Đại Tập 59 · Bộ Kinh Tập VI · Số 606–625

Số 618 - Kinh Thiền Đạt-Ma-Đa-La - Quyển Thượng

SỐ 618

KINH THIỀN ĐẠT-MA-ĐA-LA

Hán dịch: Đời Đông Tấn, Tam tạng Phật-đà Bạt-đà-la.

QUYỂN THƯỢNG

Phần 1: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH PHÁP

NIỆM AN BAN – PHẦN THOÁI CHUYỂN

Trước lễ Phật Mâu-ni

Diệt phiền não thiêu đốt

Người lưu chuyển thoái thất

Giúp họ được thăng tiến

Tu hành pháp vi diệu

Hay lìa lỗi thoái thất

Diệt luôn mọi điều ác

Thành tựu các công đức.

Đức Thế Tôn biết rõ tướng của các pháp, đạt được trí tuệ như thật, diệt tan lửa dữ phiền não, đã thoát khỏi nhà lửa thiêu đốt, dùng thuyền Bát-nhã ba-la-mật vượt biển khổ vô lượng, vì bản nguyện đại Bi nên không bao giờ Ngài rời bỏ chúng sinh, luôn luôn vì những người tu hành mà nói pháp chưa từng có, độ những người chưa độ, làm cho họ được an ổn, có hai cửa cam lồ, mỗi cửa có hai đường: một là đường phương tiện, hai là con đường thù thắng, thanh tịnh, đầy đủ sự vi diệu sâu xa, có khả năng giúp tất cả người tu hành vượt khỏi ba pháp thoái thất, xa lìa mọi trói buộc, thăng tiến càng tăng

khiến được thành tựu, quyết định hết khổ sinh tử, dứt trừ mọi ngu si đen tối của chúng sinh từ lâu đời, đưa đến nẻo giải thoát một cách rốt ráo.

Sau khi Đức Thế Tôn diệt độ, các Tôn giả như Ma-ha Ca-diếp, A-nan, Mạt-điền-địa, Xá-na-bà-tư, Ưu-ba-quật, Bà-tu-mật, Tăng-già-la-xoa, Đạt-ma-đa-la, cho đến Tôn giả Bất-nhược-mật-đa-la, các vị trì pháp, đem ngọn đuốc trí tuệ này thứ tự truyền cho nhau. Như nay theo những gì tôi đã lãnh hội mà nói ra nghĩa này.

Như những gì tôi nghe

Nói cảnh giới tu hành

Phương tiện vượt cứu cánh

Nhờ tu tập phát sinh

Hành giả đối pháp thiện

Trước nên biết bốn thứ

Lùi, giảm, trụ, thăng tiến

Quyết định các công đức

Khi tu hành thoái lui

Liền trụ pháp không sinh

Cũng không thể thăng tiến

Điều đó nay lược nói

Trước khởi ý bình đẳng

Tập hành quán tâm từ

Liền chấm dứt sân hận

Làm cho không khởi lại

Chận đứng các phiền não

Luôn giữ giới thanh tịnh.

Khi giới đã thanh tịnh

Chánh định từ đó khởi

Đã khởi chánh định rồi

Quán sát nên, không nên

Khéo biết nên, không nên

Hướng về điều nên làm

Đã hướng điều nên làm

Chuyên niệm buộc tâm vào

Từ đó được an lạc

Chánh quán nương hơi thở

Khi quán nương hơi thở

Tâm ấy còn tán loạn

Buộc tâm vào hơi thở

Như người khéo điều ngựa.

(An Ban có hai thứ: Một là thấy, hai là xúc, kẻ độn căn không thể thấy)

Tâm đã trụ hơi thở

Tư duy nhớ nghĩ đúng

Lạnh, nóng cùng nặng nhẹ

Mềm mại, trơn, thô nhám

Hành giả biết rõ ràng

Tùy thuận khéo điều hòa

Xúc chạm mà không biết

Tức là tu hành lùi.

Đếm một cho là hai

Đếm hai cho là một

Cho đến chín còn lộn

Thế nên nói tu lùi.

Nếu đếm bị thoái lui

Phải đếm lại từ đầu

Cho đến mười đầy đủ

Xa lìa các nhầm lẫn.

Chưa tu hoặc tu rồi

Hay có cách tu khác

Phát sinh các lỗi này

Như vậy là tu lùi.

Hành giả khi đếm số

Tâm cứ sinh rối loạn

Rối loạn càng phát triển

Như vậy là tu lùi.

Hơi thở không thông suốt

Xông lên trên mũi, mắt

Làm đảnh đầu đau nhức

Bên trong phong đại khởi,

Thở loạn, mất giềng mối

Mà không biết điều phục

Thân thể hết sức nóng

Tâm kia sinh hỗn loạn,

Bốn thứ đã rối bời

Phong đại dấy lên tranh

Hành giả khiến nó dứt

Mà không đủ khả năng,

Không biết cách đối trị

Đây ắt mau thoái giảm

Hành giả nương thở vào

Mà lại nương thở ra,

Hành giả duyên thở ra

Mà lại duyên thở vào

Cả hai tâm đều tịnh

Đây là quả tu hành.

Vắng lặng định ý sinh

Mà lại trụ số đếm

Có các lỗi lầm này

Do tu hành thoái lui.

Thở gấp mà an ban

Thì khiến niệm tán loạn

Do niệm tán loạn này

Tâm tu hành phát cuồng.

Vì tâm kia phát cuồng

Không biết nên, không nên

Cả hai không phân biệt

Thế nên nói tu lùi.

Hành giả đếm đã thành

Thở ra biết thở ra

Ra rồi biết chỗ trụ

Nơi ấy khéo quán sát.

Quán rồi thở trở lại

Lại rồi được thanh tịnh

Không rõ biết sáu thứ

Nên tu hành thoái lui.

Dài, ngắn phân biệt rõ

Toàn thân đều tỉnh thức

Thân hành tạm ngơi nghỉ

Tất cả nên biết rõ

Không hiểu rõ điều đó

Khiến tu hành thoái lùi.

(Bốn việc thù thắng của Thân niệm xứ xong)

Biết vui cũng biết thích

Ý hành siêng phương tiện

Lại nên chế tâm mình

Khiến không cho loạn động.

(Bốn việc thù thắng của Thọ niệm xứ xong)

Phân biệt biết tâm mình

Tu hành quán sát đúng

Lại sinh tâm vui vẻ

Trở lại nhiếp vào định

Không phải tâm không định

Định rồi tâm giải thoát.

(Bốn việc thù thắng của Tâm niệm xứ xong)

Người khéo tu giải thoát

Không để tâm chìm đắm

Nếu rơi vào chìm đắm

Thì không thể giải thoát

Quán sát đoạn vô thường

Lìa dục và diệt tận

Hít vào, thở ra diệt

Gọi là tu hành thắng.

(Đây là bốn pháp Tương tợ niệm xứ)

Như vậy mười sáu hành

Tâm tự tại hồi chuyển

Những gì xúc biết được

Thấy được cũng như vậy.

Nếu thấy cùng với xúc

Không khéo biết phân tích

Lỗi này cần phải rõ

Vô trí nên thoái lui.

Tu hành tăng tiến lên

Không nên duyên nơi thấp

Nơi thấp cũng như vậy

Không nên tiến lên trên.

Nếu thấy hai đều tiến

Tâm trụ quán bình đẳng

Thì nó tự nhiên thành

Như vậy đạt cứu cánh.

❧

Phần 2: CON ĐƯỜNG TU HÀNH THÙ THẮNG – PHẦN THOÁI CHUYỂN

Niệm thù thắng thành tựu

Đắm mình trong biếng trễ

Thế là trạng thái lùi

Không kham nổi sở cầu.

Không nhiễm ô, vô ký

Dấy lên các phiền não

Cấu, trược bức bách sinh

Do đó mất chánh kiến.

Trạo cử hoặc bế tắc

Trôi nổi, thô, trơn, nhám

Là năm tướng thoái giảm

Tu hành nên phân biệt.

Tránh xa sự viễn vọng

Chấp hữu nên đọa lạc

Nhìn lại thấy hiểm nguy

Đều là tướng thoái giảm.

Bệnh nhiều dứt tranh chấp

Nhiều nghiệp giong ruổi mãi

Lấy đó làm giải thoát

Là năm nhân thoái giảm.

Tín, giới, văn, xả, tuệ

Từ đó suy thoái dần

Thân nặng và tối, độn

Ham ngủ và chìm đắm.

Là năm thứ nên biết

Tu hành tướng thoái chuyển

Sợ sệt nhiều do dự

Kinh hãi không vui thích.

Biếng trễ lìa chỗ muốn

Không hồi hướng tu hành

Chưa tập, đã tập rồi

Cả hai đều bị mất.

Cho đó là giải thoát

Nên gọi tu hành lùi

Chánh định lìa tướng vui

Trí tuệ tiêu tan hết.

Bốn đại chủng thô nhám

Lại từ trong thân khởi

Trạo cử mất chánh niệm

Do đó ý rối loạn.

Tâm này không yên tĩnh

Đều từ hành giả sinh

Tất cả các tướng lành

Không hiển hiện rõ ràng.

Hành giả quán như vậy

Muốn thấy nhưng rất khó

Các căn đều giong ruổi

Theo dục bám nẻo duyên.

Ý tà khắp đó đây

Vui đắm vào cảnh giới

Hình tiêu, ý sầu thảm

Thân này bị thiêu đốt.

Thiêu đốt như vậy rồi

Vì thế nói tu lùi

Không siêng năng phương tiện

Về sau ắt hối hận.

Nghe những điều thành tựu

Muốn tiến nhưng vì yếu

Không đến được chỗ vui

Thấy thù thắng không giữ

Đều do vô trí cả

Thế nên nói tu lùi

Tự nghĩ có phạm giới

Nghi, hối và các giác.

Ý nhược không còn chuyên

Thế nên nói tu lùi

Các lỗi, định ý mòn

Chánh định dần tiêu diệt.

Tâm loạn triền cái che

Vì thế nói tu lùi

Tâm khởi điều thuận xả

Không quán thời, phi thời.

