai, hương thơm, ham người khen, được rồi giữ, nhưng giữ không được vì nó đều là vô thường. Thế giới chiến tranh cũng vì vậy. Muốn có hạnh phúc chân thật thì phải diệt trừ mê lầm, ham muốn. Hết ham muốn là an lạc, theo chánh pháp, thực hành thiền quán để trừ vô minh, giữ giới thanh tịnh. Vậy phải sống theo chánh pháp sẽ chứng được hạnh phúc chân thật ngay trong hiện tại và sẽ tiến dần đến 4 quả Tu, Tư, A-na-hàm và A-la-hán, và quả vị Phật.

- Phật thăm cư sĩ Cấp-cô-độc trên giường bệnh

Bà Punnalakkhana, vợ của Cấp-cô-độc đến đảnh lễ và báo cho Phật biết chồng bà đã bị bệnh hơn 10 hôm, ước được gặp Phật trước khi qua đời.

Phật và Tôn giả Xá-lợi-phất đến thăm và nói: Với công đức bố thí rộng lớn, ông đã làm vơi nỗi

khổ của biết bao nhiêu người. Biệt danh Cấp-cô- độc mà người đời tặng ông thật xứng đáng. Công đức hộ trì chánh pháp của ông thật to lớn. Giờ thì ông nên an nghỉ và tịnh dưỡng. Như lai sẽ bảo Xá- lợi-phất thỉnh thoảng đến thăm và hướng dẫn cho ông tu học. Cấp-cô-độc hoan hỷ vâng lời.

• Phật dạy Singala cách sống đạo đức để có hạnh phúc

Một hôm, Phật kể cho Đại chúng nghe câu chuyện lễ bái 6 phương của Thiện Sinh. Thiện Sinh từ bé được cha dạy cho rằng sáng thức dậy phải lễ bái 6 phương. Chàng vâng lời nhưng không biết ý nghĩa. Phật thấy vậy mới kêu chàng đến dạy: Này Thiện Sinh, Như lai sẽ nói ý nghĩa lễ 6 phương cốt để làm gì:

• Lạy phương Đông là tưởng nhớ công ơn cha mẹ; lạy phương Nam là tưởng nhớ công ơn Thầy tổ; lạy phương Tây là tưởng nhớ tình nghĩa vợ con; lạy phương Bắc là tưởng nhớ tình nghĩa bạn bè; lạy phương dưới là tưởng nhớ tình nghĩa người cộng sự; lạy phương trên là tưởng nhớ bậc hiền nhân.

Muốn có ích lợi hơn nữa thì phải quy y Tam bảo và giữ gìn giới.

Phật còn dạy tiếp: Muốn tìm hạnh phúc chân thật thì phải tìm kiếm trong đời này, chứ không tìm đâu xa. Ngoài ra, Ngài còn dạy thêm:

• Nên chọn nghề sinh sống có lợi cho mình, cho người; thân cận với người hiền đức, bậc thiện tri thức; phụng dưỡng cha mẹ, chăm sóc vợ và con cái; chia xẻ với mọi người về tiền tài và tình thương; biết ơn, sống khiêm nhường, tri túc; chọn môi trường tốt để tu học và làm thiện; sống đời trong sạch và cao thượng; chăm chú học hỏi giáo lý giác ngộ; tu tập để trừ mê lầm và phiền não.

Nên theo gương ông Cấp-cô-độc để tu tập và phụng sự cho chúng sanh và Phật pháp.

• Phật dạy Bát quan trai giới

Một hôm thấy bà Visakha đến tịnh xá sớm lễ Phật để tu tập Bát quan trai giới, Phật dạy có 8 cách tu tập gọi là 8 trai giới, nếu tu tập sẽ đưa đến hạnh phúc.

1. Không sát.

2. Không trộm.

3. Không tà hạnh trong các dục.

4. Không nói dối.

5. Không uống rượu.

6. Không trang sức.

7. Không nằm và ngồi trên giường ghế cao rộng.

8. Không xử dụng tiền bạc trong ngày tu tập 8 trai giới.

• Tôn giả Xá-lợi-phất và Ananda thăm Trưởng giả Cấp-cô-độc lúc lâm chung.

Mười ngày sau khi Phật thăm Trưởng giả Cấp- cô-độc, được tin ông sắp lâm chung, Phật sai Xá- lợi-phất và Ananda đến thăm và giúp đỡ hướng dẫn ông trong giờ lâm chung như sau:

1. Phật đã tán dương công đức ông đối với sự hộ trì chánh pháp rồi, giờ ông nên lắng nghe và quán tưởng như sau:

• Mắt không phải là tôi. Tai, mũi, lưỡi, thân không phải là tôi.

2. Quán tưởng xong, Xá-lợi-phất nói tiếp:

• Những gì tôi thấy, tôi nghe, tôi ngửi, tôi nếm, tôi xúc chạm, cũng không phải là tôi..

3. Tiếp theo ông nên quán tưởng:

• Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý không phải là tôi; sắc, thanh, hương, vị, xúc pháp không phải là tôi; thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc giác, suy nghĩ, cũng không phải là tôi. Vì nếu mất một trong 18 thứ đó thì tôi vẫn là tôi, không bị sứt mẻ gì, tôi không bị ràng buộc và giới hạn trong những yếu tố đó.

4. Tiếp ông nên quán tưởng:

Thân xác này không phải là tôi. Cảm giác đau đớn này không phải là tôi.

Suy nghĩ cũng không phải là tôi. Sự biến đổi thân xác và tư tưởng không can hệ gì đến tôi. Sinh tử không chạm được đến tôi. Sinh không làm cho tôi có, tử không làm cho tôi mất. Phải nhận thức được cái tôi chân thật, chưa hề sinh nên cũng chưa hề diệt.

Nghe xong, Trưởng giả Cấp-cô-độc trút hơi thở cuối cùng và ông sanh lên cõi trời Đâu Suất và ngay hôm sau lúc 4 giờ sáng, ông đã hiện thân xuống đảnh lễ Phật tại Tịnh xá Jetavana.

Ông có bốn người con: Ba gái (Maha Subhadda, Culla Sudhadda, Sumana) và một con trai (Kala). Tất cả đều đắc quả Tu-đà-hoàn, duy nhất có Sumana là đắc quả Tư-đà-hàm.

- Chiến tranh giữa Magadha và Kosala

Trong mùa an cư 38 này, xảy ra cuộc chiến giữa Ajatasattu, vua xứ Magadha và vua Pasenadhi của Kosala.

Cuộc chiến nổ ra, ban đầu Ajatasattu thắng trận, trận sau vua Pasenadhi thắng trận và bắt cả Vua cùng quan quân triều đình chỉ vì vua Pasenadhi lấy một quận mà trước đây đã nhượng cho vua cha của Ajatasattu để làm của hồi môn cho em gái mình là Videhi, mẹ ruột của Ajatasattu.

Sau khi thắng trận, vua Pasenadhi đến hầu Phật kể rõ cho Phật biết và xin lời khuyên của Phật.

