Luận Đại Trí Độ Tập II

Quyển 27. Phẩm thứ nhất Tiếp theo - Đại Từ- Đại Bi - Đạo Trí Huệ - Đạo Chủng Huệ.

Luận Đại Trí Độ

Quyển 27

Phẩm Thứ Nhất

(Tiếp theo)

Đại Từ - Đại Bi

Hỏi: Thế nào được gọi là Đại Từ Đại Bi?

Đáp: Đại Từ và Đại Bi là hai tâm đức rộng lớn của chư Phật và chư Đại Bồ Tát.

ĐẠI TỪ là từ đức rộng lớn, thường niệm hết thảy chúng sanh, giúp đỡ và đem lại niềm vui cho hết thảy chúng sanh,

ĐẠI BI là đức bi rộng lớn, thương xót hết thảy chúng sanh, cứu khổ cho hết thảy chúng sanh, độ chúng sanh ra khỏi ngục tù 3 cõi.

Trước đây cũng đã có nói “Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật phải tu 4 Vô Lượng Tâm là Từ, Bi, Hỷ, Xả”.

Từ là thương nhớ, ban vui, như bà mẹ hiền thương con, làm đủ mọi việc để làm cho con mình được vui.

Bi là thương xót, cứu khổ, như cha thấy con bị lao tù tìm đủ mọi cách để cứu thoát con ra khỏi chốn đau khổ.

Hỏi: Thế nào là Tiểu từ, tiểu bi?

Đáp: Ở nơi Tứ Vô Lượng Tâm, Từ chỉ là Tiểu Từ, Bi chỉ là Tiểu Bi. Ở nơi 18 Bất Cộng Pháp, Từ mới là Đại Từ, Bi mới là Đại Bi.

Ở nơi tâm của phàm phu, của hàng Thanh Văn, Từ chỉ là Tiểu Từ, Bi chỉ là Tiểu Bi. Ở nơi tâm của chư Phật và chư Đại Bồ Tát, thì Từ mới là Đại Từ, Bi mới là Đại Bi.

Hỏi: Vì sao nói “Bồ Tát hành Đại Từ, Đại Bi”?

Đáp: Từ và Bi nơi Đại Thừa Ma Ha Diễn gọi là Đại Từ, Đại Bi. Hàng Thanh Văn, do nặng về tư lợi hơn lợi tha, nên dù có thương nhớ chúng sanh, nhưng chưa thực sự đem lại sự an vui cho họ, dù có thương xót chúng sanh nhưng chưa thực sự cứu họ ra khỏi chốn khổ đau. Do vậy mà chỉ có Tiểu Từ Tiểu Bi mà thôi.

Chư Đại Bồ Tát, do tâm lợi tha rộng lớn, nên thương nhớ chúng sanh, đem lại niềm vui cho hết thảy chúng sanh, thương xót chúng sanh, độ họ ra khỏi các khổ. Do vậy mà Từ Bi của Bồ Tát mới gọi là Đại Từ, Đại Bi.

Từ Bi của Phật là Đại Từ Bi khởi sanh 10 lực, 4 Vô Sở Uý, 4 Vô Ngại Trí, 18 Bất Cộng Pháp. Từ Bi của Phật là đại pháp có oai lực phá tan 3 đường ác, ban cho chúng sanh 3 thứ vui, là vui ở cõi người, vui ở cõi trời, vui ở cõi Niết Bàn.

Tâm Từ Bi của Phật rộng lớn, biến khắp cả 10 phương, thông suốt cả 3 đời, thường niệm hết thảy chúng sanh, đến những côn trùng nhỏ bé cũng chẳng có bỏ sót.

Bồ Tát hành Đại Từ Đại Bi, phát nguyện độ hết thảy chúng sanh ra khỏi 3 đường ác. Vì lợi ích cho chúng sanh, Bồ Tát thường hành đại bố thí, chẳng hề thối chuyển, chẳng hề tiếc thân mạng mình, để đem lại cho chúng sanh

đầy đủ các phước lạc, thiền định… nhằm dẫn họ vào Đạo Giải Thoát.

Hỏi: Tâm Phật rộng lớn, vô lượng, vô biên. Sao chỉ nói đến 2 tâm Đại Từ và Đại Bi mà thôi?

Đáp: Tất cả công đức của Phật đều là đại, rộng lớn, vô lượng vô biên cả. Đại Từ, Đại Bi là 2 tâm đức rộng lớn trong vô lượng vô số tâm đức của chư Phật và chư Đại Bồ Tát.

Bồ Tát, vì thấy chúng sanh thọ vô lượng khổ đau, tâm và thân đều khổ, nên phát tâm Đại Từ Đại Bi.

Bồ Tát, vì thương xót chúng sanh, nên trải qua vô lượng đời ra vào sanh tử mà chẳng hề nhàm chán, dạy cho chúng sanh tu chứng Niết Bàn, mà chính mình vẫn chẳng nhập Niết Bàn.

Bồ Tát, tuy đã được Phật Đạo, đã thành tựu vô lượng thậm thâm giải thoát, mà đều xả tất cả, để sống hòa mình với chúng sanh, dùng mọi thí dụ, mọi nhân duyên nơi pháp.

Lại nữa, Bồ Tát, do có tâm Đại Từ Đại Bi mà giữ được tâm thường bất động, chẳng có sân nhuế, chẳng có oán giận trước sự mắng nhiếc, hủy báng, hành hung của kẻ ác, cũng như chẳng tỏ sự vui mừng trước sự tôn kính, tán thán, cúng dường của mọi chúng sanh.

Phật, vì lợi ích chúng sanh, mà trong vô lượng kiếp đã khéo làm những việc rất khó làm, chưa từng thấy ở thế gian.

Trong kinh Bổn Sanh có kể mẩu chuyện vua Thi Tỳ, tiền thân của Phật Thích Ca Mâu Ni, đã chẳng tiếc thân mạng, tự cắt thịt mình trao cho chim ưng, để cứu mạng một con chim bồ câu nhỏ bé (xem thêm ở quyển 4 ở bộ luận này). Việc làm này đã khiến các hàng trời, rồng, quỷ thần xưng tán, khiến mặt đất dấy lên sáu điệu chấn động. Như vậy gọi là tâm Đại Từ Đại Bi.

Hỏi: Ở nơi thâm thiền định có vô lượng công đức trí huệ nên chẳng được gọi là Đại Từ Đại Bi. Nhưng dùng công đức trí huệ để nói pháp độ sanh, sao lại chẳng gọi là Đại Từ Đại Bi?

Như vậy tướng của Đại Trí Huệ và tướng của Đại Từ Bi sai khác nhau như thế nào?

Đáp: Tướng của Đại Trí Huệ rất khó thấy, khó biết. Chẳng có thể dùng tư duy, suy lường mà biết được trí huệ. Trí huệ của Phật rất vi tế, nhiệm mầu, đến ngài Xá Lợi Phất cũng chẳng có thể rõ biết được huống nữa là hàng phàm phu. Còn tướng của Đại Từ Bi dễ thấy, dễ biết.Ví như trước cảnh Bồ Tát xả thân để cứu mạng người khác, thì những ai trông thấy đều rõ biết tâm Đại Từ Đại Bi của Bồ Tát vậy.

Bởi nhân duyên vậy, nên phàm phu dễ tín thọ từ bi; còn trí huệ, thì chỉ những người đã được Đạo mới tín thọ được vậy. Ví như trẻ con thích uống các thứ thuốc ngọt, không thích uống các thứ thuốc đắng; chỉ có người trí mới biết được dược tánh của các thuốc hay, dù đắng nhưng uống vào sẽ nhanh chóng lành bệnh. Tướng của Đại Từ Đại Bi là thường niệm tướng, thường thương xót chúng sanh, thường

ban vui cứu khổ cho chúng sanh, cho nên thường duyên 4 Vô Lượng Tâm của Phật và Bồ Tát.

Phật là đấng Đại Từ, Đại Bi, Đại Trí. Phật dùng Đại Từ, Đại Bi để nhiếp độ chúng sanh, mà chẳng có chấp tướng từ bi, khác hẳn với đại từ đại bi trong pháp của ngài Ma Ha Ca Chiên Diên. Vì sao? Vì ngài Ma Ha Ca Chiên Diên diễn bày đại từ đại bi qua sự tướng, nên chỉ là pháp hữu lậu vậy.

