Luận Đại Trí Độ Tập II

Quyển 38. Phẩm thứ tư - Vãng Sanh

Luận Đại Trí Độ

Quyển 38

Phẩm thứ tư

Vãng Sanh

KINH :

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Chư vị Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật và tu tập tương ưng như vật, đã từ cõi nào sanh về cõi này; và từ cõi này, sau khi chết, sẽ sanh về đâu?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Những Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật và tu tập tương ưng như vậy rồi, có thể hoặc từ các cõi phật khác sanh về cõi này, hoặc đã ở trong loài người sanh trở lại làm người ở cõi này.

Này Xá Lợi Phất! Vì ở cõi này mau được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật, nên các Bồ Tát ở các cõi Phật khác, sau khi mạng chung đã nguyện sanh về cõi này. Ở cõi này thường được găp Phật, lại thường có các thâm diệu pháp hiển bày, nên Bồ

Tát sanh về đây để tu học dễ được mau tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật.

Này Xá Lợi Phất! Lại có Bồ Tát nhất sanh bổ xứ từ cõi trời Đâu Suất, sanh về cõi này. Những Bồ Tát này chẳng hề mất 6 pháp Ba La Mật, nên dù sanh về cõi nào cũng hiển bày đầy đủ các môn Đà la ni và các môn tam muội, cũng tương ưng với các Bát Nhã Ba La Mật.

Này Xá Lợi Phất! Lại có Bồ Tát đã ở trong loài người sau khi mạng chung, sanh trở lại làm người ở cõi này. Trừ các bậc bất thối chuyển mới mau tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật; còn các Bồ Tát căn tánh chậm lụt, chẳng có thể mau được tương ứng với các Bát Nhã Ba La Mật, và hiện tiền cũng chẳng có thể mau được các môn Đà la ni và các môn tam muội.

LUẬN :

Hỏi: Trong kinh nói chúng sanh là không, là bất khả đắc; lại cũng nói Phật, Bồ Tát, Bát Nhã Ba La Mật … đều chỉ có ở nơi danh tự, đều là bất khả đắc. Ngài Xá Lợi Phất đã biết rõ như vậy, sao vẫn còn hỏi làm gì?

Đáp: Ở trong Phật pháp, phải nên phân biệt hai Đế. Đó là :

- Thế Đế

- Đệ Nhất Nghĩa Đế

Thế Đế nói chúng sanh. Đệ Nhất Nghĩa Đế nói chẳng có chúng sanh (vô chúng sanh), nói chúng sanh là không, là bất khả đắc.

Lại nữa, cũng nên phân biệt hai hạng Bồ Tát. Đó là:

- Hạng Bồ Tát đã rõ biết hết thảy các pháp tướng đều chỉ là danh tự (hữu tri danh tự tướng).

- Hạng Bồ Tát chưa biết rõ hết thảy các pháp tướng đều chỉ là danh tự (vô tri danh tự tướng).

Ví như trong quân đội, khi canh phòng, có dùng đến các mật hiệu. Chỉ những quân nhân có trách nhiệm mới được biết đến; còn những người không có trách nhiệm cũng như địch quân, chẳng sao có thể biết được.

Lại nữa, xét về mặt tu tập cũng phải nên phân biệt có hai hạng Bồ Tát. Đó là:

- Hạng Bồ Tát mới tu, còn chấp các pháp tướng, chưa có được tha tâm trí.

- Hạng Bồ Tát đã tu thuần thục trải qua nhiều đời nhiều kiếp, chẳng còn chấp tướng, lại đã có được tha tâm trí.

Chính vì hạng Bồ Tát mới tu, còn chấp pháp tướng, chưa có được tha tâm trí, mà ngài Xá Lợi Phất phải hỏi Phật như đã nếu ở đoạn kinh trên đây. Đối với hạng Bồ Tát này, phải nên vì họ khai thị,”chúng sanh không”, cho họ biết chúng sanh là “không” , là bất khả đắc.

Trái lại, hạng Bồ Tát đã tu thuần thục rồi, đã biết danh tự tướng của các pháp, đã có được tha tâm trí rồi, thì dù vẫn sống chung với chúng sanh, mà vẫn được an nhiên, tự tại.

Ngài Xá Lợi Phất dùng thiên nhãn thấy rõ chúng sanh trong 6 đạo chết đây sanh kia, thấy rõ các nhân duyên thiện ác nên chẳng còn nghi gì nữa. Thế nhưng vì những người chưa có được thiên nhãn, chưa thấy xa rộng được như ngài, mà ngài phải hỏi Phật như trên đây. Vì sao? Vì có nhiều vị Thanh Văn dấy niệm khinh khi các Bồ Tát, vì thấy các Bồ Tát hành 6 pháp Ba La Mật mà lại nguyện ở lâu trong sanh tử; hoặc vì thấy các Bồ Tát chưa đoạn sạch các lậu, mà lại dùng trí huệ học các kinh thơ, nội và ngoại điển; hoặc vì thấy các Bồ Tát chưa chứng được thật tế, chưa thoát khỏi sanh, già, chết. Chư vị Thanh Văn ấy nghĩ rằng các Bồ Tát đã tu tập trải qua vô lượng kiếp mà vẫn chẳng chứng được niết bàn, ắt hẳn phải đọa vào đường ác.

Ngài Xá Lợi Phất thương xót các vị Thanh Văn ấy, muốn họ sanh tâm tin kính các Bồ Tát, mà ngài phải hỏi Phật như trên, mong được Phật giải đáp, để cho họ đều được rõ.

Bởi nhân duyên vậy, nên Phật đã khai thị rõ về 3 hạng Bồ Tát sanh về cõi này. Đó là:

- Hạng Bồ Tát từ các cõi Phật khác sanh về cõi này,

- Hạng Bồ Tát từ cõi trời Đâu Suất sanh về cõi này,

- Hạng Bồ Tát từ trong loài người, sau khi mạng chung, trở lại sanh làm người ở cõi này.

Hỏi: Thế gian có 6 ác đạo. Vì sao chỉ nói đến trường hợp Bồ Tát sanh làm người ở cõi này mà chẳng để cập đến các đạo khác?

Đáp: Như trước đây đã có nói. Trời, A Tu La hưởng

lạc nhiều nên khó tu. Địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh là 3 đạo thuần khổ cũng rất khó tu để được đạo. Bởi vậy nên chẳng có nói đến.

Hỏi: Trong kinh có nêu trường hợp một vị đệ tử của ngài Xá Lợi Phất, chân tợ như chân trâu mà đắc quả A La Hán, lại có vị Tỳ Kheo tên là Ma Du Bà Thi Tha suốt 500 đời làm thân khỉ, mà khi được làm thân người cũng chứng được 6 thần thân, được quả A La Hán, và khi đã được A La Hán rồi ngài còn thói nhảy nhót như loài khỉ. Vì sao chẳng có nói đến trường hợp được đạo ở trong 3 đường ác?

Đáp: Tuy rằng trong các loài súc sanh cũng có trường hợp được đạo, nhưng vì quá ít nên chẳng có nêu ở đây.

Lại nữa, các vị ấy trải qua nhiều đời, đã gieo trồng các thiện căn công đức, đã tu đạo Niết Bàn, nhưng vì đã có phạm lỗi lẫm khiến phải đọa vào 3 đường ác. Khi đã đoạn các nghiệp rồi thì các vị ấy lại được sanh làm người để tiếp tục tu học. Do đó sắn có các thiện căn thuần thục rồi, nên dễ được quả báo tốt vậy.

Đoạn kinh trên đây nêu những trường hợp được đạo trong loại người. Có người tuy đời trước có cấu tâm, nhưng đời nay tu tập được đạo Bồ Tát, được tân thanh tịnh vô lậu. Những người ấy đã thành tựu được các thiện căn hữu lậu, nên nay sanh lại làm người, cũng lại thứ lớp tu tập hướng về Vô Thượng Bồ Đề.

Ở trong loài Trời, loài A Tu La cũng có những trường hợp tương tự.

Hỏi: Vì sao ở cõi trời Đâu Suất thường có các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ đến thuyết pháp, mà ở các cõi trời khác chẳng có được như vậy?

Đáp: Ở cõi sắc, chư Thiên thường hay đắm thiền bị, nên ở đây khó được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật.

Chưa thiên ở cõi trời Đâu Suất, do kiết sử cạn mỏng nên mới nghe được các vị bồ tát nhất sanh bổ xứ thuyết pháp, mới thường nghe được Bát Nhã Ba La .

Các vị từ cõi trời Đâu Suất cũng như các vị từ cõi Phật khác sanh về cõi này đều là những vị lợi căn, thượng trí, ở trong cô lượng A tăng kỳ kiếp đã xa lìa tội lỗi.

Còn các vị mà trước đây đã ở trong loài người, sau khi mạng chung lại làm người ở cõi này, đều là những đệ tử của Phật, đã từng nghe pháp, chánh ức niệm và tu tập các công đức trí huệ.

Ngoài ra còn có các vị tuy căn trí chậm lụt, nhưng do kham nhẫn tu tập thiện pháp mà nay có thiện duyên sanh về cõi này để được thấy Phật, nghe pháp, được tu tập Bát Nhã Ba La Mật, dẫn đến được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Vì sao từ cõi trời Đâu Suất chỉ có các Bồ Tát nhất sanh bổ xứ mới sanh về cõi này ?

Đáp: Loài người có nhiều kiết sử phiền não, có nhiều tội lỗi, nên từ cõi trời Đâu Suất, chỉ có các vị Đại Bồ Tát mới sanh về cõi này, thọ thân người, sống trong xã hội loài

người mà chẳng nhiễm ô phiền não.

Ví như đem sữa cho ngỗng uống, thì ngỗng biết lựa chọn sữa để uống, biết chừa lại các chất bẩn lẫn lộn trong sữa. Cũng như vậy, Bồ Tát ở ngay trong thế gian đầy phiền não mà chẳng có bị nhiễm trước. Vì sao? Vì như trong kinh đã nói, các vị đại Bồ Tát chẳng hề mất 6 pháp Ba La Mật. Vì lợi ích của chúng sanh mà các bị đại bồ tát phân bố khắp 10 phương, đem lại trí huệ giáo hóa chúng sanh.

Các vị Bồ Tát từ các cõi Phật khác, cũng như các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ ở cõi trời Đâu Suất, đều là những vị pháp tánh sanh thân Bồ Tát, biến hóa được vô lượng thân, dùng vô lượng pháp môn phương tiện để độ thoát chúng sanh.

Còn hạng Bồ Tát, trước đã ở trong loài người, sau khi mạng chung, sanh trở lại làm người ở cõi này thì chẳng được như hai hạng Bồ Tát nêu trên. Vì sao ? vì còn độn căn, thiểu trí, lại còn chấp ngã nên vẫn còn sanh ít nhiều kiết sử. Các Bồ Tát thuộc hạng này phần nhiều còn là nhục thân Bồ Tát.

Hỏi: Đã là Bồ Tát bất thối chuyển rồi, thì chẳng còn có kết nghiệp thọ sanh thân nữa. Như vậy vì sao lại còn thọ sanh thân làm người ở cõi này ?

Đáp: Các vị Bồ Tát này, tuy đã được bất thối chuyển, nhưng do chưa xả được nhục thân nên nguyện sanh về cõi này để mau được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật.

Còn các vị Bồ Tát căn trí còn chậm lụt, chẳng có thể

mau được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật được, và ở hiện tiền chẳng có thể mau được các môn đà la ni và các môn tam muội.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Ông hỏi Bồ Tát Ma Ha Tát rời cõi này sẽ sanh về cõi nào ư? Ông nên biết các Bồ Tát ấy từ cõi Phật này đến cõi Phật khác vẫn thường thấy Phật, vẫn thường chẳng ly Phật.

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát chẳng dùng phương tiện nào mà nhập vào sơ thiền và cũng thật hành 6 pháp Ba La Mật. Các Bồ Tát này sanh lên cõi trời Trường Thọ Thiên, trú nơi đó rồi sau khi mạng chung lại sanh về cõi này thọ thân người, được gặp Phật và Bồ Tát. Hạng Bồ Tát này vẫn còn căn tánh chậm lụt.

Lại có Bồ Tát nhập vào sơ thiền, dẫn đến nhập vào Đệ Tứ Thiền và cũng thật hành 6 pháp Ba La Mật. Các Bồ Tát này, do chẳng dùng phương tiện nên xả thiền sanh về cõi Dục, hạng Bồ Tát này cũng vẫn còn căn tánh chậm lụt.

Lại có Bồ Tát nhập Sơ Thiền dẫn đến nhập Đệ tứ thiền, tu từ tâm dẫn đến xả từ tâm, nhập Hư Không Xứ, dẫn đến Phi Hữu Tưởng Xứ, rồi tu 4 niệm xứ, 8 Thánh đạo, 10 Phật lực, phát đại bi tâm. Các Bồ Tát này dùng các sức phương tiện, chẳng tùy 4 sắc định sanh, chẳng tùy 4 vô lượng

tâm sanh, chẳng tùy 4 vô sắc định sanh, mà chỉ sanh vào nơi nào có Phật, thường chẳng ly Bát Nhã Ba La Mật. Các Bồ Tát này ở trong Hiền Kiếp sẽ được đạo Vô Thượng Bồ Đề.

LUẬN :

Hỏi: Ngài Xá Lợi Phất hỏi về đời trước và về đời sau của các Bồ Tát. Vì sao Phật chỉ sơ lược về đời trước mà lại nói nhiều về đời sau như vậy?

Đáp: Người ở thế gian dùng nhục nhãn nên chẳng có thể thấy được đời sau. Do chẳng thể thấy được đời sau, nên khởi tâm nghi, chẳng biết đời sau mình sẽ đi về đâu. Bởi vậy nên Phật phải rộng nói. Cũng như lửa đã được dập tắt rồi, chẳng còn cần phải để ý làm gì nữa, phải cần cảnh giác phòng lửa trong tương lai.