Phật khuyên xong, vua Pasenadhi làm theo lời Phật: Trả tự do cho Ajatesattu và trả đất lại. Vua nhận Ajatasattu là cháu ruột, cũng là con rể của Ngài. Hai nước hòa hiếu trở lại.

39. Hạ thứ 39 tại Jetavana (năm 551)

Sau hạ, Phật sai các Thầy đi hoằng hóa hai xứ Kosala và Magadha, an ủi họ để xóa bỏ hận thù và tàn tích chiến tranh chết chóc của cả hai nước. Nên sống theo chánh pháp vì cuộc đời là tạm bợ không nến chấp chặt, gây hận thù.

40. Hạ thứ 40 (năm 550)

• Devadatta bị quả báo

Vua Pasenadhi phát tâm xây dựng tịnh xá mới tại xứ Sravasti, lấy tên là Rajakatoma. Trong thời gian này tại Rajagriha thủ đô Magadha, Devadatta không còn được vua Ajatesattu ủng hộ nữa, 80 vị còn lại đều rời chỗ ở của Devadatta để về sám hối xin gia nhập với Phật. Devadatta bị đau liệt giường trên núi Gagasisa 9 tháng không còn sinh hoạt gì cả.

• Phật chỉ cách chấn chỉnh tư pháp và kinh tế

Hoàng hậu Mallika xứ Kosala từ trần, vua Pasenadhi rất buồn. Phật an ủi vua và khuyên vua nến chăm sóc người dân nghèo bằng cách cấp giống má, tiền bạc cho họ để họ tự túc làm ăn hầu

trừ nạn do đói kém mà sinh ra trộm cắp. Vua nghe lời Phật và thi hành được quần chúng yêu mến. Hằng ngày vua sau khi triều chính xong đến tu học với Phật làm cho lòng được thanh thản hơn khi Hoàng hậu mất.

41. Hạ thứ 41 tại Jetavana (năm 549)

Năm nay Phật đã 75 tuổi, sức khoẻ không còn tốt nữa, Ngài muốn trở về Griddhakussa để tịnh dưỡng và A-nan theo Ngài đến đó.

42. Hạ thứ 42 tại Venuvana (năm 548)

Một hôm vua Ajarasattu mời Hoàng hậu dùng cơm, con vua nghịch phá với con chó gây khó chịu, nhưng vua rất thương con nên xin lỗi mẹ, bà liền kể chuyện vua cha ngày xưa thương con làm sao thì ngày nay vua con như thế, đó là tình mẫu tử. Bà nói: Cha con ngày xưa đã ẵm con cả tuần và ngậm tay con bị mụt để con khỏi đau suốt một tuần liền. Bao giờ cũng lo cho con cả. Vua ân hận đã giết cha mình và có lần đã mời các đạo sĩ nổi tiếng các giáo phái Makkhali, Gosala, Samjaya Belatthi-putta, Nigantha Nataputta, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccana và Purana Kassapa, đến để tham vấn và chữa trị tâm bệnh nhưng không thành công.

Khi Jivaka đến chữa, Vua kể cho Jivaka nghe hết tâm sự của mình. Javaka nói: Thần chỉ chữa

thân bệnh chứ không chữa được tâm bệnh cho Hoàng thượng. Duy chỉ có một người có thể chữa cho Vua được mà thôi, đó là Sa-môn Gotama, Ngài là bậc Y vương có thể chữa lành tết cả các tâm bệnh. Xin Bệ hạ đừng ngại. Trẫm sợ Sa-môn Gotama còn thù ghét Trẫm. Bệ hạ đừng nói thế, Sa-môn không hề thù ghét ai cả. Ngài là Thầy của Thượng hoàng và cũng là bạn của Hoàng thượng kia mà.

Sau cuộc nói chuyện đó, Vua Ajatasattu đã chấp nhận sẽ đi thăm Phật.

- Phật nói kinh Diệu Pháp Liên Hoa

Kỳ hạ thứ 42 này, Phật nói kinh Pháp Hoa tại núi Linh Thứu. Ngài tóm tắt kinh Vô Lượng Nghĩa Giáo Bồ-tát Pháp Phật Sở hộ niệm cho các vị Bồ-tát.

Ngài nói: Các Đức Phật Thế Tôn ra đời chỉ vì một đại sự nhân duyên là khai, thị, ngộ nhập tri kiến Phật nên mới phân biệt nói ba thừa.

Ngài lại nói với Bồ-tát Dược Vương rằng: Nếu có thiện nam tín nữ nào, sau khi Như lai diệt độ muốn vì 4 chúng mà nói kinh Pháp Hoa này cho đúng cách thì người đó phải vào nhà Như lai, mặc áo Như lai, ngồi tòa Như lai. Nhà Như lai chính là tâm từ bi rộng lớn đối với tất cả chúng sanh. Áo Như lai chính là tánh nhu hòa nhẫn nhục. Tòa Như

lai chính là tất cả các pháp đều không. Khi có ai nói kinh Pháp Hoa như thế thì Như lai dù đang ở đâu cũng sẽ sai thiên thần, hộ pháp hóa thân đến ủng hộ người đó về mọi phương diện.

Cuối mùa an cư này Jivaka đã 55 tuổi xin xuất gia và được Phật chấp nhận và ban hiệu Vimala Kondarina, bây giờ là y sĩ riêng chăm sóc sức khoẻ cho Phật.

- Phật nói kinh Sa-môn Quả

Y sĩ Javaka sắp đặt cuộc gặp giữa Phật và Ajatasattu tại vườn xoài của ông dưới chân núi Linh Thứu. Vua đi có quan quân hộ tống. Khi gần đến vườn xoài, bỗng vua phát sợ vì thấy yên tĩnh quá. Jivaka nói vườn xoài của ông có trên 1.000 Tỷ-kheo và Phật đang ở. Vua hỏi sao im lặng quá, đâm nghi ngờ và nói: Này khanh, có phải khanh đang lừa Trẫm đến tử địa chăng? Thưa Hoàng thượng, thần không dám đâu. Đằng kia, nơi có ngọn đèn là chỗ thuyết giảng của Phật đó. Vua xuống voi và cùng quần thần đi bộ vào giảng đường. Jivaka vào báo cho Phật biết. Phật hoan hỷ chào đón và nói với vua rằng: Chắc vua có điều gì nghi ngờ xin cứ hỏi. Vua nói: Bạch Ngài, tu hành có kết quả lợi ích gì mà hàng ngàn người tu theo, có quả gì xin chứng minh cho Trẫm thấy. Phật nói: Đại vương đã hỏi câu ấy với ai chưa? Thưa rồi

nhưng Trẫm chưa thấy thỏa đáng kể cả Thầy Devadatta. Vậy thì Đại Vương hãy lắng nghe:

* Kết quả của Sa-môn hạnh thứ nhất

. Nếu Đại vương có một người nô bộc, thức khuya, dậy sớm, làm đẹp lòng mọi người, nói lời ái kính. Chú ý từng nét mặt vua, người ấy nghĩ: Thật hy hữu, kỳ diệu thay, quả vị thác sinh, dị thục của các công đức! Vua Ajstasattu nước Magadha là người, tôi đây cũng là người. Nhà vua sống tận hưởng đầy đủ không khác gì vị thiên thần, còn tôi là người nô bộc khốn khổ. Vậy ta hãy làm các công đức như vua kia, ta nên cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà-sa, từ bỏ gia đình, xuất gia tu đạo. Sau khi xuất gia, vị ấy sống chế ngự thân, lời nói, ý nghĩ, bằng lòng với nhu cầu tối thiểu về ăn uống, y áo, hoan hỷ sống an tịnh. Nếu những người của Vua đến tâu rằng, có người nô bộc của Đại vương đã xuất gia tu đạo, Đại vương có ra lệnh cho họ hãy trở lại làm nô bộc như xưa chăng?