Không rõ duyên trụ khởi

Vô trí nên tu lùi

Không biết hành sáu thời

Cũng không rõ sáu cõi.

Ngu muội sáu phương tiện

Vì thế nói tu lùi

Biết tham dục, sân hận

Mười tưởng khéo phương tiện.

Hướng về cảnh giới thiền

Và hiểu sai tâm pháp

Vượt qua từng thứ lớp

Vô trí nên tu lùi.

Không quán xứ phi xứ

Nghiệp báo và chánh thọ

Thiền định các giải thoát

Không rõ vị thanh tịnh.

Các căn giăng bủa khắp

Không phân biệt tánh dục

Tâm đuổi theo tướng tạp

Vì vô trí nên lùi.

Đối với đường khổ vui

Tâm ấy không hướng đến

Ý mê hoặc như vậy

Ắt hướng về thoái chuyển.

Khởi trụ cùng khởi duyên

Ra vào hay phương tiện

Không thành tựu sáu pháp

Vì thế tu hành lùi.

Biết pháp cũng biết nghĩa

Biết thời cũng biết lượng

Biết mình và biết người

Biết cả phước Già-la

Không rõ bảy điều này

Vì thế tu hành lùi.

Dấy lên các pháp ác

Quen tạo nghiệp thấp hèn

Thân gần bạn không tốt

Thế nên tu hành lùi.

Nói sai, việc làm trái

Người thọ tâm hướng vui

Nên biết đây không lâu

Tu hành chắc thoái chuyển

Y báo và chánh báo

Nào giường nằm các thứ

Tất cả chẳng phải vui

Gần nó khiến tu lùi.

Vui theo các tướng tạp

Tu tuệ vì đó giảm

Vứt hết chốn sở duyên

Tâm không được chân thật.

Tu hành bỏ tướng chánh

Tâm chạy theo duyên ngoài

Tuy muốn về chỗ cũ

Nhưng ý lại không vui

Nên mất phần trưởng dưỡng

Tâm đó không nhất định

Thân không được tươi nhuần

Vui thích cũng không sinh

Không bằng lòng hiện cảnh

Thân ý đều rối loạn

Chánh định không khởi nổi

Vĩnh viễn tâm không trụ

Tâm không trụ như vậy

Nên khiến tu hành lùi.

Ái kiến, mạn càng tăng

Tâm đắm chấp vào duyên

Do đó lụy niệm sinh

Thế nên nói tu lùi.

Thân như gai nhọn chích

Nên cứ hay trạo cử

Toàn thân đều nặng nề

Như rắn độc hung dữ

Có ba lỗi ác ấy

Chắc chắn tu hành lùi.

Việc làm được chưa được

Việc khác ý không ưa

Quen gần ba pháp lùi

Thế nên nói tu chuyển

Nghiệp báo và phiền não

Đó là ba chướng ngại

Trở ngại đường giải thoát

Vì thế tu hành lùi.

Phương tiện tưởng hạnh ác

Ở cảnh giới Tam-muội

Nơi đó không quán sát

Vì thế tu hành lùi.

Phương tiện tưởng cảnh giới

Hành Tam-muội, các môn…

Nghe theo điều hy vọng

Thì lùi ngay bước đầu.

Lúc sinh quán tưởng diệt

Lúc diệt quán tưởng sinh

Cả hai đều sẽ mất

Vì thế nên tu lùi.

Nếu ở trong pháp trụ

Và quán tưởng sinh diệt

Dấy lên các điên đảo

Gọi là tu hành lùi.

Lúc vào quán tưởng ra

Lúc ra quán tưởng vào

Cả hai quán tưởng trụ

Thì gọi là điên đảo.

Muốn cởi trói phiền não

Tu hành đúng phương tiện

Nhờ thế càng thêm sức

Các tướng tương tợ sinh.

Tướng tương tợ đã sinh

Tâm hành giả tùy chuyển

Phiền não liền khởi lên

Gọi là tu hành lùi.

Người hành giả vượt qua

Dòng nước xiết chảy mạnh

Vì khả năng yếu kém

Không vào được biển pháp.

Vô lượng cách thoái lùi

Sâu xa khó lường nổi

Bậc trí giả sáng suốt

Chính mình nên nêu rộng.

❧

PHầN 3: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHầN AN BAN NIỆM TRỤ

Theo sức khả năng tôi

Nói lỗi thoái lui rồi

Nay sẽ nói lỗi trụ

Hành giả khéo lắng nghe.

Trong lúc thở ra vào

Không thấy cũng không biết

Không hiểu phương tiện cầu

Đó là trụ cửa đầu.

Văn tuệ đã phát sinh

Kế hiểu rõ tư tuệ

Không hiểu rõ thứ lớp

Ngu si trụ chỗ trói.

Nếu đếm đã thành tựu

Thở ra biết thở ra

Không biết pháp tùy thuận

Thế nói tu hành trụ.

Như Phật hỏi Tỳ-kheo:

Ai tập niệm An ban?

Có một Tỳ-kheo đáp:

Niệm tu tập của con.

“Ông có niệm An ban

Không thể nói không có

Thì liền có thắng diệu.”

Mâu-ni nói nên tu

Đường phương tiện An ban.

❧

Phần 4: CON ĐƯỜNG TU HÀNH THÙ THẮNG – PHẦN TRỤ

Thắng đạo tu Chỉ, Quán

Niệm hành tướng đã thành

Không giỏi pháp thăng tiến

Tức là trụ chỗ trói.

Đắm chấp cảnh sở duyên

Tiến tu tâm bê trễ

Do đó bị trói buộc

Không thể đến thắng xứ

Hoặc có không thể động

Không mềm cũng không cứng

Hoặc vững chắc kiên cố

Cũng như tượng Kim cương.

Có năm chướng ngại này

Không tiến cũng không thoái

Đó là trụ tướng buộc

Xa con đường thăng tiến.

Loạn sáng và tối tăm

Chính mình nhẫn không hiện

Ví như đốt dầu cặn

Cũng như mắt bị màng,

Ánh sáng không phát rõ

Xả bỏ các hỷ lạc

Tịch diệt dứt vui thích

Nó không thể khởi lại.

Giống như vật cứng chắc

Mà hiện lên tướng mềm

Người tu hành có lúc

Cũng trụ tướng như vậy.

Tướng không theo chỗ muốn

Mà dấy lên tưởng dục

Tuy muốn tùy theo ý

Rốt cuộc không có vui.

Tướng chẳng lưu giữ được

Mà cố ý giữ lại

Như vậy trái với niệm

Đó là bị trói buộc.

Khi tưởng đã thành tựu

Nên biết không ngăn được

Trụ rồi không giữ tướng

Chắc đến chỗ tối thắng.

Khi vọt muốn cho chìm

Hoặc cao muốn hạ thấp

Đi muốn khiến trở lại

Chỗ trụ không muốn trụ.

Lúc diệt muốn không diệt

Rốt cuộc không như ý

Hành giả trụ sinh diệt

Sở hành luôn chuyển tiến.

Các pháp tướng đã thành

Nhưng không bỏ tự tướng

Nếu không bỏ tự tướng

Thì tự tướng hiển hiện.

Da mỏng che bất tịnh

Để khỏi thấy thân dơ

Oai nghi và các thứ

Lợi lạc che thân khổ.

Tương tợ thứ lớp sinh

Trước sau không gián đoạn

Che mất tướng vô thường

Không thấy thân thay đổi.

Phơi bày sự cảm thọ

Nắm giữ tướng của ta

Hay nhớ nghĩ việc cũ

Ẩn thân, không quán ngã.

Đó là tướng tương tợ

Hành giả không phân biệt

Từ đó khởi ái lạc

Sinh ra tướng công đức.

Đắm chấp vọng tưởng sinh

Lại không màng thăng tiến

Thì thắng pháp khó thành

Sự lỗi lầm càng tăng.

Không ngã tướng, tợ tướng

Loại này không hồi chuyển

Không hồi chuyển như vậy

Hành giả sinh ngu si.

Vô trí bị trói buộc

Cột chặt vào nơi ấy

Tham đắm sinh các lỗi

Tướng ấy nay phải nói:

Trí tuệ tổn hoại dần

Phân ly và tạp loạn

Phá tan không hòa hợp

Đó là bị tướng trói.

Với thân, không khéo léo

Tự sinh tướng phân ly

Tạp loạn hay nát vụn

Ấy là bị trói buộc.

Giữ thường không tưởng khác

Các sắc sẽ không sinh

Nhiều thứ tướng vi diệu

Cũng không lần lượt khởi.

Tuôn chảy không dừng lại

Thân này dần tiêu giảm

Tướng hoặc lại hoặc đi

Tu hành không tăng trưởng.

Tịch tĩnh đã không sinh

Không nuôi lớn thân căn

Tâm không khởi vui vẻ

Nên nói xả bất tịnh.

Kia không thanh tịnh xả

Điều thấy không rõ ràng

Cũng không thể thăng tiến

Lại cũng không thoái chuyển.

Như giỡn tượng Sa-môn

Giây lát sinh khoái lạc

Ví như mượn y phục

Hay như thấy chiêm bao.

Là mạng không thanh tịnh

Dối nịnh và các ác

Nơi làng xóm tri thức

Hiển bày các công đức.

Che giấu các lỗi lầm

Phạm tội không phát lồ

Và tất cả trói buộc

Làm nhơ kẻ tu hành

Phảng phất có sự tướng

Liền khởi tưởng là thật

Chưa thuần cho là thuần

Chưa diệt tưởng đã diệt.

Phương tiện chưa tới đâu

Mà mong cầu thăng tiến

Như mộng lúa trong hạt

Thế là bị trói buộc.

Nghiệp mới khởi: vô phương

Tướng hiện: giữ chặt lấy.

Tâm kiêu mạn quá tăng

Như vậy bị trói buộc.

Hoặc có người tu hành

Mà khởi đoạn thường kiến

Kiến chấp khiến tâm loạn

Tức là bị trói buộc.

Hoặc có người tu hành

Quán sát kỹ nơi thân

Người kia bị trói buộc

Tâm chán không tăng tiến.

