Kinh Tiểu Bộ 2015 - Tập II

Chương III: Phẩm Ba Kệ

CHƯƠNG III

PHẨM BA KỆ

(CLXX) Anganika Bhàradvàja (Thera. 29)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh gần núi Hy-mã-lạp-sơn, trong thành phố Ukkattha, trong gia đình một Bà-la-môn phú cường và được đặt tên là AnganikaBhàradvàja. Khi ngài được học xong giáo điển và nghệ thuật Vệ-đà, ngài hướng về giải thoát. Trong khi bộ hành chỗ này chỗ khác, ngài gặp bậc Đạo Sư khi bậc Đạo Sư đang du hành ở vùng quê, và với tâm tư tín thành, ngài nghe bậc Đạo Sư thuyết giảng. Từ bỏ tà khổ hạnh, ngài xuất gia, tu tập thiền quán, và sau một thời gian chứng được sáu thắng trí.

Sau khi sống tận hưởng vị ngọt giải thoát, ngài với lòng thương đối với bà con, đến thăm và dạy họ về quy y và giới luật. Rồi từ giã các bà con, ngài sống trong một ngôi rừng gần làng Kundiya của dân tộc Kuru. Khi có việc đi đến Uggàyàman, một số Bà-la-môn quen biết đến hỏi: 'Thưa Tôn giả Bhàradvàja, do ngài thấy gì mà ngài từ bỏ giáo hội Bà-la-môn, và chấp nhận giáo hội này?' Ngài nêu rõ, ngoài giáo hội đức Phật, không có giới thanh tịnh, ngài nói:

219. Trong rừng ta thờ lửa,

Truyền thống không chơn chánh,

Không biết đường thanh tịnh,

Theo khổ hạnh bất tử.

220. Với lạc, ta được lạc,

Hãy xem pháp, tùy pháp,

Ba minh chứng đạt được,

Lời Phật dạy, làm xong.

221. Trước bà con Phạm chí,

Nay ta chính Phạm chí,

Ba minh, ta quán đảnh,

An ổn ta đạt được,

Thông hiểu đúng Chánh pháp,

Thuần thục lời Phật dạy.

Khi các Bà-la-môn ấy nghe ngài nói, các vị ấy chấp nhận và từ bỏ rất là phấn khởi.

(CLXXI) Paccaya (Thera. 29)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở thành Rohi trong một gia đình hoàng tộc, và được đặt tên là Paccaya. Thọ hưởng gia tài khi phụ thân mệnh chung, ngài tuyên bố tổ chức một đàn bố thí rất lớn và một số đông người tụ họp. Trong cuộc tụ họp này, bậc Đạo Sư ngồi trên một ngai vàng trong một ngôi nhà trang hoàng châu báu. Đức Phật thuyết pháp, trong khi mọi người ngắm, chiêm ngưỡng ngài. Phần lớn dân chúng hiểu lời đức Bổn Sư dạy, nhưng ngài Paccaya đi xa hơn. Thúc đẩy bởi nghiệp duyên đời trước, ngài từ bỏ tài sản và xuất gia như trước kia ngài đã phát nguyện dưới thời đức Phật Kassapa, nay ngài đã phát nguyện, khi đã vào am tranh tu hành, nếu chưa giải thoát thời không ra khỏi am này và cuối cùng thiền quán được phát triển, trí tuệ được thuần thục, ngài chứng quả A-la-hán. Để kỷ niệm thành quả này, ngài nói lên quả chứng của ngài, ngang qua những bài kệ như sau:

222. Năm ngày ta xuất gia,

Hữu học, ý chưa đạt,

Ta trú hạnh viễn ly,

Tâm phát nguyện như sau:

223. Ta sẽ không ăn uống,

Không ra ngoài tinh xá,

Ta sẽ không nằm xuống,

Không nằm một bên hông,

Nếu mũi tên tham ái,

Chưa rút nhổ lên được.

224. Hạnh ta sống như vậy,

Hãy nhìn ta tinh cần,

Ba minh ta đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

(CLXXII) Bàkula (Thera. 29)

Ngài sanh ở Kosambi, trong một gia đình có chức vụ, trước khi bậc Đạo Sư sanh ra, và ngài được đem đi tắm ở sông Yamunà để được sức khỏe, và một con cá nuốt ngài trong tay người vú. Con cá bị người câu cá bắt được và đem bán cho vợ một vị chức sắc khác ở Ba-la-nại. Khi con cá bị mổ ra, đứa con nít nhờ phước nghiệp đời trước, nên còn sống không bị thương tích. Vợ vị chức sắc thương ngài như con đẻ, và khi bà nghe được câu chuyện của ngài, và hỏi về cha mẹ. Vua trong nước quyết định cho ngài thuộc quyền sở hữu của hai gia đình, và do vậy ngài được tên là Bàkula (hai gia đình).

Sau một đời sống giàu sang, ngài nghe đức Bổn Sư thuyết pháp, xuất gia khi tám mươi tuổi. Trong bảy ngày, ngài chưa được giác ngộ, nhưng ngày thứ tám, ngài chứng được quả A-la-hán, thông hiểu nghĩa, thông hiểu pháp.

Một hôm, khi ấn chứng vị trí tu hành cho các vị đệ tử, bậc Đạo Sư ấn chứng cho ngài là vị đệ tử có sức khỏe đệ nhất. Về sau, khi sắp sửa mệnh chung ngài nói lên chánh trí của ngài giữa hội chúng Tỷ-kheo như sau:

225. Với ai những công việc

Cần phải làm từ trước,

Về sau, vị ấy mới

Có ý định muốn làm.

Vị ấy tự phá hoại

Căn cứ địa an lạc,

Về sau, chịu khổ đau

Trong nung nấu hối tiếc.

226. Hãy nói điều có làm,

Không nói điều không làm,

Bậc Hiền trí rõ biết,

Người chỉ nói, không làm.

227. Niết-bàn nhiệm màu lạc,

Bậc Chánh Giác thuyết giảng,

Không sầu muộn là tham,

Thật sự là an ổn,

Tại đấy, sự đau khổ,

Được đoạn diệt hoàn toàn.

(CLXXIII) Dhaniya (Thera. 29)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Ràjagaha (Vương Xá) trong một gia đình thợ làm đồ gốm, được đặt tên là Dhaniya, và tiếp tục làm nghề của ông cha. Chính trong nhà của ngài, bậc Đạo Sư giảng cho Pakkusati kinh Dhàtuvibhangasutta. Dhaniya nghe tin Pukkasati (đã thành bậc A-la-hán) mệnh chung đêm ấy. Ngài nghĩ: 'Lời Phật dạy thật là sức mạnh lãnh đạo, chỉ có một đêm đã đủ giải thoát một người khỏi sự đau khổ tái sanh'. Rồi ngài xuất gia. Tuy vậy ngài vẫn tiếp tục nghề làm ngói lợp nhà. Bị đức Phật quở vì đã là am tranh bằng gạch, ngài quyết định sống giữa các Tỷ-kheo, và tại đấy chứng quả A-la-hán.

Về sau, nhân dịp giáo giới các Tỷ-kheo tu tập khổ hạnh và xem hạnh mình cao hơn các người khác, ngài tuyên bố chánh trí ngài như sau:

228. Nếu muốn mong đợi lạc

Trong đời sống Sa-môn,

Chớ khinh y chúng Tăng,

Chớ khinh Tăng ẩm thực.

Nếu muốn mong đợi lạc

Trong đời sống Sa-môn,

Hãy sử dụng trú xứ,

Như rắn và như chuột.

229. Nếu muốn mong đợi lạc

Trong đời sống Sa-môn,

Hãy biết tự bằng lòng

Với bất cứ việc gì,

Và hãy cương quyết tu,

Tu tập hạnh nhất pháp. ¹

(CLXXIV) Con Của Màtanga (Thera. 30)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Kosala, con một điền chủ tên Màtanga, và được gọi là con của Màtanga. Ngài lớn lên trong biếng nhác, và khi ngài bị quần chúng la rầy, ngài làm quen với các Tỷ-kheo, nhận thấy các Tỷ-kheo sống thật hạnh phúc. Nhưng khi nghe bậc Đạo Sư

———

¹ Chỉ cho không phóng dật

thuyết pháp, ngài khởi lòng tin và xin xuất gia. Thấy các Tỷ-kheo sử dụng thần thông, ngài muốn chứng đạt thần thông. Và thực hành các thiền quán, ngài chứng được sáu thắng trí.

Từ đấy, ngài chỉ trích biếng nhác, tán thành sự tinh cần của ngài với những bài kệ như sau:

230. Ôi quá lạnh, quá nóng!

Ôi, đã quá trễ rồi!

Đây là lời kêu than,

Như vậy bỏ việc làm,

Thời sát-na quý báu

Lặng lẽ vượt trôi qua.

231. Ai nghĩ đến lạnh nóng,

Không hơn loài cỏ rác,

Làm bổn phận con người,

Không hại đến an lạc.

232. Cỏ dabba, ku-sa,

Loại cỏ gai đâm ngực,

Ta dùng ngực đẩy chúng,

Sống tăng trưởng viễn ly.

