Những Ngày Những Lời Dạy Cuối Cùng Của Đức Phật

Tụng Phẩm Thứ Năm

TỤNG PHẨM THỨ NĂM

1. – Rồi đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda:

“ Này Ananda, chúng ta hãy đi qua bờ bên kia sông Hirannavati, đến Kusinara Upavattna, rừng Sala của dòng họ Malla”.

- “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn” .Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn.

Rồi đức Thế Tôn, cùng đại chúng Tỷ-kheo đi qua bên kia bờ sông Hirannavati, tại Kusinara Upavattna, rừng Sala của dòng họ Malla, khi đi đến nơi, liền nói với Đại đức Ananda:

“ Này Ananda, hãy trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc giữa hai cây Sala song thọ; này Ananda, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ”.

- “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn, trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc, giữa hai cây Sala song thọ. Và đức Thế Tôn nằm xuống, theo phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, hai chân để trên nhau, chánh niệm và giác tỉnh.

2. – Lúc bấy giờ, cây Sala song thọ trổ hoa trái mùa, tràn đầy cành lá. Những đóa hoa này rơi lên,

gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lia để cúng dường Ngài. Những thiên hoa Mandarava từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lai để cúng dường Ngài. Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường đức Như Lai. Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường đức Như Lai.

3. – Rồi đức Như Lai nói với Đại đức Ananda: “ Này Ananda, các cây Sala song thọ tự nhiên trổ hoa trái mùa, tràn đầy cành là. Những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lai để cúng dường Ngài. Những thiên hoa Mandara từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lai để cúng dường Ngài. Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường đức Như Lai. Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường đức Như Lai”.

“ Nhưng, này Ananda, như vậy không phải kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường hay lễ kính Như Lai. Này Ananda, nếu có vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh pháp, hành trì đúng Chánh pháp, thời người ấy kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường Như Lai với sự cúng dường tối thượng. Do vậy, này Ananda, hãy thành tựu Chánh

Pháp và tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh phap và hành trì đúng Chánh pháp. Này Ananda, các ngươi phải học tập như vậy.”

4. – Lúc bấy giờ, Đại đức Upavattana đứng trước mặt Thế Tôn và quạt cho Ngài. Đức Thế Tôn liền quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”.

Đại đức Ananda liền suy nghĩ: “Đại đức Upavattana này là thị giả sống gần và hầu cận đức Thế Tôn đã lâu ngày. Nay đức Thế Tôn trong giờ phút cuối cùng lại quở trách Đại đức Upavattana: “ Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”. Do nhơn gì, duyên gì, đức Thế Tôn quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”.

5. – Rồi Đại đức Ananda bạch đức Thế Tôn: “ Đại đức Upavattana này là thị giả, sống gần và hầu cận Thế Tôn đã lâu ngày. Nay Thế Tôn trong giờ phút cuối cùng lại quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”. Do nhơn gì, duyên gì, Thế Tôn quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng sang một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”.

- “ Này Ananda, rất đông các vị thiên thần ở mười phương thế giới tụ hội để chiêm ngưỡng Như

Lai. Này Ananda, cho đến mười hai do tuần xung quanh Kusinara Upavattana rừng Sala thuộc dòng họ Malla, không có một chỗ nhỏ nào, cho đến đầu một sợi tóc mà không đầy những thiên thần uy lực tụ họp. Này Ananda, các vị thiên thần đang than phiền: “Chúng ta từ rất xa, đến chiêm ngưỡng Như Lai. Thật rất là hy hữu, các Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng giác xuất hiện ở đời, và tối nay, trong canh cuối cùng, Như Lai sẽ nhập diệt. Và nay vị Tỷ-kheo có oai lực này lại đứng ngang trước Thế Tôn, khiến chúng ta không thể chiêm ngưỡng Như Lai trong giờ phút cuối cùng này”. Này Ananda, các chư Thiên than phiền như vậy”.

6. – “Bạch Thế Tôn, đức Thế Tôn đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?”

- Này Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư không nhưng có tâm tư thế tục, những vị này than với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than với thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại:

“ Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.

- Này Ananda, có hạng Thiên thần ở trên đất với tâm tư thế tục, những vị này khóc than với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than thân

nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”. Có những chư Thiên đã diệt trừ ái dục, những vị này bình thản, tỉnh giác, chịu đựng, với tâm suy tư: “ Các hành là vô thường, làm sao sự kiện có thể khác được”.

7. – “Bạch Thế Tôn, thuở trước các vị Tỷ-kheo, sau khi thọ an cư, từ các địa phương đến chiêm ngưỡng Như Lai, chúng con được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những vị Tỷ-kheo tu hành điêu luyện. Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn nhập diệt, chúng con sẽ không được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những vị Tỷ-kheo tu hành điêu luyện”.

8. – “ Này Ananda, có bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính. Thế nào là bốn?”

- “ Đây là chỗ Như Lai đản sanh, này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”.

- “ Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”.

- “ Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng, này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”.

- “ Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập vô dư y Niết-bàn. Này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần chiêm ngưỡng và tôn kính”.