Tâm chán không tăng tiến

Không lìa tham dục được

Nếu không lìa tham dục

Giải thoát có từ đâu?

Không thành tựu giải thoát

Thì không được lậu tận

Người không đoạn các lậu

Thì không phải trí tuệ.

Thân niệm xứ nơi ấy

Tướng trụ đã phân biệt

Thọ, Tâm, Pháp niệm xứ

Như vậy cần nói rộng.

Tu hành tâm không vui

Cũng không sinh hỷ lạc

Thân còn vui lăng xăng

Nên biết trụ tướng này.

Tu hành chỗ đạt được

Tín, giới, văn, xả, tuệ

Chỉ giữ được phần nhỏ

Thế là còn trụ tướng.

Tỳ-kheo còn buộc ràng

Nên đến chỗ A-nan

Mê lầm nơi tướng trụ

Nay cần phải lược nói:

Được chánh định vô tướng

Sáu năm còn bị trói

Theo Tôn giả A-nan

Để nghe những lời dạy.

Không thể tiến đạo nghiệp

Mà cũng không thoái chuyển

Càng trụ vào cảnh giới

Thì không thể giải thoát.

Không đến cũng không đi

Giải thoát rồi mà trụ

Trụ rồi lại giải thoát

Giải thoát rồi lại buộc.

Hoặc có người tu hành

Trụ cảnh giới bất thoái

Phiền não vi tế khởi

Mà không tỉnh thức được.

Vì không biết phiền não

Không đến được thắng xứ

Không phân biệt các địa

Cũng không lỗi thoái lùi.

Khi các lỗi không sinh

Như vậy dừng nơi trụ

Hoặc ở trong phần trụ

Làm mất đi diệu tướng.

Các diệu tướng tuy diệt

Ý còn thuận đối tượng

Khi ý thuận đối tượng

Các lạc ý phát sinh.

Đã có diệu lạc rồi

Tâm nương vắng lặng trụ

Nhân tâm yên tịnh đó

Cho rằng tự mình làm.

An chỉ chưa tới đâu

Không được quả đầy đủ

Vô trí che mắt tâm.

Mà tự cho là trí.

Tu hành mà vô trí

Không biết điều ứng dụng

Nếu người biết ứng dụng

Ở cảnh giới cứu cánh.

Trụ trong cộng địa ấy

Những việc ấy làm bẩn

Nếu như người tu hành

Thành tựu Bất cộng địa.

Như vậy biết lỗi lầm

Thì không còn trói nữa

Lỗi phiền não không biết

Ngu si không thật trí.

Thiền giác là điều tốt

Như voi trói vào cây

Tu quán cảnh giới trí

Không biết chỗ khởi lên.

Từ nơi chốn nương ra

Mà không thể tự biết

Không vọt cũng không chìm

Không thấy chỗ khởi tướng.

Cũng không biết chỗ diệt

Lỗi cũng là không lỗi

Đã nói các chướng ngại

Đều là tướng trụ chắc.

Do kia không chỗ trụ

Đây chẳng nói trí sáng

Dấy lên các lỗi lầm

Bao nhiêu duyên ràng buộc.

Phải dùng phương đối trị

Các vi diệu hiển hiện

Bậc tôn quý không kính

Cũng không bỏ kiêu mạn.

Tự che giấu lỗi mình

Không nói cho ai biết

Nay ta đã già suy

Mọi người đều ruồng bỏ.

Mất luôn cả lợi dưỡng

Làm ta sinh khổ não

Tâm thường ôm lo sợ

Âu sầu than thở dài.

Sau khi ta chết rồi

Muốn bày trò gì đây?

Giấu lỗi tâm ưu não

Ngu hoặc gây trói buộc.

Chính mình sinh tội lụy

Mất cả biển công đức

Đắm chấp vui hiện tại

Xan, tham không tuệ sáng.

Bỏ cả qua đời sau

Gây ra các lỗi ác

Các trụ buộc như vậy

Khởi lên đều khác nhau.

Hành giả không khiếp nhược

Trị những gì nên trị

Yếu kém không phương tiện

Cho rằng do đâu tiến.

Thế thì rất khó vượt

Như voi yếu sa lầy

Không thể vươn lên được

Khinh nhờn tâm bê trễ.

Mãi mãi phải chìm đắm

Càng đến gần chỗ chết

Gây nghiệp báo phiền não

Ba thứ chướng ngại này.

Vô trí không sao khởi

Vĩnh viễn bị chìm đắm

Chứa ngu tối từ đâu

Gây các nghiệp phiền não.

Các loại trói buộc này

Mê loạn không tự tại

Quen gần các lỗi ác

Xa lìa công đức lành.

Làm cho ý nhiễu loạn

Như tên quay trên không

Rắn độc đầy dẫy cả

Rồng và bò cạp độc.

Biển sâu thẳm không đáy

Không biết đống lửa lớn

Người mù đi đến gần

Tối tăm nên không thấy.

Hành giả trụ chỗ buộc

Lỗi ấy cũng như vậy

Lỗi trụ nhiều vô lượng

Đức thăng tiến cũng vậy.

Như biển không bờ bến

Sâu thẳm đâu đo được

Thế gian vì không biết

Chân thật tuệ là đuốc.

Cầm đuốc không phóng dật

Sáng mãi sẽ không tắt

Khéo nói lỗi phần trụ

Trói những kẻ tối tăm.

Quyết định biết cảnh giới

Chẳng có phần của ta

Các thứ lỗi trói buộc

Không phải chỉ một tướng

Nên biết các nghiệp duyên

Chỉ Phật mới biết rõ.

❧

Phần 5: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN THĂNG TIẾN

Tỳ-kheo-niệm An ban

Công đức trụ thăng tiến

Càng làm tăng trí tuệ

Nay tôi thứ lớp nói:

Công đức trụ tiến rồi

Trụ rồi lại tiến thêm

Thế nên nói hành giả

Công đức trụ thăng tiến.

Hành giả quán chóp mũi

Buộc tâm khiến trụ bền

Chuyên niệm tư duy đúng

Chánh quán nương hơi thở.

Khi thở ra hay vào

Buộc tâm theo ý niệm

Nhớ nghĩ nếu không quên

Đây mới trụ công đức.

Khi trụ công đức rồi

Lại khởi phương tiện cầu

Lúc mong cầu công đức

Trụ phát sinh thăng tiến.

Khi thăng tiến cùng khởi

Cũng sinh công đức trụ

Gọi là trụ rồi tiến

Tiến rồi trụ công đức.

Hiểu rõ tướng An ban

Công đức và các lỗi

Dứt nặng, nhẹ, lạnh, nóng

Mềm trơn và thô nhám.

A-na thâu Ban-na

Là thâu giữ các căn

Vì căn hay duyên cảnh

Thâu nó cho dừng lại.

Ngoài tán theo số đếm

Nghĩa thâu lại cũng vậy

Đưa hơi thở vào trong

Nên nói là A-na.

Tâm chuyển theo chốn duyên

Chận lại đừng cho động

Tâm khởi theo chốn duyên

Cũng chế ngự rồi diệt.

Hành giả quán nếu tăng

Chế nó khiến theo chỉ

Hành giả nếu chỉ tăng

Bắt đầu phải theo quán.

Thấy tăng là do xúc

Xúc tăng là do thấy

Đắc chứng và trí chứng

Cả hai đều nhiếp nhau.

Hành giả duyên không tịch

Thâu tóm ý vắng lặng

Trong thân sinh mát mẻ

Diệt trừ mọi nóng bức.

Trạo cử làm tâm động

Thâu giữ khiến dừng lại

Siêng phương tiện hồi chuyển

Thân này rất sung mãn.

Nuôi lớn bốn đại chủng

Đều nhờ vào hơi thở

Chủng này lại tăng thêm

Hành giả chấp bốn đạo.

Hay khởi lên A-na

Dừng đứng theo pháp thiện

Ngã sở là gai lớn

Phải cố gắng nhổ ra.

Thở ngắn rồi diệt dần

Tâm hành giả yên tĩnh

Vì vậy Thế Tôn nói

Gọi tên là A-na.

Lại nữa tướng Ban-na

Nay cần phải lược nói

Chân lông cùng các lỗ

Trước khai thông hơi thở.

Trên đưa ra Ban-na

Là do thở ra vào

Hành giả khi thở ra

Các căn theo chốn duyên.

Tâm tâm pháp đều thuận

Đây cũng nói Ban-na

Thở ra quy về diệt

Nhập vào căn bản địa.

Chánh thọ và mạng chung

Đây do xả thở ra

Hành giả thở ra diệt

A-na thứ lớp sinh.

Diệt tận Tam-ma-đề

Đệ tứ thiền cũng vậy.

Ban-na khi đã diệt

Thứ lớp A-na sinh

Khi A-na dấy khởi

Nói A-thế-bà-sa

Ta quán người chết kia

Rõ không có tướng ấy.

Kia diệt rồi lại sinh

Quán có tướng như vậy

Chất độc và hầm lửa

Cảnh giới tương tợ này.

Thở ra hay thâu ý

Không để theo nẻo duyên

Giống như móc chế voi

Gọi Ba-thế-bà-sa.

(Thở ra có nhiếp tâm)

Xả trừ tưởng điên đảo

Thành tựu tưởng chân thật

Lìa chủ tể và thường

Chỉ là việc không hành

Vốn không từ chỗ đến

Cũng không đi về đâu

Đến, đi không nắm bắt

Khoảnh khắc cũng không trụ

Người trí thấy điều này

Lìa các sự hiểu biết

Thở ra không tác giả

Thấy tức đọa điên đảo

Thở ra đã quá khứ

Điều này không thể thấy

Mạng mất, hơi thở diệt

Quá khứ cũng như vậy.

Các công năng An ban

Thở ra và thở vào

Các vật và chữ nghĩa

Tôi đã lược nói xong

Do thêm nhiều nên nói

Tướng không thể lìa dụng

Nếu bị loạn giác tưởng

Nên tập luyện An ban

Nếu đếm không bị loạn

Là trừ nội tham chấp

Nếu đếm được tùy thuận

Nhất định lìa không thuận

Chí trụ cảnh không loạn

Hay thâu các loạn tưởng

Bắt đầu đếm từ một

Như vậy cho đến mười

Hành giả thuận pháp đếm

Liền được trụ công đức

Đã được công đức rồi

Thì mong cầu thăng tiến

Diệt tất cả loạn giác

Nên Phật nói tăng thượng.