(CLXXV) Khujja Sobhita (Thera. 30)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Pàtaliputta trong một gia đình Bà-la-môn và được gọi là Sobhita. Vì ngài hơi còm, ngài được gọi là Khujja Sobhita (còm lưng). Khi đến tuổi trưởng thành, đức Bổn Sư vừa diệt độ, ngài được Tôn giả Ananda độ cho xuất gia và chứng được sáu thắng trí.

Trong kỳ kiết tập thứ nhất, ngài được bảo mời Tôn giả Ananda đến dự đại hội. Lúc ấy, các thiên nhân cử một thiên nhân đứng ở cửa hang để chận đứng các hành vi thù nghịch của Ác ma, và khuyên Sobhita tuyên bố sự có mặt của mình cho thiên nhân ấy, với những bài kệ như sau:

233. Giữa các vị Sa-môn,

Sống Pàtaliputta,

Những vị luận thuyết giỏi,

Những vị có nghe nhiều,

Có một vị tuổi lớn

Đứng ở tại cửa vào,

Tên là Sobhita,

Có tật, bị còm lưng.

Rồi vị thiên nhân tuyên bố cho chúng Tỷ-kheo biết sự có mặt của Khujja Sobhita:

234. Giữa các vị Sa-môn,

Sống Pataliputta,

Những vị luận thuyết giỏi,

Những vị có nghe nhiều,

Có một vị tuổi lớn,

Đứng ở tại cửa vào,

Vị ấy đã đến đây,

Theo ngọn gió đưa đến.

Rồi chúng Tăng cho phép, vị Trưởng lão đến trước chúng Tăng và nói lên chánh trí của mình.

235. Vị ấy khéo chiến đấu,

Vị ấy khéo tế tự,

Trên chiến trường chiến đấu,

Vị ấy đã chiến thắng,

Với Phạm hạnh tích lũy,

Vị ấy đạt an lạc.

(CLXXVI) Vàrana (Thera. 30)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Kosala, trong gia đình Bà-la-môn, được đặt tên là Vàrana. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy nghe một vị Trưởng lão thuyết pháp trong một ngôi rừng, và với lòng tin, xuất gia. Một ngày kia đi đến hầu hạ đức Phật, ngài chứng kiến một cuộc ấu đả trong gia đình và có nhiều người bị giết. Hốt hoảng, bị dao động, ngài đi gấp đến Thế Tôn và tường thuật sự việc. Thế Tôn thấy sự tiến bộ trong tâm tư của ngài, nên nói lên bài kệ khích lệ ngài:

236. Ai ở đời, giữa người,

Làm hại chúng sanh khác,

Vị ấy tự hại mình

Đời này và đời sau.

237. Ai với tâm từ bi,

Thương tưởng mọi hữu tình,

Một người làm như vậy,

Gặt phước đức thật nhiều.

238. Hãy học tập khéo nói,

Hãy hầu hạ Sa-môn,

Sống một mình kín đáo,

Với tâm tư tịnh chỉ.

(CLXXVII) Passsika (Thera. 30)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Kosala, thấy Thế Tôn thực hiện thần thông song hành, khởi lòng tin, xuất gia. Ngài bị bệnh trong khi học tập đời sống một ẩn sĩ, bà con săn sóc cho ngài và chữa ngài lành bệnh, khi được lành bệnh, ngài phấn khởi nên tu học siêng năng hơn và chứng được sáu thắng trí. Ngài bay trên hư không, đến thăm bà con và quy y, thọ giới cho họ. Một số bà con nhờ ngài quy y và thọ giới, khi mạng chung và được sanh lên các cõi trời. Khi Passika hầu hạ bậc Đạo Sư, bậc Đạo Sư hỏi về sức khỏe bà con của ngài, Passika trả lời như sau:

239. Đầu chỉ một mình ta,

Có lòng tin, sáng suốt,

Giữa các bà con ta,

Những người không lòng tin,

Thông hiểu được Chánh pháp,

Đầy đủ những giới đức,

Vì lợi ích hạnh phúc,

Cho các bà con ta.

240. Những bà con bị ta,

Vì thương họ trách móc,

Do bà con ái mộ,

Làm tốt đối Tỷ-kheo.

241. Khi họ bị mệnh chung,

Họ được lạc chư Thiên,

Các anh và mẹ ta,

Hoan hỷ điều họ muốn.

(CLXXVIII) Yasoja (Thera. 30)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh tại cửa thành ở Sàvatthi, trong một làng người đánh cá, con vị chủ hộ năm trăm gia đình đánh cá và được gọi là Yasoja. Đến tuổi trưởng thành, một hôm ngài đánh cá với những người con các người đánh cá trên sông Aciravati, quăng lưới, ngài bắt được con cá lớn có màu sắc vàng. Họ dâng con cá lên vua Pasenadi và vua nói chỉ có đức Phật mới biết nguyên nhân, màu sắc của con cá. Đức Phật dạy, tiền thân con cá là một ác Tỷ-kheo trong thời đức Phật Ca-diếp, nay vẫn đang sống trong cõi địa ngục. Các chị của nó vẫn sống trong địa ngục, Chỉ có anh nó là vị Trưởng lão, sống đời sống tốt đẹp, và Thế Tôn thuyết pháp về kinh Kapila. Nghe xong, Yasoja cảm thấy xúc động và xin xuất gia, và các bạn cũng xin xuất gia theo; họ đi đến tinh xá Jetavana (Kỳ Viên) để yết kiến đức Phật, nhưng khi đến họ làm quá ồn ào nên bị Thế Tôn đuổi đi. Bị đuổi, và sống trên sông Vaggumudà, Yasoja như con người thuần thục, quyết tâm quyết chí tu trì, không bao lâu chứng được sáu thắng trí. Rồi Thế Tôn cho gọi Yasoja, và ngài vì tu khổ hạnh đặc biệt, nên ốm yếu, xấu xí. Thế Tôn tán thán hạnh tu khắc khổ của ngài với những bài kệ như sau:

242. Một người đen, gầy mòn,

Yếu ốm đầy đường gân,

Tiết độ trong ăn uống,

Tâm tư không ưu não.

Yasoja được tán thán như vậy, đề cao hạnh cô độc và dạy như sau:

243. Trong rừng núi rộng lớn,

Bị muỗi ruồi đốt cắn,

Như con voi lâm trận,

Ta chánh niệm chịu đựng.

244. Sống một, như Phạm thiên,

Sống hai, như chư Thiên,

Sống ba, như làng mạc,

Nhiều hơn, như ở chợ.

(CLXXIX) Satimattya (Thera. 31)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở nước Magadha (Ma-kiệt-đà) làm con một Bà-la-môn, ngài hội đủ những điều kiện nhân duyên, xuất gia, sống với các Tỷ-kheo ở rừng, và trải qua học hỏi tu hành, chứng được sáu thắng trí. Rồi ngài giảng dạy các Tỷ-kheo, thuyết pháp cho nhiều tín đồ về quy y và các giới điều. Có một gia đình, đặc biệt ngài giáo hóa và nuôi dưỡng lòng tin. Trong gia đình này, ngài đặc biệt được chào đón, người con gái nhà này đẹp, và thường cung kính cúng dường ngài ăn uống.

Một hôm, Màra muốn phá ngài và làm ngài mất uy tín, giả dạng ngài và đi đến nắm tay cô con gái, nhưng cô con gái biết là không phải nắm tay của loài Người, liền bỏ tay ra. Nhưng người nhà thấy được và không còn tin tưởng ở ngài. Ngài không biết gì, cảm thấy có sự đổi khác trong thái độ của gia đình ấy. Biết rằng Màra đã ám hại, ngài nguyện sẽ làm tỏ rõ sự tình, người gia chủ nghe ngài giải thích liền xin lỗi ngài và tự mình xin phục vụ cho ngài. Ngài nói lên sự việc, trong những bài kệ sau đây:

245. Lòng tin trước ông có,

Nay không còn nơi ông,

Của ông vẫn của ông,

Ta không có ác hạnh.

246. Vô thường và dao động,

Là lòng tin của ông,

Sự thấy là như vậy,

Là sự thấy của ta,

Có khi ông thương mến,

Rồi ông lại không ưa,

Vì sao bậc ẩn sĩ,

Chịu héo mòn ở đây?

247. Cơm nấu cho ẩn sĩ,

Ít ít từng gia đình,

Ta sẽ đi khất thực,

Ống chân ta còn mạnh.

(CLXXX) Upàli (Thera. 31)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài được sanh trong gia đình một người cạo tóc tên là Upàli. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài xuất gia, theo gương của Anuruddha và năm vị con cháu hoàng tộc, khi đức Phật ở tại rừng Anupiyà. Khi ngài nhận một đề tài để thiền quán, ngài yêu cầu đức Phật đừng đưa ngài đi sống ra ngoài khu rừng. Đức Phật dạy: 'Nếu Thầy sống trong rừng, Thầy chỉ phát triển được một vấn đề, nhưng nếu Thầy sống với Ta, Thầy sẽ trở thành thuần thục cả về kinh học và thiền quán'. Ngài vâng theo lời bậc Đạo Sư khuyên tu thiền quán và sau một thời gian chứng quả A-la-hán.