Hỏi: Hoa sen phải từ nơi bùn lầy vươn lên. Như vậy Đại Từ cũng phải từ nơi hữu lậu mới có được. Như vậy, vì sao nói Đại Từ Đại Bi là căn bản pháp, là vô lậu pháp, chẳng phải là hữu lậu pháp?

Đáp: Bồ Tát, tuy chưa được thành Phật nhưng chẳng còn dụng tâm hữu lậu khi hành Đại Từ Đại Bi. Vì sao? Vì hành Đại Từ Đại Bi với tâm hữu lậu là có lỗi lầm vậy.

Thanh Văn và Bích Chi Phật, vì chưa được vô ngại giải thoát vì ở nơi thiền định còn nhiều chỗ nghi nên vẫn còn thích hữu lậu. Phật và Bồ Tát chẳng như vậy, nên tâm Đại Từ Đại Bi của Phật và Bồ Tát là thuần vô lậu.

Hỏi: Phật vì chúng sanh mà khởi đại từ đại bi tâm. Như vậy, nếu chẳng dùng hữu lậu thì làm sao độ thoát chúng sanh được?

Đáp: Trí huệ của Phật chẳng thể nghĩ bàn được. Dù thường ly chúng sanh, mà vẫn thường dùng tâm đại từ đại bi để nhiếp độ chúng sanh. Vì sao? Vì ở trong khắp 10 phương, tầm cầu tướng của chúng sanh là bất khả đắc. Bởi vậy nên Phật dùng tâm đại từ đại bi để nhiếp độ chúng sanh, mà chẳng có chấp thủ tướng chúng sanh.

Trong kinh nói rằng khi Bồ Tát Vô Tận Ý hỏi Phật “ Từ tâm có bao nhiêu duyên?” Phật dạy: “Có 3 duyên là duyên chúng sanh, duyên pháp và vô duyên”.

Chỉ có Phật mới hành được cả 3 duyên. Vì sao? Vì tướng chúng sanh là rốt ráo bất khả đắc. Bởi vậy nên nói các bậc Nhất Thiết Trí đã dọn sạch các lậu nên thường dùng hữu lậu để độ sanh mà vẫn thường ở nơi tánh vô lậu.

Hỏi: Trí lậu vô duyên được hết thảy các chỗ hay còn có chỗ chẳng duyên được?

Đáp: Trí lậu vô duyên được hết thảy pháp vô lậu cũng như hữu lậu.

Hỏi: Vì sao trí vô lậu duyên được các pháp hữu lậu?

Đáp: Bồ Tát tuy ở nơi tánh vô lậu mà vẫn giữ dư tàng hữu lậu để làm lợi ích cho chúng sanh, nên vẫn duyên được các pháp hữu lậu.

Pháp hữu lậu chỉ là pháp đối đãi. Do đối đãi nên mới có phân biệt, có suy lường mới cân nhắc hơn thua phải trái như lấy cân mà cân lường các vật vậy.

Trí hữu lậu chỉ duyên được các pháp hữu lậu. Còn trí vô lậu duyên nhiếp hết thảy các pháp hữu lậu cũng như vô lậu.

Hỏi: Vì sao trí vô lậu lại duyên nhiếp được hết thảy pháp hữu lậu và vô lậu?

Đáp: Các pháp hữu lậu chỉ là giả danh, là hư dối, chẳng thật có, nên chẳng phải là pháp chân thật.

Trong kinh Đại Thừa Ma Ha Diễn, sau khi nói đầy đủ về 10 trí rồi, có nói thêm trí thứ 11 là Như Thật Trí. Đây là

trí như thật biết tổng tướng và biệt tướng của hết thảy các pháp vô ngại. Khi 10 trí kia đã vào trong Như Thật Trí thì được hòa đồng với Như Thật Trí thành 1 trí duy nhất, gọi là Vô Lậu Trí, ví như nước từ trăm sông chảy dồn vào biển, hòa đồng với nước biển trở thành nước biển cả vậy.

Ngoài ra cũng nên biết Đại Từ Đại Bi của Phật có đầy đủ các tam muội như: Tam Muội Vương Tam Muội, Sư Tử Du Hý Tam Muội v.v…

Phẩm thứ nhất

( Tiếp theo)

Đạo Trí Huệ - Đạo Chủng Huệ

KINH

Bồ Tát Ma Ha Tát muốn được đầy đủ đạo trí huệ, đạo chủng huệ, phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật, muốn dùng đạo trí huệ để được đầy đủ đạo chủng huệ phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN

Có rất nhiều đạo môn phân biệt như sau:

• 1 Đạo Môn

Đạo duy nhất hướng về Niết Bàn. Ở trong thiện pháp. Thân tâm không phóng dật, nhất tâm niệm Đạo.

• 2 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 2 Đạo Môn như:

Thiện và ác, thế gian và xuất thế gian, định đạo và huệ đạo, hữu lậu đạo và vô lậu đạo, kiến đạo và tu đạo, học đạo và vô học đạo, tín hành đạo và pháp hành đạo, hướng đạo và quả đạo, tín giải thoát đạo và huệ giải thoát đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “2 đạo môn”.

• 3 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 3 Đạo Môn như:

Địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Ngay trong đạo súc sanh cũng có 3 là địa hành, thủy hành và không hành. Ngay trong đạo quỷ thần cũng có 3 là tịnh quỷ, thần quỷ và ngạ quỷ.

Lại có Thiên đạo ( đạo trời), Nhân đạo (đạo người) và Niết Bàn đạo.

Ngay nơi loài người cũng có 3 hạng là người thọ dục và hành ác, người thọ dục mà chẳng có hành ác, người chẳng thọ dục cũng chẳng có hành ác. Ngay nơi loài Trời cũng có 3 hạng là Trời cõi Dục, Trời cõi Sắc và Trời cõi Vô Sắc. Niết Bàn cũng có 3 bậc là Niết Bàn Thanh Văn Đạo, Niết Bàn Bích Chi Phật Đạo và Niết Bàn Phật Đạo. Lại có 3 thừa giáo là Thanh Văn Thừa, Bích Chi Phật Thừa và Bồ Tát Thừa. Ngày trong Thanh Văn có 3 đạo là học đạo, vô học đạo và phi vô học đạo. Ngay trong Phật đạo

cũng có 3 là Ba La Mật đạo, phương tiện đạo và tịnh thế giới đạo.

Lại có 3 cấp tu là sơ phát ý đạo, tu thiện đạo và thành tựu thế giới đạo.

Lại có 3 lối tu là tu giới đạo, tu định đạo, và tu huệ đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “3 đạo môn”.

• 4 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 4 Đạo Môn như:

Có phàm phu đạo, Thanh Văn đạo, Bích Chi Phật đạo và Phật đạo. Có TứThánh Đế gồm khổ đế, tập đế, diệt đế và đạo đế.

Có 4 quả Sa Môn là Tu Đà Hoàn, Tư Đa Hàm, A Na Hàm và A La Hán. Có 4 Niệm Xứ gồm thân niệm xứ, thọ niệm xứ, tâm niệm xứ và pháp niệm xứ. Có 4 chánh cần gồm: ác đã sanh khiến đoạn dứt, ác chưa sanh khiến đừng cho sanh, thiện đã sanh khiến thêm tăng trưởng và thiện chưa sanh khiến được sanh.

Có 4 vô lượng tâm gồm từ, bi, hỷ, xả vô lượng tâm.

Có 4 tăng thượng đạo là dục tăng thượng đạo, tinh tấn tăng thượng đạo, tâm tăng thượng đạo và huệ tăng thượng đạo.

Có 4 trường hợp tu đạo là: đời nay vui mà tu đạo, vì nhàm chán sanh tử mà tu đạo, vì vô lậu mà tu đạo và vì phân biệt huệ mà tu đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “4 đạo môn”.

• 5 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 5 Đạo Môn như:

Có 5 đạo chúng sanh là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, người và trời.

Có 5 vô học đạo là giới, định, huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến.