“ Này Ananda, đó là bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cư sĩ cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”. Này Ananda, các thiện tín Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ sẽ đến với niềm suy tư: “Đây là chỗ Như Lai đản sanh”, “Đây là chỗ Như Lai Chứng ngộ vô thượng Chánh đẳng chánh giác”, “Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng”, “ Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập vô dư y Niết-bàn”.

“ Này Ananda, và những ai, trong khi đi chiêm bái những Thánh tích mà từ trần với tâm thâm tín hoan hỷ, thời những vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh cõi Thiện thú, cảnh giới chư Thiên”.

- “ Bạch Thế Tôn, chúng con phải cư xử với phái nữ như thế nào?”

“ Này Ananda, chớ có nhìn chúng.”

- “ Bạch Thế Tôn, nếu phải nhìn chúng, thời phải như thế nào?”

“ Này Ananda, chớ có nói chuyện với chúng”.

- “ Bạch Thế Tôn, nếu phải nói chuyện với chúng, thời phải như thế nào?”

“ Này Ananda, phải an trú chánh niệm”.

10. – “Bạch Thế Tôn, chúng con phải xử sự thân Xá-lợi Như Lai như thế nào?”

“ Này Ananda, các ngươi đừng có lo lắng vấn đề cung kính thân Xá-lợi của Như Lai. Này Ananda, các ngươi hãy nỗ lực, hãy tinh tấn hướng về tự độ, sống không phóng dật, cần mẫn, chuyên hướng về tự độ. Này Ananda, có những học giả Sát-đế-ly, những học giả Bà-la-môn, những học giả gia chủ thâm tín Như Lai, những vị này sẽ lo cho sự cung kính cúng dường thân Xá-lợi của đức Như Lai.”

11. – “ Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Như Lai như thế nào?”

- “ Này Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào hãy xử sự thân Như Lai như vậy”.

- “ Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào?”

“ Này Ananda, thân của Chuyển luân Thánh vương được vấn tròn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại được vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai bện, lại vận thêm với vải mới, và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi thân được đặt vào trong một hòm dầu bằng

sắt, hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy kín. Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được xây dựng lên, thân của vị Chuyển luân Thánh vương được đem thiêu trên giàn hỏa này và tại ngã tư đường, Tháp của vị Chuyển luân Thánh vương được dựng lên. Này Ananda, đó là Tháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương”.

“ Này Ananda, pháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân đức Thế Tôn cũng như vậy. Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường. Và những ai đem đến tại chỗ ấy vòng hoa, hương hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ Tháp hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt Tháp) thời những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc lâu dài”.

12. – “ Này Ananda, bốn hạng người sau này xứng đáng được xây Tháp. Thế nào là bốn? Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng giác xứng đáng được xây Tháp. Độc giác Phật xứng đáng được xây Tháp. Đệ tử Thanh văn đức Như Lai xứng đáng đươc xây Tháp. Chuyển luân Thánh vương xứng đáng được xây Tháp”.

- “ Này Ananda, vì lý do gì, đức Như Lai, bậc Ứng cúng, Chánh biến tri xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến:

“Đây là Tháp của Thế Tôn, Ứng cúng, Chánh biến tri”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, Như Lai, bậc Ứng cúng, Chánh biến tri xứng đáng được xây Tháp”.

- “Này Ananda, vì lý do gì, bậc Độc giác Phật xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: “Đây là Tháp của Thế Tôn Độc giác Phật”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, bậc Độc giác Phật xứng đáng được xây Tháp”.

- “ Này Ananda, vì lý do gì đệ tử Thanh văn của đức Như Lai xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: “ Đây là Tháp đệ tử của đức Thế Tôn Ứng cúng, Chánh biến tri”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, đệ tử Thanh văn của đức Như Lai xứng đáng được xây Tháp”.

- “ Này Ananda, vì lý do gì Chuyển luân Thánh vương xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: “Đây là Tháp đệ tử của vị Chuyển luân Thánh vương trị vì đúng pháp”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung

sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, Chuyển luân Thánh vương xứng đáng được xây Tháp”.

“ Này Ananda, đó là bốn hạng người xứng đáng được xây Tháp”.

13. – Rồi Đại đức Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa theo cột cửa và đứng khóc: “ Ta nay vẫn còn là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay đấng Đạo sư của Ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa”.

Đức Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, Ananda ở tại đâu?”

- “ Bạch Thế Tôn, Đại đức Ananada đi vào trong tịnh xá, dựa trên cột cửa và đứng khóc : “Ta nay vẫn còn là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay đấng Đạo sư của Ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa”.

Đức Thế Tôn liền nói với một vị Tỷ-kheo: “Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, nói với Ananda: “Này hiền giả Ananda, bậc Đạo sư gọi hiền giả”.

- “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp đức Thế Tôn, đi đến chỗ Đai đức Ananda, sau khi đến liền nói với Đại đức: “Này hiền giả Ananda, bậc Đạo sư cho gọi hiền giả”.

“Thưa vâng, hiền giả”, Đại đức Ananda vâng đáp vị Tỷ-kheo ấy, đi đến đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.

14. – Đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda đang ngồi một bên:

“Thôi vừa rồi, Ananda, chớ có buồn rầu, chớ có khóc than. Này Ananda, Ta đã tuyên bố trước với ngươi rằng mọi vật ái luyến, tốt đẹp phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này Ananda, làm sao được có sự kiện này: “ Các pháp sanh, trú, hữu, vi, biến hoại đứng co bị tiêu diệt”. Không thể có sự kiện như vậy được. Này Ananda, đã lâu ngày, ngươi đối với Như Lai, với thân nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an lạc, có một không hai, vô lượng. Này Ananda, ngươi là người có tác thành công đức. Hãy cố gắng tinh tấn, ngươi sẽ chứng bậc Vô lậu, không bao lâu đâu”.

15. – Rồi đức Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:

“ Này các Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh đẳng giác trong thời quá khứ, những bậc Thế Tôn này đều có những vị thị giả tối thắng như Ananda của Ta. Này Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh đẳng giác

thời vị lai, những bậc Thế Tôn này cũng sẽ có những vị thị giả tối thắng như Ananda của Ta vậy”.

“ Này các Tỷ-kheo, Ananda là người có trí và hiểu rõ: Nay đúng thời để các Tỷ-kheo yết kiến Thế Tôn, nay đúng thời để các Tỷ-kheo-ni, nay đúng thời để các nam cư sĩ, nay đúng thời để các nữ cư sĩ, nay đúng thời để các vua chúa, để các đại thần, để các ngoại đạo sư, để các đệ tử của ngoại đạo sư yết kiến Thế Tôn”.

16. – “ Này các Tỷ-kheo, Ananda có đức tánh kỳ cựu, hy hữu. Thế nào là bốn?”

“ Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo ấy sẽ thất vọng”.

“ Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo-ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo, chúng nữ cư sĩ sẽ thất vọng”.

- “ Này các Tỷ-kheo, vị Chuyển luân Thánh vương có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu”.

“ Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Sát-đế-ly... chúng Bà-la-môn...chúng gia chủ... chúng Sa-môn đến yết kiến vị Chuyển luân Thánh vương, chúng sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến vị Chuyển luân Thánh vương. Và nếu vị Chuyển luân Thánh vương nói chuyện, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài nói chuyện; nếu vị Chuyển luân Thánh vương làm thinh, thời chúng Sa-môn ấy sẽ thất vọng”.

“ Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh, kỳ diệu, hy hữu. Nếu có chúng Tỷ-kheo... chúng Tỷ-kheo-ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ... đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo chúng nữ cư sĩ ấy sẽ thất vọng”.

“ Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu như vậy”.

17. – Khi được nói vậy, Đại đức Ananda bạch đức Thế Tôn: “ Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có diệt độ tại đô thị nhỏ bé này, tại đô thị hoang vu này, tại đô thị phụ thuộc này. Bạch Thế Tôn, có những đô thị khác

to lớn hơn như Campa (Chiêm-bà), Rajagaha (Vương-xá), Savatthi (Xá-vệ), Saketa (Sa-kỳ), Kosambi (Kiều-thưởng-di), Baranasi (Ba-la-nại). Đức Thế Tôn hãy diệt độ tại chỗ ấy. Tại chỗ ấy có đại chúng Sát-đế-ly, có đại chúng Bà-la-môn, có đại chúng gia chủ rất tin tưởng Như Lai, các vị này sẽ cúng dường thân Xá-lợi Như Lai”.

“ Này Ananda, chớ có nói như vậy, này Ananda chớ có nói đô thị này nhỏ bé, đô thị này hoang vu, đô thị này phụ thuộc”.

18. – “Này Ananda, thuở xưa có vị vua tên là Mahasudassana (Đại Thiện Kiếp). Vị này là Chuyển luân Thánh vương, trị vì như pháp, là vị như pháp vương, chinh phục bốn phương quốc độ, nhân dân được an cư lạc nghiệp, đầy đủ bảy báu. Này Ananda, đô thị Kusinara này là kinh đô của vua Mahasudassna, tên là Kusavati (Câu-xá-bà-đề), phía đông và phía tây rộng đến mười hai do tuần, phía bắc và phía nam rộng đến bảy do tuần”.

“ Này Ananda, kinh đô Kusavati này rất phồn thịnh, phú cường dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn, thực phẩm phong phú. Này Ananda, cũng như kinh đô Alakamanda của chư Thiên rất phồn thịnh, dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn, thực phẩm

phong phú. Cũng vậy, này Ananda, kinh đô Kusavati này cũng rất phồn thịnh, phú cường, dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn, thực phẩm phong phú”.

“ Này Ananda, kinh đô Kusavati này, ngày đêm vang dậy tám tiếng, tức là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng tỳ bà, tiếng hát, tiếng xập xỏa, tiếng chuông và tiếng thứ mười là kêu gọi : Hãy uống đi, hãy ăn đi”.

19. – “ Này Ananda, hãy đi vào Kusinara và nói với dân Malla ở Kusinara: “ Này các Vasettha, đêm nay, vào canh cuối cùng, Như Lai sẽ diệt độ. Này các Vasettha, các ngươi hãy đến. Này Vasettha các ngươi hãy đến, về sau chớ có hối hận: Như Lai sẽ diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai”.