Tuy vậy, bậc Đạo Sư dạy cho ngài cả Luật tạng. Về sau, khi Upàli được Thế Tôn khen vì Upàli đã phán quyết trong ba trường hợp về Ajjuka, về Tỷ-kheo Kurukacchaka và Kumàra-Kacapa, ngài được xem là vị hiểu biết Luật tạng.

Trong một ngày trai giới, khi ngài đang đọc giới bổn Pàtimokkha, ngài giáo giới các Tỷ-kheo như sau:

248. Vì lòng tin ra đi,

Mới xuất gia, tân học,

Hãy sống với bạn lành,

Mạng thanh tịnh, không nhác.

249. Vì lòng tin, ra đi,

Mới xuất gia, tân học,

Tỷ-kheo trú giữa chúng,

Sáng suốt, học Luật tạng.

250. Vì lòng tin, ra đi,

Mới xuất gia, tân học,

Khéo biết việc nên làm,

Và việc không nên làm,

Hãy để vị ấy sống,

Không để cao tôn xưng.

(CLXXXI) Uttarapàla (Thera. 31)

Sanh trong thời đức Phật hiện tại, ở Sàvatthi, trong một gia đình Bà-la-môn, ngài được đặt tên là Uttarapàla. Ngài thấy Thế Tôn thực hiện thần

thông song hành, khởi lòng tin, xuất gia và chăm lo tu học. Một hôm, do nhớ nghĩ chuyện này chuyện khác, dục vọng tấn công ngài, và sau một thời chiến đấu tư tưởng mãnh liệt, ngài chận đứng các phiền não, và triển khai thiền quán, ngài chứng được quả A-la- hán.

Suy tư đến chiến thắng, ngài rống lên tiếng rống con sư tử:

251. Ta thật là hiền thiện,

Suy tư mục đích tốt,

Bỏ năm dục trưởng dưỡng,

Là thế giới si mê.

252. Sanh trong giới vức ma,

Bị tên mạnh xung kích,

Nhưng ta giải thoát được,

Cạm bẫy của Ma vương.

253. Mọi dục, ta đoạn tận,

Mọi sanh hữu, hủy hoại,

Đường sanh tử chấm dứt,

Nay không còn tái sanh.

(CLXXXII) Abhibhùta (Thera. 31)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Vetthapura, đặt tên là Abhibhùta, và khi phụ thân mất, ngài thừa hưởng tài sản đất đai. Khi đức Phật đến tại thành phố, trong dịp Thế Tôn du hành, Abhibhùta đến nghe Thế Tôn thuyết pháp, và mai sáng mời Thế Tôn đến nhà. Thế Tôn cảm ơn và dạy cho ngài Chánh pháp với nhiều chi tiết. Ngài khởi lòng tin, từ bỏ gia sản, xuất gia và chứng quả A-la-hán.

Trong khi thọ hưởng vị ngọt giải thoát, các bà con, thân tín, quen biết đến than van với ngài và ngài đã từ bỏ họ, không để lại một vị lãnh đạo. Và ngài thuyết pháp cho họ nói lên lý do xuất gia của ngài:

254. Hãy nghe mọi bà con,

Những ai đã đến đây,

Ta thuyết pháp cho ông,

Tái sanh là đau khổ.

255. Hãy tinh cần, ra đi,

Chú tâm lời Phật dạy,

Đánh bại quân lực ma,

Như voi, nhà cỏ lau.

256. Ai trong Pháp Luật này,

Sẽ sống không phóng dật,

Từ bỏ dòng tái sanh,

Sẽ chấm dứt khổ đau.

(CLXXXIII) Gotama (Thera. 32)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong dòng họ Thích-ca và chỉ được biết tên là Gotama, ngài khởi lòng tin khi đức Phật thăm viếng bà con, xuất gia, tu học thiền quán và chứng được sáu thắng trí.

Khi ngài đang hưởng lạc giải thoát, bà con ngài hỏi ngài vì sao lại từ bỏ bà con đi xuất gia, ngài liền giải thích những khổ đau, ngài gặp khi phải sanh tử liên tục và hạnh phúc Niết-bàn ngài đã chứng được . Ngài nói:

257. Ta tái sanh địa ngục,

Liên tục đến ngạ quỷ,

Ta sống trải nhiều ngày,

Trong đau khổ bàng sanh.

258. Và sống vui làm Người,

Thỉnh thoảng sanh cõi Trời,

Trú Giới sắc, Vô sắc,

Phi tưởng, Phi phi tưởng.

259. Ta khéo biết sanh hữu,

Không cốt tủy, duyên thành,

Dao động thường biến chuyển,

Tác thành tự ngã ta,

Ta đạt được tịnh tịch,

Chánh niệm tâm an trú.

(CLXXXIV) Harita (Thera. 32)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Sàvatthi, trong một gia đình Bà-la-môn. Vì tự kiêu sanh trong giai cấp cao, ngài quen gọi các người khác là hạ sanh. Khi khởi lòng tin xuất gia, vì thói quen, ngài vẫn giữ tật xấu ấy. Nhưng một ngày kia, sau khi nghe bậc Đạo Sư thuyết giảng, ngài ôn

lại tâm tư của mình và ngài thấy lo ngại vì lòng tự kiêu của mình. Đoạn tận kiêu mạn ấy, ngài phát triển thiền quán và chứng quả A-la-hán. Sau đó sống trong an lạc giải thoát, ngài chứng minh chánh trí của mình trong những bài kệ giảng dạy các Tỷ-kheo:

260. Với ai, những công việc,

Cần phải làm từ trước,

Về sau, vị ấy mới

Có ý định muốn làm.

Vị ấy, tự phá hoại,

Căn cứ địa an lạc,

Về sau chịu khổ đau

Trong nung nấu hối tiếc.

261. Hãy nói điều có làm,

Không nói điều không làm,

Bậc Hiền trí rõ biết,

Người chỉ nói, không làm.

262. Niết-bàn khéo an lạc,

Bậc Chánh giác thuyết giảng,

Không sầu muộn, ly tham,

Thật sự, là an ổn,

Tại đấy, nỗi đau khổ,

Được đoạn diệt hoàn toàn.

(CLXXXV) Vimala (Thera. 32)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài được sanh ở Ba-la-nại trong một gia đình Bà-la-môn. Ngài xuất gia dưới sự hướng dẫn của Trưởng lão Amitta, và nhờ sự hướng dẫn này, ngài phát triển thiền quán và chứng quả A-la-hán. Rồi ngài giảng dạy cho một Tỷ-kheo là bạn của ngài như sau:

263. Hãy tránh xa bạn ác,

Giao thiệp bậc thượng nhân,

Vâng theo lời khuyến giáo,

Hướng đến lạc bất động.

264. Như leo trên ván nhỏ,

Giữa biển lớn bị chìm,

(Xem kệ 147 - 148)

265. Cũng vậy đến kẻ nhác,

Người hạnh tốt cũng chìm,

Do vậy, hãy bỏ nó,

Kẻ làm biếng, làm nhác.

266. Hãy sống gần bậc Thánh,

Bậc viễn ly tinh cần,

Thiền định, thường tinh tấn,

Bậc Hiền trí sáng suốt.

Chương IV: Phẩm Bốn Kệ

CHƯƠNG IV

PHẨM BỐN KỆ

(CLXXXVI) Nàgasamàla (Thera. 33)

Sanh trong thời đức Phật hiện tại, trong gia đình hoàng tộc Thích-ca, ngài quán sát tánh vô thường của sự vật và triển khai thiền quán, ngài chứng quả A-la-hán. Ngài chứng minh chánh trí của ngài dựa trên kinh nghiệm riêng của ngài trong những bài kệ này:

267. Trang điểm, mặc áo đẹp,

Đeo vòng hoa, thơm nức,

Mùi thơm gỗ chiên đàn,

Giữa đám đông, đường lớn,

Một vũ nữ đang múa,

Múa lượn theo nhạc khí.

268. Ta vào thành, khất thực,

Đi ngang, ta thấy nàng

Trang điểm, mặc áo đẹp,

Gieo bẫy mồi thần chết.

269. Rồi ta tự tác ý,

Như lý khởi tư duy,

Các hiểm nguy hiển lộ,

Nhàm chán, ta an trú.

270. Và tâm ta giải thoát,

Thấy pháp nhĩ là vậy,

Ba minh chứng đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

(CLXXXVII) Bhagu (Thera. 33)

Sanh trong thời đức Phật hiện tại, trong một gia đình dòng họ Sakya (Thích Ca), ngài xuất gia với Anuruddha và Kimbila, và sống gần làng Bàlakalona. Một ngày kia, khi ngài từ tinh xá ra ngoài để đối trị bịnh buồn ngủ, ngài té khi ngài bước lên đường kinh hành. Xem đấy để tự khích lệ, ngài tự chế ngự và phát triển thiền quán, ngài chứng quả A-la-hán. Từ đấy, sống thọ hưởng an lạc giải thoát Niết-bàn. Thế Tôn đến, tán thán cô độc của ngài và hỏi: 'Này Tỷ-kheo, sao cho đến nay, Thầy vẫn còn tinh tấn?'. Ngài trả lời, với những bài kệ như sau:

271. Bị buồn ngủ chi phối,

Ta ra khỏi tinh xá,

Lại lên đường kinh hành,

Tại đấy té xuống đất.