(Cách đếm đã xong)

Đếm hay diệt tất cả

Giác, Phật nói là diệt

Tất cả đều không loạn

Là vì do tăng thượng

Trong ngoài thở ra vào

Đi thì bóng tâm theo

Quán sát thật chắc chắn

Thuận thì đến Niết-bàn

Hành giả thở ra vào

Bắt đầu từ điểm khởi.

(Hơi thở ra vào đều bắt đầu từ rốn)

Biết thăng tiến như vậy

Hay lìa tham bên ngoài.

(Xong môn Tùy)

Dừng yên ngay gió mạnh

Tam-ma-đề đã khởi

Tam-muội cũng khởi rồi

Thì được công đức trụ.

(Pháp môn Chỉ xong)

Hành giả trụ chỉ rồi

Quán sát theo hơi thở

Quán từ điểm khởi đầu

Hơi thở từ đó khởi.

Pháp này gọi là Na

Và một hay là hai?

Lạnh nóng đều quán sát

Tám thứ như trước nói.

Là quán chung các đại

Hay chỉ một thứ chăng?

Lúc quán thảy đều có

Lấy một tăng thượng nói

Hành giả quán phong đại

Tạo sắc từ đó sinh

Chỉ tâm cùng tâm pháp

Nương vào tạo sắc khởi

Vì tạo sắc kia rồi

Nhân đó có chủng đại

Các hơi thở ra vào

Hơi ấy gọi y chủng

Báo phong và trưởng dưỡng

Gọi là ba thứ gió

Hoặc nói là vào trước

Mà ra là ở sau

Hoặc nói ra ở trước

Mà vào là ở sau

Thảy đều có nhân duyên

Kia nói lời như vậy

Như nghĩa chân thật này

Người trí nên quyết định

Bắt đầu từ nơi rốn

Tắm sạch các chân lông.

(Báo phong này mở lổ chân lông cho nên gọi là ra nhưng chẳng phải ra ngoài)

Do nghĩa phong như vậy

Trên nói ra phía trước

Chân lông đã khai thông

Nên nhập thì ở trước

Như người lúc mới sống

A-na vào nên sinh

Rồi dẫn hơi thở ra

Thế nên nói Ba-na().

(Đây là nghĩa chân thật)

Hơi thở các chủng đại

Cắt đứt khổ không sống

Nên biết kia chẳng thọ

Thọ thì không như vậy

———

* Ba-na 波那 = Ban-na 般那

Nhờ hành giả tu hành

Không lo đoạn bức bách

Thế nên thở ra vào

Với thân lại chẳng thọ

Nếu khi đoạn thức mạng

Hơi thở không trở lại

Vậy nên chúng sinh đến

Là do mạng căn khởi

Thở thì là thân hành

Những điều thế tôn dạy

Cũng gọi căn bản y

Chúng sinh do nơi chuyển

Khi hơi thở bị diệt

Mạng sống không chỗ nương

Do hay giữ mạng căn

Nên nói chúng sinh đếm

Niệm A-na, Ban-na

Duyên phong đại làm cảnh

Tuy nói tư duy đúng

Mà hạnh không chân thật

Tất cả đều tu quán

Hành giả chuyên phong đại

Với quán có sai biệt

Thứ lớp này sẽ nói

Niệm A-na, Ban-na

Chia ra thành ba thứ

Nghĩa là từ văn khởi

Tư tuệ cùng tu tuệ

Nên ấy niệm An ban

Tỳ-kheo văn tuệ sinh

Tất cả thời đều thọ

Danh tự làm cảnh giới

Cảnh giới thở ra vào

Chánh niệm từ tuệ sinh

Nên biết kia duyên danh

Hoặc lúc lại duyên nghĩa

Niệm A-na, Ban-na

Khởi lên tu thiền tuệ

Xả rồi gọi là quán

Chỉ duyên nghĩa các pháp

Nên biết gần cảnh giới

Không có các thứ khác

Cũng chẳng duyên tương tựa

Nói là cùng trí lành

Gọi là niệm An ban

Tánh trí tuệ sáng suốt

Cũng gọi là xả tánh

Đây là điều Phật dạy

Nên biết tánh tuệ này

Xả căn cùng câu sinh

Nếu khiến xả tánh này

Cùng các thứ khởi khác

Dục hữu, Sắc hữu trói

Vô sắc không thân y

Thiền ấy chưa tối thượng

Bít thân, nghẽn hơi thở

Hoặc gọi căn bản địa

Lại cũng là quyến thuộc

Nói rằng chỉ quyến thuộc

Chẳng phải căn bản địa

Muốn khiến kia xả tánh

Từ nơi căn bản địa

Niệm A-na, Ban-na

Phải tại nơi tám địa

Nói rằng chỉ quyến thuộc

Nói xả căn như vậy

Biết kia niệm An ban

Chỉ tại nơi năm địa

Định ở năm địa này

Nương vào chỗ hồi chuyển

Khi chặng giữa chỗ đến

Và hai quyến thuộc sau

Tứ thiền đảnh tối thượng

Tuy kia có xả căn

Ở thân ấy không có

Rửa sạch các chân lông

Thứ tư và quyến thuộc

Trong đó nói hai thứ

Báo sinh và trưởng dưỡng

Nhưng không có y phong

Thở vào và thở ra

Hơi này gọi là y

Vì thân hết sức nghẽn

Không y nói hai thứ

Phật dạy thở ra vào

Là bắt đầu Tứ thiền

Cũng nói chỗ yết hầu

Biết rõ có nói năng

Đều là vì phương tiện

Cũng lấy nghĩa thiền nhiếp

Thở ra và thở vào

Ngay đó chưa nhập định

Hành giả quán thở ra

Trên thấu đệ Tứ thiền

Suốt thấu cảnh giới gió

Nơi ấy nhớ nghĩ đúng

Thế nào ngã là tâm?

Đối duyên chưa rốt ráo

Hoặc lúc lại ở trên

Tiến ít quán sát lại

Hoặc lúc trụ nơi ấy

Không có các phương tiện

Hành giả quán như vậy

Thì trừ sạch nghi hoặc

Hành thấu tận nguồn gió

Nơi ấy khéo quán sát

Nên biết tâm như thế

Gọi là trừ nghi quán.

(Pháp môn Quán xong)

Ở trên quán sát rồi

Nương phong đại dừng trụ

Quán sát điều nên làm

Lại khởi các phép tu

Nếu tâm kia quán gió

Rồi lại khéo quyết định

Nên nói người tu hành

Hồi chuyển khéo phương tiện

Như người vào xóm làng

Làm xong việc rồi về

Tu hành quán như vậy

Hỷ lạc liền tăng trưởng

Đã xả niệm thở vào

An ở duyên thở ra

Cũng xả niệm thở ra

An nơi duyên thở vào

Đếm số đã rốt ráo

Thở ra biết thở ra

Tất cả loại như vậy

Cũng gọi là hồi chuyển

Quán sát tướng ứng hợp

Các tướng đều xoay chuyển

Mỗi mỗi quán các việc

Thứ lớp chuyển cũng vậy

Người khéo về hồi chuyển

Nói nghĩa hồi chuyển này

Nên biết là hồi chuyển

Tu hành theo trí tuệ

Phương tiện từ đó sinh

Thắng đạo hiện ra trước

Văn tuệ niệm hành xong

Lần lượt Tư tuệ sinh

Đã bỏ hạnh Dục giới

Rồi sau nhập tu tuệ

Đều gọi là hồi chuyển

Những điều Thế Tôn dạy

Cảnh hành giả chưa đến

Thứ lớp nhập Sơ thiền

Cho đến đệ Tam thiền

Chuyển ấy cũng như vậy

Đệ Tứ thiền quyến thuộc

Nếu kia có phong đại

Đây cũng nên hồi chuyển

Nhập vào địa căn bản

Từ đó khởi phương tiện

Thứ lớp theo trụ khởi

Xuất nhập và niệm xả

Sáu thứ này hồi chuyển

Xả cộng phương tiện địa

Cộng địa hiện ra trước

Xả cộng phương tiện địa

Bất cộng hiện ra trước

Xả bất cộng phương tiện

Bất cộng hiện ra trước

Duyên tướng phương tiện địa

Lần lượt đến rốt ráo

Đây gọi thượng hồi chuyển

Người trí nên nói rõ.

(Thánh nhân, phàm phu cùng pháp hữu gọi là Cộng địa, từ duyên này đến duyên khác gọi là chuyển. Các tướng phương tiện, các địa thứ lớp chuyển cũng như vậy).

Phương tiện như tôi biết

Đã nói nghĩa hồi chuyển

Niệm vô cấu thanh tịnh

Nay theo thứ lớp nói.

Như có người tu hành

Khoảnh khắc ngăn triền cái

Thì đó là thanh tịnh

Bất tịnh không phải thế.

Nếu số đếm thành tựu

Dứt tham chấp bên trong

Nghĩa này cần nên biết

Người tuệ quán thanh tịnh.

Tùy thuận đã thành tựu

Hay xả tham bên ngoài

Tư duy đúng như vậy

Người trí niệm thanh tịnh.

Tỳ-kheo tâm đã trụ

Không bị loạn quấy nhiễu

Niệm không động như vậy

Tu hành trí thanh tịnh.

Nếu đã tận hơi thở

Quán sát lìa nghi hoặc

Lại không mong dứt bỏ

Thì đó là thanh tịnh.

Niệm địa đã xong rồi

Chỗ nương các lỗi lầm

Không còn thì thanh tịnh

Đây nói trong khoảnh khắc.

Niệm A-na, Ban-na

Đường phương tiện đã thâu

Công đức trụ thăng tiến

Nghĩa này đã nói rồi.