Lại nữa, có trường hợp người nghèo chỉ mong xin được chút ít, mà lại gặp được người vừa giàu của cải, vừa giàu lòng ngân từ, nên nhận được rất nhiều của bố thí. Cũng như vậy, ngài Xá Lợi Phất chỉ hỏi ít mà lại nhận được Phật giải đáp rất nhiều.

Biển Phật pháp mênh mông cô hạn lượng, Phật đem vô lậu pháp ra bố thí cho chúng sanh chẳng bao giờ hết được. Do có ngài Xá Lợi Phất thưa hỏi mà Phật rộng phân biệt để cho đại chúng được rõ.

Lại nữa, do có nhiều người nghĩ rằng nếu các pháp đều là “không”. Đều chẳng có đi (vô khứ), thì chết rồi chẳng còn có đi về đâu nữa cả, nên

Phật muốn đoạn nghi cho họ.

Phật phải dẫn ra nhiều thí dụ về chất đây sanh kia, nhằm đoạn nghi cho hạng người nêu trên, và đồng thời để cho đại chúng được hiểu rõ.

Hỏi: Có thuyết nói chết là vĩnh diệt. Có thể nói như vậy được chăng?

Đáp: Sau khi chết, thân bị hủy diệt theo 3 trường hợp:

- Hoặc thân bị lửa thiêu cháy rụi thành tro.

- Hoặc thân bị các côn trùng rúc rỉa trở thành đất.

- Hoặc lâu ngày bị mục nát, trở thành đất.

Người thế gian chỉ mấu thân hiện hữu, tức là thân ở đời này mà chẳng thấy được thân hậu hữu, tức là thân ở đời sau, nên chết rồi là vinh diệt. Đây là do chẳng biết được thân đời sau, chẳng phải là có thân đời sau vậy.

Vì sao? Vì nếu nói thân diệt rồi là mất hẳn thì chẳng giải thích được sự có mặt của hằng sa chúng sanh trong ba cõi. Lại cũng chẳng có thể giải thích được các hiện tượng như sau:

- Đứa bé mới lọt lòng mẹ đã biết khóc, biết cười …

- Cùng sanh ra ở đời, vì sao có người giàu kẻ nghèo, người sang, kẻ hèn, người hiển, kẻ ác, người tốt, kẻ xấu, người thông minh, kẻ đần độn.

- v.v …

Nếu chẳng có các nghiệp duyên từ đời trước thì làm

sao có những hiện tượng sai khác như vậy được. Lại nữa nếu nói sau khi chết thân thối nát rồi là hết, thì còn có 6 tình sẽ đi về đâu?

Phàm phu dùng nhục nhãn, chẳng thấy được thân đời sau (thân hậu hữu). Còn các bậc Thánh, dùng Thiên nhãn thấy rõ chúng sanh chết đây sanh kia. Chết chỉ là sự rời bỏ thân này để thọ thân khác, y như người rời căn phòng này để qua căn phòng khác, rời chỗ này để đi đến chỗ khác vậy.

Lại nữa, người kém trí huệ, chỉ dùng nhục nhãn để thấy. Thấy như vậy cũng đồng như các loại súc sanh, chẳn có gì khác cả. Trong lúc đó, thì người trí biết rõ các đời sau, biết rõ rằng nếu phiền não chưa tận, thì còn phải sanh trở lại sanh thân nữa. Vì sao? Vì tâm thức hằng chuyển cùng với duyên nghiệp báo ở đời này mà dẫn sanh thân ở đời sau. Ví như nghiệp báo ở đời này mà sanh thân ở đời sau. Ví như sữa biến thành bơ, thành phô mát,v.v… Sanh thân cũng là như vậy. Dù 5 ấm thân trước đã hoại, nhưng do do có các hành nghiệp tiếp nối, mà có thọ quả báo, dẫn sanh 5 ấm thân ở đời sau. Ví như cây mùa Đông tuy chưa sanh hoa lá, nhưng đã có sẵn các nhân để dẫn sanh hoa lá vào mùa Xuân để tiếp đến. Do có tạo nghiệp nhân duyên, mới có thọ nghiệp quả sanh tử. Ví như người ngủ say nằm trong mộng. Lại nữa, dùng mắt thường nhìn thấy một người có vẻ mặt cau có, cũng đoán biết được người ấy sân si, nóng nảy thấy người mặt mày ủ dột, cũng đoán biết được người ấy đang ưu sầu buồn khổ; thấy người mặt mày rặng rỡ vui tươi, cũng đoán biết được người ấy thanh nhàn khoan khoái v.v… Phàm phu

dùng nhục nhãn còn thấy biết được như vậy, huống nữa là bậc Thánh có thiên nhãn và có tha tâm trí.

Ví như người đi trong đêm tối phải lần từng bước theo người dẫn đường, chúng ta trên đường tu học phải nương theo các bậc thiện tri thức, mới mong khỏi bị rơi vào tà đạo.

Trong Phật pháp tuy nói rốt ráo không nhưng vì phàm phu điên đảo chấp có ngã, có pháp, nên Phật phương tiện thuyết có nhân, có quả, có nghiệp nhân nói tiếp, có thọ báo tương tục.

Phải nên biết rằng Phật pháp chẳng chấp hữu, chẳng chấp vô, cũng chẳng chấp phi hữu, chẳng chấp phi vô. Phật pháp giống như con dao chém giữa hư không, chẳng gây thương tích cho ai cả. Chư Phật và chư Bồ Tát vì chúng sanh mà tùy duyên nói pháp, nhưng tự mình chẳng có khởi chấp. Như bài kệ sau đây:

Hết thảy pháp đều thật,

Hết thảy pháp đều hư,

Lại vừa thật vừa hư,

Cũng chẳng biết thật, chẳng hư.

Niết Bàn là chân tế.

Biết Bàn cũng là chân tết.

Niết Bàn tức là thế gian,

Rốt ráo bất khả đắc.

Như vậy Phật pháp thuyết rốt ráo không mà vẫn thuyết về duyên nghiệp sanh tử. Đây là lý do thuyết ra “Phẩm Vãng Sanh” này.

Hỏi: Bát Nhã Ba La Mật là vô tướng. Như vậy người tu làm sao có thể tu tập để tương ứng với Bát Nhã Ba La Mật được?

Đáp: Bát Nhã Ba La Mật nhiếp hết thảy các pháp, ví như biển lớn tiếp nhận hết thảy các nguồn nước từ muôn sông chảy đến.

Nếu biết rõ Bát Nhã Ba La Mật là vô tướng, thì đâu còn gì để vấn nạn nữa?

Nếu ở nơi Bát Nhã Ba La Mật mà còn chấp tướng thì mới nên nạn vấn như vậy. Người tu hành khi đã vào được hết thảy các tam muội, đã được tâm rộng lớn là liền được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật.

Ví như cha mẹ thấy con phạm lỗi lầm sanh tâm thương xót, tìm mọi cách để dìu dắt con ra khỏi mê lầm. Cũng như vậy, Bồ Tát thấy chúng sanh mê lầm, bị các nhiễm duyên trói buộc, chẳng biết được tự tánh không của các pháp, khiến phải bị đọa lạc nên dùng mọi phương tiện cứu vớt chúng sanh ra khỏi các khổ. Bồ Tát phát tâm đại bi thương xót chúng sanh, dạy họ tu học dẫn họ vào Phật đạo.

Bởi nhân duyên vậy, nên Bồ Tát đi từ Phật độ này đến Phật độ khác, dùng 5 thần thông cúng dường vô lượng chư Phật. Còn Bồ Tát thấy khắp hết thảy các cõi Phật, chẳng có gì ngăn ngại cả.

Tuy nhiên, cũng có Bồ Tát chẳng dùng phương tiện mà vào thiền định, rồi đắm chìm thiền vị, trú trong thiền định mà

chẳng niệm chúng sanh. Hạng Bồ Tát này vì tâm từ bi kém nên sanh lên cõi trời Trường Thọ Thiên là Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng Xứ. Ở nơi đây chẳng có tình sắc, cững chẳng có đạo Bồ Đề. Hạng Bồ Tát này nếu được sanh trở lại làm người. Nếu được gặp Phật pháp, thì sẽ nhớ lại sự phát tâm Bồ Đề trước đó, dẫn đến sẽ tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây:

Vào một hôm, Phật hỏi một vị tỷ khoe rằng: “Đất ở móng tay ta và đất ở đại địa bên nào nhiều hơn”.

Phật dạy: “Chư Thiên ở các cõi trời sanh làm người rất ít, chỉ ví như đất ở trong móng tay ta, còn đọa vào địa ngục lại rất nhiều, như đất ở đại địa. Vì sao? Vì ở cõi trời hưởng phước quả nhiều nên khó tu hành. Khi hết phước thường bị đọa”

Hỏi: Trong 22 căn thì độn căn nhiếp về những căn bản nào?

Đáp: Người đã được huệ căn rồi, quán được thật tướng pháp rồi, nhưng khi vào thiền định mà đắm chấp thiền vị thì cũng sẽ trở thành độn căn. Ví như có đầy đủ 5 căn, tín, tấn, niệm, định, huệ hòa hợp làm trợ đạo pháp, dẫn sanh lên cõi trời, nhưng nếu thọ phước báo ở cõi trời mà sanh tâm chấp đắm thì cả 5 căn nói trên đều trở thành độn căn.

Trong kinh nói Bồ Tát đã được phước đức thanh tịnh,

đã có được 18 căn lanh lợi, nhưng nếu các căn còn lại chấp đắm, thì cũng sẽ trở thành độn căn.

Trong kinh Pháp Hoa có nói “Nếu chẳng còn các chấp trói buộc, gây ra phiền não thì mạng căn được an ổn và các căn kia cũng trở thành lanh lời. Như vậy gọi là lợi căn”.

Lại nữa, khi thọ lạc, biết rõ lạc là vô thương, chẳng đắm lạc, vững tin nơi mình, khiến có thể làm được các việc rất khó làm ra, xa lìa dục lạc, biết rõ dục lạc là tội lỗi, tu tập đầy đủ 3 thiện căn. Như vậy gọi là lợi căn.

Bồ Tát ở nơi 3 vô lậu căn mà chẳng thủ chứng thật tế, nên gọi là lợi căn. Trái lại thì gọi là độn căn.

Hỏi: Vì sao nói hạng Bồ Tát thứ 2 xả thiền, sanh về cõi Dục là chẳng dùng phương tiện?

Đáp: Hạng Bồ Tát này khi lâm chung bị nhiếp bất thiện tâm, nên xả các thiền định, sanh về cõi Dục. Như vậy là chẳng tu các phương tiện lực.

Nếu Bồ Tát có thiện tâm, vô ký tâm và xả tâm, lại khởi từ bi tâm thương xót chúng sanh, dấy niệm nghĩ rằng:“Nếu ta ở trong thiền định, thì ta chẳng có thể rộng độ chúng sanh”, mà phát nguyện xả thiền, sanh về cõi Dục.

Lại nữa, nếu Bồ Tát chẳng sanh độn căn, nhập Bồ Tát vị, được Bồ Tát đạo, tu 37 Phẩm Trợ Đạo, trú các thần thông dẫn đến khởi tâm đại bi thương xót chúng

sanh thì gọi là có tu phương tiện lực.

Lại nữa, Bồ Tát có tu phương tiện lực, chẳng tùy thiền định sanh, chẳng tùy 4 vô niệm tâm sanh. Vì sao? Vì Bồ Tát này tu 4 niệm xứ, dẫn đến tu đại từ đại bi, cho đến khi mạng chung vẫn thương xót chúng sanh, chẳng rời bỏ chúng sanh, nên nguyện sanh về cõi Phật khác để tu tập tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Bồ Tát nêu lên sau cùng trên đây thuộc về hạng Bồ Tát gì?

Đáp: Đây là hạng đại Bồ Tát, gọi là Phi Bạt Đà Kiếp Bồ Tát.

Hỏi: Thế nào gọi là Phi Bạt Đà Kiếp?

Đáp: Phi Bạt Đà Kiếp là vô số kiếp, chẳng thể tính được. Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây:

Có 1 vị tỷ kheo hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn! Thời gian bao nhiêu lâu gọi là 1 kiếp ?”

Phật dạy: Trước đây ta đã nói nhiều rồi, mà các người chưa hiểu rõ. Nay ta lấy các thí dụ để làm sáng tỏ vấn đề.

- Nhỏ nhất là 60 niệm hợp lại thành một đại niệm. Đại niệm đó cũng gọi là một kiếp.

- Còn nói về đại kiếp, thì chẳng có toán số thí dụ nào ở thế gian có thể tính được. Ví như có một cái thành hình vuông, mỗi bề 100 do tuần; lại có 1 người sống lâu 100 tuổi, đập nát thành ấy cũng chẳng sao kể hết được. Thế nhưng, nếu lấy một hạt bụi để dụ cho một kiếp, thì thời

gian của vô số kiếp ấy hợp lại cũng chẳng sao sánh được thọ mạng của một đại kiếp.

Phân biệt tiểu kiếp và đại kiếp, như đã nói trên đây, cho thấy rằng thọ mạng của một đại kiếp là vô lượng vô biên.

Hãy lấy thí dụ về người tu hạnh viễn ly. Sau khi người ấy trừ được 5 triền cái, vào được sơ thiền, được ly sanh hỷ lạc, đứng dậy nói lớn với chúng sanh rằng: Ta chán ghét 5 dục, vào sơ thiền, ở nơi đây ta được đệ nhất lạc.