Có 5 cõi Tinh Cư Thiên là Vô Phiền Thiên, Vô Nhiệt Thiên, Vô Kiến Thiên, Vô Hiện Thiên và Sắc Cứu Cánh Thiên.

Có 5 thừa đạo là: nhân thừa, thiên thừa, Thanh Văn Thừa, Bích Chi Phật thừa và Bồ Tát thừa.

Có 5 phân biệt đạo là: phân biệt sắc pháp đạo, phân biệt tâm pháp đạo, phân biệt tâm số pháp đạo, phân biệt bất tương ưng hành đạo và phân biệt vô vi đạo.

Có 5 thứ đoạn đạo là: khổ đế đoạn đạo, tập đế đoạn đạo, đạo diệt đế đoạn đạo, đạo đế đoạn đạo và tư duy đoạn đạo.

Lại có 5 dục thiên đạo, 5 như pháp ngữ đạo, 5 phi pháp ngữ đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “5 đạo môn”.

• 6 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 6 Đạo Môn như:

Có 6 chủng đạo là: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, người, trời và A Tu La.

Lại có 6 trần đạo, 6 trần hòa hợp đạo, 6 thần thông đạo, 6 A La Hán đạo, 6 định đạo, 6 Ba La Mật đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “6 đạo môn”.

• 7 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 7 Đạo Môn như:

Có 7 giác chi, 7 địa vô lậu đạo, 7 tưởng định đạo, 7 tịnh đạo, 7 thiên nhân đạo, 7 pháp phước đạo, 7 trợ định đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “7 đạo môn”.

• 8 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 8 Đạo Môn như:

Có 8 thánh đạo, 8 giải thoát đạo, 8 bối xả đạo v.v…

Nói rộng có vô lượng “8 đạo môn”.

• 9 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 9 Đạo Môn như:

Có 9 thứ đệ định, 9 A La Hán đạo, 9 Bồ Tát địa, 9 phương tiện Ba La Mật để độ thoát chúng sanh và tịnh Phật quốc độ v.v…

Nói rộng có vô lượng “9 đạo môn”.

• 10 Đạo Môn

Có rất nhiều nhóm 10 Đạo Môn như:

Có 10 vô học đạo, 10 tưởng đạo, 10 nhất thiết xứ, 10 thiện đạo, 10 bất thiện đạo, 10 Bồ Tát địa v.v…

Nói rộng có vô lượng “10 đạo môn”.

Nói rộng hơn nữa có 162 nhóm đạo môn dẫn đến có vô lượng nhóm đạo môn.

Biết rõ hết thảy các đạo môn, thì gọi là “tận trí biến tri”. Như vậy gọi là “đạo chủng huệ”.

Hỏi: Bát Nhã Ba La Mật là đạo môn bậc nhất của Bồ Tát, chỉ là một tướng (nhất tướng), là chẳng có tướng (vô tướng). Vì sao nay lại nói đến nhiều đạo môn như vậy?

Đáp: Tất cả các đạo môn cũng chỉ là một, là thật tướng pháp cả.

Người sơ học phải học qua các đạo môn rồi sau mới có thể quy tất cả về một tướng duy nhất (nhất tướng), mà chẳng còn sanh các niệm sai biệt. Cũng như đến thời kiếp tận, thì lửa thiêu đốt tất cả, khiến tất cả đều trở thành hư không.

Bồ Tát dẫn đạo chúng sanh, nên phải học hết thảy đạo môn thế gian và xuất thế gian vậy.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát ở nơi nhất tướng mà còn phân biệt được các đạo môn thế gian và xuất thế gian?

Đáp: Thế gian do ức tưởng điên đảo mà phân biệt các pháp có đối đãi, có sai khác, mà chẳng biết rằng hết thảy các pháp đều là như mộng, như huyễn, đều là tự tướng KHÔNG. Ở nơi vô tướng và vô tác mà các căn, trần, thức hòa hợp, duyên khởi sanh ra có các pháp, rồi phàm phu điên đảo chấp đắm vậy thôi.

Như vậy là do bị lưới tà kiến bủa vây mà phàm phu điên đảo chấp các tướng để phải chịu qua lại mãi trong các nẻo đường sanh tử.

Hỏi: Thế nào gọi là xuất thế gian?

Đáp: Như Thật biết hết thảy các pháp là xuất thế gian. Vì sao? Vì người trí rõ biết thế gian và xuất thế gian đều là bất khả đắc cả. Chỉ vì do đối đãi mà có phân biệt giữa thế gian và xuất thế gian nhưng cả hai đều chẳng có định tướng, đều là bất khả đắc cả.

Người tu hành chẳng chấp thế gian mà cũng chẳng chấp xuất thế gian nên phá được ái mạn khiến chẳng còn cùng với thế gian đấu tranh vậy. Vì sao? Vì người tu hành rõ biết thế gian là hư dối, nên chẳng dấy tâm phân biệt, rõ biết 5 ấm là giả hợp, là bất khả đắc, chẳng từ đâu đến cũng chẳng đi về đâu. Người tu hành quán 5 ấm là vô tướng, vô tác. Như vậy gọi là xuất thế gian.

Lại nữa, người tu hành quán thế gian và xuất thế gian đều là bất khả đắc, quán trong hợp có lý, trong ly có hợp, nên chẳng có niệm tưởng phân biệt thế gian và xuất thế gian. Như vậy gọi là xuất thế gian.

Người tu hành chẳng xả thế gian mà cũng chẳng chấp thế gian, mới thực sự vào trong chấp thế gian đạo. Lúc bấy giờ cả hai đạo, hữu lậu và vô lậu đều hòa đồng với nhau, đều trở thành nhất tướng, thành vô tướng vậy. Như vậy gọi là đạo chủng huệ.

KINH:

Muốn dùng đạo chủng huệ để được đầy đủ nhất thiết trí phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật, muốn dùng nhất thiết trí để được nhất thiết chủng trí phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Hỏi: Nhất Thiết Trí và Nhất Thiết Chủng Trí khác nhau như thế nào?

Đáp: Tuy đồng, nhưng cũng có sai khác.

Nhất Thiết Trí nhiếp về tổng tướng, Nhất Thiết Chủng Trí nhiếp về biệt tướng. Nhất Thiết Trí là nhân, Nhất Thiết Chủng Trí là quả.

Nhất Thiết Trí nhằm tổng phá hết thảy pháp trong vô minh, Nhất Thiết Chủng Trí quán từng Đế riêng rẽ. Lại như Nhất Thiết Trí quán khổ đế, biết rõ 8 tướng khổ ở nơi hết thảy chúng sanh chịu khổ. Lại như quán chung cả 6 căn, 6 trần, 6 thức nhiếp về Nhất Thiết Trí, quán riêng rẽ về từng căn, trần, thức nhiếp về Nhất Thiết Chủng Trí.

Chư vị A La Hán rõ biết tổng tướng của các pháp như rõ biết về vô thường, về khổ, về không, về vô ngã, rõ biết về 12 nhập, về 18 giới v.v… gọi là được Nhất Thiết Trí.

Tuy nhiên, hàng Thanh Văn khó có thể biết được hành nghiệp của mỗi người trong 3 đời; cũng chẳng có thể

biết được hành nghiệp của hết thảy chúng sanh trong cõi Diêm Phù, và rộng hơn nữa trong 3000 đại thiên thế giới, chẳng có thể biết được ngôn ngữ của các loài, chẳng có thể biết được do duyên gì mà chúng sanh có quả báo tốt hay xấu, sang hay hèn, giàu hay nghèo,… do duyên gì mà chúng sanh được Đạo hay bị đọa vào 3 đường ác v.v…

Như vậy hàng Thanh Văn ở ngay nơi pháp hiện tiền còn chẳng có thể hay biết đầy đủ, thì làm sao có thể biết được thâm nghĩa của các tâm và tâm sở pháp, biết được hết thảy thiền định, trí huệ cùng hết thảy các pháp. Bởi vậy nên hàng Thanh Văn chưa có được Nhất Thiết Chủng Trí.

Chỉ có Phật mới tận biết hết thảy các pháp, nên chỉ có Phật mới được gọi là đấng Nhất Thiết Chủng Trí mà thôi.