272. Xoa bóp cả chân tay,

Lại lên đường kinh hành,

Qua lại đường kinh hành,

Nội tâm ta định tỉnh.

Rồi ta tự tác ý,

Như lý khởi tư duy,

Các hiểm nguy hiển lộ,

Nhàm chán ta an trú.

273. Và tâm ta giải thoát

Thấy pháp nhĩ là vậy,

Ba minh chứng đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

(CLXXXVIII) Sabhiya (Thera. 33)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong gia đình con gái một hoàng tộc, người con gái này được cha mẹ giao cho một vị du sĩ hướng dẫn để nàng có thể học giáo lý và nếp sống tu hành. Sabhiya khi lớn lên cũng trở thành một du sĩ, học hỏi nhiều kinh kệ tụng, trở thành một nhà lý luận sắc bén, không ai sánh nổi. Dựng am bên cửa thành, ngài dạy học cho con cháu các hoàng tộc, ngài nghĩ ra hai mươi câu hỏi để ngài hỏi các vị tu sĩ và

Bà-la-môn. Trong khi Sabhiyasutta, có ghi là một Bà-la-môn, từ cõi Tịnh cư thiên, đã nghĩ ra các câu hỏi ấy. Thế Tôn khi đi đến Vương Xá, tinh xá Trúc Lâm, đã trả lời các câu hỏi và Sabhiya khởi lòng tin, xuất gia và chứng quả A-la-hán.

Khi ngài khuyên dạy các Tỷ-kheo đã theo phe Devadatta, ngài nói lên những bài kệ như sau:

274. Người khác không rõ biết,

Ta ở đây một thời,

Tại đây, bậc có trí,

Biết vậy sống tịnh chỉ.

275. Khi họ không rõ biết,

Họ làm như bất tử;

Khi họ rõ biết pháp,

Giữa bệnh, họ không bệnh.

276. Ai sở hành phóng đãng,

Cấm giới bị uế nhiễm,

Phạm hạnh đáng nghi ngờ,

Vị ấy chứng quả lớn,

277. Sống giữa đồng Phạm hạnh,

Không được trọng, tôn kính,

Vị ấy xa Diệu pháp,

Như trời xa đất liền.

(CLXXXIX) Nandaka (Thera. 33)

Trong thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Sàvatthi, trong một gia đình có gia tộc, và được gọi là Nandaka. Ngài xuất gia, sau khi nghe Thế Tôn thuyết pháp, và phát triển thiền quán, ngài chứng quả A-la-hán. Sau đó khi đang sống trong an lạc giải thoát, ngài được bậc Đạo Sư dạy thuyết pháp cho các Tỷ- kheo-ni và khiến cho năm trăm vị chứng quả A-la-hán. Đức Phật ấn chứng cho ngài là vị khuyến giáo Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni đệ nhất.

Rồi một ngày kia, khi đi khất thực ở Sàvatthi, một nữ nhân trước kia lập gia đình với ngài, thấy ngài và cười lớn tiếng với một tâm bất chánh. Vị Trưởng lão thấy hành động của nàng liền dạy cho nàng về thân thể bất tịnh, với những bài kệ sau:

278. Gớm thay, vật hôi thối!

Đầy sắc mùi hôi tanh,

Vật sở hữu của ma,

chảy nhiều dòng nước,

Thân này có chín dòng,

Luôn luôn được tuôn chảy.

279. Chớ khinh miệt cổ nhân!

Chớ xúc phạm Như Lai,

Họ không tham thiên giới

, Còn nói gì cõi người.

280. Kẻ ngu, thiếu trí tuệ,

Tà ý, si bao phủ,

Kẻ ấy đầy tham đắm,

Bị ma quăng dây trói.

281. Những ai đã thoát ly,

Tham, sân và vô minh,

Đây họ không tham đắm,

Dây cắt, không trói buộc.

(CXC) Jambuka (Thera. 34)

Trong thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình rất nghèo. Như trong đời trước, ngài dùng phân làm đồ ăn, và rời bỏ gia đình, làm vị tu khổ hạnh. Thực hành nhiều khổ hạnh, ăn từng hạt đậu một, được chấm trên đầu ngọn rơm. Ngài đã năm lăm tuổi khi đức Phật thấy ngài căn cơ thuần thục, như ngọn đèn đặt trong cài ghè, đi đến ngài, thuyết pháp và hóa độ cho ngài. Rồi Thế Tôn gọi: 'Hãy đến, này Tỷ-kheo' và cho ngài xuất gia. Rồi Jambuka phát triển thiền quán và Thế Tôn ấn chứng ngài chứng quả A-la-hán. Đây chỉ là sơ lược, trong đoạn sớ giải các câu kệ của Dhammapàda, câu chuyện được giải thích rộng rãi từ nơi câu; 'Ăn từng hạt đậu một, với ngọn rơm chấm đậu. Khi đến giờ mệnh chung, ngài nói lên rằng: dầu một lần sống theo tà hạnh, nhưng nếu dựa vào đức Phật tối thượng, ngài cũng có thể chứng quả như các đệ tử khác. Ngài nói lên những bài kệ:

282. Trải năm mươi lăm năm,

Thân đầy những bụi bặm,

Ăn cơm tháng một lần,

Tóc râu ta nhổ sạch.

283. Ta đứng chỉ một chân,

Ta không dùng giường nằm,

Ta ăn phân phơi khô,

Ta không nhận lời mời.

284. Sở hành ta nhiều vậy,

Dẫn ta đến ác thú,

Bị nước lớn cuốn trôi,

Cho đến khi quy Phật.

285. Hãy nhìn Phật ta quy

Hãy nhìn Pháp, pháp nhĩ

Ba minh ta đạt được

Lời Phật dạy làm xong

(CXCI) Senaka (Thera. 34)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình, con trai người chị của Trưởng lão Kassapa ở Uruvela, và được đặt tên là Senaka. Khi học về văn hóa Vệ-đà Bà-la-môn, ngài ở với gia đình. Trong thời ấy dân chúng tổ chức hàng năm vào tháng Thaggumà (tháng ba) một lễ quán đảnh một bến nước, lễ ấy được gọi là Gayà melà (hay ngày trai giới Gayà).

Thế Tôn vì lòng thương tưởng đến những người có thể giáo hóa, ở lại gần bờ sông. Và khi quần chúng tụ họp lại, Senaka cũng đến, nghe bậc Đạo Sư thuyết giảng được cảm hóa xuất gia và không bao lâu chứng quả A-la-hán. Sau đó, suy tuởng đến sự thắng trận của mình, ngài cảm thấy hân hoan, và ứng khẩu nói lên những bài kệ này

286. Thật tốt lành cho ta,

Khi ở thành Gayà,

Trong tháng lễ mùa xuân,

Tháng tên Phagguna,

Ta thấy bậc Chánh Giác,

Thuyết Chánh pháp tối thượng.

287. Bậc có hào quang lớn,

Là Đạo Sư hội chúng,

Đạt được vị tối thắng,

Bậc lãnh đạo nhiếp chúng,

Chiến thắng giới Trời, Người,

Bậc thấy khó cân lường.

288. Đại long tượng, đại hùng,

Đại quang minh, vô lậu,

Mọi lậu hoặc đoạn tận,

Đạo Sư, không sợ hãi.

289. Lâu nay ta uế nhiễm,

Bị tà kiến trói buộc,

Nay chính Thế Tôn ấy,

Giải thoát Senaka,

Thoát khỏi mọi buộc ràng,

Được tự tại , giải thoát.

(CXCII) Sambhùta (Thera. 34)

Trong thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình có giai cấp, và sau khi bậc Đạo Sư tịch diệt, ngài được Ananda giáo hóa, xuất gia và chứng quả A-la-hán. Ngài sống trong an lạc giải thoát, cho đến khi một trăm năm sau khi đức Phật nhập diệt, các Tỷ-kheo Vajjì đề xướng mười tà pháp bị Trưởng lão Niyasa và các Tỷ-kheo Kàlanndaka chống lại và một kỳ kiết tập được tổ chức với bảy trăm vị A-la-hán. Ngài Sambhùta, bị xúc động bởi hành động xuyên tạc Pháp và Luật, nói lên những bài kệ này và tuyên bố chánh trí của ngài:

290. Ai khi phải từ từ

Lại lội qua gấp gấp,

Ai khi phải lội gấp,

Lại từ từ lội qua,

Kẻ ngu thiếu chánh lý,

Đi đến cảnh khổ đau.

291. Lợi ích bị tổn giảm,

Như trăng vào thời đen,

Gặp phải sự ô nhục,

Chống đối các bạn bè.