. Bạch Thế Tôn, không. Trái lại, chúng con khích lệ, đứng dậy mời ngồi ghế, cúng dường y, đồ ăn khất thực, sàng tọa, thuốc men và chúng con ra lệnh bảo vệ, che chở người ấy đúng pháp luật.

. Này Đại vương, Ngài nghĩ thế nào, nếu quả như vậy, thì đó có phải là kết quả thiết thực hiện tại của Sa-môn hạnh không?

. Bạch Thế Tôn, đúng vậy.

. Này Đại vương, như vậy là kết quả thiết thực của Sa-môn hạnh mà Như lai đã trình bày.

• Kết quả của Sa-môn hạnh thứ 2

. Bạch Thế tôn, có thể cho biết một kết quả khác nữa của Sa-môn hạnh không?

. Nếu Đại vương có một nông phu, gia chủ đã nạp thuế và đã làm giàu cho quốc khố. Người ấy nghĩ: Thật hy hữu kỳ diệu thay quả vị thác sinh, dị thục của các công đức... Ajatasattu sống như thiên thần, vậy ta hãy xuất gia... Nếu người của Đại vương đến tâu họ đã xuất gia, Đại vương có ra lệnh bắt họ trở lại và làm giàu cho quốc khố không?

. Thưa không, trái lại, chúng con sẽ cung kính và cúng dường, bảo vệ họ đúng pháp luật.

. Này Đại vương, đó là kết quả Sa-môn hạnh mà Như lai đã trình bày.

• Kết quả của Sa-môn hạnh thứ 3

. Bạch Thế Tôn, có thể có thêm một ví dụ và kết quả của Sa-môn hạnh vi diệu, thù thắng hơn không?

. Này Đại vương, Như lai sau khi chứng ngộ với thượng trí, là Thầy của thế giới này với Thiên giới, Ma giới và Phạm thiên giới, đã thuyết pháp

sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, đầy đủ văn nghĩa và truyền dạy Phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh.

Nếu ai nghe pháp ấy sẽ sinh lòng tín ngưỡng Như lai và suy nghĩ: Đời sống gia đình đầy những triền phược, con đường đầy những bụi đời, đời sống xuất gia phóng khoáng như hư không. Thật khó cho một người có gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ và thanh tịnh. Vậy, ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa, xuất gia, từ bỏ gia đình. Một thời gian sau, người ấy bỏ tài sản, xa rời bà con quyết thuộc, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà-sa và xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình và sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Patimokkha. Vị ấy thành Tỷ-kheo đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thắng nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong Giới học, thân nghiệp, ngữ nghiệp thanh tịnh, giữ gìn giới hạnh đầy đủ và giữ gìn các căn, chánh niệm tỉnh giác và biết tri túc.

- Thiền định với sự hộ trì các căn.

Chánh niệm tỉnh giác với hạnh biết đủ vị ấy lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch như rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết già, lưng thẳng lại chỗ nói trên và an trú chánh niệm trước mặt.

- Tu tập và loại bỏ các phiền não.

. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái.

. Từ bỏ sân hận, sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận.

. Từ bỏ hôn trầm, thụy miên, sống thoát ly hôn trầm, thụy miên, với tâm tưởng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa hết hôn trầm, thụy miên.

. Từ bỏ trạo cử, hôi tiếc, sống không trạo cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa hết trạo cử, hối tiếc.

. Từ bỏ nghi ngờ, sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lưỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

Ví dụ 1: Ví như một người mắc nợ, liền làm các nghề nghiệp và được phát đạt, trả được nợ cũ, còn dư để nuôi vợ, như vậy được sung sướng.

Ví dụ 2: Ví như một người bị bệnh, đau đớn trầm trọng, ăn uống không tiêu, thể lực suy yếu, sau một thời gian khỏi bệnh, thể lực khôi phục, nhờ vậy được sung sướng.

Ví dụ 3: Ví như một người bị nhốt trong ngục, sau một thời gian được khỏi tù tội, an lạc, kiện toàn, tài sản không bị tổn giảm, nhờ vậy được sung sướng, hoan hỷ.

Ví dụ 4: Ví như một người nô lệ không được tự chủ, lệ thuộc người khác, một người được giải thoát, tự do đi lại, nhờ vậy được sung sướng hoan hỷ.

Ví dụ 5: Như một người giàu có, nhiều tài sản, đang đi qua bãi sa mạc, thiếu lương thực, đầy nguy hiểm, sau một thời gian đã đi qua khỏi sa mạc, đến đầu làng vô sự, yên ổn, không có nguy hiểm, người ấy nhờ vậy được sung sướng hoan hỷ.

Quán.

Như vậy, Tỷ-kheo tự mình quán năm triền cái chưa xả ly, như món nợ, như bệnh hoạn, như ngục tù, như cảnh nô lệ, như con đường sa mạc.

• Này Đại vương, cũng như không mắc nợ, không bị bệnh tật, được khỏi tù tội, như được tự do, như đất lành yên ổn, Tỷ-kheo quán 5 triền cái khi diệt trừ chúng.

. Chứng và trú thiền thứ nhất:

• Khi quán tự thân đã xả ly 5 triền cái ấy, hân hoan sinh, do hân hoan sinh nên hỷ sinh, do tâm hoan hỷ nên được khinh an, do thân khinh an, lạc thọ sinh; do lạc thọ tâm được định tĩnh. Tỷ-kheo ly dục, ly ác pháp, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sinh, với tầm với tứ.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại của Sa-môn hạnh còn vi diệu thù thắng hơn các quả Sa-môn hạnh trước.

. Chứng và trú thiền thứ 2:

• Tỷ-kheo ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sinh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa- môn vi diệu thù thắng hơn trước.

. Chứng và trú thiền thứ 3:

• Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú thiền thứ 3.

• Tỷ-kheo ấy thấm nhuần, tẩm ướt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân không được lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại vi diệu thù thắng hơn trước.