Các hàng Thanh Văn, Bích Chi Phật chỉ có được Nhất Thiết Trí, vì ở nơi các pháp chỉ biết được một phần, chưa biết được khắp tất cả, chỉ biết được tổng tướng mà chưa biết được hết tất cả các biệt tướng của các pháp. Phật là đấng Nhất Thiết Chủng Trí, như thật biết tất cả tổng tướng và biệt tướng của hết thảy các pháp.

(Hết quyển 27)

Quyên 28. Phẩm thứ nhất Tiếp theo - Lục Thông (Sáu thần thông)

Luận Đại Trí Độ

Quyển 28

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

Lục Thông

(Sáu Thần Thông)

KINH:

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát Ma Ha Tát muốn trú sáu thần thông phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Hỏi: Trước đây nói Bồ Tát được 5 Thần Thông. Sao nay lại nói “Bồ Tát Ma Ha Tát muốn trú sáu thần thông phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật”?

Đáp: Bồ Tát đã được 5 Thần Thông rồi. Nay muốn trú 6 thần thông, muốn được thêm thần thông thứ 6 thì phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật. Vì sao? Vì thần thông thứ 6 là Lậu Tận Thông nên rất khó được vậy. Phải có Lậu Tận Thông mới được như Phật.

Khi lậu đã tận mà tập chưa tận thì chỉ có được 5 thần thông mà thôi. Phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật mới có được thần thông thứ 6.

Khi cả lậu lẫn tập đều đã tận thì mới có được thần

thông thứ 6 là Lậu Tận Thông vậy.

Hỏi: Phàm phu do ái tương tục mà có thọ sanh thân. Bồ Tát đã được lậu tận rồi, vì sao còn thọ sanh thân nữa?

Đáp: Trước đây đã có nói rằng Bồ Tát, vào Bồ Tát vị rồi, là vào được bất thối chuyển địa. Lúc bấy giờ chẳng còn có các nghiệp báo dẫn thọ sanh vào 3 cõi như chúng sanh nữa. Tuy nhiên, vì đại nguyện độ sanh mà Bồ Tát còn lưu các tập khí phiền não. Bởi nhân duyên vậy, nên dù đã được pháp tánh thân rồi, Bồ Tát vẫn thọ sanh thân vào trong ba cõi sống chung với chúng sanh, để tùy duyên hóa độ họ. Như vậy, Bồ Tát do nguyện lực mà thọ sanh thân, chẳng phải do nghiệp dẫn nên chẳng bị thân trói buộc.

Hỏi: Vì sao các vị A La Hán, tận phiền não, chưa tận tập khí, mà chẳng thọ sanh thân như Bồ Tát?

Đáp: Các vị A La Hán do chưa có đầy đủ tâm đại bi, chẳng có đại thệ nguyện độ thoát chúng sanh nên tự tác chứng Niết Bang, ly sanh tử.

Trên đây đã nói hai trường hợp lậu tận. Các vị Bồ Tát lậu tận mà tập chưa tận thì phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Bồ Tát hóa hiện các thần thông phải thứ lớp ý theo một quá trình nhất định chăng?

Đáp: Chẳng có y theo tiến trình nhất định nào cả. Bồ Tát ly 5 dục, được các thiền định rồi, khởi tâm từ bi thương xót chúng sanh mà tùy duyên hóa hiện các thần thông, khiến chúng sanh có được tâm thanh tịnh. Vì sao? Vì có hóa hiện ra các sự việc hy hữu, mới khiến nhiều chúng sanh được tín tâm thanh tịnh, nhờ vậy mà dễ độ họ hơn.

Ở nơi sắc tướng thô trọng, Bồ Tát thường phát đại tâm dõng mãnh, tinh tấn, dúng trí tuệ quán chiếu tâm niệm chúng sanh, dung thần thông để nhiếp độ họ. Có lúc Bồ Tát hiện “hư không khinh tướng”, cử thân nhẹ nhàng bay bổng lên không trung, có lúc Bồ Tát biến hiện ra các vật như biến đất thành nước, nước thành đất, gió thành lửa, lửa thành gió v.v…

Hỏi: Tu Thần Thông và Tu Nhất Thiết Nhập có gì khác nhau không?

Đáp: Tu Nhất Thiết Nhập cũng vào được định xứ, nhưng định xứ ấy chỉ tự mình biết mà thôi. Ví như tự mình thấy mình đã biến đất thành nước, nước thành đất v.v… còn những người bên ngoài chẳng thấy, chẳng biết gì cả. Trái lại với thần thông thì sự biến hiện trở thành hiện thực, khiến mọi người ở bên ngoài đều có thể thấy, có thể biết được cả.

Bởi vậy nên hai lối tu Nhất Thiết Nhập và Tu Thần Thông có định lực hoàn toàn khác nhau.

Hỏi: Cả hai định đều có công năng biến hóa. Như vậy các sự vật được biến hóa ra đó là thật hay là giả? Nếu là thật thì làm sao có thể tin được rằng đất biến thành nước, nước biến thành đất, đồng trở thành vàng,…? Nếu là giả thì vì sao các bậc Thánh Hiền lại làm những việc chẳng phải thật như vậy?

Đáp: Tất cả các sự biến hóa ấy đều là thật cả. Các bậc Thánh Hiền đã tận đoạn các phiền não kiết sử, nên thấy rõ các pháp đều chẳng có định tướng. Do vậy mà có thể biến chuyển đất thành nước, nước thành đất v.v… Ví

như nước lỏng, khi gặp khí lạnh kết thành băng đá, khi được đun sôi lại biến thành hơi, lại như vàng là chất rắn, khi được nung lên ở nhiệt độ cao biến thành vàng lỏng v.v… Như vậy các sự biến hóa vàng thành đồng, đồng thành vàng v.v… cũng đều có thể có được vậy.

Lại nữa, tâm thức của một người luôn luôn biến đổi, tùy theo cảnh sở duyên. Một người có lúc ác, có lúc thiện, có lúc vui, có lúc buồn, có lúc thương, có lúc ghét … cho nên tâm thức của chúng sanh cũng như hết thảy các pháp đều chẳng có định hướng.

Vì các pháp chẳng có định hướng. Nên các bậc Thánh Hiền mới có thể dùng sức thần thông biến hóa ra các sự vật. Các sự biến hóa như vậy chẳng phải là không thật. Vì sao? Vì các bậc Thánh Hiền đã được thần thông, nên ở nơi 6 trần đều được tự tại, đều có thể tùy ý biến hiện, do tất cả đều bình đẳng. Xấu tốt, thương ghét, khen chê v.v… tất cả đều bình đẳng, chẳng có phân biệt.

Chỉ có Phật mới có đầy đủ thần thông, còn Bồ Tát thì trong 3 phần mới chỉ có 1 hoặc 2 mà thôi.

Ví như Bồ Tát có thể dùng “khinh thân” đi đến các cõi Phật mà chưa thể nghe hết các âm thanh cực nhỏ của các côn trùng.

Trong kinh có nói:

Trước hết tu Thiên Nhãn chỉ mới thấy được chúng

sanh mà chưa nghe được tiếng, phải tu thêm Thiên nhĩ mới nghe được tiếng của chúng sanh. Khi đã thấy được thân hình của chúng sanh nghe được tiếng của chúng sanh rồi, mà chưa rõ được tâm niệm của họ vui, buồn, thương, ghét … ra sao, chưa rõ được chúng sanh khổ lạc… ra sao, thì còn phải tu Từ Vô Ngại Trí để phân biệt tiếng của mỗi loài chúng sanh, rồi lại còn phải tu Tha Tâm Trí để rõ biết tâm niệm của họ. Muốn biết họ từ đâu đến, thì phải tu Túc Mạng Thông. Khi đã biết họ từ đâu đến rồi, thì còn phải trị tâm bệnh của họ, nên phải tu tập Lậu Tận Thông.

Ngoài ra, nếu chưa hàng phục được những người có nhiều tà kiến, mà lại có đại phước đức, thì phải tu Như Ý Thần Thông. Vì sao? Vì tâm chúng sanh có thô có tế. Tâm thô thì nhiều và dễ biết, tâm tế mà lại có đại phước đức thì rất khó có thể biết được. Do vậy mà phải dùng Như Ý Thần Thông mới có thể nhiếp phục họ được. Thần thông này nhiếp cả thô lẫn tế.