Lại có chúng sanh nghe như vậy, tu tập xa lìa 5 dục, vào sơ thiền, dần dần diệt các quán, vào đệ nhị thiền, lên đệ tam thiền, đệ tứ thiền.

Lại có chúng sanh, ở trong 3 đường ác, nghe như vậy, khởi sanh thiện tâm, tinh tấn tu hành, dẫn đến sau khi mạng chung được sanh làm người.

Thời gian tu tập của các chúng sanh nói trên đây, chẳng có thể lượng được nhưng vẫn chẳng sao sánh được thị mạng của một đại kiếp. Dù thọ mạng của một đại kiếp lâu bền như vậy, nhưng kiếp cũng vẫn là sanh diệt, vô thường. Ở trong “phẩm 18 không” đã có nói rõ. Đại kiếp chịu 3 tai họa lớn, dẫn đến kiếp tận, đó là:

- Hỏa kiếp: Lửa lớn thiêu rụi cả 3000 đại thiên thế giới, dẫn đến hủy diệt cảnh giới sơ thiền.

- Thủy kiếp: Nước sông cuốn trôi cả 3000 đại thiên thế giới, dẫn đến hủy diệt cảnh giới nhị thiền

Phong kiếp: Gió thổi mạnh cuốn theo cả 3000 đại thiên thế giới, dẫn đến hủy diệt cảnh giới Tam thiền.

Tiểu kiếp cũng chịu 3 tai họa lớn do 3 đọc tham, sân, si gây nên. Đó là:

- Nạn đói khát.

- Nạn đao binh.

- Nạn dịch lệ, bệnh tật.

Trong kinh Pháp Hoa, Phật dạy ngài Xá Lợi Phất rằng: “Này Xá Lợi Phất! Trong đời vị lai, ông sẽ thành Phật hiệu là Hoa Quang Như Lai. Đức Phật Quang Hoa trụ thế trong 12 tiểu kiếp, sau khi đức Phật ấy diệt độ rồi, chánh pháp còn trụ lại thêm 32 tiểu kiếp, Tượng pháp trụ 32 tiểu kiếp. Đức Phật ấy từ trong tam muội ra thuyết kinh Pháp Hoa trong 6 tiểu kiếp.

Danh từ “kiếp” cũng có nghĩa là “thời”, là “tiết”.

Còn danh từ “Phi Bạt Đà Kiếp” có nghĩa là vô số kiếp chẳng thể lượng tính được.

Lại nữa, vào thời không có Phật, thế giới bị 3 tai họa lớn làm tán hoại. Thời ấu gọi là “không kiếp”.

Thế rồi 4 đại thanh tịnh hòa hợp trở lại tạo dựng thế giới mới. Thời ấy gọi là “Hiền Kiếp”

Lúc bấy giờ, từ cõi trời Tịnh Cư Thiên biết đó là điềm

báo sẽ có ngàn đức Phật hiện ra ngồi lên các hoa sen ấy, tỏa hào quang rực rỡ.

Một thế giới trải qua 4 thời kỳ: Thành - Trụ - Hoại - Không. Sau đó, lại được thành lập trở lại và tiếp tục chu trình của 4 thời kỳ như trên.

Kinh Cảnh Sách nói: một thời kỳ gồm 20 tiểu kiếp. Cộng chung 4 thời kỳ là 80 tiểu kiếp.

Kinh Khởi Thế nói: Trải qua 20 tiểu kiếp ở thời kỳ Không, do các nghiệp cảm của chúng sanh muốn thành lập một thế giới mới, nên lại có một thế giới nữa được thành tựu trong 20 tiểu kiếp, trụ trong 20 tiểu kiếp, hoại trong 20 tiểu kiếp, rồi lại không trong 20 tiểu kiếp v.v…

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Lại có Bồ Tát nhập vào sơ thiền, dẫn đến nhập vào đệ tứ thiền, nhập từ tâm dẫn đến xả từ tâm, nhập hư không xứ, dẫn đến nhập phi hữu tưởng phi vô xứ, rồi dùng các sức phương tiện, chẳng tùy thiền định sanh mà sanh về cõi Dục, vào các dòng họ lớn để thành tựu chúng sanh.

LUẬN :

Hỏi : Trước đây đã phân biệt nói có 2 hạng Bồ Tát. Đó là:

- Hạng Bồ Tát tùy nghiệp sanh thân.

Hạng Bồ Tát tùy pháp tánh sanh thân. Hạng Bồ Tát này có biến hóa thên ở trong khắp 3 cõi, làm các công đức nhằm độ sanh, như vậy ở đoạn kinh trên đây nói về hạng Bồ Tát nào?

Đáp : Ở đây nói về hạng Bồ Tát tùy nghiệp sanh thân. Vì sao? Hạng Bồ Tát này chưa có được pháp thân, nhưng do vào các thiền định mà có các sức phương tiện. Hạng Bồ Tát này chẳng muốn theo thiền định sanh, mà chỉ muốn dùng các sức phương tiện sanh về cõi Dục để làm lợi ích cho chúng sanh ở cõi này.

Hỏi: Nếu chẳng muốn theo thiền định sanh thì vì sao lại sanh về cõi Dục, mà chẳng sanh về các cõi khác ?

Đáp: Hạnh nguyện của các Bồ Tát chẳng đồng nhau. Mỗi vị đều có hạnh nguyện riêng.

Hỏi: Có Bồ Tát nguyện sanh về các cõi Phật khác. Như vậy ở các cõi Phật ấy cũng đều có cõi Dục chăng ?

Đáp: Cõi nào có tạp ác, bất tịnh thì đều được gọi là cõi Dục. Còn cõi nào thanh tịnh, chẳng có 3 đường ác chẳng có người nữ, chẳng có nhiễm dục (vô dục) thì không gọi là cõi Dục.

Do đã có phước nghiệp thanh tịnh, lại có tâm từ bi thương xót úng sanh nên Bồ Tát mới nguyện sanh về cõi Dục để hóa độ chúng sanh.

Hỏi: Bồ Tát khi mạng chung đã xả thiền định rồi, còn cầu tu học gì nữa mà nguyện sanh về cõi Dục?

Đáp: Vì thấy chúng sanh ở cõi Dục tâm tánh cuồng loạn nên sau khi mạng chung, Bồ Tát nguyện sanh về đây

để giáo hóa họ, cứu họ thoát khổ, khiến họ nhiếp tâm về chánh niệm.

Hỏi: Vì sao khi sanh làm người ở cõi Dục, Bồ Tát lại chọn sanh vào các dòng họ lớn?

Đáp: Vì sanh vào các dòng họ lớn mới có nhiều trí huệ, có nhiều của cải, có nhiều thế lực… nhờ vậy mà có nhiều sức phương tiện để làm lợi ích cho chúng sanh.

Trái lại, nếu sanh vào các nhà bần cùng hà tiện, thì cầu tự lợi còn chưa được huống nữa là làm các việc lợi lạc cho chúng sanh.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Lại có Bồ Tát nhập vào sơ thiền, dẫn đến nhập vào tứ thiền, nhập từ tâm dẫn đến xả từ tâm, nhập hư không xứ, dẫn đến nhập phi hữu tưởng phi vô xứ, rồi dùng các sức phương tiện chẳng tùy thiền định mà sanh, mà sanh về các cõi trời Dục giới để thành tựu chúng sanh ở các cõi này, và cũng để thanh tịnh Phật độ, được gần gũi chư Phật.

LUẬN :

Hỏi: Chư thiện ở các cõi trời Dục giới đắm chấp 5 dục, rất khó được hóa độ. Như vậy vì sao Bồ Tát còn nguyện sanh về cõi trời này?

Đáp: Mặc dù chư Thiên ở nhiều cõi trời Dục giới thường đắm chấp dục lạc, khó được hóa độ, nhưng Bồ Tát

vẫn phát đại nguyện sanh về nơi đây để hóa độ cho họ.

Thế nhưng, ở nhiều cõi trời Dục giới khác như các cõi trời Tam Thập Tam Thiên … trong số chư Thiên có rất nhiều vị rất thành thiện, nhàm chán 5 dục.

Lại nữa, ở cõi trời Đậu Suất Đà Thiên thường có các Bồ Tát nhất sanh bổ xứ đến thuyết pháp nên chư Thiên ở cõi trời này có được tín tâm thanh tịnh.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Lại có Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật, dùng sức phương tiện nhập vào sơ thiền. Đến khi mạng chung sanh về cõi trời Phạm Thiên, làm Phạm Thiên Vương, dạo chơi các cõi Phật. Đến nơi nào có vị Bồ Tát mới được chuyển Vô Thượng Bồ Đề, mới thành Phật, mà chưa chuyển pháp luân thì xin khuyến thỉnh chuyển pháp luân.

LUẬN :

Hỏi: Từ nơi sơ thiền làm sao Bồ Tát có đủ sức phương tiện để sanh lên cõi Phạm Thiên?

Đáp: Tuy ở nơi sơ thiền nhưng Bồ Tát chẳng chấp đắm thiền vị, lại thường niệm Phật đạo, thường nhớ bản nguyện độ sanh nên thiền cùng hòa hợp với từ tam muội, dẫn sanh các sức phươn tiện, tùy nguyện sanh về cõi Phạm Thiên vậy.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát lại phát nguyện sanh làm Phạm Thiên Vương?

Đáp: Do tu tập phước đức nhân duyện trong nhiều đời, nên Bồ Tát thường sanh làm Phạm Thiên Vương. Dẫn đến khi sanh vào loài nai cũng làm nai chúa.

Bồ Tát phát đại nguyện thỉnh Phật chuyển pháp luân, nên trong khắp 3000 thế giới, Bồ Tát đi từ nơi này đến nơi khác và ở đâu thấy có vị Phật mới thành, chưa chuyển pháp luân thì liền xin thỉnh chuyển pháp luân.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Lại có Bồ Tát nhất sanh bổ xứ thật hành Bát Nhã Ba La Mật, dùng các sức phương tiện nhập vào sơ thiền dẫn đến nhập vào đệ tứ thiền, nhập từ tâm dẫn đến xả từ tâm, nhập hư không cứ dẫn đến nhập phi hữu tưởng phi vô tưởng cứ, tu 4 niệm xứ dẫn đến tu 8 Thánh đạo, nhập vào các tam muội không, vô tướng và vô tác, nhưng chẳng tùy thiền định sanh, mà sanh vào các nơi nào có Phật xuất thế để tu phạm hạnh, hoặc sanh lên cõi trời Đâu Suất. Đến khi mạng chung vẫn chẳng mất chánh niệm. Vẫn đầy đủ thiện căn, nên được vô số trăm ngàn chư Thiên vây quanh cung kính. Bồ Tát sanh về nơi đây là sắp được chứng quả Vô Thượng Bồ Đề.

LUẬN :

Hỏi: Bồ Tát nhất sanh bổ xứ đã trú ở thập địa rồi, đã đầy đủ các công đức rồi, mà còn tu tập gì nữa?

Đáp: Vì chưa vào Niết Bàn nên Bồ Tát vẫn còn tu tập các thiền định và các tam muội.

Lại nữa, Bồ Tát ở trong cõi trời và cõi người, nên phương tiện khai thị Thiên Pháp và Nhân Pháp để tu tập cầu đạo, và dẫn dắt hàng Trời và hàng Người tu tập cầu đạo.

Lại nữa, Bồ Tát tuy đã ở trong thập địa mà vẫn còn có các tập khí dư tàn, cũng như ở nơi các pháp vẫn còn có chỗ chưa được rõ nên còn phải tu tập.

Lại nữa, Bồ Tát thật hành 37 Phẩm trợ Đạo, 3 giải thoát môn, mà chưa chứng nên phải tu tập thêm.

Lại nữa, các vị Bồ Tát này tuy trong hàng Bồ Tát là lớn (Đại) mà so với Phật vẫn còn là nhỏ (tiểu), nên còn phải tu tập thêm.

Trong kinh Phóng Bát có nêu mẫu chuyện sau đây:

Ngài Bồ Tát Di Lạc hỏi ngài Bồ Tát Văn Thù rằng: “Như về sau này tôi thành Phật, vào trong hàng sa thế giới để cứu độ chúng sanh, thì ngài có thể hay biết được các chỗ nhấc chân và bước chân của tôi được không?”

Ngài Văn Thù trả lời: “Tôi chẳng sao hay biết được vậy”.

Bởi vậy nên hàng thập trú Bồ Tát vẫn còn có chỗ

chưa hay biết, vẫn còn có chỗ phải học hỏi thêm vậy.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát nhất sanh bổ xứ chẳng muốn rộng độ chúng sanh, mà lại muốn gần Phật, muốn được làm Phật?

Đáp: Bồ Tát nhất sanh bổ xứ trải qua nhiều kiếp đã rộng độ chúng sanh. Nay ở trước Phật, Bồ Tát muốn được Phật thọ ký cho. Đây là mật ý nói rằng “Phật Phát rất thậm thâm vi diệu, nên các vị Bồ Tát muốn được nghe, muốn được thưa hỏi Phật mãi mà chẳng bao giờ nhàm chán cả”.

Lại nữa, vì muốn thưa hỏi Phật thì phải ở gần bên Phật, để được Phật dạy bảo cho.

Hỏi: Vì sao vào thời Phật Ca Diếp, Phật Thích Ca Mưu Ni đã là Bồ Tát mà vẫn còn sanh ác khẩu, còn dùng những lời phỉ báng Phật?

Đáp: Như trước đây đã nói rằng, pháp thân Bồ Tát dùng đủ các phương tiện biến hóa để độ chúng sanh. Bở vậy khi Bồ Tát phải hiện hành nhân pháp, thì hiện tạo các nghiệp như người ở thế gian vậy.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau về Đức Phật Thích Ca Mưu Ni như sau:

Phật Ca Diếp khi còn là Bồ Tát, có người em tên là Uất Đà La. Ông Uất Đà La là tiền thân của Đức Phật Thích Ca Mưu Ni.