292. Ai khi phải từ từ,

Lội qua rất từ từ,

Ai khi phải lội gấp,

Lội qua thật gấp gáp,

Kẻ trí có chánh lý,

Đi đến cảnh an lạc.

293. Lợi ích được viên mãn,

Như trăng vào thời sáng,

Được danh tiếng vinh dự,

Không chống đối bạn bè.

(CXCIII) Ràhula (Thera. 35)

Ngài là con của đức Phật và công chúa Yasodhàra, và được nuôi dưỡng với các hoàng tử khác. Trường hợp ngài xuất gia đã được ghi trong tập Khandhaka. Nhờ những lời dạy trong nhiều bài kinh, trí tuệ ngài thuần thục và phát triển thiền quán, ngài chứng quả A-la-hán. Suy tư đến sự thắng trận của mình, ngài nói lên chánh trí:

294. Nhờ ta được đầy đủ,

Hai đức tánh tốt đẹp,

Được bạn có trí gọi,

'Ra-hu-la may mắn'

Ta là con đức Phật,

Ta lại được Pháp nhãn.

295. Các lậu hoặc ta đoạn,

Không còn có tái sanh,

Ta là bậc La-hán,

Đáng được sự cúng dường.

Ba minh ta đạt được,

Thấy đuợc giới bất tử.

296. Bị dục làm mù quáng,

Bị lưới tà bao trùm,

Khát ái làm màn che,

Bao trùm che phủ kín.

Do phóng dật trói buộc,

Như cá mắc mắt lưới.

297. Ta vượt qua dục ấy,

Cắt đứt ma trói buộc,

Nhổ lên gốc khát ái,

Ta mát lạnh tịch tịnh.

(CXCIV) Candana (Thera. 35)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài tái sanh trong một gia đình giàu có và đặt tên là Candana, ngài sống một đời sống gia đình cho đến khi ngài được nghe bậc Đạo Sư thuyết pháp. Và chứng quả Dự Lưu. Khi ngài sanh được một người con, ngài xuất gia, chọn lựa một đề tài thiền quán và sống ở trong rừng. Đi đến Sàvatthi để yết kiến bậc Đạo Sư, ngài ở trong một bãi tha ma, vợ ngài nghe tin ngài đến, liền trang điểm, đem con theo, nghĩ rằng: 'Với nhan sắc nàng có thể khiến ngài từ bỏ xuất gia'. Ngài thấy nàng từ xa đi đến nghĩ cách để thoát khỏi bị nàng cám dỗ, phát triển thiền quán và chứng được sáu thắng trí. Ngài thuyết giảng cho nàng, khiến nàng qui y và thọ các giới. Rồi ngài trở lui ở chỗ cũ của ngài. Khi các Tỷ-kheo bạn hỏi ngài: 'Các căn của bạn chói sáng, bạn đã chứng sự thực gì?'. Ngài nói lên quả chứng của mình, và với những bài kệ này, chứng minh chánh trí của mình.

298. Với vàng che phủ kín,

Chúng nữ tỳ vây quanh,

Mang theo đứa con thơ,

Người vợ đến với ta.

299. Thấy mẹ của con ta,

Từ xa đang đi đến,

Khéo trang điểm đẹp đẽ,

Như ma gieo bẫy mồi.

300. Rồi ta tự tác ý,

Như lý khởi tư duy,

Các hiểm nguy hiển lộ,

Nhàm chán, ta an trú.

301. Và tâm ta giải thoát,

Thấy pháp nhĩ là vậy,

Ba minh chứng đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

(CXCV) Dhammika (Thera. 35)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Kosala, tên là Dhammika. Khi Jetavana (Kỳ Viên) được dâng cúng, ngài khởi lòng tin, và xuất gia. Sống tại một tinh xá ở làng, ngài cảm thấy bất mãn và khó chịu đối với các công việc các Tỷ-kheo đến tinh xá. Do vậy các Tỷ-kheo đều bỏ đi và ngài làm chủ một mình một ngôi tinh xá. Một cư sĩ báo cáo sự việc lên bậc Đạo Su, bậc Đạo Sư cho gọi ngài lên để giải thích.¹ Theo lời các Tỷ-kheo yêu cầu, ngài nói lên những bài kệ² như sau:

302. Pháp che chở hộ trì,

Người hành trì Chánh pháp,

Pháp đem lại an lạc,

Cho người khéo hành pháp,

Đây là những lợi ích,

Khi pháp khéo hành trì,

Người hành trì Chánh pháp,

Không đi xuống ác thú.

303. Cả hai pháp, phi pháp,

Kết quả không giống nhau;

Phi pháp, dẫn địa ngục,

Pháp đưa đến cõi lành.

304. Do vậy, đối Chánh pháp,

Khởi ý muốn hành trì,

Tâm tư sanh hoan hỷ,

Khéo thiện lai như vậy.

Vững trú trên Chánh pháp,

Đệ tử bậc Thiện Thệ,

Sáng suốt tiến bước lên,

Quy y bậc tối thượng.

———

¹ Ba bài kệ đầu

² Bài kệ này có nhiều sai khác về thể văn, so sánh với các bài kệ khác, nên có chỗ không rõ nghĩa và có thể được thêm vào về đầu

305. Phá vỡ cội ung nhọt,

Nhổ lên lưới ái triền,

Luân hồi được đoạn tận,

Không còn có sanh y,

Như trăng vào ngày rằm,

Trong đêm thanh trong sáng.

Khi Thế Tôn dạy ba bài kệ trên, Dhammika trên chỗ ngồi phát triển thiền quán và chứng quả A-la-hán. Để nói lên quả chứng của mình cho bậc Đạo Sư rõ, ngài nói lên bài kệ cuối cùng để nói lên chánh trí của ngài.

(CXCVI) Sabbaka (Thera. 35)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Sàvatthi trong một gia đình Bà-la-môn, ngài nghe Thế Tôn thuyết pháp, khởi lòng tin và xuất gia. Lựa chọn một đề tài để thiền quán, ngài đi đến tinh xá Lonagiri, trên bờ sông Ajakaranì và tại đấy, sau một thời gian chứng quả A-la-hán. Đi đến Sàvatthi để yết kiến bậc Đạo Sư, ngài ở lại một thời gian và được bà con đón tiếp. Sau khi khuyên các bà con quy y và giữ giới, ngài muốn trở về chỗ cũ. Các bà con yêu cầu ngài ở lại để được bà con cúng dường, nhưng ngài nói cho họ rõ vì sao ngài đến đây, và sự ưa thích đời sống độc cư. Ngài nói lên bài kệ tán thán trú xứ của ngài:

306. Khi ta thấy con cò,

Trương đôi cánh trắng tinh,

Sợ hãi đám mây đen,

Tìm chỗ kín ẩn nấp;

Khi ấy chính con sông,

Ajakaranì,

Đem hoan hỷ cho ta.

307. Khi ta thấy con cò,

Trương đôi cánh trắng sạch,

Sợ hãi đám mây đen,

Tìm hang để ẩn nấp,

Nhưng tìm không có thấy.

Khi ấy chính con sông,

Ajakaranì,

Đem hoan hỷ cho ta.

308. Ai lại không thích thú,

Khi thấy ở tại đây,

Trên cả hai dãy bờ,

Có hàng cây Jambu, ¹

Làm chói sáng bờ sông

, Sau lưng cái hang lớn.

309. Hãy nghe những con nhái,

Khéo thoát những đàn rắn,

Kêu lên niềm hoan hỷ,

Với tiếng kêu nhẹ nhàng:

Nay không phải là thời,

Buông thả với suối rừng,

Thật an ổn con sông

Ajakaranì,

Thoải mái và yên lành,

Thật an vui thích thú!

Rồi các bà con thuận để ngài đi. Vì ngài thích sống nhàn tịnh, đây trở thành lời tuyên bố chánh trí của ngài.

(CXVII) Mudita (Thera 36)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình thường dân và được đặt tên là Mudita. Khi ngài đến tuổi trưởng thành , dòng họ ngài vì một vài nguyên nhân, bị vua chống đối Mudita, quá sợ vua nên bỏ chạy, đi vào rừng và sống gần trú xứ của một Trưởng lão đã chứng quả A-la-hán. Vị này thấy ngài quá sợ hãi, bảo ngài chớ có sợ. Ngài hỏi cần phải bao nhiêu thời gian mới khỏi tai nạn, vị A-la-hán nói cần phải bảy hay tám tháng, ngài nói ngài không thể đợi lâu như thế nên xin xuất gia. Vị Trưởng lão cho phép ngài được xuất gia. Ngài xuất gia, học đạo, khởi lòng tin, không còn sợ hãi nữa, và tu tập thiền quán. Chưa chứng được quả A-la-hán, ngài nguyện không rời khỏi tinh xá cho đến khi chứng quả và cuối cùng ngài đã thành công. Sau đó, ngài sống trong an lạc giải thoát, các Tỷ-kheo đồng

———

¹Cây jambu luôn luôn xanh, cành nhiều quả, cành lá sum suê

Phạm hạnh hỏi ngài làm sao ngài thành đạt được chí nguyện, ngài nói lên kinh nghiệm của ngài trong những bài kệ như sau:

310. Để cứu mạng sống ta,

Ta xuất gia tu hành,

Ta được thọ đại giới,

Nhờ vậy được lòng tin,

Ta kiên trì tinh tấn,

Hăng hái ta tiến bước.