Phật tùy thuận chúng sanh, chỉ bày thứ lớp trong việc tu các thần thông. Ví như trong đêm thành Đạo, vào đầu đêm, Phật tu Thiên Nhãn Thông, rồi lần lượt tu Như Ý Thông, Túc Mạng Thông, chứng Túc Mạng Minh, vào giữa đêm lại tu Thiên Nhĩ Thông, Thiên Nhãn Thông, chứng Thiên Nhãn Minh, vào cuối đêm tu Tha Tâm Thông và chứng Lậu Tận Minh.

Hỏi: Ở nơi các Pháp, Bồ Tát đều được tự tại, nên đối với Bồ Tát thì việc tu hành chẳng phải là vấn đề khó dễ, chỉ có phàm phu mới thấy có khó dễ. Sao nay lại nói Bồ Tát cũng thứ lớp tu các thần thông như vậy?

Đáp: Đối với Bồ Tát, tất cả các pháp đều dễ tu cả.

Chỉ có phàm phu căn độn trí mỏng mới cho pháp này khó tu. Trong đêm thành Đạo, Bồ Tát Thích Ca Mâu Ni đã thứ lớp tu các thần thông như sau:

Lúc ban đầu, Bồ Tát dùng Thiên Nhãn Thông thấy các Ma Vương đem binh đến quấy phá. Bồ Tát dùng thần thông lực biến các binh khí của ma quân trở thành chuỗi hành lạc, chẳng còn gây tác hại nữa.

Hàng phục được ma vương, mà quân rồi, Bồ Tát lại niệm “Thân ta đã có đại lực chưa?” Quán như vậy rồi, Bồ Tát dùng Như Ý Thông, Túc Mạng Thông để biết các đời trước của mình. Bồ Tát chứng Túc Mạng Minh, thấy rõ các đời trước của mình có đầy đủ các phước đức lực, khiến các ma vương, ma quân đều sợ hãi, xa lánh cả.

Khi đã được tâm vắng lặng rồi, Bồ Tát lại khởi tâm đại bi thương xót hết thảy chúng sanh, nên đã dùng Thiên Nhĩ Thông nghe được tiếng vui, tiếng khổ của hết thảy chúng sanh trong 5 đạo. Khi đã nghe thấy tiếng chúng sanh rồi, Bồ Tát lại dùng Thiên Nhãn để thấy hình dáng chúng sanh. Bồ Tát chứng Thiên Nhãn Minh.

Khi đã nghe tiếng chúng sanh, đã thấy hình dáng chúng sanh rồi, Bồ Tát lại tu Tha Tâm Thông, để thấy rõ tâm niệm của chúng sanh. Rồi lại muốn chúng sanh lìa khổ, nên cầu Lậu Tận Thông và chứng Lậu Tận Minh.

Nên biết, trong 6 thần thông thì Lậu Tận Thông là tối diệu.

Hỏi: Bồ Tát đã được Vô Sanh Pháp Nhẫn rồi, thường được quả báo thần thông. Sao nay còn tự nghi, còn phải tu

các thần thông nữa? Lại nữa, khi đã thấy, đã nghe chúng sanh rồi, sao Bồ Tát lại không biết được tâm niệm của họ?

Đáp: Bồ Tát có 2 thân. Đó là:

• Pháp Tánh sanh thân

• Phương tiện thọ sanh thân

Bồ Tát Thích Ca Mâu Ni dùng phương tiện thọ sanh thân, thị hiện làm con vua Tịnh Phạn, sống như một người bình thường. Nhân dạo chơi 4 cửa thành, gặp các cảnh sanh, già, bệnh, chết, mà Bồ Tát quyết định rời bỏ Hoàng cung, xuất gia, tìm Đạo. Khi tọa thiền dưới gốc cây Bồ Đề, mới có đầy đủ 6 thần thông.

Thật ra, trong quá khứ, Bồ Tát đã có đầy đủ 6 thần thông rồi. Tuy nhiên, để hiển bày thế pháp, mà trong đêm thành Đạo, Bồ Tát đã thị hiện tu các thần thông, theo thứ lớp như đã nêu trên đây.

Như vậy là Bồ Tát đã thị hiện phương tiện thọ sanh để hành Đạo. Nếu có tự nghi, cũng chẳng có lỗi gì.

Hỏi: Khởi các thần thông, thì phải theo thứ lớp như đã nêu trên đây hay sao?

Đáp: Đại đa số người tu thường theo thứ lớp như đã nêu trên đây, nghĩa là tu Thiên Nhãn Thông trước,… rồi sau cùng mới tu Lậu Tận Thông.

Tuy nhiên, có người tu Thiên Nhĩ Thông trước khi tu các thần thông khác. Vì sao? Vì họ nghĩ rằng: “Khi vào Sơ Thiền, do đã có Thiên Nhĩ Thông mà dễ có giác, có quán, có Tứ Vô Lượng Tâm. Khi vào Nhị Thiền, dễ tu Thiên Nhãn Thông, vì lúc bấy giờ không còn các thức tâm, nên nhãn thức chẳng còn tán loạn nữa. Khi vào Tam Thiền, lại dễ

tu Như Ý Thông, vì ở đây thân đã thọ diệu lạc. Khi vào Tứ Thiền, lại dễ được các thần thông khác vì tâm đã được an định.

Trước đây, khi nói về 10 Phật lực, cũng đã có giải thích rõ về nghĩa của Túc Mạng Thông và của các thần thông khác rồi vậy.

KINH

Muốn biết chí nguyện của hết thảy chúng sanh phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Hỏi: Vì sao nói Bồ Tát muốn biết chí nguyện của hết thảy chúng sanh phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật?

Đáp: Nếu không tu tập Bát Nhã Ba La Mật thì dù có Tha Tâm Thông, cũng chỉ biết được rất ít cảnh giới, chỉ biết được cõi Dục và cõi Sắc, chỉ biết được tâm niệm của chúng sanh trong hiện tại, mà chẳng biết được tâm niệm của chúng sanh trong quá khứ và vị lai. Phải có đầy đủ 6 thần thông, và phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật mới khắp biết được tâm niệm của hết thảy chúng sanh.

Hàng Thanh Văn, khi vào Tứ Thiền, có thể biết được tâm chúng sanh trong 1000 thế giới; Bích Chi Phật có thể

Biết được tâm chúng sinh khắp 100.000 thế giới. Ngoài ra, phàm phu chẳng có thể biết được tâm của Thanh Văn, Thanh Văn chẳng có thể biết được tâm của Bích Chi Phật, Bích Chi Phật chẳng có thể biết được tâm của Phật.

Bởi nhân duyên vậy, nên muốn biết tâm niệm của hết thảy chúng sinh, thì phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Phải dùng trí gì để biết được tâm và tâm sở của hết thảy chúng sinh?

Đáp: Các Đức Phật dùng Trí Vô Ngại Giải Thoát Ngại Giải Thoát, nên cũng đã rõ biết được một phần tâm và tâm sở của chúng sinh.

Bởi vậy, nên các tân học Bồ Tát muốn được Vô Ngại Giải Thoát của Đại Bồ Tát, các Đại Bồ Tát muốn được Vô Ngại Giải Thoát của Phật đều phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Nếu tâm có chỗ thú hướng, thì tâm đi và đến như thế nào? Nếu Tâm có đi, thì như tâm người chết. Còn nếu tâm không đi thì căn, trần và thức chẳng có thể hòa hợp được, chẳng có duyên xúc sinh ý. Như vậy làm sao có thể biết được các pháp?

Đáp: Tâm chẳng có chỗ đi, chẳng có đến. Dù chẳng có đi đến (vô khứ lai), mà vẫn thường hòa hợp với các pháp. Vì sao? Vì các pháp cũng đều chẳng có đi đến. Nếu chấp các pháp có đi đến, là đọa về thường kiến.

Hết thảy các pháp đều chẳng có định tướng. Chỉ do sáu căn, sáu trần hòa hợp sinh ra có sáu thức, dẫn sinh có năm ấm.