- “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn, đắp y, đem theo y bát và cùng một vị khác làm bạn đồng hành đi vào Kusinara.

20. – Lúc bấy giờ, dân Malla ở Kusinara đang tụ họp tại giảng đường vì một vài công sự. Đại đức Ananda đến tại giảng đường của dân Malla ở Kusinara. Sau khi đến, liền nói với dân Malla ở Kusinara:

- “ Này Vasettha, đêm nay, vào canh cuối cùng Như Lai sẽ diệt độ. Này Vasettha các ngươi hãy đến, về sau chớ có hối hận: Như Lai đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai”.

21. – Dân Malla cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe Đại đức Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than, thân bổ nhoài dưới đất, lăn lôn qua lại : “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.

Và dân Malla cùng với con trai, con gái và vợ đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, đi đến Upparattra, khu rừng Sala của dòng họ Malla và đến chỗ Đại đức Ananda.

22. – Đại đức Ananda tự nghĩ:

“ Nếu Ta để dân Malla ở Kusinara đảnh lễ Thế Tôn từng người một, thời đêm sẽ tàn trước khi Thế Tôn được tất cả dân Malla đảnh lễ. Vậy Ta hãy để dân Malla ở Kusinara đảnh lễ theo từng gia tộc: “Bạch Thế Tôn, gia tộc Malla này với vợ con, đồ chúng, bạn bè đến cúi đầu đảnh lễ chân của Thế Tôn”.

Và Đại đức Ananda, theo phương tiện này, trong canh một khiến dân Malla ở Kusinara đảnh lễ đức Thế Tôn.

23. – Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Subhadha ở tại Kutagara. Du sĩ ngoại đạo Subhadha được nghe : “Tối nay, canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ”.

Và du sĩ ngoại đạo Subhadha suy nghĩ : “Ta nghe các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng : “Đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu”. Và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ. Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm ta. Ta tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho Ta”.

24. – Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadha đi đến Upparattara, khu rừng Sala của dân Malla, đến tại chỗ Đại đức Ananda và thưa với Đại đức:

“ Hiền giả Ananda , tôi nghe các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng : “Đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri xuất hiện ở đời thật là hy hữu. Và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ”. Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền

giả Ananda, hãy cho tôi được phép yết kiến Sa-môn Gotama”.

Khi được nói vậy, Đại đức Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadha : “Thôi đi, hiền giả Subhadha, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt”.

Lần thứ ba, Đại đức Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadha : “Thôi đi, hiền giả Subhadha, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt”.

25. – Đức Thế Tôn nghe được câu chuyện của Đại đức Ananda với du sĩ ngoại đạo Subhadha, Ngài liền nói với Đại đức Ananda:

“ Thôi Ananda, chớ có ngăn trở Subhadha, Ananda, hãy để cho Subhadha được phép yết kiến Như Lai. Những gì Subhadha hỏi Ta là hỏi để hiểu biết chớ không phải để phiền nhiễu Ta. Và những gì Ta trả lời các câu hỏi, Subhadha sẽ hiểu ý nghĩa một cách mau lẹ”.

Đại đức Ananda liền nói với du sĩ ngoại đạo Subhadha : “Này hiền giả Subhadha, hãy vào. Thế Tôn đã cho phép hiền giả”.

26. – Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadha đến chỗ đức Thế Tôn, nói lên những lời chúc tụng hỏi thăm, xã giao rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi một bên, du sĩ ngoại đạo Subhadha bạch Thế Tôn:

“ Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-môn là những vị Hội chủ, vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng Giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, Khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, như các Ngài Purana Kassapa, Makkhali Gosala, Ajita Kesa-Kambali, Pakudha Kaccayana, Sanjaya Belatthiputta, Nigantha Nathaputta, tất cả những vị này có phải là đã giác ngộ như các vị tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ?”

“ Thôi Subhadha, hãy để vấn đề này yên một bên: Tất cả những vị này có phải là giác ngộ như các vị đã tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ. Này Subhadha, Ta sẽ thuyết pháp cho ngươi. Hãy nghe và suy tư kỹ lưỡng. Ta sẽ giảng”.

“Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Du sĩ ngoại đạo Subhadha vâng đáp đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói như sau:

- “ Này Subhadha, trong pháp luật nào không có Bát Thánh Đạo, thời ở đấy không có (đệ nhứt) Sa-môn, ở đấy cũng không có đệ nhị Sa-môn, cũng không có đệ tam Sa-môn, cũng không có đệ tứ Sa-môn. Này Subhadha, trong pháp luật nào có Bát Thánh Đạo, thời ở đấy có (đệ nhứt) Sa-môn, chính ở

đấy cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-môn, cũng có đệ tứ Sa-môn. Này Subhadha, trong pháp luật này có Bát Thánh Đạo, thời này Subhadha ở đây có (đệ nhứt) Sa-môn, ở đây cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-môn, cũng có đệ tứ Sa-môn. Những hệ thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-môn. Này Subhadha, nếu những vị Tỷ-kheo này sống chơn chánh thời đời này không vắng những vị A-la-hán”.