311. Dầu thân này hủy hoại,

Từng miếng thịt tiêu mòn,

Đầu khớp xương hai gối,

Ống chân làm ta ngã.

312. Ta sẽ không ăn uống,

Không ra ngoài tinh xá,

Ta sẽ không nằm xuống,

Không nằm một bên hông,

Nếu mũi tên tham ái,

Chưa được rút nhổ lên.

313. Hạnh ta sống như vậy,;

Hãy nhìn ta tinh cần,

Ba minh ta đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

Chương V: Phẩm Năm Kệ

CHƯƠNG V

PHẨM NĂM KỆ

(CXCVIII) Ràjadatta (Thera. 37)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình của những người lữ hành, cha mẹ gọi ngài là Ràjadatta (Vua ban cho), vì rằng sinh được ngài là nhờ cha mẹ cầu nguyện Vesavana, một vị thiên thần hư không. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài một lần dẫn năm trăm cỗ xe hàng hóa đến Ràjagaha (Vương Xá); tại đấy ngài tiêu tất cả tiền, tiêu một ngàn đồng cho một kỹ nữ đẹp, đến nỗi ngài hết cả tiền, không có đủ ăn, phải đi lang thang trong đói khổ. Rồi ngài đến tinh xá Trúc Lâm (Veluvana) với các cư sĩ khác, tại đấy bậc Đạo Sư đang thuyết pháp với một thính chúng rất lớn. Rồi Rajadatta, ngồi ở phía ngoài thính chúng nghe, khởi lòng tin và xuất gia. Thực hành hạnh đầu đà, ngài sống trong một nghĩa địa.

Rồi một nhà lữ hành khác cũng tiêu hết một ngàn đồng cho người kỳ nữ, nhưng trên tay người này có một chiếc nhẫn rất có giá trị và người kỹ nữ thèm muốn lấy chiếc nhẫn. Nàng cho người đánh cắp. Nhưng người hầu hạ của người lữ hành tin cho cảnh sát biết, đến lục soát nhà nàng giết nàng và quăng thân nàng trong nghĩa địa.

Trưỏng lão Rajadatta, đang đi tìm một đối tượng để quán tưởng, thấy được thi hài của người kỹ nữ. Ngài tập trung tư tưởng, nhưng các phần thi hài nàng chưa bị chó hay chó rừng ăn, làm ngài dao động và chi phối ngài. Ngài lấy làm ảo não buồn phiền, lánh xa đi một lúc rồi lại bắt đầu tự mình khích lệ, tu thiền, phát triển thiền quán và chứng quả A-la-hán.

Rồi suy tư trên thành công của mình, cảm thấy hoan hỷ phấn khởi, ngài nói:

314. Một Tỷ-kheo đi đến

Tại một bãi tha ma,

Thấy thân một đàn bà,

Bị quăng tại chỗ ấy,

Vất bỏ trong nghĩa địa,

Làm mồi cho sâu ăn.

315. Có kẻ sinh nhàm chán,

Thấy thân chết khốn nạn,

Trong ta, dục tham hiện,

Như mù, ta bị trói.

316. Mau hơn cơm sôi trào,

Chỗ ấy, ta đi thoát,

Chánh niệm, ta tỉnh giác,

Ta đến, ngồi một bên.

317. Rồi ta tự ý tác,

Như lý khởi tư duy,

Các hiểm nguy hiển lộ,

Nhàm chán ta an trú.

318. Và tâm ta giải thoát,

Thấy Pháp nhĩ là vậy,

Ba minh chứng đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

(CXCIX) Subhùta (Thera. 37)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình thường dân ở Magadha, tên là Subhùta, ngài không thể sống trong gia đình, nên bỏ nhà làm nguời du sĩ. Không thấy trong bộ phái của mình cái gì là chân lý và thấy Upatissa, Kolita,¹ Sela sống hạnh phúc hoan hỷ sau khi tu hành, ngài khởi lòng tin giáo lý đức Phật và xin xuất gia. Sau khi lấy được cảm tình các vị giáo thọ sư và truyền pháp sự, ngài vào nhập thất với một đề tài thiền quán. Nhờ phát triển thiền quán, ngài chứng quả A-la-hán.

Rồi ngài tuyên bố chánh trí của ngài bằng cách ôn lại sự đau khổ khi

———

¹ Upatissa là Sāriputta, Kolita là Mogallāna

tu hành và sự hoan hỷ khi ngài được tu thiền, ngài nói lên bài kệ:

319. Đặt mình vào tại chỗ,

Không được cho thích đáng,

Một người muốn làm việc,

Nhưng không được thành tựu

Như vậy công việc ấy,

Được xem bị thất bại.

320. Nếu từ bỏ phần thắng,

Gốc khổ được rút lên,

Nó giống kẻ đánh bạc,

Vận rủi quăng con bài,

Nếu nó quăng tất cả,

Nó chẳng khác người mù,

Không nhìn thấy con đường,

Bằng phẳng, không bằng phẳng.

321. Hãy nói điều có làm,

Không nói điều không làm,

Bậc Hiền trí rõ biết,

Người chỉ nói không làm.

322. Như bông hoa tươi đẹp,

Có sắc nhưng không hương,

Cũng vậy lời khéo nói,

Có làm, có kết quả.

323. Như bông hoa tươi đẹp,

Có sắc lại không hương,

Cũng vậy lời khéo nói

Không làm không kết quả.

(CC) Girimànanda (Thera. 38)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài được sanh ở Ràjagaha (Vương Xá) con trai của vị cố vấn nghi lễ cho vua Bimbisàra (Tần-bà-sa-la). Ngài thấy uy lực và uy nghi của đức Phật khi đức Phật dự hội ở Ràjagaha, và xin xuất gia. Trong thời kỳ học tập, ngài sống trong một thời gian tại một ngôi làng rồi trở lui lại thành phố để đảnh lễ Đức Phật. Vua Bimbisàra nghe tin ngài

tới, đến yết kiến ngài và nói ngài hãy ở lại đây, vua xin lo liệu tất cả. Vì vua nhiều việc nên quên đi lời hứa, và ngài phải sống giữa trời. Và thần mưa không mưa sợ làm ngài ướt. Rồi vua Bimbisàra, thấy trời hạn hán nên xây dựng một am thất cho ngài. Và ngài sống trong am thất ấy cố gắng tu hành tinh tấn, quyết tâm nỗ lực, tu tập thiền định, thiền quán, chứng được quả A-la-hán. Rồi hoan hỷ với sự kiện này, ngài nói lên lời chánh trí của ngài trong khi trời bắt đầu đổ mưa.

324. Trời mưa như bài ca,

Khéo hát với nhạc điệu,

Ta ngồi trong am thất,

An lạc, được che chở,

Tại đấy ta an trú,

Thoải mái và an tịnh,

Thần mưa, nếu ngươi muốn,

Hãy mưa, hãy mưa đi.

325. Trời mưa như bài ca

Khéo hát với nhạc điệu,

Ta ngồi trong am thất,

An lạc, được che chở.

Tại đấy ta an trú,

Tâm tư thật tịnh chỉ,

Thần mưa, nếu ngươi muốn,

Hãy mưa, hãy mưa đi.

326. Trời mưa như bài ca,

Khéo hát với nhạc điệu,

Ta ngồi trong am thất,

An lạc, đuợc che chở.

Tại đấy ta an trú,

Tâm tư, ly tham ái,

Thần mưa nếu ngươi muốn,

Hãy mưa, hãy mưa đi.

327. Trời mưa như bài ca,

Khéo hát với nhạc điệu,

Ta ngồi trong am thất,

An lạc được che chở.

Tại đấy ta an trú, Tâm tư ly sân hận,

Thần mưa nếu ngươi muốn,

Hãy mưa, hãy mưa đi.

328. Trời mưa như bài ca,

Khéo hát với nhạc điệu,

Ta ngồi trong am thất,

An lạc, được che chở.

Tại đấy ta an trú,

Tâm tư ly si mê,

Thần mưa nếu ngươi muốn,

Hãy mưa, hãy mưa đi.

(CCI) Sumana (Thera. 38)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình thường dân, ở Kosala, tên là Sumana, ngài lớn lên trong hoàn cảnh may mắn. Anh mẹ ngài trở thành vị A-la-hán, sống ở trong rừng, và khi Sumana đến tuổi trưởng thành, cậu ngài cho ngài xuất gia và trao cho ngài đề tài để thiền quán về phía giới hạnh. Cuối cùng, khi Bốn thiền và Năm thắng trí đã chứng được, vị Trưởng lão chỉ cho ngài phương pháp thiền quán, và nhờ vậy ngài chứng quả A-la-hán. Khi đi đến người cậu của ngài, ngài được hỏi về sự thành công và ngài nói lên chánh trí của ngài như sau:

329. Điều giáo thọ sư muốn,

Tôi biết trong chánh pháp,

Với tôi mong bất tử,

Điều phải làm, làm xong.