Ngài Ca DIếp đã có trí tuệ thuần thục nên chẳng thích nói nhiều. Ông Uất Đà La vì chưa được đầy đủ trí huệ

nên thương thích luận nghị. Người thời bây giờ lầm tưởng ông Uất Đà La giỏi hơn anh.

Về sau ngài Ca Diếp xuất gia được đạo và thành Phật hiệu là Ca Diếp, còn ngài Uất Đà La thì làm vua ở cõi Diêm Phù Đề.

Vua Uất Đà La mời 500 vị Bà La Môn vào cung đàm đạo. Chịu ảnh hưởng của các Bà La Môn, nhà vua dấy tâm hủy báng Phật pháp.

Lúc bấy giờ nhà vua có một bạn thân từ thủa bé, tên là Năng Đà Bà La. Ông Năng Đà La là một cư sỹ tịnh tín, đệ tử thọ 5 giới của Phật Ca Diếp.

Vào một hôm, vua Uất Đà La ngự trên cỗ xe vàng có ngựa kéo ra khỏi cung thành. Thoạt nhìn thấy ông Năng Đà La từ xa đi lại, nhà vua cất tiếng hỏi: “Năng Đà Bà La! Ông đi đâu vậy?”

Ông Năng Bà La đáp: “Anh của ngài đã được đạo Vô Thượng Bồ Đề. Tôi đang đi cúng dường Phật đây. Ngài nên mau theo tôi đến hầu Phật”.

Nghe nói như vậy, vua Uất Đà La tự nghĩ rằng: “Nếu ta đến hầu Phật thì quần thần sẽ cho rằng là ta thua Phật”.

Nghĩ như vậy rồi nhà vưa đáp: “Ông đầu trọc kia đâu có chứng được Vô Thượng Bồ Đề!”.

Ông Năng Bà La nổi giận, nắm tay nhà vua kéo lại và nói với nhà vua rằng: “Ngài không thể không đến hầu Phật được”.

Vua Uất Đà La bèn nói với quần thần rằng: “Nay người bạn thân của ta đã khuyên như vậy, ta không thế

không đến hầu Phật được”. Ngay sau đó vua tôi cùng đi đến chỗ phật. Vua Uất Đà La vừa thấy tướng hào quang trang nghiêm của Phật liền sanh tín tâm thanh tịnh. Nhà vua cúi đầu đảnh lễ Phật, rồi đứng sang một bên.

Phật vì nhà vua, thuyết một thời pháp. Nghe xong thời pháp, nhà vua liền vào được các đà la ni môn và các tam muội môn.

Thế rồi nhà vua truyền các quần thần lui về. Từ chỗ ngồi đứng dậy, nhà vua phát tâm Bồ Đề, thưa với Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Con xin nguyện được làm tỳ kheo”.

Phật tán thán: “Thiện lai tỷ kheo!”

Mẫu chuyện trên đây cho thấy Bồ Tát thị hiện ác khẩu nhưng chẳng phải là ác tâm hủy báng Phật vậy.

Hỏi: Vì sao Phật Thích Ca Mưu Ni còn phải chịu 8 tội báo và phải chịu 6 năm khổ hạnh?

Đáp: Pháp TIểu Thừa khác với pháp Đại Thừa rất nhiều. Tiểu Thừa chẳng có nói đến pháp thân Bồ Tát, chẳng biết đó là bí mật pháp thân Bồ Tát, chẳng biết đó là bí mật pháp có vô lượng thần lực, mà phần nhiều chỉ nói về việc đoạn các kiết sử để chứng Niết Bàn.

Lại nữa, nếu Phật chẳng thị hiện thọ 8 nạn, thì hành chư Thiên dẫn đến hành rồng, hàng quỷ sẽ khởi tâm nghi. Vì sao? Vì họ nghĩ rằng Phật còn lưu ác nghiệp mà chẳng thấy có thọ quả báo. Do đó họ sẽ chẳng còn tin về nhân duyên nghiệp báo nữa. Phật thấy rõ chỗ nghi của họ, nên thị hiện cho họ thấy rằng đã có tạo nghiệp là có thọ

quả báo. Đây là lý do vì sao Phật thì hiện thọ 8 tội báo.

Lại nữa, nếu Phật chẳng có thị hiện tu khổ hạnh thì người đời sẽ chẳng tin. Họ sẽ cho rằng Phật là vị Thái Tử, con vua Tịnh Phạn, quen sống cuộc đời vương giả chẳng sao có thể tu khổ hạnh được. Lại vì các Ngoại Đạo tu theo pháp khổ hạnh nên Phật thì hiện tu khổ hạnh để dìu dắt họ vào Phật đạo.

Bởi hai nhân duyên này mà Phật thị hiện thọ 2 quả báo như đã nêu trên đây. Chẳng phải là Phật gây ra tội ác mà Phật phải thọ các quả báo vậy. Nên biết, Phật là các bậc đại giác, đã đoạn sạch các bất thiện pháp nên chẳng còn phải thọ các quả báo nữa.

Lại nữa, vì thương xót chúng sanh độn căn, thiểu trí, mà Bồ Tát thị hiện hành các pháp thế gian. Có lúc Bồ Tát thị hiện dùng ác khẩu phỉ báng Phật (như trường hợp vua Uất Đà La nêu trên đây) để làm duyên khởi dẫn dắt người khác vào đạo. Nên biết, Bồ Tát nhất sanh bổ xứ chẳng còn sân nhuế, kiêu mạn. Đối với một người phạm tội mà Bồ Tát chẳng dùng lời mắng nhiếc, huống nữa là đối với Phật. Đây chỉ là những phương tiện thiện xảo mà Bồ Tát phải dùng để độ sanh.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây :

Vào thời Phật Tỳ Bà Thi, Bồ Tát Thích Ca Mưu Ni thọ thân một vị Bà La Môn. Vị Bà La Môn ấy thấy Phật và chúng Tăng ăn quá mau, bèn phát lời rằng “Những người này đáng ăn lúa mạch của ngựa”. Do lời nói ấy mà phải thọ vô lượng khổ. Đến khi thành Phật rồi mà còn phải

ăn lúa mạch của ngựa suốt ba tháng trời. Nên biết, việc Phật thị hiện ăn lúa mạch của ngựa như vậy cũng chỉ là phương tiện.

Trong kinh Thanh Văn có nói rằng Phật thường thọ thân nam, thường sanh vào nhà quyền quý, chẳng đọa vào ác đạo trong suốt 91 kiếp, từ thời Phật Tỳ Bà Thi đến nay. Lại có dẫn chứng lời đức Phật Tỳ Bà Thi dạy Bồ Tát Thích Ca Mưu Ni rằng: “Ông sẽ chẳng còn đọa vào ác đạo, và ở trong đời vị lại sẽ thành Phật”.

Những lời dẫn chứng trên đây cho thấy rằng sự việc Phật thị hiện thọ các quả báo chỉ là phương tiện thiện xảo để độ sanh vậy.

Hỏi: Cả 2 tội báo của Phật đều có ghi trong Tỳ Ni Tạng. Như vậy vì sao nói trong suốt cả 100 kiếp mà Phật chẳng bị đọa ác đạo?

Đáp: Hàng Thanh Văn, tùy theo A Tỳ Đàm mà luận nghị, lập ra bộ luận Tỳ Bà Sa.

Luận nghị về 2 tội báo trên đây của Phật chỉ được nghi trong bộ luận Tỳ Bà Sa, chẳng có ghi trong bộ Tỳ Ni Tạng. Vậy chớ có nên nhầm lẫn.

Lại nữa, như ngài Bạt Câu La chỉ cúng dường chư Tăng một quả kha lê lật mà được phước báo 91 kiếp, chẳng đọa vào ác đạo. Như vậy Bồ Tát trong vô lượng kiếp, đã đem thân mạng bố thí, đã thành tựu vô lượng công đức, chẳng có thể phải đọa địa ngục vì một tội nhỏ được.

Đây là vì hàng Tiểu Thừa do chẳng biết được các thứ phương tiện của Bồ Tát dùng để độ sanh mà nói ra như vậy. Chớ nên y vào bộ luận Tỳ Bà Sa mà nêu lên lời vấn nạn.

Lại nữa, Phật đã tự nói lên các nhân duyên độ chúng sanh. Ví như Bồ Tát mới sanh đã thị hiện đi 7 bước, nói kệ, rồi lại trở lại làm thân hài nhi bình thường v.v…

Như vậy Bồ Tát thị hiện vô lượng phương tiện để làm lợi cho chúng sanh, dẫn dắt chúng sanh vào đạo giải thoát mà hàng Thanh Văn chẳng có biết rõ được.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát nhất sanh bổ xứ chỉ sanh ở cõi trời Đâu Suất mà chẳng sanh ở cõi trời khác?

Đáp: Chư Thiên ở các cõi trời khác, như cõi trời Trường Thọ Thiên…, chẳng có biết được hạnh nguyện của Bồ Tát, nên thường sanh tâm nghi, cho đó là việc huyễn hóa.

Nếu sanh ở trong loài người, cùng chịu sanh tử như loài người mà tu được thành Phật thì hành trời sẽ chẳng còn tin, còn loài người sẽ sanh kiêu mạn. Cho nên Bồ Tát phải thị hiện sanh về cõi trời Đâu Suất, rồi từ cõi trời Đâu Suất sanh xuống làm người, khiến cả hàng Trời lẫn loài người đều sanh cung kính.

Lại nữa, chư Thiên ở cõi trời Đâu Suất đã được tâm nhu nhuyến, đã mỏng kiết sử, nên cõi Trời này thường là trú cứ của các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ.

Ví như vị Thái Tử, trước khi lên ngôi, phải trì trai giữ

giới ở trong thất suốt thời gian 7 ngày, sau đó mới lên chánh điện thọ vương vị. Bồ Tát nhất sanh bổ xứ cũng là như vậy. Trước khi làm Phật, thường ở cõi trời Đâu Suất, rồi từ đó thị hiện sanh về cõi người.

Khi Bồ Tát khởi niệm thọ sanh làm người, chư Thiên vì muốn phò trợ đạo pháp, nên đã khiến vô lượng chúng ma đến quấy nhiễu. Đây là phương tiện để thử tâm Bồ Tát.

Lại nữa, khi đã thọ thân người, Bồ Tát thị hiện rời bỏ 5 dục lạc; nhàm chán các cảnh già, bệnh, chết; thị hiện xuất gia dẫn đến được đạo Vô Thượng Bồ Đề. Trong kinh Bổn Sanh có nói rõ.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát đầy đủ 6 thần thông, chẳng sanh về 3 cõi, mà chỉ đi từ Phật độ này đến Phật độ khác để cung kính, cúng dường, tán thán chư Phật.

Lại có Bồ Tát dùng du hy thần thông đi từ Phật độ này đến Phật độ khác. Bồ Tát đến đâu, thì ở cõi đó chẳng còn có Thanh Văn và Bích Chi Phật thừa, dẫn đến chẳng còn có danh tự Nhị Thừa. Lại có Bồ Tát dùng du hý thần thông đi từ Phật độ này đến Phật độ khác. Bồ Tát đến đâu, thì ở cõi đó thọ mạng vô lượng.

Lại có Bồ Tát dùng du hý thần thông đi từ Phật độ này đến Phật độ khác. Bồ Tát đến những nơi chưa

có Phật pháp, để tán thán công đức của Phật, Pháp, Tăng, nên sau khi mạng chung sẽ được sanh về cõi Phật.

LUẬN :

Như trước đây đã phân biệt có 2 hạng Bồ Tát. Đó là:

- Hạng Bồ Tát pháp thân.

- Hạng Bồ Tát sanh thân.

Bồ Tát pháp thân là hạng Bồ Tát đã đoạn sạch kiết sử, và đã được lậu tận thông

Bồ Tát sanh thân là hạng Bồ Tát chỉ mới ly dục, và mới được 5 pháp thần thông.

Hỏi: Hạnh nguyện của Bồ Tát là độ thoát chúng sanh. Như vậy, vì sao Bồ Tát còn muốn trở về thế giới Phật, là thế giới thanh tịnh, thế giới vô lượng thọ?

Đáp: Ở đây nên phân biệt có 2 hạng Bồ Tát. Đó là:

- Hạng Bồ Tát có nhiều từ tâm, vì chúng sanh, mà thị hiện sanh về những nơi không có Phật, Pháp, Tăng, tán thán Tam Bảo, dạy cho chúng sanh tu các thiện pháp, khiến họ phát khởi được Bồ Đề tâm, rồi đần vào được đạo.

- Hạng Bồ Tát tu các công đức cho đến khi được Nhất Thừa đạo thanh tịnh. Hạng Bồ Tát này thị hiện sanh đến cõi Vô Lượng Thọ, là cõi nước tốt đẹp, thanh tịnh nhất, nhằm khuyến tấn chúng sanh tu tập, để mau đến cảnh giới Phật.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát, từ sơ phát tâm, đã được sơ thiền, dẫn đến đệ tứ thiền, cũng đã được 4 vô lượng tâm, được 4 vô sắc định, đã tu 4 niệm xứ, 8 Thánh đạo, dến đến 18 bất cộng pháp, chẳng sanh vào 3 đường ác, mà thường sanh vào những nơi mà chúng sanh đã có thiện căn để nói pháp.

LUẬN :

Bồ Tát, dù sanh ở bất cứ nơi nào, hoặc là chỗ có Phật, hoặc là chỗ không có Phật, hoặc là chỗ thanh tịnh, hoặc là chỗ uế tạp, đều cũng chỉ nhằm đem lại lợi ích cho chúng sanh. Ở đâu Bồ Tát cũng dùng 10 thiện đạo, 4 thiền, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định… làm lợi cho chúng sanh, dạy họ hoặc trì giới tại gia hoặc trì giới xuất gia, khiến họ thành tựu được thiền định, trí huệ.