“ Này Subhadha năm tuổi 29

Ta xuất gia hướng tìm chân thiện đạo

Trải 50 năm với thêm một năm

Từ khi xuất gia, này Subhadha,

Ta là du sĩ trong Trí và Đức.

Ngoài lãnh vực này, không có Sa-môn (đệ nhứt), cũng không có Sa-môn đệ nhị, không có Sa-môn đệ tam, cũng không có Sa-môn đệ tứ. Những hệ thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-môn. Này Subhadha, nếu những vị Tỷ-kheo này sống chơn chánh, thì đời này không vắng những vị A-la-hán”.

28. – Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Subhadha bạch đức Thế Tôn : “Thật là hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì quăng ngã xuống, phơi bày ra

những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể nhìn thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, và quy y Tỷ-kheo Tăng... Con mong được xuất gia với Thế Tôn. Con xin thọ giới”.

“ Này Subhadha, ai trước kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp luật này, người ấy phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy cá tính con người sai biệt nhau”.

29. – “Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các vị Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo”.

Và đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda : “Này Ananda, hãy xuất gia cho Subhadha”. “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn.

30. – Du sĩ ngoại đạo Subhadha nói với Đại đức Ananda:

- “Hiền giả Ananda, thật là lợi ích cho hiền giả! Hiền giả Ananda, thật là thiện lợi cho hiền giả, được thọ lễ quán đảnh làm đệ tử trước mặt đức Đạo sư”.

Và du sĩ ngoại đạo Subhadha được xuất gia, được thọ đại giới với đức Thế Tôn. Thọ đại giới không bao lâu, Đại đức Subhadha ở một mình, an tịnh, không phóng dật, tinh tấn, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Đó là vô thượng Phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự giác chứng và an trú: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa. Đại đức Subhadha hiểu biết như vậy.

Và Đại đức Subhadha trở thành một vị A-la-hán nữa.

Đại đức là vị đệ tử cuối cùng được đức Thế Tôn thế độ.

Tụng Phẩm Thứ Sáu

TỤNG PHẨM THỨ SÁU

1. – Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda:

“ Này Ananda, nếu trong các ngươi có người nghĩ rằng: Lời nói của bậc Đạo sư không còn nữa. Chúng ta không có bậc Đạo sư (Giáo chủ). Này Ananda, chớ có những tư tưởng như vậy. Này Ananda, Pháp và Luật Ta đã giảng dạy và trình bày, sau khi Ta diệt độ, chính Pháp và Luật ấy sẽ là Đạo sư của các ngươi”.

2. – “ Này Ananda, nay các vị Tỷ-kheo xưng hô với nhau là Hiền giả. Sau khi Ta diệt độ, chớ có xưng hô như vậy. Này Ananda, vị Tỷ-kheo-niên lão hãy gọi vị Tỷ-kheo-niên thiếu, hoặc bằng tên hoặc bằng họ, hoặc bằng tiếng Hiền giả, vị Tỷ-kheo-niên thiếu hãy gọi vị Tỷ-kheo-niên lão là Thượng tọa (Bhante) hay Đại đức”.

3. – “ Này Ananda, nếu chúng Tăng muốn, sau khi Ta diệt độ, có thể hủy bỏ những học giới nhỏ nhặt chi tiết”.

4. – “ Này Ananda, sau khi Ta diệt độ, hãy hành tội Phạm đàn mặc tẩn (Brahmadanda) đối với Tỷ-kheo Channa”.

- “ Bạch Thế Tôn, thế nào là Phạm đàn?”

“ Này Ananda, Tỷ-kheo Channa muốn nói gì thì nói. Chúng Tỷ-kheo sẽ không nói, sẽ không giảng dạy, sẽ không giáo giới Tỷ-kheo Channa”.

5. – Rồi đức Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

“ Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nào có nghi ngờ hay phân vân gì về đức Phật, hay Pháp, hay chúng Tăng, hay Đạo, hay phương pháp, thời này các Tỷ-kheo, các người hãy hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc: Đức Đạo sư có mặt trước chúng ta mà chúng ta không tận mặt hỏi Thế Tôn”.

Khi được nói như vậy, các Tỷ-kheo ấy im lặng. Lần thứ hai, đức Thế Tôn... Lần thứ ba, đức Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:

“ Này các Tỷ-kheo, nếu có Tỷ-kheo nào có nghi ngờ hay phân vân gì về đức Phật, hay Pháp, hay chúng Tăng,hay Đạo, hay phương pháp, thời này các Tỷ-kheo, các người hãy hỏi đi. Sau chớ có hối tiếc : Đức Đạo sư trước mặt chúng ta mà chúng ta không tận mặt hỏi Thế Tôn”.

Lần thứ ba, các vị Tỷ-kheo ấy giữ im lặng.

Rồi đức Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:

“Này các Tỷ-kheo, nếu có vị nào vì lòng kính trọng đức Đạo sư mà không hỏi thời, này các Tỷ-kheo, giữa bạn đồng tu, hãy hỏi nhau”.

Khi được nói vậy, những vị Tỷ-kheo giữ im lặng.