. Chứng và trú thiền thứ 4:

• Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ, ưu đã cảm thọ trước chứng và trú thiền thứ 4 không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

Tỷ-kheo ấy thấm nhuần toàn thân mình với tâm thuần tịnh, trong sáng, không một chỗ nào trên toàn thân không được thuần tịnh trong sáng ấy thấm nhuần.

• Như một người ngồi, dùng một tấm vải trắng trùm đầu, không chỗ nào trên toàn thân không được tấm vải ấy che phủ. Tỷ-kheo ấy cũng vậy.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Chứng và trú chánh trí chánh kiến.

• Với tâm định tĩnh, thuần tịnh không câu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản, Tỷ-kheo dẫn tâm hướng đến chánh trí chánh kiến. Vị ấy biết thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ sinh, nhờ cơm áo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phẫn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt, trong thân ấy thiếu, ta lại nương tực và bị trói buộc.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Hóa hiện các loại thân:

• Với tâm thuần tịnh (như trên), Tỷ-kheo chú tâm, hướng tâm đến sự hóa hiện một thân do ý làm ra. Vị ấy tạo một thân khác từ nội thân này, cũng là sắc pháp, do ý làm ra, đầy đủ các chi tiết lớn nhỏ, không thiếu một căn nào.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Chứng các loại thần thồng:

• Với tâm định tĩnh... Tỷ-kheo dẫn tâm đến với các thần thông và chứng các loại thần thông. Một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân, hiện hình, biến hình, đi ngang qua vách, qua tường, qua núi như đi ngang qua hư không, độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền, như ở trong nước, đi trên nước không chìm như đi trên đất liền, ngồi kiết già đi trên hư không như con chim, với bàn tay chạm và sờ mặt trăng, mặt trời; những vật có đại oai lực, đại oai thần như vậy, có thể tự thân bay đến cõi Phạm thiên.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Chứng thiên nhĩ thông:

• Với tâm định tĩnh... Tỷ-kheo dẫn tâm hướng đến thiên nhĩ thông. Tỷ-kheo với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân có thể nghe hai loại tiếng chư Thiên và loài người xa hay gần.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Chứng tha tâm thông:

Với tâm định tĩnh... Tỷ-kheo dẫn tâm hướng đến tha tâm thông. Tỷ-kheo sau khi đi sâu vào tâm của chúng sinh, của loài người, với tâm của mình,

vị ấy biết: Tâm có tham, sân, si, biết là có tham, sân, si; tâm không tham, sân, si, biết là không tham, sân, si; tâm chuyên chú, tâm tán loạn biết là tâm chuyên chú, tán loạn; tâm đại, không đại hành đều biết; tâm chưa vô thượng biết là chưa vô thượng, vô thượng biết là vô thượng; tâm thiền định biết là thiền định; tâm chưa thiền định biết là chưa thiền định; tâm giải thoát, chưa giải thoát đều biết.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Chứng túc mạng minh:

- Với tâm định tĩnh, thuần tịnh... Tỷ-kheo dẫn tâm hướng đến Túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến đời sống quá khứ như một đời... một trăm ngàn đời... nhiều hoại kiếp... nhiều thành kiếp... nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ lại: Tại chỗ kia ta có tên như thế này, dòng họ, giai cấp, khổ lạc, tuổi thọ như thế này... Sau khi chết tại chỗ kia ta được sinh tại chỗ nọ, tại chỗ ấy ta có tên, dòng họ, giai cấp, thọ khổ lạc, tuổi thọ đến mức như thế này... Sau khi chết tại chỗ nọ được sinh tại đây. Như vậy, Tỷ- kheo nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và chi tiết.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước

Chứng sanh trí:

Với tâm định tĩnh thuần tịnh... Tỷ-kheo dẫn tâm hướng đến trí tuệ về sinh tử của chúng sinh, thấy sự sống chết của chúng sinh. Như, này các Hiền giả, những Tôn giả này làm những điều ác hạnh về thân, lời, ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo nghiệp theo tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, sinh vào cõi dữ ác thú, đọa xứ, địa ngục. Trái lại, làm thiện hạnh... thì được sinh thiện thú, thiên giới, cõi trời, trên đời này.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại thù thắng vi diệu hơn trước.

. Chứng lậu tận trí:

Với tâm định tĩnh... Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết như thật đây là khổ, đây là nguyên nhân của khổ, đây là khổ diệt, đây là con đường đưa đến khổ diệt, đây là những lậu hoặc, đây là nguyên nhân của lậu hoặc, đây là sự diệt trừ các lậu hoặc, đây là con đường đưa đến sự diệt trừ các lậu hoặc. Nhờ hiểu như vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát, khởi lên sự hiểu biết: Ta đã giải thoát, vị ấy biết sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa.

Đó là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Samôn, còn thù thắng vi diệu hơn những quả thiết thực hiện tại của Sa-môn hạnh trước.

Vua A-xà-thế tán thán đức Thế Tôn và xin quy y.

• Vua A-xà-thế tán thán Thế Tôn

Được nghe nói vậy, Ajatasattu, Vua nước Magadha bạch Thế Tôn:

• Thật vi diệu, thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì bị che kín, chỉ đường cho những kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt còn thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích.

. Vua A-xà-thế xin quy y Thế Tôn,

Với lời giải thích của đức Thế Tôn, Vua Ajatasattu tỏ niềm hoan hỷ, xin quy y ba ngôi báu và thú nhận đại tội của mình đã giết phụ vương Bimbisara (Tần-bà-ta-la). Đức Phật chứng giám cho sự sám hối của Vua. Và sau khi Vua từ biệt về, Đức Phật dạy các vị Tỷ-kheo, Vua Ajatasattu có thể chứng được pháp nhãn ngay tại chỗ ngồi của Vua nếu Vua không phạm đại tội giết vua cha đoạt ngôi báu.

Vua A-xà-thế ăn năn xin sám hối.

. Vua ăn năn xin sám hối:

Bạch Thế Tôn, con đã phạm một trọng tội... vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, con đã hại mạng phụ vương con, một vị vua chơn chánh, để đạt được vương quyền. Mong Thế Tôn nhận con tội ấy là một tội để con ngăn chặn về tương lai.

. Đức Thế Tôn chấp nhận lời sám hối:

Đại vương, thật là một trọng tội, vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, Đại vương đã hại mạng phụ vương, một vị vua chơn chánh để đoạt vương quyền. Vì Đại vương đã thấy tội ấy là một tội, đã thú tội đúng với chánh pháp và ngăn chặn ở tương lai.

. Vua từ giã Thế Tôn

Được nghe nói vậy, Ajatasattu, Vua nước Magadha bạch Thế Tôn:

Bạch Thế Tôn, nay chúng con phải cáo từ, chúng con có nhiều bổn phận, nhiều việc phải làm.

- Đại vương hãy làm những gì Đại vương nghĩ là hợp thời.