Về thế giới thanh tịnh, nên phân biệt có hai thứ. Đó là :

- Thế giới hiện có Phật.

- Thế giới mà Phật đã diệt độ.

Ở các thế giới hiện có Phật đang trụ thế, Bồ Tát dẫn dắt chúng sanh đến với Phật, để được nghe pháp, khiến họ được nhiều lợi ích. Ở đâu, Bồ Tát cũng dùng tài thí và pháp thí làm lợi ích cho chúng sanh. Đối với người tại gia, Bồ Tát thường dùng tài thí; đối với người xuất gia Bồ Tát thường dùng pháp thí.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát từ sơ phát tâm, đã thật hành 6 pháp Ba La Mật, vào Bồ Tát vị, được bất thối chuyển.

Lại có Bồ Tát, vừa sơ phát tâm, liền được Vô Thượng Bồ Đề, liền chuyển pháp luân làm lợi ích cho chúng sanh. Rồi sau khi nhập Niết Bàn, chánh pháp còn trụ thế thêm một kiếp nữa.

Lại có Bồ Tát, vừa sơ pháp tâm, liên được tương ưng với Bát Nhã Ba La Mật, và đã cùng trăm ngàn vị Bồ Tát khác đi từ cõi này đến või khác để thanh tịnh Phật độ.

LUẬN :

Ở đây, nên phân biệt có 3 hạng Bồ Tát. Đó là:

- Hạng Bồ Tát lợi căn, thượng trí, tâm kiên cố, từ trước đã tu vô lượng công đức trí huệ, đã từng gặp Phật, nghe pháp, đã thấy được đầy đủ 6 pháp Ba La Mật. Hạng Bồ Tát này, khi vừa phát tâm, là liền được vào Bồ Tát vị.

- Hạng Bồ Tát độn căn, thiểu trí, asau khi phát tâm, vẫn phải tu tập 6 pháp Ba La Mật, vẫn phải cúng dường chư Phật trong khắp 10 phương, rồi rất lâu sau mới được vào Bồ Tát vị.

- Hạng Bồ Tát, sau khi phát tâm, dần dần bị nhiễm các tạp ác tâm, thường sanh niệm chấp ngã, thường mong cầu thủ chứng, khiến cho công đức hồi hướng về Vô Thượng Bồ Đề bị trì trệ. Hạng Bồ Tát này phải tu tập trong nhiều A tăng kỳ kiếp nữa, mới vào được Bồ Tát vị.

Như vậy là tùy theo Bồ Tát có các phước đức nhân duyên dày hay mỏng, đã tu đầy đủ 6 pháp Ba La Mật hay chưa tu đầy đủ 6 pháp Ba La Mật, đã được tâm kiên cố hay chưa được tâm kiên cố, mà việc được vào Bồ Tát vị hay được quả vị Vô Thượng Bồ Đề có mau, có chậm, sai khác nhau. Ví như có 3 người dùng 3 loại xe khác nhau để cùng đi đến một địa điểm: Người thứ nhất dùng xe ngựa, người thứ hai dùng xe trâu, người thứ 3 dùng xe dê. Nếu 3 người cùng khởi hành một lúc, thì người đi xe ngựa sẽ đến đích nhanh nhất, người đi xe trâu đến chậm hơn, còn người đi xe dê phải thật lâu sau mới đến nơi chốn được.

Nói tóm lại, Bồ Tát từ sơ phát tâm, đã phân biệt có 3 hạng. Đó là:

- Hạng Bồ Tát đã có phước đức thanh tịnh.

- Hạng Bồ Tát tội ít, phước nhiều.

- Hạng Bồ Tát tội nhiều, phước ít.

Hạng Bồ Tát vừa phát tâm liền nhập Bồ Tát vị là hạng Đại Bồ Tát, bất thối chuyện. Hạng Bồ Tát này nhàm chán thế gian, thường ở nơi chân thật pháp, đã được tâm thanh tịnh, kiên cố. Bởi vậy nên vừa phát tâm Bồ Đề liền được Vô Thượng Pháp Luân, độ vô lượng chúng sanh, trú trong pháp Niết Bàn.

Lại nữa, cũng nên biết rằng Phật thường hiển dụng hai thứ thần thông. Đó Là :

- Thần thông khi còn tại thế.

Thần thông sau khi đã nhập vào Niết Bàn, lưu giáo pháp lại ở thế gian để độ chúng sanh.

Bồ Tát lợi căn cũng như vậy. Hạng Bồ Tát này đã cùng Bát Nhã Ba La Mật tương ưng, đã đầy đủ 6 thần thông, nên thường trang nghiêm quốc độ của mình và quốc độ của Phật A Di Đà.

Phật A Di Đà, trước kia là Tỷ kheo Pháp Tạng, đã giáo hóa vô lượng chúng sanh, tự trang nghiêm quốc độ của mình.

Quốc độ của Phật A Di Đà là tịnh diệu quốc, nên được gọi là Cực Lạc Quốc Độ.

(Hết quyển 38)

Quyển 39. Phẩm thứ tư Tiếp theo - Vãng Sanh Tiếp theo

Luận Đại Trí Độ

Quyển 39

Phẩm thứ tư

Vãng Sanh

(Tiếp theo)

KINH:

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật, được 4 thiền, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định rồi du hý trong đó: nhập sơ thiền, từ sơ thiền khởi nhập diệt tận định; từ diệt tận định khởi nhập tứ thiền; từ tứ thiền khởi nhập diệt tận định; từ diệt tận định khởi nhập hư không xứ định; rồi từ phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ định khởi nhập lại diệt tận định.

Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật có được sức phương tiện như vậy, là được “siêu việt định”.

LUẬN :

Hỏi: Vì sao Bồ Tát từ sơ thiền có thể nhập thẳng vào

diệt tận định được?

Đáp: Trong A Tỳ Đàm và trong bộ luận Tỳ Bà Sa nói phải theo thứ lớp vào các thiền định. Đây là quan điểm của hàng Thanh Văn, chẳng phải là lời Phật thuyết vậy.

Từ tâm của Bồ Tát vô lượng vô biên, đến các vị A La Hán cũng chẳng còn có thể sanh kịp. Ví như, khi Bồ Tát thị hiện là voi 6 ngà, bị trúng tên độc, mà vẫn dấy lòng thương người thợ săn đã dùng tên bắn mình.

Các đại Bồ Tát đã được bất thối chuyên, đã ly dục, thường hành Bát Nhã Ba La Mật, nên được tự tại ra vào diệt tận định.

Hỏi: Bồ Tát từ sơ thiền học từ tứ thiền khởi nhập diệt tận định, được “siêu việt định”. Như vậy Bồ Tát chẳng có nhập vào hai định trung gian hay sao?

Đáp:Cả hai đều là đại định cả.

Có thuyết nói: Từ sơ thiền nhập vào nhị thiền mà tâm chẳng có sai khác, dẫn đến nhập vào diệt tận định cũng như vậy, thì gọi là được siêu việt định. Hoặc từ sơ thiền khởi nhập thẳng vào tam thiền mà tâm chẳng có sai khác, dẫn đến nhập vào diệt tận định, hay nghịch lại cũng đều như vậy cả, thì cũng gọi là được siêu việt định.

Lại có thuyết nói: Siêu việt định thắng hơn cả. Vì sao? Vì chẳng có tạp niệm xen vào, mới được tự tại ra vào các thiền định, mới là được siêu việt định.

Ví như con nghựa tốt xoay trở dễ dàng, chẳng có gì ngăn ngại; Bồ Tát đã được siêu việt định rồi, được tự tại ra vào các thiền định theo ý muốn, chẳng có gì ngăn ngại cả.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật tu 4 niệm cứ, dẫn đến tu 18 bất cộng pháp, chẳng thủ chứng 4 quả Thanh Văn và quả Bích Chi Phật, mà dùng sức phương tiện, vì chúng sanh, khởi 8 Thánh đạo, khiến họ được 4 quả Thanh Văn, dẫn đến được quả Bích Chi Phật.

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát được vô sanh pháp nhẫn, an trú nơi bất thối chuyển địa, thật hành Bát Nhã Ba La Mật, là đầy đủ các quả vị A La Hán và Bích Chi Phật rồi vậy.

LUẬN :

Hỏi: Vì sao Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật mà còn tu 4 niệm xứ?

Đáp: Vì lòng đại từ đại bi, mà Bồ Tát phải dùng đến các sức phương tiện, tu 4 niệm xứ, để dẫn dắt chúng sanh vào Phật đạo.

Hỏi: Nếu Bồ Tát chẳng được các quả Thanh Văn và

Bích Chi Phật, thì làm sao có thể giáo hóa chúng sanh được ?

Đáp: Theo như lời Phật dạy, thì Bồ Tát được vô sanh pháp nhẫn rồi, chẳng còn thọ các đạo quả. Bồ Tát chẳng có thủ chứng các đạo quả, mà vẫn hành Bồ Tát đạo, mới gọi là vào bất thối chuyển địa.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát trú 6 pháp Ba La Mật, trang nghiêm cung trời Đâu Suất. Phải biết đó là Bồ Tát nhất sanh bổ xứ ở trong Hiền Kiếp.

LUẬN :

Bồ Tát tu nhiều đạo, lập nhiều nguyện. Khi lên cõi trời Đâu Suất, nhập vào hội 1000 vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ, lần lượt trở thành 1000 vị Phật.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát tu 4 thiền, dẫn đến tu 18 bất cộng pháp, mà chưa chứng 4 thánh đế. Phải biết đó là Bồ Tát nhất sanh bổ xứ.

LUẬN :

Hỏi: Bồ Tát nhất sanh bổ xứ ở trên cung trời Đâu Suất thì làm sao tu được 4 thiền?

Đáp: Vì Bồ Tát sanh lên cõi trời Đâu Suất đã được ly dục, nên được 4 thiền. Bồ Tát nhất sanh bổ xứ, do muốn

có đầy đủ Phật pháp, nên dùng các sức phương tiện sanh lên cõi trời Đâu Suất, hành đầy đủ các pháp môn, mà chẳng có thủ chứng 4 thánh đế. Vì sao? Vì Bồ Tát chỉ muốn thành Phật, chẳng muốn chứng A La Hán hay Bích Chi Phật.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát, trải qua vô lượng kiếp, tu hành cầu đạo Vô Thượng Bồ Đề.

LUẬN :

Bồ Tát đầy đủ thiện căn, phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề, quyết tâm tu hành để vào được đạo. Thế nhưng nếu căn trí chưa được lanh lợi, thì phải lâu mới được quả Vô Thượng Bồ Đề

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát trú 6 pháp Ba La Mật, thường siêng năng, tinh tấn làm việc lợi ích cho chúng sanh, nên chẳng nói lời vô ích.

LUẬN :

Có Bồ Tát, trước thường sanh ác khẩu, mà sau lại phát Bồ Đề tâm, nguyện thanh tịnh khẩu nghiệp, nguyện chẳng nói ra các lời ác, nên chẳng nói các lời vô ích. Vì sao ? Vì Bồ Tát biết rằng các lời nói vô ích chẳng phải là Phật pháp, dễ gây sự hiểu lầm đối với kẻ khác.

&

KINH :

Thường siêng năng, tinh tấn làm việc lợi ích cho chúng sanh, nên thị hiện sanh từ Phật độ này đến Phật độ khác, để độ các chúng sanh ra khỏi 3 đường ác.

LUẬN :

Bồ Tát trú 6 pháp Ba La Mật, dùng các thần thông, đi khắp các cõi Phật ở trong khắp mười phương, để phá 3 đường ác, nhằm độ thoát chúng sanh.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát trú 6 pháp Ba La Mật, lấy Đàn BaLa Mật làm đầu, để an lạc chúng sanh, tùy chỗ chúng sanh cần những gì, thì liền cung cấp cho họ được đầy đủ.

LUẬN :

Hạnh nguyện của các Bồ Tát có sai khác nhau:

- Có Bồ Tát làm cho chúng sanh rời khổ.

- Có Bồ Tát làm cho chúng sanh được an vui.

Hạng Bồ Tát thứ nhất phá các đường ác, khiến chúng sanh lìa xa được các khổ.

Hạng Bồ Tát thứ hai bố thí cho chúng sanh đầy đủ các thứ cần dùng, làm cho họ được an vui.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, biến thành thân Phật, để vào tận các chốn địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, vì chúng sanh ở các đường ác mà thuyết pháp.

LUẬN :

Hỏi: Bồ Tát chẳng có tôn kính Phật hay sao, mà lại tự biến thành thân Phật?

Đáp: Vì có nhiều chúng sanh do thấy Phật mà khởi được tín tâm, nên Bồ Tát phải phương tiện tự biến thành thân Phật để hóa độ cho họ.

Lại nữa, có biến thành thân Phật, thì Bồ Tát mới được dễ dàng ra vào các địa ngục. Có như vậy thì Diêm Vương cũng như các quỷ thần mới chẳng dám dây trở ngại.

Hỏi: Ở chốn địa ngục thuần khổ, thì làm sao chúng sanh ở đó có thể thọ pháp được?

Đáp: Bồ Tát có đại thần lực chẳng có thể nghĩ bàn, phóng đại quang minh, rồi mới vì các chúng sanh ở các cõi ấy, thuyết pháp. Do nương theo thần lực của Bồ Tát, mà các chúng sanh ở các cõi ấy sanh tâm hoan hỷ, thọ trì chánh pháp, khiến vơi được các khổ.

Hỏi: Như vậy thì chúng sanh ở địa ngục cũng được đạo chẳng?