❧

Phần 6: CON ĐƯỜNG TU HÀNH THÙ THẮNG – PHẦN THĂNG TIẾN

Công đức trụ thăng tiến

Gồm thâu các phương tiện

Các cảnh giới tu hành

Cộng địa, Bất cộng địa.

Công đức trụ thăng tiến

Kia nương thắng đạo khởi

Đủ các nghĩa tướng hành

Nay nói khéo lắng nghe.

Tâm tăng thượng đã khởi

Tâm hành giả ưa vui

Tâm ưa vui như vậy

Công đức trụ khéo léo.

Người tuệ, phương tiện khéo

Ý khởi siêng tu hành

Như trụ công đức ấy

Tức là phương tiện khéo.

Vừa vào cảnh vi diệu

Chớ theo tưởng lưu chú

Người tuệ nhiếp tâm trụ

Như vậy khéo thọ trì.

Trụ công đức vi diệu

Trong sạch không dơ bẩn

Đầy đủ không giảm bớt

Trụ thanh tịnh an ổn.

Thuần nhất sáng tất cả

Định vững nên không động

Duyên này từ cảm có

Thời qua quy về không.

Sắc tưởng thứ lớp khởi

Đủ mọi tướng phát sinh

Hành giả tư duy đúng

Thân tâm sinh hỷ lạc.

Do vậy công đức trụ

Nhiếp đầy đủ Chỉ quán

Đã khởi thân lạc rồi

Tâm cũng chánh an ổn.

Chính mình và người khác

Công đức trụ thăng tiến

Nay cần phải lược nói

Hành giả nên phân biệt.

Tu hành Tam-ma-đề

Niệm phương tiện tùy thuận

Người trí mở mắt tuệ

Đây gọi là công đức.

Tâm đã đứng vững vàng

Gọi là công đức trụ

Tu hạnh Thánh đối trị

Gọi là công đức tiến.

Đối trị các Thánh hạnh

Công đức trụ thăng tiến

Tâm theo cảnh giới ác

Chỗ khởi lên nên trừ

Hành giả siêng tinh tấn

Công đức càng thêm tăng

Tín, giới, văn, xả tuệ

Tâm không tham, sân hận.

Dục tinh tấn, tàm, quý

Trừ hỷ không phóng dật

Duyệt lạc, niệm, định, xả

Chánh trí các pháp thiện.

Tất cả loại như thế

Tự địa lìa các dơ

Công đức trụ vững chắc

Tùy cảnh giới đối trị.

Là nhờ sức tinh tấn

Giúp tâm thiện phát triển

Cớ gì ở địa ấy

Không nhiếp theo số đếm.

Công đức trụ thăng tiến

Tự địa đã nói rộng

Sức thiện căn tự địa

Tha địa công đức sinh.

Tu hành nghĩa tối thắng

Tướng này nay lược nói

Tự địa đã tăng thượng

Các pháp thắng tịnh sinh.

Nên biết công đức này

Nhờ tha địa thăng tiến

Vô lượng hạnh phương tiện

Vượt qua tất cả pháp.

Tất cả tướng đối trị

Công đức tha địa khởi

Ở vào ngôi sơ niệm

Ba niệm đã gồm tu.

Noãn pháp và Đảnh, Nhẫn

Thế gian đệ nhất pháp

Kiến đạo tư duy đạo

Pháp vô học cũng tu.

Các thiền và thần thông

Vô lượng định vô sắc

Phần chánh pháp đạo phẩm

Rốt ráo trí lậu tận.

Trừ bỏ tất cả nhập

Trí diệu nguyện thanh tịnh

Thân niệm sức thiện căn

Khởi lên các pháp ấy.

Tướng công đức vi diệu

Tất cả tùy thuận sinh

Nếu trụ buộc tâm lại

Tức là tướng tự địa.

Tướng ấy tại thân khởi

Cũng hiện cũng lại xúc

Có lúc nói gần quả

Có lúc nói không gần.

Hoặc lại có cùng quả

Hoặc hoàn toàn không cùng

Điều mà nói gần quả

Là trụ gần bên tướng.

Nếu quả kia không gần

Tức biết cách xa tướng

Nếu như hiện mà xúc

Thì là cùng quả tướng.

Tuy hiện mà không xúc

Tướng không, không công đức

Ví như cây không trái

Đơm hoa mà không đậu.

Như người bị lạnh, khát

Xa trông có nước lửa

Người kia không khởi xúc

Chỉ thấy tướng cũng vậy.

Trống rỗng không công đức

Nên thân không diệu lạc

Hỷ duyệt càng tăng thêm

Dứt vui và vắng lặng.

Thân tâm hưởng vui ấy

Là nói cùng quả tướng

Công đức và các pháp

Tự địa với tha địa.

Tướng thăng tiến hồi chuyển

Bốn thứ cũng như vậy

Tất cả tướng thăng tiến

Đều tốt đẹp rõ ràng.

Hoa sen, hàng cây báu

Và các trang phục đẹp

Ánh sáng chiếu rạng ngời

Vô lượng thứ trang nghiêm.

Tuệ nói là thắng đạo

Công đức trụ thăng tiến

Khởi lên tướng vi diệu

Tôi nay sẽ nói đủ.

Hành giả chú ý nghe

Ở trên Mạn-trà-la

Thuần nhất khởi các tướng

Ánh sáng tràn xuống dưới.

Trong suốt như pha lê

Sáng ấy đủ bốn thể

Làm thân rất hòa dịu

Lại từ thân phát ra.

Dần dần tràn xuống dưới

Tùy theo sức thiện căn

Xa gần không tưởng định

Kết thành Mạn-trà-la.

Thế mạnh hoàn chỗ cũ

Trong chủng tánh căn bản

Tướng ấy ba lớp khởi

Công đức trụ năm tướng.

Công đức tiến năm tướng

Không hoại hai công đức

Hoại nữa hai công đức

Hoại hết một công đức.

Trở lại buộc vào tâm

Trụ bản chủng tánh rồi

Tràn khắp cả mười phương (mười tướng sinh)

Mười tướng công đức trên

(mười tướng đều sinh mười tướng)

Đều lại hiện một tướng.

Rồi tràn sang một bên

Sinh các tướng vi diệu

Ở mé thâm diệu ấy

Lại sinh tướng thâm diệu

Tướng trên dưới xoay vần

Cũng lại hiện như vậy.

Ở nơi ba bậc ấy

Các tướng tạp phát sinh

Tự tướng đều đã diệt

Chỉ còn tổng tướng trụ

Các tạp đã là không

Hạnh tịch tĩnh hồi chuyển

Ba Mạn-trà-la này

Cảnh chia vẫn không dời

Vốn thuận công đức trụ

Tự thế trước đã nói

Thở vào Tam-ma-đề

Biến khắp cả phương dưới

Thở vào Tam-ma-đề

Biến khắp cả phương trên

Cả hai trùm mười phương

Chánh thọ diệu sâu xa

Người theo ý như vậy

Gọi là pháp tự tại.

Thanh tịnh buộc tâm lại

Không pháp cũng không cầu

Sinh rồi có trưởng dưỡng

Thành tựu các công đức

Như cây Thiên Mạn-đà

Ao Mạn-đà sinh trưởng

Công đức trụ thăng tiến

Các thứ tướng vi diệu

Nghĩa này tôi đã nói

Hành giả khéo thọ trì.

❧

Phần 7: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN NIỆM AN BAN QUYẾT ĐỊNH

Đã nói pháp thăng tiến

Nhiếp hết các công đức

Tu hành phần quyết định

Nay theo thứ lớp nói

Khéo niệm hơi thở ra

Thở vào cũng như vậy.

Ra vào tư duy kỹ

Phân biệt đủ rõ ràng

Đây là phần quyết định

Những điều Thế Tôn dạy

Tất cả các căn lành

Đều khắp cả tự tướng

Trí tối thắng vô thượng

Thì gọi là quyết định

Các vị hành giả này

An trụ phần quyết định

Khi thở ra, hít vào

Chánh quán tướng vô thường

Pháp thở thứ lớp sinh

Lần lượt làm tướng nhân

Cho đến các duyên hợp

Lúc khởi không tạm dừng

Nên biết pháp hòa hợp

Tánh nó chóng hoại diệt

Pháp từ nhân duyên khởi

Tánh mòn nên vô thường

Tất cả các duyên lực

Nhờ vào pháp mới sinh

Hư vọng không bền chắc

Chóng khởi cũng mau diệt

Độc trị độc, vô thường

Tánh ấy không trụ lâu

Hành giả quán như vậy

Đây là niệm quyết định

Ví như sự vận hành

Hơi thở liền bị nhanh

Quyết định tưởng vô thừng

Hành giả hướng Niết-bàn

Khi thở ra chưa diệt

Mà thở vào lại sinh.

Khi thở vào chưa diệt

Thở ra lại phát sinh

Quán sát chắc như vậy

Tu hành phần quyết định

Gai bén thô nhám sinh

Các tướng khổ bức bách

Thở ra và thở vào

Lúc nào cũng bức thiết

Hiểu rõ ngay hơi thở

Đủ cả các tướng khổ

Tư duy đúng như vậy

Thì gọi là quyết định

Tự tướng không vững chắc

Tịch diệt không vô ngã

Sức nhân duyên khởi lên

Vì duyên khởi nên diệt

Xa rời tướng chấp ngã

Thường trụ không biến đổi

Hành điên đảo như vậy

Tất cả nên tránh xa.

Chỉ hành quán chân thật

Mới gọi là quyết định

Vô ngã không kiên cố

Cũng không có chủ tể

Kia chẳng thở ra vào

Từng có tướng giác tri

Biết chắc là vô ngã

Nên nói là quyết định

Phải biết trí tướng ấy

Gọi tương tợ Thánh hạnh

Thế thì hành phương tiện

Chẳng phải là chân thật

Tỳ-kheo-niệm An ban

Tưởng tạp niệm là loạn

Loạn rồi tâm không vui

Phải nên theo số đếm

Hoặc đếm hơi thở vào

Hay đếm hơi thở ra

Nghĩ loạn biết quán tưởng

Do đó lìa hết cả.