6. – Rồi Đại đức Ananda bạch Thế Tôn : “Bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn, thật là hy hữu thay! Bạch Thế Tôn, con tin tưởng trong chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có nghi ngờ hay phân vân gì đối với đức Phật, Pháp, chúng Tăng, Đạo hay phương pháp.

- “ Này Ananda, ngươi có tín nhiệm nên nói vậy. Nhưng ở đây, này Ananda, Như Lai biết rằng trong chúng Tỷ-kheo này, không có một Tỷ-kheo nào có nghi ngờ hay phân vân gì đối với đức Phật, Pháp, chúng tăng, Đạo hay phương pháp. Này Ananda, trong 500 Tỷ-kheo này, vị thông hiểu thấp nhứt đã chứng quả Dự lưu, không còn đọa lạc, chắc chắn hướng đến chánh giác”.

7. – Và , đức Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo:

“ Này các Tỷ-kheo, nay Ta khuyên dạy các ngươi: Các pháp hữu vi là vô thường, hãy tinh tấn chớ có phóng dật”.

Đó là lời nói cuối cùng của Như Lai.

8. – Rồi đức Thế Tôn nhập định sơ thiền, xuất sơ thiền, nhập nhị thiền, xuất nhị thiền, nhập tam thiền, xuất tam thiền, Ngài nhập tứ thiền. Xuất tứ thiền, Ngài nhập định Không-vô-biên-xứ. Xuất Không-vô-biên-xứ, Ngài nhập định Thức vô biên xứ. Xuất Thức vô biên xứ, Ngài nhập định Vô sở hữu xứ. Xuất Vô sở hữu xứ, Ngài nhập định Phi-tưởng Phi-phi-tưởng-xứ. Xuất Phi-tưởng Phi-phi-tưởng-xứ, Ngài nhập Diệt-thọ-tưởng-định.

Khi ấy Đại đức Ananda nói với Đại đức Anuruddha (A-nậu-đa-la):

- “ Thưa Tôn giả, Thế Tôn đã diệt độ”.

- “ Này hiền giả Ananda, Thế Tôn chưa diệt độ, Ngài mới nhập Diệt-thọ-tưởng-định”.

9. – Rồi xuất Diệt-thọ-tưởng-định, Ngài nhập Phi tưởng Phi-phi-tưởng-xứ định. Xuất Phi tưởng Phi-phi-tưởng-xứ, Ngài nhập Vô sở hữu xứ định. Xuất Vô sở hữu xứ, Ngài nhập Thức vô biên xứ định. Xuất Thức vô biên xứ, Ngài nhập Hư không-vô-biên-xứ định. Xuất Hư không-vô-biên-xứ, Ngài nhập Định tứ thiền. Xuất tứ thiền, Ngài nhập Định tam thiền. Xuất tam thiền, Ngài nhập Định nhị thiền.

Xuất Định nhị thiền, Ngài nhập Định sơ thiền. Xuất sơ thiền, Ngài nhập Định nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Định tam thiền. Xuất tam thiền, Ngài nhập Định tứ thiền. Xuất tứ thiền, Ngài lập tức diệt độ.

10. – Khi đức Thế Tôn diệt độ, cùng với sự diệt độ, đại địa chấn động khủng khiếp, râu tóc dựng ngược, sấm trời vang động.

Khi đức Thế Tôn diệt độ, Phạm thiên Sahampati cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

“ Tất cả chúng sanh ở trên đời phải từ bỏ thân ngũ uẩn.

Đức Đạo sư cũng vậy, đấng tuyệt luân trên đời.

Như Lai, Đại hùng, đấng Giác ngộ đã diệt độ”.

Khi Đức Thế Tôn diệt độ, Sakka, vị Đế thích các thiên thần, cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

“ Các hành là vô thường,

Đã sanh phải có diệt,

Nhiếp phục chúng là an lạc”

Khi đức Thế Tôn diệt độ, Đại đức Anuruddha cùng lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

“ Không phải thở ra thở vào

Chính với tâm an trú chánh định

Không tham ái với tâm tịch tịnh

Vị tu sĩ đi đến diệt độ.

Chính với tâm tịch tỉnh bất động.

Nhẫn chịu mọi cảm giác lãnh thọ.

Như ngọn đèn sáng bị diệt tắt,

Tâm vị ấy giải thoát hoàn toàn”.

Khi đức Thế Tôn diệt độ, Đại đức Ananda, cùng một lúc Ngài diệt độ, thốt lên bài kệ này:

“Thật là kinh khủng bàng hoàng,

Thật là râu tóc dựng ngược

Khi đấng toàn thiện toàn năng,

Khi đấng Giác ngộ nhập diệt”.

Khi đức Thế Tôn diệt độ, những vị Tỷ-kheo chưa giải thoát tham ái, có vị thì khóc than với cánh tay duỗi cao, có vị thì khóc than, thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại : “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.

Còn những vị Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị này an trú chánh niệm tỉnh giác, nhẫn nại suy tư : “ Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự kiện ấy”.