Đáp: Tuy chưa được đạo, nhưng chúng sanh ấy đã gieo trồng được thiện căn.

Trong hàng quỷ thần cũng có rất nhiều trường hợp

gieo trồng thiện căn, dẫn đến được đạo quả, nhờ nương theo thần lực của Bồ Tát. Ví như trường hợp của thần Kim Cang Mật Tích, của quỷ Từ Mẫu v.v… Tất cả các vị quỷ thần này đều nhờ oai đức của Bồ Tát mà được độ.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật biến thành thân Phật, đi đến các thế giới ở khắp 10 phương, vì chúng sanh ở các thế giới đó, thuyết pháp, để cúng dường chư Phật, thanh tịnh Phật độ, nghe chư Phật thuyết pháp, và chọn những tướng tịnh diệu của các Phật độ trong khắp 10 phương, nhằm tự trang nghiêm quốc độ của mình. Phải biết đó là Bồ Tát nhất sanh bổ xứ.

LUẬN :

Bồ Tát, vì chúng sanh trong khắp 6 đạo, mà hiện thân Phật, như đã nói trong các đoạn kinh trên đây, để thuyết 3 thừa pháp. Vì sao? Vì chúng sanh không tin các đệ tử của Phật bằng tin Phật, nên Bồ Tát phải làm như vậy.

Các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ mới có được đại thần lực, mới thành tựu được các sự biến hóa thân, mới có thể dùng các sức phương tiện như đã nói trên đây.

Hỏi: Trước đây nói chỉ có ở cõi trời Đâu Suất mới có các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ. Nay vì sao lại nói ở khắp trong 10 phương cũng có các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ?

Đáp: Ở mỗi 3000 thế giới, thì cõi trời Đâu Suất là trú xứ của các vị Bồ Tát nhất sanh bổ xứ.

Thế nhưng, cũng chẳng phải nhất thiết luôn như vậy. Ở nơi nào mà các vị Bồ Tát đã được đệ nhất thanh tịnh rồi, thì tại nơi đó Phật đạo được thành tựu vậy.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát do thân hành Bát Nhã Ba La Mật, mà thành tựu được 32 tướng tốt, được 6 căn thanh tịnh, lanh lợi nên được nhiều người ái kính. Nhờ vậy mà Bồ Tát dần dần dẫn họ vào 3 thừa đạo, để tự độ và độ tha.

Này Xá Lợi Phất! Bởi nhân duyên vậy, nên Bồ Tát khi thật hành Bát Nhã Ba La Mật, phải tu tập thân thanh tịnh và khẩu thanh tịnh, mới được nhiều lợi lạc.

LUẬN :

Muốn khiến chúng sanh thấy thân tướng của mình mà được độ, thì Bồ Tát phải tu 32 tướng tốt. Vì sao? Vì có được các căn minh lợi, có được 32 tướng tốt, thì mới làm cho chúng sanh hoan hỷ, ái kính. Nhờ vậy mà Bồ Tát mới dễ cảm hóa được chúng sanh, dạy họ đầy đủ các Phật pháp, dùng 3 thừa đạo dẫn họ vào Niết Bàn.

Khi nói đến các căn minh lợi là nói về thân nghiệp thanh tịnh. Bởi vậy nên kinh dạy rằng: Bồ Tát muốn tu tập Bát Nhã Ba La Mật, phải thanh tịnh nghiệp thân và nghiệp khẩu.

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát do thật hành 6 pháp Ba La Mật mà được căn thanh tịnh. Tuy được các căn thanh tịnh, mà Bồ Tát chẳng hề tự cao hay tự ti, chẳng thấy mình cao hơn người cũng chẳng thấy mình thấp kém thua người.

LUẬN :

Bồ Tát thâm nhập 6 pháp Ba La Mật, được các căn thanh tịnh, được chúng sanh ái kính. Vì muốn độ thoát chúng sanh, mà Bồ Tát phải thị hiện dùng các pháp thế gian để dạy họ. Thế nhưng, tuy được các căn thanh tịnh mà Bồ Tát chẳng hề tự cao, dấy niệm khinh miệt người.

Trong kinh có dạy rằng: Bồ Tát mà khinh miệt người, là xa lìa Phật đạo. Bởi vậy nên Bồ Tát chẳng hề tự cao, chẳng hề thấy mình hơn người vậy.

Lại nữa, Bồ Tát cũng chẳng nên cho mình thua kém người.

Phải chẳng có tự cao, chẳng có tự ti, mới dạy được người vậy.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát, từ khi sơ phát tâm đến khi được bất thối chuyển, thường an trú trong Đàn Ba La Mật và Thi La Ba Mật, trọn chẳng đọa vào 3 đường ác.

LUẬN :

Bồ Tát sợ đọa vào 3 đường ác, nên làm công đức gì, cũng nguyện chẳng đọa vào các đường ác. Bồ Tát tự nghĩ rằng: Nếu ta đọa vào ác đạo thì ta chẳng có thể tự độ được, mà cũng chẳng có thể độ được chúng sanh.

&

KINH :

Lại có Bồ Tát, từ khi sơ phát tâm đến khi được bất thối chuyển, trọn chẳng rời 10 thiện đạo.

LUẬN :

Hỏi: Phật dạy trì giới thì chẳng đọa vào 3 đường ác. Nay vì sao lại nói Bồ Tát trọn chẳng rời 10 thiện đạo?

Đáp: Trước đây nói về trường hợp trì giới chưa được kiên cố, nên phải hành bố thí để trợ giúp thêm. Nay nói trì giới đã kiên cố rồi, thì chẳng còn bị đọa vào các đường ác nữa, nên thường được các thiện đạo vậy.

&

KINH :

Lại có Bồ Tát an trú trong Đàn Ba La Mật và Thi La Ba La Mật, làm Chuyển Luân Thánh Vương, dạy chúng sanh tu 10 thiện đạo, và đem tài vật bố thí khiến chúng sanh được an ổn.

LUẬN :

Do nhân duyên bố thì và trì giới, mà được làm Chuyển Luân Thánh Vương, được chúng sanh tin kính. Nhờ vậy mà Bồ Tát dạy 10 thiện đạo được chúng sanh hoan hỷ

tín thọ.

Hỏi: Tất cả các Bồ Tát hành Đàn Ba La Mật và Thi La Ba La Mật đều sanh làm Chuyển Luân Thánh Vương cả hay sao?

Đáp: Bồ Tát thường cầu Phật đạo.

Tuy nhiên, vì biết Chuyển Luân Thánh Vương có nhiều điều kiện gần gũi chúng sanh, làm lợi ích cho họ, nên có Bồ tát nguyện sanh làm Chuyển Luân Thánh Vương.

Ở địa vị Chuyển Luân Thánh Vương, Bồ Tát có đủ các phương tiện để tu bố thí, trí giới, hành 10 thiện đạo.

Do hành bố thí, trì giới, mà Bồ Tát được chúng sanh tin kính, nên khi Bồ Tát dạy 10 thiện đạo, thì họ rất dễ hoan hỷ, tín thọ.

&

KINH :

Lại có Bồ Tát an trú trong Đàn Ba La Mật và Thi La Ba La Mật, ở trong vô lượng đời làm Chuyển Luân Thánh Vương, được gặp, được cúng dường, tôn trọng và tán thán vô lượng đức Phật.

LUẬN :

Có Bồ Tát biết Chuyển Luân Thánh Vương làm được nhiều lợi ích cho chúng sanh, nên nguyện làm Chuyển Luân Thánh Vương trong nhiều đời, để có thể dùng pháp thế gian cúng dường Phật Pháp Tăng.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thường vì chúng sanh thuyết pháp, đem trí huệ quang minh tự soi sáng cho chính mình, và soi sáng cho chúng sanhm dẫn đến khi được Vô Thượng Bồ Đề, trọn chẳng rời trí huệ quang minh.

Phải biết Bồ Tát ấy, ở trong Phật pháp, được mọi người sanh tôn trọng.

Bởi nhân duyên vậy, nên lúc thật hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát thường giữ thân, khẩu, ý thanh tịnh, chẳng bao giờ để cho các bất thiện nghiệp vọng khởi.

LUẬN :

Trước đây nói Bồ Tát thật hành Đàn Ba La Mật và Thi La Ba La Mật, nguyện làm Chuyển Luân Thánh Vương.

Nay nói Bồ Tát học các kinh điển, đọc tụng, ghi chép, chánh ức niệm, chánh tư duy, phân biệt các pháp, để cầu Phật đạo. Rồi lại dùng trí huệ quang minh nhằm tự soi sáng cho chính mình, và cũng soi sáng cho mọi loài chúng sanh.

Do hạnh nguyện tự lợi và tự tha, mà Bố Tát chẳng trọn rời trí huệ quang minh, cho đến khi được Vô Thượng Bồ Đề.

Lại nữa, Bồ Tát hành pháp thí mà chẳng cầu danh lợi, được cung kính cúng dường mà chẳng đắm trước, chẳng để ý mình có trí huệ, cũng chẳng hề tự cao, chẳng hề khinh dễ người khác. Bồ Tát chỉ niệm chư Phật, tinh tấn tu tập cầu

Phật đạo, đem giáo hóa của Phật dạy cho chúng sanh, dẫn dắt họ vào thật tướng pháp.

Do thuyết pháp thanh tịnh như vậy, mà Bồ Tát mãi mãi cho đến khi được Vô Thượng Bồ Đề, chẳng bao giờ mất trí huệ quang minh.

Do thường giữ thân, khẩu, ý thanh tịnh, chẳng để cho các vọng tâm dấy khởi, thường hành các tịnh pháp làm lợi cho chúng sanh, nên Bồ Tát ở trong Phật pháp được mọi người tin kính.

Lại nữa, Bồ Tát hành Bồ Tát đạo chẳng dấy khởi các nghiệp tội. Vì sao ? Vì Bồ Tát biết rõ các nghiệp tội phá hoại các công đức, khiến khó thành tựu được đạo quả.

&

KINH :

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Bồ Tát khởi các bất tịnh nghiệp ở thân, khẩu, ý?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Nếu Bồ Tát dấy niệm thủ các tướng thân, tướng khẩu, tướng ý thì gọi là Bồ Tát khởi các bất tịnh nghiệp ở thân, khẩu, ý.

LUẬN :

Hỏi : Ngài Xá Lợi Phất là bậc trí huệ đệ nhất trong hàng đệ tử của Phật. Như vậy vì sao ngài chẳng biết các bất tịnh nghiệp ở thân, khẩu và ý, mà ngài còn hỏi Phật như vậy?

Đáp: Ngài Xá Lợi Phất, ở trong pháp Thanh Văn

phân biệt rõ về 10 thiện đạo và 10 bất thiện đạo, nhưng ngài chẳng biết rõ được các hạnh của Bồ Tát. Ví như, ngài chẳng biết rằng Bồ Tát chỉ vừa sanh tâm chứng Nhị Thừa là đã phá giới rồi vậy. Do ngài Xá Lợi Phất còn có chỗ nghi, chưa rõ thế nào là Bồ Tát có tội hay chẳng có tội, nên phải thưa hỏi Phật.

Bởi nhân duyên vậy, nên Phật dạy: Nếu Bồ Tát còn thủ tướng thân, tướng khẩu, tướng ý là đã tạo các nghiệp tội rồi.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Nếu Bồ Tát còn dấy niệm có thân, có khẩu, có ý là còn có thủ tướng, còn có tác duyên. Như vậy là đã có tạo bất tịnh nghiệp ở thân, khẩu ý rồi vậy. Vì khi thật hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát biết rõ thân, khẩu ý đều là bất khả đắc.

Này Xá Lợi Phất! khi thật hành Bát Nhã Ba La Mật, nếu Bồ Tát còn thấy có tác dụng của thân, khẩu, ý, thì thường hay sanh tâm xan tham, phạm giới, giải đãi, tán loạn, ngu si. Phải biết đó là Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật, mà chưa trừ được các thô nghiệp ở thân, khẩu và ý.

LUẬN :

Trên đây Phật khai thị cho ngài Xá Lợi Phất biết rằng Bồ Tát trú trong pháp “không” nên thấy nghiệp, dù là thiện nghiệp đều là nghiệp tội. Chẳng có nghiệp nào là

chẳng có tội cả. Vì sao? Vì theo pháp Thanh Văn thì hành 10 bất thiện đạo mới là có tội. Còn theo pháp Đại Thừa, thì vừa dấy niệm có hành các nghiệp ở thân, khẩu, ý, là đã có tội rồi. Vì sao? Vì có làm, có thấy có làm, là đã có kiến giả rồi vậy. Thế nhưng, tất cả các sự việc ấy đều là hư vọng, là chẳng thật có. Chấp thô sự thì bị thô tội; chấp tế sự thì bị tế tội. Ví như người đã ly dục thấy 5 dục, 5 cái là tội. Người vào Sơ Thiền thì cho giác quán là chẳng có tội, mà người vào Nhị Thiền thì cho giác quán cũng có tội. Người vào Nhị Thiền thì cho hỷ là chẳng có tội, mà người vào được thật tướng pháp rồi, thì cho rằng giác quan cũng như các niệm về lạc hỷ đều là tội cả.

Tiểu thừa, do sợ 3 đường ác, nên tu 10 thiện đạo, xa lìa 10 bất thiện đạo, cho 10 bất thiện đạo là tội. Còn Đại Thừa thì cho rằng chấp tâm, thủ tướng cũng đều là tội cả. Vì sao ? Vì có chấp, có thủ là trái với ba giải thoát môn nên đều là tội cả.

Như vậy là các quan điểm của Tiểu Thừa và của Đại thừa ở nơi thực sự có nhiều sai khác.