Lại do có năm ấm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) mà có các tâm và tâm sở pháp sinh ra vậy.

Bởi vậy nên các tâm thức đều là hư dối, là như huyễn, như hóa. Trong Kinh Đại Thừa ma Ha Diễn nói: “Hết thảy chúng sinh đều như huyễn, như hóa. Chỉ có Phật mới biết rõ tâm của hết thảy chúng sinh đều chẳng có đi, chẳng có đến.

Vì như Tỷ Kheo hay tham cầu lợi dưỡng, dù thường được người đến cúng dường, mà vẫn thấy thiếu thốn; còn Tỷ Kheo không tham cầu lợi dưỡng, chẳng bao giờ thấy thiếu thốn gì cả. Tâm của các Tỷ Kheo cũng là như vậy. Nếu phân biệt chấp tướng, thì chẳng có thể rõ được Thật Tướng pháp, chẳng thông đạt được tâm của chúng sinh nên thuyết pháp chẳng được vô ngại. Trái lại, nếu chẳng phân biệt chấp tướng thì mới có thể thông đạt được tâm các chúng sinh nên thuyết pháp được vô ngại”.

Hỏi: Vì sao gọi Phật là bậc Nhất Thiết Chủng Trí?

Đáp: Vì Phật biết rõ tâm của hết thảy chúng sinh. Nếu chẳng biết rõ tâm của hết thảy chúng sinh thì chẳng có thể được gọi là Nhất Thiết Chủng Trí.

Tâm chúng sinh vô biên, nên Nhất Thiết Chủng Trí cũng vô biên.

Hỏi: Cả hai bên “Hữu biên” và “Vô biên” đều chẳng thật có cả. Như vậy, vì sao ở nhiều chỗ Phật thường nói đến “Vô Biên”, như nói “Si, ái của chúng sinh là Vô biên”....?

Đáp: Chúng sinh vô biên, trí tuệ của Phật cũng vô biên. Thế nhưng chẳng nên chấp thủ cái tướng vô biên ấy

mà khởi sinh các hý luận.

Ví như Phật dạy: “Chấp thường và chấp vô thường cũng đều là điên đảo cả”. Phật thuyết vô thường chỉ nhằm phá chấp thường. Nếu nghe nói vô thường mà lại chấp tướng vô thường, thì cũng vẫn là tà kiến, vẫn là hý luận. Trái lại, nếu nghe nói vô thường mà chẳng chấp tướng vô thường, mà biết vô thường tức là khổ, là KHÔNG, là vô ngã, rồi y nơi vô thường để quán các pháp, thì sẽ vào được pháp KHÔNG, tức là vào được Thật Tướng pháp. Như vậy là dùng pháp quán về vô thường để vào nơi Chân Đế là chân thật pháp như vậy.

Như trước đây đã có nói, sở dĩ Phật không trả lời 14 điều vấn nạn của hàng Ngoại Đạo vì tất cả các điều ấy đều do tà kiến chấp sinh ra cả. Phật dạy về vô thường để chúng sinh thấy rõ các pháp tương tục sinh diệt là vô biến. Nhờ vậy mà khởi nhàm chán sinh tử.

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây:

Ở nước Ba Lê có 40 vị Tỷ Kheo cùng tu tịnh hạnh, đến hầu Phật.

Phật hỏi: “Này các Tỷ Kheo! Có rất nhiều sông chảy về biển lớn. Vậy nước trong biển lớn nhiều hay ít?”

Các Tỷ Kheo bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Rất nhiều”.

Phật dạy: “Một người phạm trọng tội phải đọa vào Địa Ngục, ngạ quỷ, súc sinh có số lượng máu chảy ra, từ vô lượng kiếp đến nay, nhiều hơn lượng nước trong biển lớn. Bởi vậy, nên biết nước mắt, nước mũi v..v… dẫn đến

sữa đã bú của mẹ ở nơi mỗi chúng sinh từ vô lượng kiếp đến nay, cũng nhiều như vậy. Lại nữa, nếu đem xương người ấy chất thành đống, thì sẽ có một núi xương cao ngất . Như vậy thì có thể biết rằng, trong vô biên kiếp, mỗi chúng sinh đã phải thọ vô lượng khổ sinh tử vậy”.

Các Tỷ Kheo nghe như vậy, khởi tâm nhàm chán sinh tử, tinh tấn tu hành, và dần dần vào được Đạo.

Lại có người khởi tâm từ niệm chúng sinh khắp cả 10 phương mà hoan hỷ thọ giới không sát sinh, được vô lượng công đức.

Bởi nhân duyên vậy, Bồ Tát từ sơ phát tâm, đã thệ nguyện cúng dường vô biên chúng sinh. Vì sao? Vì độ vô biên chúng sinh, thì phước đức cũng vô biên, giống như mặt trời mọc cũng đã chiếu ánh sáng khắp muôn vật vậy.

&

KINH:

Muốn có trí tuệ thù thắng hơn trí tuệ của hết thảy Thanh Văn và Bích Chi Phật phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Hỏi: Trí tuệ của Thanh Văn và Bích Chi Phật như thế nào?

Đáp: Trong kinh nói: Khi quán về Thật Tướng các pháp, hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật dùng trí tuệ phân biệt để biết rõ biệt tướng và tổng tướng của các pháp, lại biết được Tục đế và Chân đế.

Như vậy gọi là trí tuệ Niết Bàn.

Ví như nói các pháp có sinh, có diệt, có thuận, có nghịch,... là nói về các pháp thế gian. Đó là tục đế. Còn nói về nhất tâm, về chân như… là nói về các pháp xuất thế gian. Đó là chân đế. Thanh Văn dùn trí tuệ phân biệt năm ấm:

• Biết năm ấm như vậy là nhóm họp.

• Biết năm ấm như vậy là tiêu tán.

• Biết năm ấm như vậy tự tính ly.

Lại dùng trí tuệ phân biệt bốn Đế: khổ, tập, diệt, đạo.

Lại dùng trí tuệ phân biệt ba giải thoát môn: Không, vô tướng và vô tác.

Lại nữa, hàng Thanh Văn tu bốn niệm xứ, dùng trí tuệ quán về thân bất tịnh, thọ thị khổ, tâm vô thường, pháp vô ngã, dùng trí tuệ tu pháp trí, tỷ trí, tha tâm trí, khố trí, tập trí, diệt trí, đạo trí v..v…

Khi đã vào được khổ pháp trí rồi là được huệ nhãn, được ba tam muội Không, Vô Tướng và Vô Tác.

Tất cả trí tuệ như vậy đều là trí tuệ của Thanh Văn, Bích Chi Phật.

Có được trí tuệ như vậy rồi, nếu phát tâm đại từ bi, cứu khổ hết thảy chúng sinh, vào sinh ra tử chẳng bao giờ nhàm chán nhằm lợi lạc quần sinh, thì mới gọi là trí tuệ của Bồ Tát, mới gọi là được Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Phật có nói đến bốn quả Sa Môn, bốn bậc Thánh, năm Chúng đệ tử, ba thứ Bồ Đề. Như vậy vì sao nói trí tuệ của Bồ Tát thù thắng hơn trí tuệ của Thanh Văn và Bích Chi Phật?

Đáp: Bồ Tát có trí tuệ thù thắng hơn trí tuệ của Thanh Văn và Bích Chi Phật. Vì sao? Vì Bồ Tát phát đại tâm tịnh Phật quốc độ, cứu độ hết thảy chúng sinh.

Trong kinh có nêu nhiều đoạn văn tán thán trí tuệ của Bồ Tát. Bồ Tát tu sáu pháp Ba La Mật, có đầy đủ phương tiện cứu độ chúng sinh, không đoạn chủng Tam Bảo nên được chư Phật khắp mười phương thường hộ niệm. Ví như chim Ca Lăng Tần Già vừa mới nở, đã có tiếng hót thánh thót, thù thắng hơn hết thảy các loài chim khác.

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây:

Trong chúng hội, Ngài Xá Lợi Phát bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Bồ Tát nói pháp có công đức rất thù thắng. Chỉ nghe danh hiệu Bồ Tát đã có được nhiều lợi ích, huống nữa là được nghe Bồ Tát nói pháp. Các vị Bồ Tát chẳng chấp hết thảy pháp, mà vẫn thị hiện sinh thân, ra vào sinh tử, đem pháp trí tuệ giáo hóa chúng sinh, khiến cho người nghe cũng được sinh trí tuệ”.