Khi vua Ajatasattu đi chưa bao lâu, Thế Tôn liền bảo các Tỷ-kheo:

• Này các Tỷ-kheo, tâm vua rất ăn năn, rất hối tiếc. Nếu vua ấy không hại mạng vua cha, một vị vua rất chân chánh, thì ngay tại chỗ này, vua ấy đã chứng được pháp nhãn không triền cái, không ô uế.

43. Hạ thứ 43 tại Jetavana (năm 547)

• Di mẫu Pajapati Gotami và Tôn giả Nanda viên tịch

Di mẫu Pajapati Gotama năm nay 117 tuổi đã viên tịch. Tôn giả Nanda 44 tuổi cũng đã viên tịch.

• Vua Pasenadi giết nhầm tướng Bandhula

Vua Pasenadi đến Jetavana thăm Phật. Năm nay vua đã 77 tuổi, cùng tuổi với Phật. Vua than với Phật đã giết nhầm Tổng tư lệnh Quân đội và là bạn cùng học với Vua đã đánh thắng Ajatasattu. Vua rất ân hận và đã tìm cháu của Tướng Bandhula lên thay.

44. Hạ thứ 44 tại Jetavana (năm 546)

• Vua Pasenadi ca ngợi Phật

Phật đang trú tại làng Ulumpa trong xứ Sakya thì có Vua Pasenadi đến thăm và thưa Phật: Trẫm có vài điều muốn nói với Thế Tôn hôm nay, sợ sau này không có dịp nói:

1. Bạch Thế Tôn, người ta nói Sa-môn Gotama hiểu biết tất cả, không có gì Ngài không biết? - Phật trả lời: Nói thế hơi quá. Đúng ra chỉ nên nói Sa-môn có đầy đủ tam minh: Túc mạng, Thiên nhãn và Lậu tâm thông.

2. Có người cho rằng Thế Tôn đã nói không có vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào có thể hiểu biết tất cả? - Phật nói: Như lai chỉ nói không có ai có thể thấy và biết tất cả cùng một lúc.

3. Trẫm đã từng quen các tu sĩ các giáo phái tu 10, 20, 30 hay 40 năm, nhưng rồi sau đó họ đều hoàn tục. Riêng các tu sĩ của Thế Tôn là tu phạm hạnh trọn đời.

4. Trong xã hội: Vua chống vua, tướng. Bà-la- môn, vợ chồng con cái, anh em, bạn bè đều cãi cọ nhau. Nhưng các Tỷ-kheo sống trong lục hòa.

5. Các đạo sĩ giáo phái khác tu tỏ ra khắc khổ nhưng các Tỷ-kheo ở đây luôn tỉnh táo, thong dong.

6. Trẫm là Vua có quyền sinh sát trong tay, nhưng khi họp họ còn cướp lời Trẫm mà ở đây khi Thế Tôn giảng tất cả đều im lặng không một tiếng động. Thật là mầu nhiệm.

7. Trẫm đã biết nhiều người trong xã hội họp bàn soạn nhiều câu hỏi hóc búa để hỏi Thế Tôn,

nhưng khi đến Thế Tôn, tất cả họ đều bị hóa giải, quy phục Thế Tôn.

8. Trẫm có hai người thợ mộc, khi ngủ họ đều quay đầu về Linh Thứu, xoay chân lên đầu của Trẫm. Tất cả già trẻ, tri thức, giàu nghèo, không phân biệt đều được lòng từ bi của Phật bao phủ tất cả.

9. Trẫm nay 78 tuổi, Thế Tôn cũng đã 78 tuổi. Đây là lần cuối Trẫm thăm Thế Tôn và xin từ giã The Tốn.

Phật chúc Vua làm những gì mà vua cho là phải thời.

• Vua Pasenadi băng hà ở Rajagriha

Sau khi viếng thăm Phật, Vua Pasenadi bị con trai cùng đám quần thần soán ngôi, sau khi giết em trai mình. Cháu kêu cậu tên là Ajatasattu muốn cất binh đánh Vua Vidudabha nhưng Tỷ-kheo Jivaka khuyên không nên. Sau khi cử hành chôn cất cậu là vua Pasenadi, Vua sai sứ công nhận Vua mới vì đó là con trai của Vua Pasenadi.

• Tôn giả Mục-kiền-liên bị ngoại đạo ám sát tại Rajagriha.

Tôn giả Mục-kiền-liên là vị Tỷ-kheo tính tình thẳng thắn nên khi bọn ngoại đạo hỏi rằng trong

ngoại đạo có A-la-hán không, Ngài nói không có nên bị bọn họ mai phục và đánh giết. Sau đó, đệ tử đem thiêu và mang xá lợi về tịnh xá trình Phật.

Phật an ủi: Không phải Mục-kiền-liên không chống nổi với ngoại đạo, nhưng vì trong đời quá khứ đã nghe lời vợ giả làm bọn cướp dùng cây đánh cha mẹ già mù lòa đến gãy xương, chết giữa rừng và trong một kiếp khác đã làm nghề chài lưới sát hại oan uổng không biết bao nhiêu sinh linh, do đó ngày nay phải chịu quả báo. Các vị nên biết thần thông không qua được nghiệp lực, chỉ có sám hối mới có thể làm cho quả báo nhẹ bớt.

• Devadatta qua đời tại Griddhakuta.

Một hôm hai thị giả dìu Devadatta lên núi Linh Thứu xin gặp Phật. Ông ta đã bị bệnh gần 9 tháng qua và nay muốn sám hối Phật.

Phật chấp nhận và Devadatta đã qua đời sau đó. Phật nói: Devadatta vì tham danh lợi nên tạo nhiều ác nghiệp và đã đọa vào ngục A-tỳ. Nhưng nhờ nghiệp lành xuất gia nên sau 100 ngàn kiếp sẽ tái sanh thành Bích Chi Phật hiệu là Atthissara.

• Sứ giả của Ajatasattu thỉnh ý Phật về việc cử binh lính đánh nước Vajji

Ajatasattu cử Đại thần Vassakara đến hầu Phật, nói ý của vua muốn đánh Vajji và dặn

Vassakara rằng: Phật nói thế nào thì về báo lại. Phật không trả lời mà quay lại hỏi Ananda rằng:

1. Thầy có nghe dân Vajji thường hay hội họp đông đảo để bàn bạc chính sự không? - Con có nghe.

2. Thầy có biết khi họ hội họp với nhau, họ có hoà thuận đoàn kết không? - Thưa có.

3. Thầy có nghe dân Vajji có tôn trọng những pháp chế và luật lệ đã được ban hành không? - Thưa có.

4. Và dân Vajji có kính trọng và nghe lời những bậc Tôn trưởng của họ không? - Thưa có.

5. Thầy có nghe trong nước họ có những vụ bạo động, trộm cướp, giết hại lẫn nhau không? - Thưa rất ít khi xảy ra.

6. Thầy có nghe dân Vajji còn biết bảo vệ tông miếu và di sản tổ tiên họ không? - Thưa họ còn biết.

7. Thầy có nghe dân Vajji biết tôn trọng, cúng dường và chịu học hỏi theo các Thánh nhân tu sĩ không? - Thưa có.

Vậy chắc dân Vajji còn cường thịnh, chưa bị suy đồi.