Đối với Đại Thừa Ma Ha Diễn thì dấy niệm thấy có 3 nghiệp, là chưa được tâm kiên cố. Rõ biết cả 3 nghiệp đều là không thì mới gọi là được tâm kiên cố vậy. Vì sao? Vì Bồ Tát trú ở nơi pháp “không”, chẳng thấy có chúng sanh, chẳng thấy có 3 nghiệp ở thân, khẩu, ý. Nếu ở nơi 3 nghiệp, mà còn thấy có tác dụng, thì sẽ khởi các tướng xan tham, phạm giới, giải đãi, tán loạn, ngu si. Trái lại, nếu tu giải thoát thì chẳng phải như vậy.

Ví như nếu chẳng có cây thì chẳng sao có bóng mát

được. Cũng như vậy, nếu chẳng có nhân, thì chẳng có quả.

Do tư duy quan sát như vậy, mà Bồ Tát trừ được các thô nghiệp ở thân, ở khẩu và ở ý.

Hỏi: Trước chỉ nói đến các nghiệp tội ở thân, khẩu và ý. Nay vì sao lại nói về các thô nghiệp?

Đáp: Thô nghiệp và tế nghiệp chẳng có gì khác nhau, vì cũng đều là tội nghiệp cả.

Hàng Thanh Văn phân biệt có thô nghiệp, có tế nghiệp. Ví như nói các nghiệp ở thân, ở khẩu là thô, còn các nghiệp ở ý là tế. Lại ví như biết các ác pháp như tham dục, sân nhuế v.v… thì gọi là thô, biết về sông, núi, thôn xóm, làng nức v.v… thì gọi là tế; biết về các thiện pháp như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn v.v… thì gọi là vi tế.

Tất cả các pháp trên đây đối với Đại Thừa Ma Ha Diễn, thì đều gọi là thô cả.

&

KINH :

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Bồ Tát làm thế nào để trừ được các thô nghiệp ở thân, khẩu, ý?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Nếu Bồ Tát biết rõ thân, khẩu và ý đều là bất khả đắc, thì trừ được các thô nghiệp ở thân, khẩu và ý.

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát, từ sơ phát tâm, đã thật hành 10 thiện đạo, mà chẳng mong tâm Thanh Văn, chẳng mong tâm Bích Chi Phật là trừ được các thô nghiệp ở thân, khẩu và ý.

LUẬN :

Hỏi: Thế nào gọi là thô nghiệp và thế nào gọi là tế nghiệp ở thân, khẩu và ý?

Đáp: Đây chỉ là tương đối. So với nghiệp của hàng Thanh Văn, thì nghiệp của phàm phu là thô, thì nghiệp của hàng Thanh Văn là tế. So với nghiệp của hàng Bồ Tát thì nghiệp của hàng Thanh Văn là thô; trái lại so với nghiệp của hàng Thanh Văn, thì nghiệp của Bồ Tát là tế.

Lại nữa, còn thấy có ngã là thô, không thấy có ngã là tế; còn thấy chỗ trú của 3 nghiệp là thô, không thấy chỗ trú của 3 nghiệp là tế; còn thấy có 5 ấm là thô, không thấy có 5 ấm là tế; còn thấy có 12 nhập là thô, không thấy có 12 nhập là tế v.v… Lại nữa, thấy được chỗ thấy là thô, không thấy được chỗ thấy là tế.

Bởi nhân duyên vậy, nên Phật dạy: Nếu Bồ Tát biết rõ thân, khẩu, ý đều bất khả đắc, thì trừ được các thô nghiệp ở thân, khẩu và ý.

Từ sơ phát tâm, Bồ Tát phải biết rõ hết thảy pháp đều là rốt ráo không. Vì sao? Vì ở trong “không”, hết thảy pháp đều bất khả đắc. Bồ Tát biết rõ như vậy, mà vẫn thường hành 10 thiện đạo, chẳng có khởi tâm Thanh Văn và tâm Bích Chi Phật. Bồ Tát cũng chẳng có thủ tướng

tâm, mà chỉ hướng hết thảy các công đức về Vô Thượng Bồ Đề. Như vậy gọi là Bồ Tát trừ các thô nghiệp tội của thân, khẩu và ý, là Bồ Tát hành 3 nghiệp thân, khẩu và ý thanh tịnh vậy.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật, thanh tịnh Phật đạo, thật hành đầy đủ 5 Ba La Mật kia. Phải biết đó là trừ được các thô nghiệp ở thân, khẩu và ý.

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là thanh tịnh Phật đạo?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Thanh tịnh Phật đạo là chẳng thấy có thân, khẩu và ý; chẳng thấy có Đàn Ba La Mật, dẫn đến chẳng thấy có Bát Nhã Ba La Mật; chẳng thấy có Thanh Văn, Bích Chi Phật, dẫn đến chẳng thấy có Bồ Tát và Phật.

Bồ Tát chẳng thấy hết thảy các pháp, vì biết rõ hết thảy các pháp đều là bất khả đắc cả. Như vậy gọi là Bồ Tát thanh tịnh Phật đạo.

LUẬN :

Hỏi: Ngài Xá Lợi Phất đã từng nghe Phật dạy rằng trừ ác, trừ thô nghiệp là đã thanh tịnh Phật đạo rồi, nay vì sao Ngài còn hỏi nữa?

Đáp: Trước đây nói về tướng của 3 nghiệp thanh tịnh. Nay nói về tướng của hết thảy các pháp thanh tịnh.

Trước đây nói về cả 3 nghiệp thân, khẩu và ý đều bất khả đắc. Nay nói 6 pháp Ba La Mật, Thanh Văn, Bích Chi Phật, Bồ Tát dẫn đến Phật cũng đều bất khả đắc mới gọi là thanh tịnh Phật đạo vậy.

Hết thảy pháp đều bất khả đắc, nên chẳng thấy có thân, khẩu và ý, chẳng thấy có 6 pháp Ba La Mật, chẳng thấy có Thanh Văn, Bích Chi Phật, Bồ Tát, dẫn đến chẳng thấy có Phật.

Như vậy là đủ “chúng sanh không” và “pháp không”. Bồ Tát trú trong 2 “không” đó, mà dần dần được “bất khả đắc không”, tức là vào được thật tướng pháp.

(Nghĩa của bất khả đắc không đã được nói rõ ở mục 18 KHÔNG rồi)

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thật hành 6 pháp Ba La Mật, mà chẳng hoại các pháp tướng.

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là chẳng hoại các pháp tướng?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng có sắc, thọ, tưởng, hành, thức; chẳng niệm có nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý; chẳng niệm có sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; chẳng niệm có nhãn giới dẫn đến ý thức giới;

chẳng niệm có 4 niệm xứ, 4 chánh cần, 4 như ý túc, a5 căn, 5 lực, 7 giác chi, 8 Thánh đạo; chẳng niệm có 6 pháp Ba La Mật; chẳng niệm có 10 Phật lực, 4 vô sớ úy, 4 vô ngại trí, dẫn đến 18 bất cộng pháp; chẳng niệm có 4 quả Thanh Văn, quả Bích Chi Phật, dẫn đến quả Vô Thượng Bồ Đề.

Như vậy là Bồ Tát thật hành và tăng ích 6 pháp Ba La Mật, mà chẳng phá hoại các pháp tướng.

LUẬN :

Phật, vì ngài Xá Lợi Phất, mà chẳng phân biệt các trường hợp phát tâm của Bồ Tát.

Ngài Xá Lợi Phất vui mừng, sanh tâm cung kính các Bồ Tát, nên hỏi Phật: “Bồ Tát chưa đoạn sạch kiết sử, thì làm sao mà chẳng hoại các pháp tướng?”

Phật đáp: “Bồ Tát chẳng niệm sắc… dẫn đến chẳng niệm Vô Thượng Bồ Đề, là chẳng hoại các pháp tướng”.

Vì sao? Vì chẳng niệm hết thảy các pháp là vào được 2 “không”, tứ là vào được “chúng sanh không” và “pháp không”. Vì pháp không, nên chẳng có trú; lại vì Bát Nhã Ba La Mật là vô ngại, nên chẳng phá hoại các pháp tướng.

&

KINH :

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát an trú trong Bát Nhã Ba La Mật, dược đầy đủ trí huệ, chẳng bị đọa vào 3

đường ác, chẳng sanh làm người tệ ác, bần cùng; lại được thọ thân tướng đoan nghiêm, nên chẳng bị Trời, Người, A Tu La chê ghét.

LUẬN :

Trong nhiều kiếp trước Bồ Tát đã tu tập trú huệ, đã học đầy đủ các kinh thơ, đã quán sát, tư duy, chánh niệm về thật tướng pháp. Do đã vào được thật tướng pháp, nên được chư Phật thường ái niệm, có được vô lượng phước đức, có được thân tâm đầy đủ, thường thọ các phước lạc, và được chúng sanh cung kính, cúng dường.

&

KINH :

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là trí huệ của Bồ Tát?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát thành tựu trí huệ, thấy được chư Phật cùng chúng Tăng ở khắp 10 phương, được nghe chư Phật thuyết pháp và thấy được các cõi Phật nghiêm tịnh. Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát du thành tựu trí huệ mà chẳng khởi niệm về tướng Phật, về tướng Bồ Tát, về tướng Bích Chi Phật, về tướng Thanh Văn, cũng chẳng khởi niệm về tướng ngã, về tướng quốc độ.

Lại nữa, do thành tựu trí huệ mà khi thật hành Đàn Bát Nhã Ba La Mật dẫn đến Bát Nhã Ba La Mật, khi thật hành 4 niệm xứ dẫn đến 18 bất cộng pháp, Bồ Tát chẳng thấy có Đàn Ba La Mật đến Bát Nhã Ba

La Mật, chẳng thấy có 4 niệm xứ dẫn đến 18 bất cộng pháp.

Như vậy gọi là trí huệ của Bồ Tát. Bồ Tát dùng trí huệ hành đầy đủ hết thảy các pháp mà cũng biết rõ hết thảy pháp đều là bất khả đắc.

LUẬN :

Nên phân biệt có 2 loại trí huệ. Đó là:

- Trí huệ để phân biệt, biết rõ các pháp, mà chẳng chấp các pháp tướng.

- Trí huệ chẳng chấp tâm, cũng chẳng thủ tướng. Bồ Tát thành tựu trí huệ này, thấy khắp các 10 phương Phật, nghe pháp, mà chẳng chấp tâm, chẳng thủ tướng.

Hỏi: Thế nào gọi là hành bố thí mà bất đắc bố thí?

Đáp: Bất đắc bố thí là biết rõ bố thí, mà chẳng thủ chấp bố thí. Biết bố thì làm cho chúng sanh được ấm no, được an ổn, biết bố thí là nhân duyên khuyến trợ chúng sanh vào Phật đạo, nhưng đồng thời cũng biết bố thí do duyên hòa hợp sanh, nên là bất khả đắc.

Hành bố thí như vậy gọi là hành bố thí mà bất đắc bố thí.

Bồ Tát hành hết thảy các pháp mà cũng bất đức hêt thảy pháp.

&

KINH:

Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật mà thanh tịnh được nhục nhãn, thiên

nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn và Phật nhãn, được đầy đủ cả 5 nhãn thanh tịnh.

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Bồ Tát thanh tịnh nhục nhãn?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát dùng nhục nhãn thấy xa cả 100 do tuần, có Bồ Tát thấy xa được 200 do tuần, có Bồ Tát thấy khắp cõi Diêm Phù Đề, có Bồ Tát thấy khắp 1 tiểu thiên thế giới, có Bồ Tát thấy khắp 1 trung thiên thế giới; có Bồ Tát thấy khắp 1 đại thiên thế giới.

Như vậy gọi là Bồ Tát thanh tịnh nhục nhãn.

LUẬN :

Hỏi: Vì sao Phật nói đến việc Bồ Tát thanh tịnh nhục nhãn trước, rồi mới nói đến việc thanh tịnh 4 nhãn kia?

Đáp: Bồ Tát trải qua nhiều kiếp tu hành, đã có được nhục nhãn thanh tịnh và cũng đã thanh tịnh được phần ít 4 nhục nhãn kia.

Ví như tấm gương vốn sẵn có tánh phản chiếu, nhưng do bị bụi trần che lấp nên chẳng có thể chiếu được các ảnh, nếu bụi trần được quét sạch thì tánh phản chiếu của gương liền được hiện ra như cũ. Cũng như vậy, Bồ Tát đã diệt trừ hết các cấu pháp nên được nhục nhãn thanh tịnh. Do nhân duyên được nhục nhãn thanh tịnh mà Bồ Tát có được thiên nhãn. Rồi do nhân duyên tu tập thiền định mà dần dần Bồ Tát thanh tịnh được thiên nhãn. Rồi Bồ Tát lại còn phải tu vô lượng phức đức trí huệ, mới thanh tịnh

được 3 nhãn sau. Khi được thanh tịnh tối thắng rồi mới thấy được cùng khắp cả đại thiên thế giới.

Hỏi: Đại thiên thế giới có cả trăm ức núi Tu Di và núi Thiết Vi, lại có vô lượng các chướng ngại vật khác thì làm sao Bồ Tát có thể khắp thấy được ?

Đáp: Bồ Tát khi đã thanh tịnh được nhục nhãn rồi, thì có thể thấy cùng khắp cả đại thiên thế giới mà chẳng có gì ngăn ngại cả.

Có thuyết nói có 2 nguyên nhân làm cho Bồ Tát có được thiên nhãn:

- Do tu tập thiền định mà có được thiên nhãn.

- Do nghiệp quả báo đời trước mà nay có được thiên nhãn.

Thiên nhãn thường phát sanh ngay nơi nhục nhãn, khiến nhục nhãn có thể thấy cùng khắp đại thiên thế giới mà chẳng có gì ngăn ngại cả. Nhờ có thiên nhãn khai thông các chướng ngại, nên nhục nhãn có thể thấy được thông suốt như vậy.