Lúc bấy giờ, Ngài Bồ Tát Thủ Hoa nêu một số câu

hỏi để Ngài Xá Lợi Phất giải đáp, nhằm giúp chúng hội hiểu rõ thêm.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Ngài là bậc trí tuệ đệ nhất, thường nói pháp cũng chưa vào được pháp tính hay sao”?

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Phải đúng như cảnh giới, thì đệ tử Phật mới nói”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Pháp tính cũng có cảnh giới chăng”?

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Chẳng có vậy”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Nếu chẳng có cảnh giới, thì vì sao ngài nói phải đúng cảnh giới mới nói”?

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Nghĩa là phải tùy chỗ được pháp mới nói”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Như vậy là ngài dùng vô lượng tướng của pháp tính để làm chứng hay sao”?

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Đúng như vậy”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Vì sao ngài nói tùy chỗ được pháp mới nói?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Pháp tính vô lượng, nên pháp thuyết ra cũng vô lượng. Pháp tính vô lượng, nên tướng của pháp tính chẳng thể lường được (bất khả lượng tướng) vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Như vậy, ngài nói pháp tính có tướng được (đắc tướng) chăng?”

Ngài Xá Lợ Phất đáp: “Chẳng phải vậy”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Nếu pháp tính chẳng có tướng

được (phi đắc tướng) thì lìa pháp tính ra có được giải thoát không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Không thể như vậy được. Vì sao? Vì pháp tính là chẳng thể hoại (bất hoại) vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Ngài đã được Thánh trí. Như vậy ngài có được như tính không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Tôi muốn nghe pháp, chẳng phải nói pháp”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Vào Diệt Tận Định có nghe được pháp không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Vào Diệt Tận Định chẳng có nghe pháp”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Ngài có tín thọ rằng tướng của hết thảy pháp thường tịch diệt không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Tôi có tin như vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Vì sao pháp tính thường tịch diệt mà có nghe được pháp?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Ở nơi KHÔNG tam muội, các pháp đã là tịch diệt tướng rồi vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Nếu không vào thiền định, thì có nói được pháp không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Chẳng có gì mà chẳng phải là tịch diệt tướng cả.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Như vậy thì hết thảy phàm phu cũng đều vào được thiền định cả hay sao?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Hết thảy phàm phu đều có thiền định”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Lấy gì làm thiền định?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Chẳng ngoài pháp tính tam muội vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Như vậy thì phàm phu và các bậc Thánh chẳng có gì khác nhau cả hay sao?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Tôi chẳng thấy có gì khác nhau cả. Vì sao? Vì ở nơi các bậc Thánh, pháp chẳng có diệt, ở nơi phàm phu pháp cũng chẳng có sinh. Ở nơi pháp tính thì cả hai đều KHÔNG, đều là bình đẳng”.

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Vì sao ở nơi pháp tính, thì các pháp đều là bình đẳng tướng?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Tướng bình đẳng là chỗ biết, chỗ thấy (Chỗ tri kiến) của người được Đạo vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Như vậy thì có sinh pháp Thánh, có diệt pháp phàm không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Chẳng có vậy”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Có được pháp Thánh không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Chẳng có vậy.”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Có thấy phàm phu và pháp phàm phu không?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Chẳng có vậy”

Ngài Thủ Hoa hỏi: “Như vậy ngài dùng tri kiến gì để vào được nơi Thánh Đạo?”

Ngài Xá Lợi Phất đáp: “Pháp tính là như, nên phàm phu cũng như, Tỷ Kheo được giải thoát cũng như, Niết Bàn cũng như, Tỷ Kheo vào Niết Bàn cũng như. NHƯ nói đây chính là như như pháp tính, chẳng có sai biệt vậy. Pháp tướng cũng như, bất hoại tướng cũng như. Tất cả các pháp đều như như, bình đẳng cả.”

Trong Kinh Minh Vãng, Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Ví như đám lửa có sức thiêu rụi bất cứ vật gì rơi vào bên trong. Các bậc thượng nhân nói pháp cũng là như vậy. Hết thảy pháp nói ra đều vào trong pháp tính cả.”

Lại nữa, trong kinh Duy Ma Cật nói rằng các bậc Thanh Văn, dẫn đến Ngài Xá Lợi Phất, chẳng ai dám đi thăm bệnh Ngài Duy Ma Cật cả.

Như vậy, có rất nhiều kinh nói: “Bồ Tát có trí tuệ thù thắng hơn Thanh Văn”.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát có trí tuệ thù thắng hơn trí tuệ của hàng Thanh Văn?

Đáp: Trong kinh Bổn Sinh có nói:

Bồ Tát, trong vô lượng A tăng kỳ kiếp, đã tu tập các trí tuệ, Bồ Tát đã là tất cả các việc rất khó làm. Vì cầu pháp, mà Bồ Tát chẳng ngại chẻ xương làm viết, chích huyết làm mực, lột da làm giấy để tả chép kinh pháp. Vì cầu pháp mà Bồ Tát đã cam chịu vô lượng khổ đau. Vì cầu trí tuệ, mà Bồ Tát đời đời cúng dường thầy, thờ thầy như thờ Phật; hễ thấy kinh Phật là liền đọc, tụng, giảng nói… do trải vô lượng A tăng kỳ kiếp tư duy trí tuệ cầu các pháp thậm thâm, nên Bồ Tát đã thâm nhập vào Thật Tướng các pháp.

Bởi nhân duyên vậy, nên Bồ Tát có trí tuệ thù thắng hơn trí tuệ của hàng Thanh Văn.

Hỏi: Vì sao nói: “Bồ Tát, khi thưa hỏi, khi vấn nạn cũng đều là dùng trí tuệ cúng dường Phật?”

Đáp: Do nghe pháp, thưa hỏi, vẫn nạn, mà Bồ Tát tín thọ, dẫn đến chính ức niệm pháp Phật, được đầy đủ trí tuệ. Như vậy là dùng trí tuệ cúng dường chư Phật.

Lại nữa, Bồ Tát tu trí tuệ với đầy đủ sáu pháp Ba La Mật, để trang nghiêm các phương tiện lực, khiến có được đại nhân duyên đối với chúng sinh hơn hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật.

Bởi nhân duyên như vậy, nên nói Bồ Tát có trí tuệ thù thắng hơn trí tuệ của hàng Thanh văn và Bích Chi Phật.

KINH:

Muốn được các Đà La Ni và các Tam muội phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Được Đà La Ni là được các pháp phương tiện vi diệu dẫn vào thiền định, vào Tam muội.

Hỏi: Vì sao gọi Đà La Ni là pháp phương tiện?

Đáp: Người được Đà La Ni có sức giữ gìn, nhóm họp tất cả các pháp lành, khiến chẳng để cho tán lạc, ngăn chặn các pháp ác, khiến chẳng để cho xẩy ra.

Ví như Ngài Châu Lợi Bàn Đà rất tối dạ, nhưng nhờ có sức Đà La Ni buộc tâm vào việc cầm chổi quét, mà phát sinh được thiền định và trừ được cấu tâm, chứng quả A La Hán.

Có vô lượng Đà La Ni giúp hành giả những phương tiện đặc thù trên đường hành đạo.

Ví như người vào được Văn Trì Đà La Ni rồi, thì vừa nghe pháp là liền nhớ, thường nhất tâm niệm pháp, khiến trí tuệ ngày càng thêm tăng trưởng. Rồi do ức tưởng ức duy, mà biết được những việc chưa biết, thấy được những việc chưa thấy.