Như lai đã từng dạy cho giới lãnh đạo ở Vesali về 7 yếu tố giữ gìn cho quốc gia không bị suy thoái, đó là:

• Chuyên cần hội họp.

• Hòa thuận và đoàn kết.

• Kính trọng và nghe lời các bậc Tôn trưởng.

• Không bạo động với cấp trên hoặc hiếp đáp kẻ dưới.

• Biết bảo vệ di sản của Tổ tiên.

• Tôn kính và học hỏi các vị Hiền thánh.

Nghe xong, Đại thần Vassakara thưa:

• Bạch Thế Tôn, dân Vajji chỉ cần thực hành một vài điều trong 7 điều Phật dạy cũng đủ làm cho nước họ cường thịnh rồi. Bạch Thế Tôn, con nghĩ vua Ajatasattu không thể thắng bằng vũ lực mà chỉ có thể thắng họ bằng ly gián trong nội bộ giới lãnh đạo mà thôi. Con xin chào Thế Tôn.

• Phật dạy 7 pháp bất thối để giữ gìn chánh pháp.

Tại núi Linh Thứu, Phật dạy các Tỷ-kheo hãy thực hành 7 pháp này thì chánh pháp sẽ trường tồn.

1. Nên gặp mặt nhau trong các buổi hội họp để cùng học hỏi và luận bàn về chánh pháp.

2. Đến họp và sau khi tan họp phải trong tinh thần hòa hợp đoàn kết.

3. Cùng nhau tôn trọng sống theo giới luật đã được ban hành.

4. Biết tôn trọng và vâng lời các bậc Trưởng

lão có đạo đức và kinh nghiệm trong Giáo hội.

5. Có nếp sống thanh đạm giản dị, đừng để lôi cuốn vào tham dục.

6. Biết quí trọng sự im lặng (nói năng như chánh pháp, im lặng như chánh pháp).

7. Biết an trú trong chánh niệm giải thoát.

45. Hạ thứ 45 tại làng Beluva gần Vesali (năm 545).

• Ananda hỏi Phật về những người thân

Khi Phật ở tại ngôi nhà gạch ở Ginjakavasattha, Tôn giả Ananda hỏi Phật về những người thân đã mất, hiện ở cõi nào: Tỷ-kheo- ni Sandari Nanda, em gái Phật, Tỷ-kheo Sadha, Nadika, Cư sĩ Sujata dâng bát sữa cho Phật, Kakudha, Bhadda, Subhadda... Phật nói những vị ấy cùng 50 vị khác sống ở đây đều chứng quả Nhập lưu đến Bất hoàn, có 2 vị chứng A-la-hán.

• Phật bị bệnh nặng

Khi đến làng Beluvagamala, ngoại ô Vesali, Phật quyết định an cư ở đây. Đây là mùa an cư cuối cùng của Phật. Giữa mùa an cư, Phật bị bệnh nặng. Nhưng 1 tuần sau Ngài chế ngự cơn bệnh và bệnh thuyên giảm.

• Phật dạy hãy nương tựa nơi tự tánh Tam bảo

Khi thấy Phật bị bệnh nặng, Ananda lo lắng. Tôn giả nghĩ, chắc Thế Tôn chưa di chúc gì cho đệ tử nên Ngài không nhập Niết-bàn chăng? Phật biết và nói với Ananda: Này Ananda, các Thầy còn chờ đợi gì ở Như lai nữa mà Thầy bảo Như lai phải để lại di chúc. Chánh pháp đã được Như lai giảng dạy cho mọi người rồi, có điều gì cần cho sự tu tập giải thoát mà Như lai chưa dạy cho chúng Tỷ-kheo nữa đâu. Phật, Pháp, Tăng đều có sẵn nơi mỗi chúng ta. An trú trong chánh pháp mà Như lai đã dạy đó chính là hòn đảo. Các Thầy hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi. Pháp và luật mà Như lai dạy đó là đức Thầy cao cả của các Thầy.

• Tôn giả Xá-lợi-phất viên tịch tại Nalaka

Tôn giả trước khi viên tịch đã xin phép Phật cho về quê Ngài là làng Upatissa để độ mẹ. Sau khi thuyết pháp cho mẹ chứng quả Tu-đà-hoàn và bà con trong làng, Ngài đã nhập định viên tịch chính trong căn phòng mà mẹ Ngài đã sinh ra Ngài. Như vậy, các đệ tử lớn của Ngài đã viên tịch. Những người thân của Ngài trong gia đình Sakya cũng đã viên tịch. Các bạn hữu đồng lứa dưới sự hướng dẫn của Ngài cũng đã viên tịch. Còn ngài thì sao?

Phật nhập Niết-bàn tại Kusinagar (năm 544)

. Phật báo tin sẽ nhập Niết-bàn trong 3 tháng nữa

Sau mùa an cư, Phật từ Beluva vào Vesali khất thực và thọ trai xong, Phật bảo đến đền Capala để nghỉ trưa. Trên đường đi, Ngài nói: Này Ananda, Vesali thật đẹp. Đền Udena, Gotamaka, Sattan- baka và Bahuputta cũng đẹp. Đền Capala sắp đến cũng đẹp. Tôn giả đang đi với Thế Tôn, nhưng tâm hồn lo nghĩ đến sự mất mát của các bậc đàn anh như Mục-kiền-liên, Xá-lợi-phất, không chăm chú nghe những lời Phật dạy.

Ngài nói: Như lai đã trau dồi và phát triển các đức hạnh, thực hành đầy đủ các nguyện lớn, chứng nghiệm đầy đủ thực tại an lạc thanh tịnh, có đủ các thiện phương tiện. Nếu muốn Như lai có thể sống đến 100 tuổi hay hơn thế.

. Sau khi đến đền Capala sắp đặt chỗ cho Phật, Ananda ra ngoài đi thiền hành thì thấy quả đất rung động dữ dội. Tôn giả tiên đoán sắp có điều chẳng lành, liền vào bạch Phật. Phật dạy: Có 8 điều khiến quả đất rung động:

1. Vì đất nương trên nước, nước nương trên gió, gió nương vào không gian, nên khi gió thổi nước động, nước làm đất động.

2. Khi tu sĩ đắc quả thần thông hay một vị trời hành phép quán địa đại hay quán thủy đại.

3. 4, 5. Khi một vị Bồ-tát nhập thai, sinh ra hay thành đạo.

6. Khi Phật chuyển Pháp luân.

7. Khi Phật quyết định nhập diệt.

8. Khi Phật nhập đại Niết-bàn.

Này Ananda, Như lai đã quyết định rồi, sau 3 tháng nữa Như lai sẽ nhập Niết-bàn.

Ananda xin Phật trụ thế nhưng đã quá trễ.