Người tuệ quán hơi thở

Buộc tâm nơi số đếm

Thở vào đếm là một

Không lộn số thở ra

Chuyên niệm đếm không loạn

Như vậy cho đến mười

Rồi bỏ mười thở ra

Từ đó được quyết định

Đây nói là đầy đủ

Thành tựu đến căn bản

Lại nói các cánh đếm

Hành giả khởi phương tiện

Nếu số đếm căn bản

Không thể quyết định được.

Thở nhanh rất dễ biết

Phương tiện khiến tâm sinh

Bỏ hai hơi thở ra

Rồi sau đếm vào một

Cuối cùng tâm không lộn

Đến thứ hai thành tựu

Nếu ở hai phương tiện

Vẫn không thể quyết định

Vượt mười hơi thở ra

Rồi sau đếm vào một

Chánh niệm tâm không loạn

Lần lượt đến đầy đủ

Đây nói người tu hành

Đếm đến mười thành tựu

Mười pháp đếm như trên

Là số đếm rốt ráo

Rồi lại, như trên xả

Tăng số chẳng phải tu

Hành giả đếm như vậy

Là cách đếm thành tựu

Thành rồi thì phải xả

Tiến đến phương tiện khác

Hành giả đối cách đếm

Mà không được thành tựu

Nên làm lại như trước

Phải đếm lại từ đầu

Phương tiện thành cách đếm

Liền được phần quyết định

Cách đếm đã thành tựu

Người tuệ tâm tùy thuận

Sáu thứ như trước nói

Tu hành đúng phương tiện

Đối với sáu thứ này

Hành giả sinh tưởng lìa

Không vui đắm sinh tử

Tìm cách đoạn phiền não

Tâm hành giả xa lìa

Tất cả pháp hữu vi

Nên biết lìa dục này

Thì quyết định thanh tịnh

Hoặc nói ở trước dài

Hoặc nói ở sau ngắn

Như nghĩa quyết định kia

Nay theo thứ lớp nói

Khi mới khởi thở ra

Nói rằng ở trước ngắn

Đây nói chẳng phải vậy

Vì thế càng tăng dần

Thở ra cứ xa dần

Cho đến không gián đoạn

Tận cùng biết là dài

Nói ngắn thì không phải

Thở ra tăng trưởng dần

Chưa đến chỗ rốt ráo

Trong đó nên quán sát

Gọi là dài trong ngắn

Nhất tâm siêng phương tiện

Chuyên niệm chánh tư duy

Tăng trưởng đến rốt ráo

Gọi là dài trong dài

Quán rồi phong đại chuyển

Xa lìa các tưởng cầu

Rồi sau được quyết định

Đây là ngắn trong dài

Thở vào hết sức ngắn

Rồi đến chỗ phát khởi

Cách quán sát thế này:

Gọi là ngắn trong ngắn

Tư duy đúng như vậy

Hành giả phải hiểu rõ

Khi đã được quyết định

Tiến đến phương tiện khác

Toàn thân đều giác tri

Khắp cả thân đều thở

Hành giả rõ như vậy

Chính đó là quyết định.

Ví như đốt lửa cháy

Ánh sáng chiếu lan xa

Củi hết, lửa sắp lụn

Ánh sáng lại càng gần

Nếu lại đun thêm củi

Ánh sáng chiếu rộng ra

Thế hết quy về diệt

Bốn thứ gió cũng vậy

Hoặc nói là dài ngắn

Trong ngoài sắp đổi nhau

Hoặc cả hai dài ngắn

Mỗi mỗi như vậy nói.

Như múc nước giếng sâu

Buông gầu xa xuống dưới

Rồi kéo trở lên lại

Càng kéo dây càng ngắn

Như bắn tên lên không

Tên bay nhanh vô cùng

Khi nó càng lên cao

Lực hết lại rơi xuống.

Hành giả tư duy đúng

Quán sát nương hơi thở

Đầu xa nhưng sau gần

Nghĩa dài ngắn cũng vậy.

Ví như lăn bánh xe

Giong ruổi qua lại nhau

Qua xa gọi là dài

Lại gần gọi là ngắn

Hơi thở ra vào nhanh

Dài ngắn cũng như vậy.

Hành giả quán thật kỹ

Trước khổ mà sau tập

Quán hơi thở cũng vậy

Trước dài nhưng sau ngắn

Nếu Sơ thiền thở ngắn

Thiền thứ hai thở dài

Là trái nghĩa chánh thọ

Đây không nói như vậy

Ở trong Sơ thiền kia

Hơi thở thế càng xa

Thiền thứ hai thở ngắn

Chánh thọ sai biệt dần

Toàn thân đều giác tri

Thì nương thiền thứ ba

Sau cùng dứt thân hành

Vì lìa lỗ chân lông

Đây nói các Tam-muội

Tùy thuận tướng công đức

Hành giả an trụ vào

Không bị các tưởng loạn

Có gì trong Sơ thiền

Chỉ nói dài không ngắn

Không xả các sở y

Do đó nên thở dài

Nhờ vào sức giác tưởng

Hay khiến thở ra dài.

Thứ hai xả các y

Thế yếu nên thở ngắn

Kinh thật là thâm diệu

Phật nói suối trên núi

Sức chảy không có xa

Chỗ khác không đổ vào

Dụ đảnh núi như trên

Đệ nhị y cũng vậy

Chỉ từ nơi ấy khởi

Thì không thể đi xa

Như nói sĩ phu mạnh

Mang nặng mà leo núi

Sức kiệt khiến hơi dồn

Hơi thở vội hồi chuyển

Khi đến nơi an ổn

Hơi thở lại bình thường

Là dụ hơi thở kia

Trước ngắn mà sau dài

Kia nói sĩ phu mạnh

Mang nặng mà leo núi

Dùng phương tiện thân sức

Nên mới khiến thở dài

Nếu mà phương tiện yếu

Sức mình không mang nặng

Vì không sức phương tiện

Thở yếu nên không xa

Ví như người mạnh mẽ

Bắn tên bay thật xa

Sức yếu không phương tiện

Thế yếu bay không xa

Dụ này cần nên biết

Đây nói nghĩa dài ngắn

Hành giả biết cho kỹ

Tất cả hiểu rõ ràng

Mười sáu phần như vậy

Đều gọi là quyết định.

Như phương tiện thăng tiến

Phân biệt công đức trụ

Quyết định niệm An ban

Cũng nên nói như vậy

Còn những gì chưa nói

Các công đức trụ khác

Thì nay tôi sẽ nói

Như phần quyết định kia.

Quán sát phong đại khởi

Căn bản rất thanh tịnh

Tu hành tướng vi diệu

Đều từ nơi ấy hiện

Ở nơi rốt ráo đó

Báu ma-ni Tam-muội

Nên biết công đức này

Phương tiện căn bản sinh

Đã nói phương tiện diệu

Phần căn bản quyết định

Các tướng chánh thọ khác

Tất cả như trước nói.

❧

Phần 8: CON ĐƯỜNG PHƯƠNG TIỆN TU HÀNH – PHẦN THẮNG ĐẠO QUYẾT ĐỊNH

Đã nói đường phương tiện

Gồm luôn phần quyết định

Tướng thắng đạo quyết định

Thì nay tôi sẽ nói

Hành giả khéo quyết định

Buộc tâm chỗ kiên cố

Thân thọ và tâm pháp

Ở đây quán sát đúng

Nói có sáu thứ nhân

Hay thành tựu quả vị

Thành hoại đều ba thứ

(Thành thục, thục cũng hoại)

Tu hành tướng quyết định

Đối với sáu nhân này

Phương tiện khéo quán sát

Theo thứ tự tiến lên

Chóng được các lậu tận

Lại cũng có nhân khác

Và các việc thành hoại

Nhiều vô lượng như vậy

Tôi nay chỉ lược nói

Những gì là tu hành

Tướng hoại của thủy đại

Là thây chết bảy ngày

Tướng hủy hoại đã hiện

Như các tử thi kia

Ứ xanh, đen thối rã

Rã rồi máu mủ tuôn

Nước hôi thối tràn lan

Vỡ chảy hoặc phân ly

Tạp xấu thật hôi thối

Đây là hủy đại hoại

Trong thân cũng như vậy

Cho đến kiếp thành bại

Đây do sức thủy đại

Thủy luân vọt mạnh lên

Đại địa đều tan hoại

Từ nguồn Tam thiền kia

Nước xoay chuyển xuống dưới

Tuôn chảy thật mênh mang

Các vật bị tiêu sạch

Tất cả loài tình thức

Lúa thóc và cây rừng

Đều từ đất mọc lên

Đều bị thủy đại hoại

Thủy đại hoại chúng sinh

Đều là do nghiệp cũ

Tướng thủy tai như trên

Quyết định nói vô cấu

Tất cả loại như vậy

Đều từ địa Tam-muội

Quả tu hành khởi lên

Nên biết là quyết định

Hành giả khéo buộc tâm

An trụ Tam-ma-đề

Ở ngay trong chốn duyên

Thấy rõ các tướng này

Khi địa ấy thành thục.