Bồ Tát được Văn Trì Đà La Ni rồi, dù trong thiền định vẫn nhớ hết thảy những lời đã nghe, đến một câu, một chữ cũng chẳng quên. Bồ Tát nghe âm thanh, lời nói chỉ do niệm phân biệt khởi sinh ra, chỉ là hư dối, chẳng thật có. Phàm phu chấp nơi âm thanh, nơi lời nói, nên khi âm

thanh, lời nói đã diệt rồi, mà vẫn còn nhớ nghĩ mãi; hoặc nhớ mãi lời người mắng nhiếc mình, mà khởi tâm sân hận; hoặc nhớ mãi lời nói người tán dương, tâng bốc mình mà vui mừng, khởi tâm kiêu mạn, tự mãn… Trái lại, Bồ Tát biết rõ âm thanh, lời nói liền sinh, liền diệt chỉ như tiếng âm vang, chẳng có tác giả làm ra, chẳng có trú xứ, đều là tự tướng KHÔNG, nên chẳng chấp âm thanh, chẳng chấp lời nói. Bồ Tát quán chúng sinh KHÔNG, nên dù bị mắng nhiếc cũng chẳng có sân hận, dù được xưng tán cũng chẳng có vui mừng, sung sướng.

Lại ví dụ như người vào được Danh Tự Nhập Đà La Ni, thì nghe một chữ đã có thể vào được thật tướng của hết thảy pháp; nghe chữ “A” liền biết được hết thảy pháp bất sinh v.v…

Hỏi: Vì sao nói Đà La Ni là phương tiện dẫn vào thiền định, vào tam muội?

Đáp: Bồ Tát được Đà La Ni rồi, sẽ được vô ngại vào các tam muội, nên nói Đà La Ni là phương tiện dẫn vào Thiền Định, tam muội. Có 500 Đà La Ni chính. Đây là thiện pháp công đức tạng của Bồ Tát.

Có hai thứ tam muội. Đó là:

• Tam muội của Thanh Văn.

• Tam muội của Bồ Tát.

Tam muội của Thanh Văn gồm có KHÔNG tam muội, Vô Tướng tam muội, Vô Tác tam muội; lại có Hữu Giác Hữu Quán tam muội, Vô Giác Hữu Quán tam muội, Vô Giác Vô Quán tam muội, lại có Ngũ Trí tam muội (năm trí tam muội)* v.v…

Hết thảy các thiền định đều gọi là tam muội. Hành giả phải nhất tâm, không tán loạn mới vào được tam muội. Nếu tâm tán loạn, thì chẳng sao vào được diệu pháp.

———

(*) Ngũ trí Tam muội gồm 5 pháp tam muội về trí tuệ liên tiếp nhau:

• Vô Thực tam muội. Vào tam muội này có thể nhịn ăn trong nhiều ngày.

• Vô Quả tam muội. Vào tam muội này chẳng còn có lỗi lầm.

• Thân Ý Thanh Tịnh Nhất Tâm tam muội. Vào tam muội này được nhất tâm, khiến thân và ý trở nên thanh tịnh.

• Thường Niệm tam muội. Vào tam muội này được ý niệm thường trú.

Đại Thừa có vô lượng tam muội, như Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội, Giải Thoát Tam Muội, Nhất Thiết Pháp tam muội v..v…

Có những tam muội hiển thị các đức tướng thanh tịnh nơi thân, như:

• Oai Tướng Tam Muội. Bồ Tát vào tam muội này có oai đức sáng chói hơn cả mặt trời, mặt trăng.

• Diệm Sơn tam muội. Bồ Tát vào tam muội này có oai đức hơn cả Đế Thích, hơn cả Phạm Thiên Vương, vượt ra khỏi ba cõi.

• Thanh Như Lôi Âm tam muội. Bồ tát vào tam muội này có được phạm âm tỏa khắp cả mười phương.v.v...

Như vậy, có vô lượng, vô biên Đà La Ni và Tam muội.

Hỏi: Người trì giới thanh tịnh, nhất tâm tinh tấn, chế tâm ở một chỗ, có vào được tam muội không?

Đáp: Có thể vào được tam muội. Thế nhưng, vì có vô lượng tam muội. Nếu nói nhiều quá, thì sẽ khiến người nghe sinh thối tâm, nên chỉ nói đến một số tam muội chính. Như vậy cũng đủ nhiếp các tam muội khác rồi vậy.

Ví như nâng được cái bâu áo là nâng được cả cái áo lên; như bắt được ong chúa là bắt được trọn vẹn bầy ong vậy, cũng như Sơ Thiền và Nhị Thiền là cửa ngõ dẫn vào các pháp thiền định, tam muội khác.

Tu các pháp tam muội thuần thục sẽ dẫn vào Kim Cang tam muội.

Lược nói, thì tam muội của Thanh Văn gồm có ba tướng là:

• Nhập

• Trú

• Xuất

Khi nhập và xuất, thì chẳng phải là tam muội. Chỉ khi trú mới gọi là tam muội.

Tam muội của Bồ Tát là các pháp Ba La Mật. Ví như trong 3 Ba La Mật: Giới, Định và Tuệ, thì Giới sinh Định,

Định Sinh Tuệ. Khi được Tuệ Ba La Mật, thì tận đoạn các phiền não, dẫn đến Niết Bàn.

Còn rất nhiều tam muội khác nữa, không có đề cập đến nơi đây. Như nói bố thí là nhân duyên sinh phước đức; nguyện là nhân duyên sinh tâm nhu nhuyến; từ bi là nhân duyên niệm chúng sinh. Tất cả các hạnh đó đều dẫn vào tam muội. Lại như quán thế gian vô thường, như nhiếp tâm hành nhẫn nhục,... cũng đều dẫn vào tam muội. Lại như nhiếp tâm không tán loạn, tinh tấn trừ năm cái… cũng đều dẫn vào tam muội. Tu các Địa, từ Sơ Địa đến Thập Địa cũng đều dẫn vào tam muội cả.

Hỏi: Đà La Ni môn và Tam muội môn giống nhau hay khác nhau như thế nào?

Đáp: Khi đang tu, thì có khác. Khi đã tu viên mãn rồi, đã được tâm tương ưng rồi, thì chẳng có khác nữa.

Tu tam muội thuần thục lâu ngày, thì tam muội trở thành Đà La Ni. Đây là do sức tu hành, huân tập thuần thục, mà tam muội đã trở thành tính, tương ưng với thật tướng trí tuệ, nên có được Đà La Ni vậy. Ví như các đồ gốm như bình, chén, đĩa,...nung lâu trong lửa, thì chất đất sét trở thành cứng rắn, bền chắc. Lúc bấy giờ có thể dùng đựng nước, mà chẳng để cho nước thấm qua nữa.

Như trên đã nói, Đà La Ni còn là phương tiện để đưa hành giả qua sông thiền định.

Bồ Tát tu được hai môn tam muội và Đà La Ni thuần thục, thì sẽ được vô lượng công đức ở cả ba đời.

Hỏi: Vì sao ở trong pháp Thanh Văn không có nói đến Đà La Ni, mà chỉ trong pháp Đại Thừa mới nói đến?

Đáp: Vì hàng Thanh Văn ít có siêng năng tu tập các công đức mà chỉ dùng trí tuệ để cầu giải thoát sinh tử cho riêng mình, nên không có được các công đức Đà La Ni. Ví như người khát nước chỉ biết tìm đến nước để tự giải khát cho riêng mình mà không nghĩ đến việc dùng bình chứa nước lớn để trữ cho đại chúng uống vậy.

Lại nữa, trong pháp Thanh Văn chỉ nói đến các pháp là vô thường, là sinh diệt. Như vậy là chẳng có thể có được Đà La Ni. Vì sao? Vì theo pháp Đại Thừa, thì các pháp chẳng có sinh, chẳng có diệt, chẳng thật có, nên nói về tướng vô thường là chẳng Đà La Ni.

Lại nữa, trong pháp Thanh Văn nói đến các thiện pháp ở quá khứ. Như vậy là chẳng được Đà La Ni. Vì sao? Vì theo pháp Đại Thừa thì quá khứ là bất khả đắc, nên nói về thiện pháp ở quá khứ là chẳng phải Đà La Ni vậy.

Đà La Ni đời đời theo Bồ Tát. Còn các Tam muội, thì chẳng phải như vậy. Vì sao? Vì khi Bồ Tát xả thân rồi, thì đã rời bỏ hết các tam muội.

Trên đây đã phân biệt rõ Đà La Ni và Tam muội.

Phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật mới có được đầy đủ các Đà La Ni môn và các Tam muội môn.

(Hết quyển 28)