330. Pháp tôi đạt, tự chứng,

Không phải chỉ nghe suông,

Trí tôi được thanh tịnh,

Không còn có nghi ngờ,

Mong tôi đứng gần ngài,

Nói lên điều xác chứng.

331. Tôi biết các đời trước,

Thiên nhãn tôi thanh tịnh,

Mục đích tôi đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

332. Học tập, không phóng dật,

Khéo nghe lời ngài dạy,

Mọi lậu hoặc, tôi đoạn,

Nay không còn tái sanh.

333. Ngài giảng tôi thánh giới,

Từ mẫn ngài hộ trì.

Ngài dạy, không vô ích,

Tôi đệ tử học ngài.

(CCII) Vaddha (Thera. 38)

Sanh trong đời đức Phật hiện tại, tại thành Dhamkaccha trong một dòng họ thường dân, ngài được đặt tên là Vaddha. Khi lớn lên, mẹ ngài cảm thấy âu lo vì vấn đề tái sanh và chết, giao con lại cho bà con, rồi bà xuất gia giữa các Tỷ-kheo-ni. Sau bà trở thành một vị A-ha-hán. Con bà, cũng xuất gia dưới sự hướng dẫn của Veludanta, học lời dạy đức Phật, trở thành một pháp sư giỏi có tiếng. Một hôm, suy nghĩ đến trách nhiệm của mình, ngài nghĩ: 'Nay ta sẽ đến thăm mẹ ta một mình và không đắp y ngoài'. Rồi ngài đi đến trú xứ các Tỷ-kheo-ni. Mẹ ngài thấy ngài vậy, chỉ trích ngài sao đi đến trú xứ Tỷ-kheo-ni một mình và không đắp y ngoài. Ngài nhận thấy mình có lỗi, trở về tinh xá, ngồi trong phòng thiền định và chứng quả A-la-hán. Ngài nói lên chánh trí của ngài, nhờ lời chỉ trích của mẹ ngài:

334. Lành thay, bà mẹ ta,

Kích thích, khích lệ ta,

Nghe lời dạy của bà,

Được dạy bởi bà mẹ,

Ta tinh cần, tinh tấn,

Chứng Bồ-đề vô thượng.

335. Ta xứng được cúng dường,

Ba minh, thấy bất tử.

Ta chứng quả La-hán,

Xứng đáng được cúng dường,

Ba minh đã chứng đạt,

Thấy được quả bất tử,

Chiến thắng quân Ma vương,

Ta sống, không lậu hoặc.

336. Các lậu hoặc, nội, ngoại,

Trước đã có trong ta,

Tất cả bị nhổ sạch,

Không còn khởi tên nữa.

337. Bà chị tâm nhu thuận,

Nói lên ý nghĩa này,

Trong con và trong ta,

Cỏ rừng không còn nữa.

338. Khổ đã được chấm dứt,

Thân này thân cuối cùng,

Đường sanh tử đứt đoạn,

Nay không còn tái sanh.

(CCIII) Nadikassapa (Thera. 39)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Magadha (Ma-kiệt-đà), là anh của Kassapa. Ngài thiên hẳn đời sống xuất gia, không ưa thích đời sống gia đình, và ngài trở thành một ẩn sĩ. Với ba trăm đồ chúng, ngài sống một đời sống ẩn sĩ trên bờ sông Neranjarà (Ni-liên-thiền), và do vậy ngài được biết và được gọi là Kassapa ở bên sông (Nadi-Kassapa). Ngài được Thế Tôn giáo hóa cùng với hai anh em, như đã được ghi trong Luật tạng. Sau khi Thế Tôn thuyết kinh Lửa Bốc Cháy, ngài chứng quả A-la-hán. Sau đó, suy tư trên thiền chứng, ngài nói lên chánh trí của mình, bằng cách nhổ lên các sai lầm:

339. Thật lợi ích cho ta

Đức Phật đến tại đây,

Đến con sông tên gọi

Sông Nê-răn-ja-ra,

Ta nghe pháp ngài giảng

Đoạn tận các tà kiến

340. Ta hành lễ tế tự,

Đọc cao lời tế lễ,

Ta đốt lên lửa thiêng,

Đổ cúng dường vào lửa,

Nghĩ rằng ta thanh tịnh,

Ta thật mù, phàm phu.

341. Lang thang rừng tà kiến,

Bị giới cấm, mờ mắt,

Không tịnh, nghĩ thanh tịnh,

Mù lòa, ta không thấy

342. Ta đoạn tận tà kiến,

Mọi sanh hữu phá tan,

Ta đốt lên ngọn lửa,

Xứng đáng được cúng dường,

Ta cúi mình đảnh lễ,

Bậc Như Lai Điều Ngự.

343. Mọi si mê, ta đoạn,

Hữu ái được phá hủy,

Đường sanh tử đoạn tận,

Nay không còn tái sanh.

(CCIV) Gayà-Kassapa (Thera. 39)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình Bà-la-môn, câu chuyện ngài giống như câu chuyện của Nadì-Kassapa, chỉ khác ngài chỉ có hai trăm đệ tử và sống ở Gayà, ngài nói lên chánh trí bằng cách tán thán tẩy sạch các điều ác như sau:

344. Buổi sáng, trưa, buổi chiều,

Ba lần trong một ngày,

Ta xuống dòng Gà-yà,

Sông Ga-ya-phay-gu.

345. Các điều ác, ta làm

Trong các đời sống trước,

Nay đây ta rửa sạch,

Xưa ta tin là vậy.

346. Nghe lời nói khéo giảng,

Con đường đủ pháp nghĩa,

Với ý nghĩa chân thật,

Ta như lý quán sát.

347. Ta tắm sạch mọi ác,

Ta không uế, trong sạch.

Ta trong sạch thuần tịnh,

Thừa tự bậc trong sạch,

Ta chính là con trai,

Con chính tông đức Phật.

348. Lặn vào dòng Tám chánh,

Ta gột sạch mọi ác,

Ba minh ta đạt được,

Lời Phật dạy làm xong.

(CCV) Vakkali (Thera. 39)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở Sàvatthi, trong một dòng họ Bà-la-môn và được gọi tên Vakkali. Khi đến tuổi trưởng thành, và học xong ba tập Vệ-đà, trở thành thuần thục trong những thành tích Bà-la-môn, ngài thấy bậc Đạo Sư, ngài nhìn không chán thân hình tuyệt vời của đức Phật, và ngài đi theo bậc Đạo Sư. Khi ngài trở về nhà, ngài nghĩ nếu ở lại nhà, ngài sẽ không có dịp luôn luôn thấy được đức Phật. Do vậy, ngài xuất gia, và từ khi ăn uống và tắm rửa, ngài để toàn thì giờ để chiêm ngưỡng đức Phật. Bậc Đạo Sư, chờ đợi thiền quán của ngài được chín muồi, nên trong một thời gian dài, đức Phật không nói gì. Một hôm đức Phật hỏi: 'Này Vakkali, thân bất tịnh này mà Thầy thấy, đối với Thầy như thế nào? Ai thấy Pháp người ấy tức thấy Ta. Vì rằng thấy Pháp tức là thấy Ta, và thấy ta tức là thấy Pháp'. Nghe lời nói đức Phật, ngài không chiêm ngưỡng thân đức Phật nữa, nhưng ngài chưa bỏ đi xa được. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: 'Tỷ-kheo này, nếu không được xúc động mạnh, sẽ không thức tỉnh', nên vào cuối ngày an cư mùa mưa, đức Phật nói: 'Này Vakkali, hãy đi đi'. Nghe bậc Đạo Sư nói vậy, ngài tự nghĩ ngài phải đi, nhưng nghĩ rằng đời ngài có ý nghĩa gì, nếu không được gặp bậc Đạo Sư, nên ngài có ý định leo lên núi Linh Thứu để gieo mình xuống vực núi tự tử. Đức Phật biết được Vakkali có ý định như vậy, nên sợ ngài phá hoại những điều kiện chứng được thánh quả, nên hiện ra trước mặt ngài và đọc lên bài kệ:

Tỷ-kheo nhiều hân hoan,

Tịnh tín giáo pháp Phật,

Chứng cảnh giới tịch tịnh,

Các hạnh an tịnh lạc.

Đức Phật đưa tay và nói: 'Hãy đến, này Tỷ-kheo!' Vakkali rất lấy làm sung sướng được nghe lời Phật dạy, thấy được điều gì mình đang làm, đứng trên hư không suy tư đến lời Phật dạy, chứng quả A-la-hán với sự hiểu biết về nghĩa và về pháp. (Đây là những tài liệu được tập sớ của bộ Anguttara Nikàya và tập sớ của Dhammapaca ghi chép lại).