(Cũng có nghĩa cho rằng khi địa này hoại thì có thể hoại phiền não mới thấy tướng ấy)

Biển cảnh giới thênh thang

Hành giả thấy nó hoại

Tướng thủy đại quyết định

Tướng hỏa đại hủy hoại

Nay nói khéo lắng nghe

Loại thức loại không thức

Đây cũng nói như trên

Và tự thấy lửa đốt

Tất cả đều tiêu sạch

Cho đến kiếp thành, hoại

Thế giới ra tro tàn

Ngay nơi hỏa luân đó

Đốt cháy lửa rực lên

Cũng từ mé Nhị thiền

Khắp cả đều mưa lửa

Lửa dữ tràn lan cả

Thế giới bị đốt sạch

Ở Tam-muội địa ấy

Khởi lên tư duy đúng

Hành giả thấy việc này

Tướng lửa hoại quyết định

Tướng phong đại hủy hoại

Nay theo thứ lớp nói

Các chủng loại như trên

Đều bị phong đại hoại

Đại địa và Tu-di

Phân tán như bụi trần

Tất cả đều diệt sạch

Đây do sức phong đại

Trên thấu đệ Tứ thiền

Dưới triệt cõi phong luân

Phong tai từ đó khởi

Tan hoại cũng từ đó

Tất cả phong đại hoại

Người trí thấy chân thật

Chánh tư duy như vậy

Tướng phong hoại quyết định

Tại sao người tu hành

Thường khởi lên nhàm chán

Ở trước thấy pháp khổ

Nhớ nghĩ mãi không quên

Tám khổ địa ngục lớn

Đều tăng mười sáu phần

Các thứ khổ như thế

Địa ngục đều vô lượng

Chúng sinh sinh nơi ấy

Tùy nghiệp chịu các khổ

Tôi ở đường ác này

Chưa lìa hoặc kéo đến

Như tám địa ngục lớn

Ai có thể kể hết

Vô lượng khổ trong đó

Khó biết được bến bờ

Giá người có trăm đầu

Mỗi đầu có trăm lưỡi

Muốn kể khổ địa ngục

Trọn đời không kể hết

Như kinh Ngu Hiệt Địa

Chỉ Phật khéo phân biệt

Tôi đều thấu suốt cả

Không có ai lường được

Xoay vần trong biển khổ

Lặn hụp vô lượng kiếp

Điên đảo không hạnh lành

Đều từ quả khổ ấy

Tự thấy mạng đời trước

Đau khổ từng trải qua

Tu hành nhớ khổ xưa

Liền thuận đường Niết-bàn

Tâm ám độn càng tăng

Súc sinh nghiệp bất tịnh

Ngu si không thích quả

Đủ mọi khổ hành thân

Chín muôn chín ngàn thứ

Hình loại đều khác biệt

Loài chim bay cá lội

Và cựa quậy côn trùng

Tùy nghiệp thọ mà sinh

Thay đổi như tuồng kịch

Tất cả loài chúng sinh

Lần lượt ăn nuốt nhau

Ta do bởi ngu si

Đã từng chịu khổ này

Nhìn lại thấy rùng rợn

Tâm sinh ra nhàm chán

Hành giả lo chán nhiều

Từ khổ quyết định ngay

Hành giả được như vậy

Phương tiện sinh chán lìa

Lại tự mình nhớ nghĩ

Ngạ quỷ khổ vô lượng

Cổ nhỏ bằng cây kim

Thân to như trống sấm

Vô số kiếp phải chịu

Đói khát luôn hoành hành

Thấy trời mưa cam lồ

Muốn uống liền hóa lửa

Như bốn biển rộng kia

Rộng sâu không bờ bến

Giá như uống hết sạch

Cũng không thể hết khát

Lõa hình xõa tóc dài

Như cây Đa-la cháy

Ở trong đó rất lâu

Chịu đủ thứ khổ ấy

Gió nghiệp thổi cùng khắp

Thổi cho thân tan nát

Như nổi trận gió cuồng

Quật gãy các cây khô

Ta chứa hạnh xan tham

Không tu hạnh bố thí

Nên sinh vào ngạ quỷ

Chịu khổ đau thế này

Cảnh giới Tam-muội địa

Hành giả khởi tư duy

Quán sát riêng từng loại

Không còn buông lung nữa

Tuy chưa đoạn phiền não

Thấy các khổ bức ấy

Khổ độc lo sợ nhiều

Rất chán khổ sinh tử

Chán rồi quyết lìa dục

Như xem báu trong tay

Tham muốn đã xa lìa

Mau chóng được giải thoát

Ví như ăn đồ ngon

Trong đó có trùng độc

Đủ cả mùi sinh tử

Các khổ cũng như vậy

Như giỏ đựng rắn độc

Có người mang nó theo

Nếu hết liền vứt bỏ

Không bị nó làm hại

Thân lại cũng như vậy

Bốn đại là rắn độc

Người trí mau xa lìa

Không bị nó làm hại

Như người ngu cầm đuốc

Ngược gió tự thiêu mình

Người thông minh nên trừ

Không bị lửa đốt thiêu

Kẻ đắm vướng sinh tử

Luôn bị lửa thiêu đốt

Nếu biết mau xa lìa

Thì không bị lửa đốt

Ví như chỗ khủng bố

Hay là nơi nhà cháy

Rắn độc, rết hợp lại

Sinh tử còn sợ hơn

Như làng xóm bỏ hoang

Như đồ đựng bỏ trống

Các pháp không, vô ngã

Tánh chân thật cũng vậy

Trong ba đường ác này

Khổ vô lượng như thế

Tuy cõi trời có vui

Nhưng cũng bị khổ lớn

Ví như lửa dữ đốt

Tham ái đốt cũng vậy

Ở lâu trên cõi trời

Thường bị lửa dục đốt

Tự nhớ trời Đao-lợi

An ổn ngồi pháp tòa

Thiên nữ dâng cúng dường

Muôn vàn thứ yêu thích

Bốn bề hàng cây báu

Hoa trái đẹp trang nghiêm

Thỏa mãn cho năm dục

Tất cả đều thọ hưởng

Lúc cỡi rồng, voi trắng

Dạo xem các ao tắm

Phóng ý trong khu rừng

Quay lại trời đã chiều

Ăn toàn vị Tu-đà

Uống thì Cam-mạn-đà

Đầy đủ không lo thiếu

Thọ lạc tựa biển cả

Lại ở trong thắng đường

Thiên nữ tấu âm nhạc

Dáng vẻ thật yêu kiều

Ánh sáng lóe tầm mắt

Diệu âm sáu vạn thứ

Thường buông tiếng uyển chuyển

Tai mắt bị cuốn theo

Làm say cả lòng ta

Chư Thiên ca thánh thoát

Ăn nhịp theo đàn sáo

Nằm ngồi nghe âm nhạc

Thức ngủ đều vui thích

Căn cuốn theo năm dục

Như vành lửa xoay tròn

Tu-di đảnh núi chúa

Ở yên khoái tự tại

Trăm lẻ một thứ báu

Dùng để trang nghiêm đất

Chư Thiên cùng thỏa thích

Trải qua rất lâu dài

Xúc với năm cảnh giới

Rúng động năm căn tình

Tất cả đều đặc biệt

Thật là nhân khoái lạc

Vật thực của chư Thiên

Tùy phước có sai biệt

Thấy sự sai biệt này

Tâm liền sinh ưu não

Rất sầu thảm như thế

Cũng như khổ địa ngục

Ăn thức ăn bất tịnh

Cúi đầu tự hổ thẹn

Hối trách nghiệp đời trước

Khiến tôi đến khổ này

Chư Thiên, A-tu-la

Tự tham giữ lợi dưỡng

Do đó sát phạt nhau

Chết là mối sợ lớn

Hoặc được trời cấp sứ

Hoặc hết sức nghèo thiếu

Ta tuy sinh cõi trời

Khác gì khổ đường ác

Ở chỗ thường vui kia

Hai lăm tướng suy chết

Tướng này sắp mạng chung

Lúc ấy thật là khổ

Vừa mới buông lòng thích

Liền bị năm suy đến

Nếu khi thấy tướng này

Lo sầu không tự an

Thiên nhãn bỗng chợt nháy

Tắm rồi nước dính thân

Tất cả cảnh giới đẹp

Tâm không còn ham thích

Tự nhiên ngàn thứ nhạc

Tiếng Ca-lăng-tần-già

Nay bặt không còn nghe

Biết bảy ngày sẽ chết

Ngọc nữ đều bỏ đi

Theo hầu các trời khác

Thấy vậy sinh buồn bực

Chết rồi đọa địa ngục

Chỉ có bậc Thánh hiền

Hiểu rõ biến vô thường

Thoát khỏi khổ sinh tử

Phàm phu bị thiêu đốt

Dưới nách ra mồ hôi

Y phục dính dơ bẩn

Thấy vậy rất sợ sệt

Đây do nghiệp tịnh hết

Hoa trên mão tươi đẹp

Mà nay bỗng héo tàn

Thân thể vốn rực sáng

Một mai chợt khô gầy

Thường ham ngồi chỗ vui

Nay lại sợ không vui

Năm tướng xấu nay hiện

Biết rằng chết sắp đến

Chỉ có ngưòi kiến đế

Không có tướng xấu ấy

Ta nay nói Tỳ-kheo

Ở đó thêm nhàm chán.(*)

Chư Thiên và Thiên xứ

———

* Trong bản tiếng Phạm không có câu kệ này.

Suy biến không lâu bền

Tu hành trí sáng suốt

Thấy vô thường biến đổi

Bốn báu Tu-di chúa

Núi vàng vòng bao quanh

Hành giả mắt tuệ tịnh

Thấy đó ắt tiêu ma

Lại các đại Thiết vi

Bao quanh bốn thiên hạ

Tiêu hoại tướng vô thường

Hành giả thấy rõ rồi

Tu hành ở cõi trời

Quán sát đúng như vậy

Lại ở trong loài người

Tư duy nhớ nghĩ đúng

Hoặc lúc phạm vương pháp

Bị chém thân, tay, chân

Tra khảo rất dã man

Ta đều trải qua hết

Vĩnh biệt hàng thân thích

Quyến luyến tuôn dòng lệ

Nhỏ giọt xuống một chỗ

Còn hơn bốn biển cả

Ta từ xưa đến nay

Thọ sinh trong loài người

Tính xương trắng chất dồn

Cao rộng hơn Tu-di

Xoay vần ba đường ác

Khổ sở không gì bằng

Cảnh khổ của trời, người

Cũng nhiều vô lượng rồi

Dù muốn nói rộng ra

Trọn đời không hết được

Cảnh giới địa Tam-muội

Tư duy chỗ quả sinh

Quán sát biết rõ ràng

Hành giả rất nhàm chán

Tôi tuy bỏ nghiệp nhà

Mà chưa thành đạo quả

Tự cho là xuất gia

Chưa thoát ngục sinh tử

Tôi tuy bỏ ân ái

Gọi là xả sở sinh

Mà không thể xa lìa

Nghiệp ái với cha mẹ

Uổng phí làm con người

Không sinh từ pháp Phật

Ngoài khoác y Thánh pháp

Trong không lìa si hoặc

Xả bỏ lợi năm dục

Nương vào nghiệp xuất gia

Mà ở trong pháp Phật

Không được chút công đức

Tuy trong bỏ tham chấp

Mà không được xuất ly

Chưa thành tựu bốn niệm

Từ đâu tâm được vui?