11. – Lúc bấy giờ, Đại đức Anuruddha nói với các vị Tỷ-kheo:

“ Thôi các hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc than. Này hiền giả, phải chăng Thế Tôn đã tuyên bố ngay từ ban đầu rằng mọi vật ưu ái thân tình đều phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này các hiền giả, làm sao có thể được như vậy? Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại mà lại mong khỏi có sự biến dịch, thật không có sự trạng ấy. Này các hiền giả, chính chứ Thiên đang trách đó”.

- “ Thưa Tôn giả, Đại đức Anuruddha đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?”

“ Hiền giả Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư không nhưng có tâm tư thế tục, những vị này khóc than với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than, thân nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại : “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.

“ Còn những chư Thiên đã diệt trừ ái dục, những vị này chánh niệm tỉnh giác, chịu đựng với tâm suy tư : “Các hành là vô thường, làm sao có thể khác được”.

12. – Rồi Đại đức Anuruddha và Đại đức Ananda luận bàn về Chánh pháp suốt cả đêm còn lại. Rồi Đại đức Anuruddha nói với Đại đức Ananda:

“ Hiền giả Ananda, hãy vào thành Kusinara và nói với dân Malla ở Kusinara : Này Vasettha, Thế

Tôn đã diệt độ, hãy làm những gì các ngươi nghĩ phải làm”.

- “ Tôn giả, xin vâng”. Đại đức Ananda đáp ứng Đại đức Anuruddha, buổi sáng đắp ý, đem theo y bát, cùng với một thị giả, vào thành Kusinara.

Lúc bấy giờ, dân Malla ở Kusinara đang tụ họp tại giảng đường vì một vài công vụ. Đại đức Ananda đến giảng đường của dân Malla ở Kusinara, sau khi đến liền nói với dân Malla ở Kusinara : “Này Vasettha, Thế Tôn đã diệt độ, hãy làm những gì các ngươi nghĩ phải làm”.

Dân Malla cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe Đại đức Ananda nói như vậy liền đau đớn sầu muộn, tâm tư khổ não, kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than, thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại : “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.

13. - Rồi dân Malla ở Kusinara ra lệnh cho những người làm : “ Các ngươi hãy gom góp lại hương, tràng hoa và tất cả nhạc khí ở Kusinara”.

Rồi dân Malla ở Kusinara đem theo hương, tràng hoa, tất cả nhạc khí và năm trăm cuộn vải đi đến tại rừng Sala của dòng họ Malla, đến tại chỗ thân Xá-

lợi của đức Thế Tôn rồi chúng ở lại cả ngày, tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân Xá-lợi của đức Thế Tôn với các điệu múa hát, nhạc, tràng hoa, hương, làm những Bảo cái bằng vải và tràng hoa Mandala.

Rồi dân Malla ở Kusinara suy nghĩ : “Hôm nay, nếu thiêu thân Xá-lợi của đức Thế Tôn thời quá sớm. Ngày mai, chúng ta sẽ làm lễ thiêu thân Xá-lợi của đức Thế Tôn”. Rồi dân Malla ở Kusinara, cả ngày thứ hai, tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân Xá-lợi của đức Thế Tôn với các điệu múa hát, nhạc, tràng hoa, hương, làm những Bảo cái bằng vải và tràng hoa Mandala, ngày thứ ba cũng như vậy, ngày thứ tư cũng như vậy, ngày thứ năm cũng như vậy. Ngày thứ sáu cũng như vậy.

14. – Đến ngày thứ bảy, dân Malla ở Kusonara suy nghĩ : “ Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân Xá-lợi đức Thế Tôn với các điệu múa hát, nhạc, tràng hoa, hương, nay chúng ta hãy chở thân Xá-lợi đức Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và làm lễ thiêu thân tại chỗ ấy”.

Lúc bấy giờ tám vị tộc trưởng Malla gội đầu, mặc áo mới với ý định khiêng nổi thân Xá-lợi đức Như Lai, nhưng không khiêng nổi được.

Các vị Malla ở Kusinara bạch Đại đức Ananda : “ Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, tám vị tộc trưởng Malla này gội đầu mặc áo mới với ý định khiêng nổi thân Xá-lợi của Như Lai, nhưng khiêng nổi không được?”

- “ Này các Vasettha, vì ý định của các ngươi khác ý định của chư Thiên khác”.

15. – Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên là gì?”

- “ Này các Vasettha, ý định của các ngươi như sau:

“ Chúng ta tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân Xá-lợi đức Thế Tôn với các điệu múa hát, nhạc, tràng hoa, hương. Nay chúng ta hãy chở thân Xá-lợi đức Thế Tôn ra ngoài thành về phía Nam và làm lễ thiêu thân tại chỗ ấy”.

“ Này các Vasettha, ý định của Chư thiên như sau : “ Chúng ta đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân Xá-lợi của đức Thế Tôn với các điệu múa hát, nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên, nay chúng ta hãy khiên thân Xá-lợi của đức Thế Tôn về hướng Bắc, đến phía Bắc của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Bắc, hãy khiêng qua trung tâm của thành, rồi hướng về phía Đông, khiêng đến phía Đông của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Đông, hãy khiêng

đến phía Đông của thành, tại đền dân Malla tên là Makuta-bandhana, và chúng ta sẽ thiêu thân của đức Thế Tôn tại chỗ ấy”.