Theo những tài liệu khác, Vakkali chưa chứng quả A-la-hán, sau khi nghe lời dạy của bậc Đạo Sư, ngài ở trên núi Linh Thứu, phát triển thiền quán. Thế Tôn cho ngài một đề tài tu tập, nhưng vì quá đói và bị tê liệt nên ngài không chứng quả được. Biết vậy, Thế Tôn nói với ngài như sau:

349. Bị bệnh gió chi phối,

Thầy sống trong rừng sâu,

Chỗ khất thực hạn chế,

Thân gầy mòn ốm yếu,

Tỷ-kheo sẽ làm gì?

Với thân thể như vậy?

Vị Trưởng lão nói lên sự hân hoan thường xuyên của mình, nhờ được sự an lạc siêu nhân:

350. Thân con được tràn ngập,

Với hỷ lạc tỏa rộng,

Dầu có bị gầy ốm,

Con sẽ sống trong rừng.

351. Tu tập Bốn niệm xứ,

Năm căn và Năm lực,

Tu tập các Giác chi,

Con sẽ sống trong rừng.

352. Con thấy bạn đồng tu,

Sống hòa hiệp, dõng mãnh,

Luôn kiên trì tinh tấn,

Con sẽ sống trong rừng.

353. Tùy niệm Phật thiền định,

Bậc Tối thượng Điều Ngự,

Ngày đêm không biếng nhác,

Con sẽ sống trong rừng.

Khi nói vậy, ngài phát triển thiền quán và ngay khi ấy chứng quả A-la-hán.

(CCVI) Vigitasena (Thera. 39)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình huấn luyện voi ở nước Kosala, và được đặt tên là Vigitasena. Những người cậu bên ngoại, Sena và Upasena cả hai đã xuất gia và chứng quả A-la-hán. Vigitasena sau khi đã thuần thục nghề của mình, thấy thần thông song hành của bậc Đạo Sư khởi lòng tin, và theo bản năng tự nhiên, xin xuất gia dưới sự hướng dẫn của các người cậu. Nhờ các người cậu giảng dạy, ngài đạt đến thiền quán, nhưng tâm trí ngài thiên về lý luận chạy theo những vật bên ngoài, nên ngài giảng dạy cho tâm trí ngài như sau:

354. Ta sẽ chế ngự ngươi,

Như cửa khóa ngăn voi,

Ta sẽ không thúc ngươi,

Này tâm trong điều ác,

Ngươi chính là lưới dục,

Ngươi do thân sanh ra.

355. Chế ngự ngươi không đi,

Như voi, không cửa mở,

Này tâm, kẻ phù thủy,

Dầu ngươi cố gắng mãi,

Ngươi không còn lang thang,

Ưa thích làm điều ác.

356. Như người cầm câu móc,

Ngăn mãi voi chưa thuần,

Như người dùng sức mạnh,

Cải hóa kẻ không muốn,

Cũng vậy đối với ngươi,

Ta sẽ cải hóa ngươi.

357. Như bánh xe tuyệt hảo,

Khéo huấn luyện ngựa hay,

Cũng vậy ta điều ngươi,

Dựa lên trên Năm lực.

358. Ta sẽ cột chặt ngươi,

Với chánh niệm vững chắc,

Tự mình đã chế ngự,

Ta sẽ chế ngự ngươi,

Nhờ sức nặng tinh tấn,

Ngươi được ta áp lực,

Do vậy, hỡi này tâm,

Ngươi sẽ không xa ta.

(CCVII) Yasadatta (Thera. 40)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh trong dòng họ vua Malla, được đặt tên là Yasadatta, ngài được học ở Takkasilà. Sau khi đi du hành vói du sĩ Sabhiya, cả hai đến Sàvatthi, tại đây hỏi Thế Tôn một số câu hỏi. Yasadatta ngồi nghe những câu trả lời, ý muốn ưa chỉ trích: 'Ta sẽ nêu lên những khuyết điểm trong những câu trả lời của Sa-môn Gotama'. Thế Tôn hiểu tâm tư của Yasadatta, nên sau khi nói kinh Sabhiya, Thế Tôn giáo huấn Yasadatta như sau:

359. Với tâm, muốn chỉ trích,

Kẻ ngu nghe lời dạy

Của bậc đã thắng trận,

Người ấy, thái độ vậy,

Rất xa vời Chánh pháp,

Như đất xa bầu trời.

360. Với tâm muốn chỉ trích,

Kẻ ngu nghe lời dạy

Của bậc đã chiến thắng,

Người ấy thái độ vậy,

Tổn giảm xa Chánh pháp,

Như trăng nửa tháng đen.

361. Với tâm muốn chỉ trích,

Kẻ ngu nghe lời dạy

Của bậc đã chiến thắng,

Người ấy thái độ vậy,

Khô cạn trong diệu pháp,

Như cá mắc nước cạn.

362. Với tâm muốn chỉ trích,

Kẻ ngu nghe lời dạy

Của bậc đã chiến thắng,

Người ấy thái độ vậy,

Không lớn trong diệu pháp,

Như giống thối trong ruộng.

363. Ai tâm tư thỏa mãn,

Nghe bậc Thánh giảng dạy,

Từ bỏ mọi lậu hoặc,

Chứng ngộ không dao động,

Đạt tịch tịnh tối thượng,

Chứng Niết-bàn vô lậu.

(CCVIII) Sonakutikanna (Thera. 40)

Trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ở xứ Avanti, trong một gia đình rất giàu có, và được đặt tên là Sona. Vì đeo một bông tai đắt giá, ngài cũng được gọi là Koti hay Kutikanna (người có lỗ tai đắt giá). Lớn lên, ngài trở thành một điền chủ, và khi Trưởng lão Mahà Kaccàna ở gần bên nhà, ngài cung cấp các vật dụng nhu yếu, nghe Chánh pháp, cuối cùng cảm thấy dao động, xin xuất gia với Trưởng lão Kaccàna. Rủ thêm mười người một cách khó khăn, ngài xin phép vị Trưởng lão đi đến Sàvatthi để yết kiến Thế Tôn. Được phép ngủ đêm trong chái phòng đức Phật, và buổi sáng được mời tụng đọc, ngài được khen khi đọc mười sáu Athaka. Khi đọc đến câu: 'Thấy sự nguy hiểm của một đời thế tục', ngài phát triển thiền quán và chứng quả A-la-hán.

Khi ngài được đức Bổn Sư bằng lòng về ba vấn đề mà vị Trưởng lão Mahà Kaccàna giao cho ngài hỏi, ngài trở về chỗ cũ và thưa lại với bậc giáo thọ sư của mình (Sự kiện này được ghi chép đầy đủ trong tập Udàna và tập sớ Anguttara, nhưng ở đây lại nói ngài chứng quả A-la-hán khi còn học tập với vị giáo thọ sư của mình).

Rồi, trong khi sống, thọ hưởng an lạc giải thoát, ngài ôn lại sự thanh đạt của mình, và với tâm hoan hỷ, ngài nói lên những bài kệ như sau:

364. Ta thọ được đại giới,

Ta giải thoát vô lậu,

Thế Tôn, ta được thấy,

Ta sống chung tinh xá.

365. Thế Tôn, trải nhiều ngày

Sống ngay ở ngoài trời,

Đạo Sư khéo an trú,

Rồi mới vào tịnh xá.

366. Trải y Tăng-già-lê

Gotama nằm xuống,

Như sư tử hang đá,

Đoạn tận mọi sợ hãi.

367. Khéo lựa lời tốt lành,

Đệ tử bậc Chánh Giác,

Trước đức Phật tuyệt hảo,

Sona thuyết diệu pháp.

368. Liễu Tri Năm thủ uẩn,

Tu tập con đường Thánh

Đạt an tịnh tối thượng,

Chứng Niết-bàn vô lậu.

(CCIX) Kosiya (Thera. 41)

Trong thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Magadha và được đặt tên là Sona. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài hay đến nghe Trưởng lão Sàriputta thuyết pháp, tin tưởng ở nơi giáo lý, xuất gia và không bao lâu chứng quả A-la-hán. Rồi ôn lại quá trình giải thoát của mình, ngài tán thán đức hạnh và sức mạnh quyết định hành thiện của các bậc Thánh với những bài kệ sau đây:

369. Ai hiểu những lời dạy

Của các bậc Đạo Sư,

Bậc trí sống an trú,

Phát sanh lòng ái niệm,

Bậc trí có lòng tin,

Biết thù thắng trong Pháp.

370. Vị khi nạn lớn khởi,

Suy tư không tê liệt,

Bậc trí có kiên trì,

Biết thù thắng trong Pháp.

371. Ai vững trú như biển,

Không dục, trí tuệ sâu,

Thấy rõ chân nghĩa lý,

Tế nhị và vi diệu,

Bậc trí trú bất động,

Biết thù thắng trong Pháp.

372. Bậc nghe nhiều, trì Pháp,

Hành pháp và Tùy pháp,

Bậc trí gọi như thị,

Biết thù thắng trong Pháp.

373. Ai hiểu nghĩa lời nói,

Biết nghĩa, hành như thật,

Bậc trí gọi nội nghĩa,

Biết thù thắng trong Pháp.