Cạo đầu bỏ hình tướng

Mà không bỏ kiêu mạn

Không bỏ vị dục lạc

Không được thiền đuyệt lạc

Trong năm nghiệp vô gián

Chưa có thể thoát khỏi

Ví như bến không thuyền

Mà muốn vượt nước sâu

Chưa nhập tụ quyết định

Không sinh nghiệp cõi trời

Vô minh che tâm mắt

Chìm sâu vực sinh tử

Nên tinh tấn tu tập

Chắc chắn đạt kết quả

Đã làm thì không mất

Hành giả khéo suy nghĩ

Nhận vật của tín thí

Chiếm phần cơ thể kia

Cho mình có công đức

Nhưng thật ra trống rỗng

Do tâm lợi dưỡng này

Che công đức của tôi

Nghĩ sâu khổ khắc cốt

Tức thời khởi nhàm chán

Chưa thoát khỏi đường ác

Bị điên đảo trói buộc

Không hướng đường bình đẳng

Mâu-ni đạo Nhất thừa

Sinh rồi khó tiến tu

Các căn đều đầy đủ

Gặp Phật đang ở đời

Lại được nghe chánh pháp

Mà không bỏ khổ đau

Chưa vượt biển tham dục

Vung đao chém năm giặc

Đây cũng chưa diệt được

Như vậy khi chánh quán

Hành giả hướng giải thoát

Tướng nhàm chán phát sinh

Thì liền sinh quyết định

Thân là đồ bất tịnh

Đủ ba mươi sáu thứ

Ví như cõi đại địa

Nuôi sống đủ các loại

Thân nhờ che đậy kỹ

Cũng phải thường tắm rửa

Bọt nước dễ tiêu ma

Không lâu sẽ ắt diệt

Ví như giỏ rắn độc

Thân tứ đại cũng vậy

Chỗ trú tám vạn trùng

Thường tranh nhau ăn nuốt

Thân này là nhà lửa

Bốn trăm bốn bệnh vây

Đủ các khổ bất tịnh

Đầy ắp cả bên trong

Ví như nhà bỏ trống

Cũng như nơi nghĩa địa

Ngói lợp không vững chắc

Thân này cũng như vậy

Nhóm vô lượng các khổ

Hư vọng không chân thật

Điên đảo khởi tham chấp

Nhiều kiếp luôn khổ sở

Lại dắt vào bào thai

Thọ sanh muôn vàn khổ

Không thấy pháp chân thật

Sinh tử thường luân chuyển

Mới từ Ca-la-la

Tiếp sinh một cục thịt

Lớn dần thành chi tiết

Năm thứ khổ bào thai

Âm u như ngục tối

Bị nhiều nỗi bức bách

Nuôi lớn trong nhà xí

Khổ hôi hám bất tịnh

Ra thai chịu sinh khổ

Dần đến già, bệnh, chết

Tất cả các ấm khởi

Ba tướng vây bức bách

Quán sắc như bọt đọng

Thọ như bong bóng nước

Tưởng như dáng dợn nắng

Các hành như cây chuối

Thức chủng giống huyễn hóa

Hư vọng không chân thật

Bức bách là tướng khổ

Nhân duyên là tướng tập

Tịch tĩnh là tướng diệt

Xuất ly là tướng đạo

Trong bốn Thánh đế này

Hành giả quán sát dần

Tư duy mười sáu hành

Giải thoát khổ sinh tử

Lược nói tất cả pháp

Tự tướng và cộng tướng

Biết rõ nghĩa quyết định

Tu hành chánh quán sát

Hành giả đốt đuốc tuệ

Quán sát bốn Chân đế

Cắt đứt các đường ác

Lìa các khổ thọ thai

Không còn muốn thọ thân

Thêm khổ não nhiều đời

Trừ bỏ hạnh lợi dưỡng

Riêng tu hạnh xa lìa

Khi đã nhàm chán rồi

Không ham vui sinh Thiên

Huống gì đắm thế gian

Nhận chịu các khổ đau

Quán chúng như rắn độc

Ấm là năm giăïc oán

Tự biết hoạn tham dục

Nhiều kiếp âm thầm hại

Sáu căn như hư không

Giặc trần tranh đến hại

Trong ngoài xâm nhập vào

Hành giả quán chân thật

Thấy ái như sông lớn

Niết-bàn như bờ kia

Tu hành mắt tuệ tịnh

Quán pháp không vô ngã

Biết chân thật như vậy

Không còn ham ba cõi

Người sáng thấy các pháp

Lược nói ba tướng thành

Và ba hoại đã nói

Phương tiện siêng tu tập

Nghĩa hành tướng thứ lớp

Thì nay lại sẽ nói

Một sắc nhiều cách quán

Mỗi mỗi bốn thứ nhân

Quyết định biết nhân quả

Thân niệm xứ rốt ráo

Thọ cùng tâm tương ưng

Khi quán chỉ tự thể

Vô lượng quả nhân duyên

Tướng ấy đồng chủng tánh

Hành giả khởi tư duy

Đều hiện nơi sở y

Tâm giống ngựa không thuần

Như huyễn, như khỉ vượn

Vô lượng tướng nhân duyên

Tất cả hiện sở y

Hai ấm không, vô ngã

Tiếp hợp quán tưởng sắc

Tưởng hợp thọ và thức

Thực hành hại cũng vậy

Lần lượt tưởng sắc thọ

Tưởng sắc thức cũng vậy

Phân biệt tưởng thọ thức

Thực hành ba giống tưởng

Bốn, năm dần hòa hợp

Tư duy hoại tự tướng

Duyên chung năm ấm thạnh

Bảy chỗ ba cách quán

Cảnh giới rộng vui thích

Hoàn diệt quán sinh diệt

Một niệm thấy chân thật

Đầy đủ pháp niệm xứ

Quán đúng chủng tướng ấm

Như hóa mộng, bóng trăng

Định tuệ càng tăng thêm

Đó là pháp Noãn sinh

Tâm ấy rất vắng lặng

Nhìn chung năm tướng ấm

Tự thân lửa dục đốt

Ba cõi bị thiêu rụi

Các tướng của chánh định

Hướng thẳng cửa giải thoát

Trước hết quán Tứ đế

Mười sáu hành chân thật

Thành tựu pháp Noãn rồi

Tiến lên quán chân thật

Thấy Phật thân tướng đẹp

Vô lượng các công đức

Đệ nhất pháp tịch diệt

Thanh tịnh lìa phiền não

Biển công đức Thánh chúng

Sâu thẳm không thấy đáy

Đủ các tướng vi diệu

Hiện thân và cảnh giới

Thấy rồi tâm hoan hỷ

Đầy đủ tướng pháp Đảnh

Tăng tiến sinh pháp Nhẫn

Năm đường hiện cảnh giới

Đường ác thiêu đốt diệt

Đến nghỉ nơi mát mẽ

Khoảng giữa ở sinh tử

Cuối cùng chỉ nhất tâm

Trước quán khổ vô lượng

Tiếp thấy khổ chủng sinh

Chủng tăng thêm rộng lớn

Dần thấy Khổ, Tập, Diệt

Diệt rồi nhiên hậu quán

Bát Thánh đạo bình đẳng

Tướng vô thường biến diệt

Thô nhám khổ bức bách

Không tịch không chúng sinh

Không tự tại vô ngã

Khổ chủng là nhân duyên

Các duyên hợp là tập

Chủng sinh nên nói khởi

Hưng quả gọi là duyên

Hết Khổ, Tập nên Diệt

Diệt tịch nói tịch chỉ

Thanh tịnh lìa ba cõi

Giác gọi là diệu xuất

Đường tắt là tướng đạo

Bằng thẳng nói chánh nghĩa

Tiến đến gọi là thủ

Vượt qua nên gọi thừa

Tứ đế mười sáu hành

Quán chân thật đầy đủ

Pháp nhẫn lần lượt sinh

Pháp thế gian đệ nhất

Thánh hạnh chánh thọ địa

Được ba quyết định này

Kiến đạo tư duy đạo

Lần lượt đến cứu cánh

Tất cả tướng vi diệu

Mỗi mỗi tùy địa khởi

Thành tựu trí tuệ thật

Đầy đủ các công đức

Nên biết điều nói trên

Là phần tu quyết định

Có các bậc Minh trí

Thực hành phương tiện đúng

Siêng năng chớ lười biếng

Thường khởi lên hổ thẹn

Đối các vị phạm hạnh

Luôn biểu hiện kính mến

Tự giữ giới tu tịnh

Oai nghi cho vững vàng

Giả sử được lợi dưỡng

Ít muốn biết vừa đủ

Dễ đủ cũng dễ nuôi

Lượng thân ăn vừa đủ

Như người bôi mỡ xe

Không vì tham đắm vị

Hiểu rõ tất cả hữu

Hễ sinh ắt có lỗi

Tư duy quán sát đúng

Ba cõi như lửa cháy

Như người bệnh nặng kia

Tin nhận phương thuốc chữa

Nghe Thiện tri thức dạy

Quán sát tư duy kỹ

Thường dùng tâm thanh tịnh

Buộc thân chớ buông lung

Im lặng không nói nhiều

Ngồi yên nghĩ nghĩa thật

Nơi đồng trống gò rừng

Vắng vẻ tu xa lìa

Vô sự thích núi non

Ngồi trong hang đất trống

Trải cỏ dưới gốc cây

Trụ thanh tịnh như vậy

Tu hành xét lại mình

Siêng tu không lười biếng

Chuyên tinh cầu lợi mình

Rời xa lỗi thoái trụ

Chắc chắn được tiến lên

Phần công đức quyết định

Hành giả gắng phương tiện

Đầy đủ các thiện căn

Tôi đem ít tuệ lực

Lược nói các pháp tánh

Như nghĩa rốt ráo ấy

Mười lực cảnh giới trí.