. Bát cháo nấm của thợ rèn Cunda

Chiều hôm ấy, Phật tới làng Bhandagama, sau khi thuyết pháp ở đây xong, Ngài tới Hatthigama rồi đến Ambagama và Jambagama.

Đến ngày thứ 6, Phật tới thủ đô Bava xứ Malta, sau khi nghe pháp, thợ rèn Cunda mời Đại chúng đến nhà ông thọ trai. Tại nhà, ông nấu loại cháo nấm hương đen (loại đặc biệt) để dâng Phật. Phật nhận lấy và dặn Cunda nên đem thức ăn có nấm mà ông đang dùng chôn sâu dưới đất. Cunda vâng lời.

Đêm đến Phật đau bụng dữ dội và khát nước. Phật sai Ananda tìm nước nhưng sông đã cạn, số còn lại bị xe ngựa làm cho vẩn đục, Ananda về thưa lại cho Phật hay. Phật nói: Ông cứ lấy về cho Như lai uống. Ananda vâng lời, lạ thay dòng nước

đục ấy lại trở nên trong vắt lạ thường. Ananda lấy về dâng Phật.

Sau khi nghỉ ngơi, Phật bảo Ananda: Vào lúc canh ba, Như lai sẽ nhập diệt ở Kusinagar.

Như tiên liệu mọi người sẽ nguyền rủa Cunda, Phật dạy Ananda rằng: Bát cháo mà Cunda cúng là bữa cơm có phước đức rất lớn, như bát sữa dâng Phật trước khi Phật Thành đạo.

Phật dạy Ananda: Hãy sắp xếp chỗ nằm cho Như lai giữa 2 cây Sala, đầu hướng về phía Bắc, nghiêng mình bên phải, bàn tay phải ngửa lót dưới mặt, tay trái để nghiêng trên hông trái, chân trái nằm trên chân phải. Ngài dặn Ananda: Này Ananda, khi Như lai nhập diệt rồi thì giáo pháp và giới luật ấy sẽ là đạo sư của các Thầy.

. Tôn giả Upavana đứng che án chư Thiên

Thị giả Upavana đứng trước mặt Phật để quạt, Ngài liền nói: Này Upavana, thầy hãy đứng sang một bên.

Tôn giả Ananda bạch Phật: Lâu nay Upavana thường hầu cận Thế Tôn, sao hôm nay Thế Tôn lại quở trách Thầy? Ngài nói: Chư Thiên thầm thì oán trách Upevana rằng: Đêm nay canh ba, Thế Tôn nhập vô dư y Niết-bàn, vậy mà ông ta đứng che mặt Thế Tôn, làm chúng ta từ xa tới không thấy

mặt Thế Tôn. Trong Lâm viên này cách 12 dặm không còn một chỗ nào trống hết, vì chư Thiên 10 phương đã tề tựu đông đủ để chiêm bái Như lai lần cuối.

. Lợi ích của sự chiêm bái 4 Thánh tích

Tôn giả Ananda bạch Phật: Thường lệ, sau mùa an cư, chư Tăng thường đến thăm Ngài và đảnh lễ Thế Tôn. Lỡ sau khi Thế Tôn nhập diệt, họ sẽ lấy gì để đảnh lễ? Phật nói: Có 4 Tịnh tâm có thể đảnh lễ coi như Như lai còn sống: Nơi Như lai giáng sanh, Thành đạo, Thuyết pháp lần đầu, nơi Như lai nhập Niết-bàn. Nếu đảnh lễ với tín tâm, Như lai tin chắc những người ấy sẽ được phước báo và sau khi mạng chung họ sẽ sanh về cõi trời.

. Phật dạy chư Tăng cách đối xử với nữ giới

Bạch Thế Tôn, chúng con nên đối xử với nữ giới có sức quyến rũ thế nào? - Các Thầy không nên nhìn họ. Nếu lỡ phải nhìn thì sao? - Không nên nói chuyện. Nếu họ đến bắt chuyện thì sao? - Nên chánh niệm tỉnh giác.

. Lễ an táng Thế Tôn như thế nào?

Bạch Thế Tôn, lễ an táng Thế Tôn như thế nào? - Nên theo lễ của một vị Chuyển luân Thánh vương. Còn tháp thì sao? - Nên xây ở ngã tư đường.

. Phật an ủi Ananda

Ananda sau khi hỏi, liền ra gốc cây ngồi khóc, Phật bảo ra gọi vào và Ngài nói: Có sinh phải có diệt. Làm Thị giả mấy chục năm không ai hơn Ananda. Như lai rất cám ơn Thầy. Công đức của Thầy rất lớn. Thầy cố gắng nương theo Pháp và Luật của Như lai dạy thì trong tương lai Thầy sẽ vượt qua khổ ải. Phật nói thêm: Có 4 ưu điểm đặc biệt của Ananda:

1. Thường ai muốn gặp Như lai thì gặp Ananda trước.

2. Vừa gặp mặt Ananda thì họ liền cảm mến.

3. Khi vừa gặp mặt Ananda nói chuyện thì họ càng cảm mến hơn.

4. Khi Ananda thuyết giảng một thời pháp ngắn thì họ thường hoan hỷ muốn nghe thêm, khi Ananda làm thinh thì họ càng thích thú.

. Phật có Ananda làm Thị giả, cũng như 6 Đức Phật trước kia có 6 Thị giả.

Các Thị giả của các chư Phật phải có những đức tính như sau:

Tín căn bền vững: Khi nghe Như lai giảng Ananda liền có đức tin vững chắc và ghi nhớ đầy đủ, không sai, không thiếu.

2. Tâm tính chất trực: Tính hiền hòa, chất phát, ngay thẳng, dễ gây cảm tình với tất cả mọi người.

3. Thân không bệnh khổ: Rất ít khi mắc bệnh.

4.Thường sống tinh tấn: Vững tin theo chánh pháp, cứ một đường thẳng mà tiến, không bao giờ thối chí nản lòng.

5. Niệm căn đầy đủ: Luôn luôn ghi nhớ chánh pháp, không bao giờ quên.

6. Tâm không kiêu mạn: Luôn luôn nhẫn nhịn, hòa nhã với mọi người.

7. Thành tựu định ý: Tâm ý không bao giờ rời chánh pháp.

8. Từ nghe sanh trí: Nghe suy nghĩ, hiểu rõ và trí tuệ bùng phát.

. Ananda xin Thế Tôn đừng nhập diệt ở Kusinagar.

Phật dạy: Kusinagar xưa là một thành phố lớn chính tiền thân Phật bấy giờ là Chuyển luân Thánh vương Maha Sudassana (Đại Thiện Kiến Vương). Bây giờ ở dưới cây sala cũng có rất đông chư Thiên trổi nhạc cúng dường và chư Thiên cũng tung hoa Mạn-đà-là và Mạn-thù-sa cúng dường Như lai. Thầy hãy nên vào báo cho các quan chức chính quyền biết là đêm nay, vào lúc canh ba, Như lai sẽ nhập diệt ở đây.