Trong trường hợp được quả báo sanh làm Trời, thì liền có thiên nhãn, chẳng cần phải nhiếp tâm mà vẫn thấy thống suốt được.

Hỏi: Thế giới của chư Phật chu biến cùng khắp. Sao nói thấy cùng khắp đại thiên thế giới, mà chẳng nói thấy nhiều hơn nữa?

Đáp: Có thuyết nói rằng Bồ Tát trú trong đại thiên thế giới, lấy cảnh giới này làm cảnh giới hoằng pháp độ

sanh. Do vậy mà Bồ Tát chỉ thấy trong phạm vi đại thiên thế giới.

Có thuyết nói rằng nhục nhãn phải nương theo thiên nhãn mới có thể thấy xa được. Nếu nhục nhã mà thấy được khắp đại thiên thế giới hay thấy xa hơn, thì chẳng cần phải tu thiên nhãn là gì nữa.

Có thuyết nói rằng khi đề cập đến đại thiên thế giới là đã có mật ý nêu lên ý niệm về một đại kiếp, khởi từ thời điểm sanh (sơ kiếp) và tận cùng ở thời điểm diệt (tận kiếp).

Lại có thuyết nói rằng bên người đại thiên thế giới còn có vô số do tuần đều toàn là hư không. Trong hư không thường có gió. Nhục nhãn và gió đối kỵ nhau, khiến nhục nhãn chẳng thấy xa hơn được.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát chẳng tu tập thêm để có thể dùng nhục nhãn thấy xa hơn nữa?

Đáp: Nhục nhãn là hư vọng, là bất định, còn thiên nhãn mới là thanh tịnh. Nếu chẳng tu được thiên nhãn, mới phải gượng ép dùng nhục nhãn để cố thấy xa hơn. Do Bồ Tát tu tập được thiên nhãn nên dùng thiên nhãn hỗ trợ cho nhục nhãn để thấy xa vậy.

Trong kinh nói: Thấy xa là thấy cùng khắp đại thiên thế giới. Thế nhưng với chư Phật và chư đại Bồ Tát, thì chẳng đâu gọi là xa xả.

Hỏi: Vì sao chẳng lấy mức 70,80,90 do tuần làm tầm nhất của hàng tiểu Bồ Tát?

Đáp : Vì Chuyển Luân Thánh Vương thấy xa hơn người thường. Do đời trước đã cúng dường Phật Nhiên

Đăng, mà Chuyển Luân Thánh Vương được nhãn căn thanh tịnh, thấy được các cảnh vật rất xa so với tầm thấy của ngời thường. Tuy nhiên tầm thấy của Chuyển Luân Thánh Vương chẳng có thể vượt quá 100 do tuần.

Bởi vậy, nên nói tầm thấy của hàng tiểu Bồ Tát chỉ khoảng 100 do tuần mà thôi.

Hỏi: Mặt trăng, mặt trời cách quả đất trên 4 vạn 2 ngàn do tuần đâu có gì đáng kể, mà phải khen ngợi những vị Bồ Tát thấy xa được 100 do tuần ?

Đáp : Mặt trăng, mặt trời, tuy ở xa, nhưng có quan minh chiếu đến tận mặt đất. Người trên quả đất, do mắt nhận được ánh sáng của mặt trăng, của mặt trời, mà thấy được các thiên thể này.

Lại nữa, sự thấy như vậy cũng là điên đảo. Vì sao? Vì mặt trăng, mặt trời có đường kính rất lớn, mà người trên mặt đất chỉ thấy bằng cái đĩa. Lớn mà thấy nhỏ, như vậy là thấy điên đảo. Bồ Tát, dùng nhục nhãn thanh tịnh, thấy khác hơn người thường.

&

KINH:

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Bồ Tát thanh tịnh thiên nhãn?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Có Bồ Tát dùng thiên nhãn thấy biết được các cõi trời Tứ Thiên Vương

Đao Lợi Thiên, Đâu Suất Đà Thiên, Hóa Lạc Thiên, Tha Hóa Thiên, Phạm Thiên Vương, dẫn đến Sức Cứu Cánh Thiên. Bồ Tát dùng thiên nhãn thấy biết được như vậy, chẳng nơi nào mà chẳng biết cả.

Lại có Bồ Tát dùng thiên nhãn thấy chúng sanh, trong hằng sa thế giới ở khắp 10 phương, chết đây, sanh kia. Hàng chư Thiên chẳng thấy được như Bồ Tát.

Như vậy gọi là Bồ Tát thanh tịnh thiên nhãn.

LUẬN :

Như trước đây đã nói, Bồ Tát được thiên nhãn do 2 nguyên nhân:

- Do tu tập thiền định mà có được thiên nhãn.

- Do nghiệp quả báo đời trước, mà đời nay có được thiên nhãn.

Nếu do quả báo mà được thiên nhãn, thì lúc ban ngày nhục nhãn và thiên nhãn thường dung hợp; vào đêm tối, thì mới dùng riêng thiên nhãn.

Người tu được quả báo thiên nhãn thường chỉ thấy được 4 châu thiên hạ, và các cõi trời Lục Dục Thiên, nhưng chẳng thể thấy được các cõi trên. Bồ Tát được quả báo thiên nhãn thấy khắp 3000 thế giới. Người tu thiền định, và ly dục, cũng có được thiên nhãn vậy.

Bồ Tát dùng thiên nhãn thấy chúng sanh chết đây, sanh kia, chẳng có gì ngăn ngại cả. Hàng chư Thiên có

được thiên nhãn, nhưng chẳng sánh được với Bồ Tát . Vì sao? Vì Bồ Tát đã vượt ra ngoài 3 cõi, cũng đã được pháp tánh, đã được 10 Bồ Tát lực, nên mới thanh tịnh thiên nhãn được như vậy.

&

KINH:

Ngài Xá Lợi Phất thưa: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Bồ Tát thanh tịnh huệ nhãn?

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát dùng trí huệ nhãn chẳng dấy niệm có pháp hữu vi, pháp vô vi; có pháp thế gian, pháp xuất thế gian; có pháp hữu lậu, pháp vô lậu. Thế nhưng, dùng huệ nhãn, chẳng có pháp nào mà Bồ Tát chẳng thấy, chẳng nghe, chẳng biết cả.

Như vậy gọi là Bồ Tát thanh tịnh huệ nhãn.

LUẬN :

Vì nhục nhãn chẳng có thế thấy được các cảnh vật xa, và cũng chẳng thấy được các cảnh vật bi chướng ngại che khuất, nên phải cầu được thiên nhãn.

Thiên nhãn có thể thấy được các cảnh vật ở xa, hoặc bị chướng ngại che khuất, mà nhục nhãn chẳng sao có thể thấy được. Thế nhưng, sự thấy của thiên nhãn vẫn còn là hư dối. Vì sao? Vì còn thấy có các tướng đối đãi, như có tướng nam, tướng nữ, tướng núi, tướng sông, tướng cây cối, tướng của các sự vật. Tất cả các tướng ấy đều do duyên hòa hợp mà có, nên đều là hư dối, chẳng thật có. Do vậy mà phải cầu được huệ nhãn.

Huệ nhãn chẳng có các lỗi lầm của nhục nhã và của thiên nhãn.

Hỏi: Như vậy tướng của huệ nhãn như thế nào?

Đáp: Có thuyết nói rằng, trong 8 Thánh đạo thì chánh kiến là tướng của huệ nhãn. Vì sao? Vì dùng chánh kiến mới thấy được thật tướng của thọ ấm, mới phá được các chấp điên đảo.

Có thuyết nói rằng chỗ duyên Niết Bàn là tướng của huệ nhãn. Vì sao? Vì chỗ duyên ấy chẳng bị phá hoại, chẳng phải là hư vọng.

Lại có thuyết nói rằng 3 giải thoát môn, tương ưng huệ là tướng của huệ nhãn. Vì sao? Vì huệ nhãn khai mở cửa Niết Bàn. Có trí huệ hiện tiền, quán thật tế, thông đạt rõ ràng các pháp là tướng của huệ nhãn.

Có thuyết nói rằng thông đạt pháp tánh, trực nhập pháp tánh vô ngại là tướng của huệ nhãn.

Có thuyết nói rằng tâm định rõ biết hết thảy các pháp tướng là tướng của huệ nhãn.

Có thuyết nói rằng 18 không là tướng của huệ nhãn.

Lại có thuyết nói rằng dùng trí huệ rõ biết các pháp chẳng phải đồng cũng chẳng phải khác, như pháp thế gian chẳng phải đồng cũng chẳng phải khác với pháp xuất thế gian… Vì sao? Vì đồng và khác cũng đều là bất khả đắc cả, cho nên các quán đều diệt, các tâm hành đều dứt, các ngôn ngữ đều đoạn, dẫn đến tướng thế gian và tướng Niết

bàn chẳng có gì khác nhau. Trí huệ ấy là tướng của huệ nhãn.

Trong kinh Phật dạy rằng: Bồ Tát ở nơi hết thảy pháp, chẳng dấy niệm có pháp hữu vi, pháp vô vi, có pháp thế gian, pháp xuất thế gian, có pháp hữu lậu, pháp vô lậu v.v…

Chẳng niệm CÓ, chẳng niệm KHÔNG mới là tướng của huệ nhãn. Vì sao? Vì nếu Bồ Tát còn phân biệt thấy có pháp hữu vi, pháp vô vi, pháp thế gian, pháp xuất thế gian, pháp hữu lậu, pháp vô lậu v.v… là rơi về chấp CÓ (hữu kiến). Còn nếu Bồ Tát thấy thế gian vô vi, vô lậu, là rơi về chấp KHÔNG (vô kiến).

Phải bỏ cả hai chấp CÓ và KHÔNG, phải xa lìa các hý luận, phải lấy trí huệ mà hành trung đạo mới gọi là được huệ nhãn.

Khi đã được huệ nhãn rồi thì chẳng có pháp gì mà thấy, chẳng nghe, chẳng biết cả. Vì sao? Vì có được huệ nhãn là tận phá được vô minh. Bồ Tát dùng huệ nhãn rõ biết được tổng tướng cùng biệt tướng của hết thảy các pháp.

Hỏi: A La Hán và Bích Chi Phật cũng có được huệ nhãn. Vì sao chẳng có thể sánh được với Bồ Tát?

Đáp: Bồ Tát dùng huệ nhãn rõ biết được tổng tướng và biệt tướng của hết thảy các pháp. Hàng Nhị Thừa dùng huệ nhãn chỉ thấy được tổng tướng của các pháp mà thôi, ví như chỉ biết các pháp là vô thường, là khổ, là không, là vô ngã.

Tuy rằng hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật dùng huệ nhãn cũng thấy được thật tướng các pháp, nhưng huệ nhãn ấy chỉ hạn cuộc, chẳng chiếu được rộng khắp. Ví như ngọn đèn nhỏ, ít dầu, chẳng có thể tỏa ánh sáng xa rộng được vậy.

Chư Phật và chư đại Bồ Tát dùng huệ nhãn chiếu rọi thật tướng pháp đến chỗ tận cùng, nên chẳng có pháp gì mà thấy, chẳng nghe, chẳng biết cả. Hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật vẫn còn chỗ biết, có chỗ không biết, nên huệ nhãn của hàng Nhị Thừa chẳng có thể sánh được với huệ nhãn của chư Phật và chư đại Bồ Tát.

Hỏi: Vì sao Thanh Văn và Bích Chi Phật dùng huệ nhãn mà còn có chỗ chưa được rốt ráo thanh tịnh. Mặc dù đã được vô pháp bất kiến, nghĩa là chẳng có pháp gì mà chẳng thấy biết, nhưng chư vị ấy chưa được như thật kiến, nghĩa là chưa được thấy biết như thật.

Bồ Tát khi chưa thành Phật, có huệ nhãn, khi thành Phật rồi thì huệ nhãn biến thành Phật nhãn. Do các vô minh phiền não, tập khí đều đã tận diệt, nên thấy rõ được hết thảy các pháp.

Khi đã được Phật nhãn rồi thì nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn và pháp nhãn đều mất tên gọi, và đều trở thành Phật nhãn cả. Ví như trong cõi Diêm Phù Đề có 4 con sông lớn đều chảy về biển. Vào biển rồi thì 4 con sông lớn đều mất tên, vì đã hòa đồng với biển.

Nên biết nhục nhãn do hữu lậu phiền não sanh, nên

là hư vọng. Thiên nhãn do thiền định hòa hợp sanh, cũng là hư vọng. Huệ nhãn và pháp nhãn cũng chưa rốt ráo thanh tịnh vì còn có hữu dư phiền não tập khí. Khi chưa được hòa đồng với Phật nhãn thì chẳng còn có các lỗi lầm nữa.

Hỏi: Phật dùng nhục nhãn thấy các sắc trần. Sự thấy sắc trần của Phật như thế nào?

Đáp: Tuy Phật cũng dùng nhục nhãn để duyên các sắc trần, nhưng chẳng có tùy thuộc vào dụng nhãn thức.

Trong phẩm kinh Thánh Tự Tại Thần Thông, Phật dạy ngài A Nan rằng: Khi thấy sắc tốt nên sanh tâm nhàm chán, khi thấy sắc xấu nên sanh tâm không nhàm chán. Khi thấy sắc chẳng nên sanh nhiễm ô, cũng chẳng nên sanh không nhiễm ô, mà chỉ nên sanh xả tâm. Như vậy mới biết nhục nhãn là hư dối, là chẳng có thể tin được.

Khi cả 5 tình đều thanh tịnh, thì sẽ được huệ nhãn thanh tịnh, thông đạt được các pháp vô ngại, thấy rõ các pháp đều rốt ráo không.

(Hết quyển 39)