. Subhadda, người đệ tử xuất gia cuối cùng

Phạm chí Subhadda (Tu-bạt-đà-la) trên 100 tuổi xin yết kiến Phật để xin giải đáp một số nghi vấn trong lòng nhưng Ananda từ chối. Phật nghe được và gọi cho vào. Phạm chí thưa: Bạch Sa- môn, có con đường nào đi xuyên qua không gian không? Một người ngoài giáo đoàn được gọi là Tăng không? Năm uẩn có trường tồn không? - Này Subhadda, không có con đường nào xuyên qua không gian, không có Tăng ngoài giới luật và giáo pháp của Phật, không có năm uẩn trường tồn, chư Phật không hề thay đổi. Rồi Phật giảng cho ông về Bát chánh đạo. Ngoài Bát chánh đạo ra không tìm đâu ra quả vị Thánh nhân. Subhadda xin quy y Phật, Pháp và Tăng. Vì là ngoại đạo, Phật cho ông thọ giới Tỷ-kheo đó là một ngoại lệ, vì sau đó ông tu tập tinh tấn và chứng quả A- la-hán.

- Lời nói cuối cùng của Đức Phật

Phật cho phép ai còn hồ nghi gì về Phật, Pháp, Tăng hay giới luật Phật dạy thì cứ hỏi. Nhưng 500 Tỷ-kheo hiện diện không ai hỏi gì. Sau đó Phật cho phép có thể bỏ một số điều nhỏ nhặt trong giới luật. Đại chúng im lặng, không ai nói gì và hỏi gì. Cuối cùng Ngài nói:

Này các Thầy Tỷ-kheo, hãy lắng nghe, Như lai sẽ nói: Vạn pháp vô thường, có sinh thì có diệt, các Thầy hãy tinh tiến lên để đạt tới giải thoát.

Nói xong Ngài nhắm mắt. Đó là lời di huấn cuối cùng của Phật.

• Đức Phật viên tịch.

Quá trình nhập diệt của chư Phật xảy ra như

sau:

Ngài nhập sơ thiền; xuất sơ thiền, ngài nhập nhị thiền; xuất nhị thiền, ngài nhập tam thiền; xuất tam thiền, ngài nhập tứ thiền. Xuất tứ thiền, ngài nhập không vô biên xứ; xuất không vô biên xứ, ngài nhập thức vô biên xứ; xuất thức vô biên xứ, ngài nhập vô sở hữu xứ; xuất vô sở hữu xứ, ngài nhập phi tưởng phi phi tưởng xứ; xuất phi tưởng phi phi tưởng xứ, ngài nhập diệt thọ tưởng định. Xuất diệt thọ tưởng định, ngài nhập phi tưởng phi phi tưởng xứ; xuất phi tưởng phi phi tưởng xứ, ngài nhập vô sở hữu xứ; xuất vô sở hữu xứ, ngài nhập thức vô biên xứ; xuất thức vô biên xứ, ngài nhập không vô biên xứ; xuất không vô biên xứ, ngài nhập tứ thiền. Xuất tứ thiền, ngài nhập tam thiền; xuất tam thiền, ngài nhập nhị thiền; xuất nhị thiền, ngài nhập sơ thiền. Rồi Thế Tôn tiếp tục xuất sơ thiền, nhập nhị thiền; xuất nhị thiền, nhập tam

thiền; xuất tam thiền, nhập tứ thiền. Cuối cùng Thế Tôn xuất tứ thiền và nhập diệt liền sau đó vào đại Niết-bàn.

Lúc ấy đại địa rung động, hoa sala rụng xuống cúng dường. Mọi người đều chấn động mạnh. Lúc bấy giờ lúc nửa đêm trăng tròn tháng Vesatha năm 544 trước Tây lịch.

. Lễ Trà tỳ

Tôn giả Anuruddha bảo Ananda hãy vào thành phố báo cho chính quyền và dân chúng biết đức Đạo sư đã diệt độ.

Dân chúng trong thành phố Malla và các quan chức địa phương đều mang hoa cúng dường Phật.

Đến ngày thứ 7, tám vị Tộc trưởng bộ tộc Malla tắm gội sạch sẽ, mặc lễ phục và bắt đầu rước Kim thân Phật vào thành phố. Và sau cùng đặt Kim thân Phật lên ngôi đền chính của Bộ tộc Malla. Kim thân Đức Phật được đặt tại đây.

Lễ Trà tỳ Đức Phật được làm lễ như một vị Chuyển luân Thánh vương (Đại đế). Cuối cùng được đưa lên một dàn hỏa vĩ đại chất toàn bằng gỗ thơm.

Bốn vị Tộc trưởng Malla cầm 4 ngọn đuốc châm lửa, nhưng lửa không cháy. Thì bỗng nhiên

có một người cỡi ngựa đến nói rằng: có Tôn giả Maha Kassapa và 500 vị Tỷ-kheo sắp đến. Tôn giả Ananda đề nghị hãy chờ trong vài giờ nữa.

Khi Tôn giả Maha Kassapa và 500 vị Tỷ-kheo đến, Tôn giả trật vai phải áo Sanghati xuống và chắp tay lạy, rồi đi nhiễu quanh 3 vòng xong thì dàn hỏa tự nhiên bốc cháy. Sau khi lửa tàn, các vị Tộc trưởng thâu lượm xá-lợi bỏ trong một bát bằng vàng và đặt trên bàn thờ trung ương trong đền. Có quân lính canh gác cẩn mật. Các vị Tỷ-kheo và dân chúng tiếp tục lễ bái xá-lợi của Phật.

. Phân chia xá lợi ra làm 8 phần

Tin Đức Phật nhập diệt và hỏa táng lan đi rất nhanh. Các nước đều cử sứ thần đến để xin chia xá-lợi Phật về thờ, nhưng dân chúng và chính quyền Malla không chịu. Sau khi không phân giải được thì vị đại thần Dona đại diện chính quyền Malla đứng ra dàn xếp và cuối cùng xá lợi của Phật được chia 8 phần bằng nhau:

1. Xứ Magadha, (thủ đô Rajagriha) vua Ajatasattu một phần.

2. Xứ Vajji (thủ đô Vesali) vua Cedaga Licchavi một phần.

3. Xứ Sakya (thủ đô Kapilavastu) một phần.

4. Xứ Koliya (thủ đô Ramagama) một phần.

5. Xứ Buliya (thủ đô Allakappa) một phần.

6. Một vị Bà-la-môn xứ Vethadipa, xứ Malla nhận 2 phần xá lợi. Một xây tháp ở thủ đô Pava và một ở Kusinagar.

7. Vị Bà-la-môn Dona xin thỉnh cái chân vàng dùng để phân chia xá lợi đem về vườn nhà mình xây tháp thờ.

8. Sứ giả xứ Moriya đến trễ xin thỉnh phần tro còn lại về xây tháp thờ tại thủ đô Ripphalivana.