- “ Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên thế nào, ý định của chúng con cũng như vậy”.

16. – Lúc ấy, khắp cả Kusinara cho đến đống bụi, đống rác được rải la liệt lên đến đầu gối toàn hoa Mandarava. Rồi Chư Thiên và các dân Malla ở Kusinara khi đã tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường thân Xá-lợi đức Thế Tôn với các điệu múa, hát, nhạc, tràng hoa, hương của chư Thiên và loài người, liền khiêng thân Xá-lợi đức Thế Tôn về hướng Bắc đến phía Bắc của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Bắc, lại khiêng qua cửa phía Đông của thành. Sau khi khiêng qua cửa phía Đông, lại khiêng đến phía Đông của thành, tại đền dân Malla tên là Makuta – bandhana.

17. – Rồi dân Malla bạch Đại đức Ananda: “ Bạch Tôn giả Ananda, chúng con nay phải xử sự như thế nào với thân Xá-lợi đức Như Lai?”

“ Này các Vasettha, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào, hãy xử sự thân Xá-lợi Như Lai như vậy”.

- “ Bạch Tôn giả Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương phải như thế nào?”

“ Này các Vasettha, thân của Chuyển luân Thánh vương được vấn tròn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại được vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai bện, lại vận thêm với vải mới, và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi thân được đặt vào trong một hòm dầu bằng sắt, hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy kín. Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được xây dựng lên, thân của vị Chuyển luân Thánh vương được đem thiêu trên giàn hỏa này và tại ngã tư đường, Tháp của vị Chuyển luân Thánh vương được dựng lên. Này các Vasettha, đó là Tháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương”.

“ Này các Vasettha, pháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân đức Thế Tôn cũng như vậy. Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường. Và những ai đem tại chỗ ấy vòng hoa, hương hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ Tháp hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt Tháp) thời những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc lâu dài”.

18. – Và các người Malla ở Kusinara sai những người làm công:

“ Hãy đem tất cả vải gai bện của Malla.”

Rồi những người Malla ở Kusinara vấn tròn thân của Thế Tôn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai bện, lại vấn thêm với vải mới và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi đặt thân Như Lai vào trong một hòm dầu bằng sắt, đây hòm sắt này với một hòm sắt khác, dựng lên một giàn hỏa gồm mọi loại hương và đặt thân của đức Thế Tôn trên giàn hỏa.

19. – Lúc bấy giờ, Đại đức Mahakassapa đang đi giữa đường từ Pava đến Kusinara với đại chúng Tỷ-kheo khoảng 500 vị. Rồi Đại đức Mahakassapa bước xuống đường và đến ngồi tại một gốc cây.

Lúc bấy giờ, có một tà mạng ngoại đạo lấy một hoa Mandarava ở Kusinara và đang đi trên con đường đến Pava.

Đại đức Mahakassapa thấy tà mạng ngoại đạo đi từ xa đến. Thấy vậy liền hỏi tà mạng ngoại đạo ấy : “ Này hiền giả, hiền giả có biết bậc Đạo sư của chúng tôi không?”

- “ Này hiền giả, tôi biết, Sa-môn Gotama đã diệt độ cách đây một tuần. Từ chỗ ấy, tôi được hoa Mandarava này”.

Lúc ấy những Tỷ-kheo chưa giải thoát tham ái, có vị thì khóc than với cánh tay duỗi cao, có vị thì khóc than, thân nằm ngoài dưới đất, lăn lộn qua lại : “ Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm. Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.

Còn những vị Tỷ-kheo đã diệt trừ tham ái, những vị này an trú chánh niệm tỉnh giác, nhẫn nại suy tư : “ Các hành là vô thường, làm sao tránh khỏi sự kiện ấy”.

20. – Lúc bấy giờ, Subhadha được xuất gia trong khi lớn tuổi đang ngồi trong hội chúng này. Subhadha được xuất gia trong khi lớn tuổi nói với các vị Tỷ-kheo ấy như sau: “ Thôi các hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc than. Chúng ta đã được thoát khỏi hoàn toàn vị Sa-môn ấy, chúng ta đã bị phiền nhiễu quấy rầy với những lời : “ Làm như thế này không hợp với các ngươi, làm như thế này hợp với các ngươi. Nay những gì chúng ta muốn chúng ta làm, những gì chúng ta không muốn chúng ta không làm”.

Đại đức Maha Kassapa nói với các vị Tỷ-kheo:

- “ Thôi các hiền giả, chớ có sầu não, chớ có khóc than. Này các hiền giả phải chăng đức Thế Tôn đã tuyên bố ngay từ ban đầu rằng mọi vật ưu ái thân tình đều phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này các

hiền giả, làm sao có thể được như vậy. Những gì sanh, tồn tại, hữu vi, chịu sự biến hoại mà lại mong khỏi có sự biến dịch, thật không có sự trạng ấy”.

21. – Lúc bấy giờ bốn vị tộc trưởng Malla gội đầu, mặc áo mới với ý định châm lửa thiêu giàn hỏa đức Thế Tôn nhưng châm lửa không cháy.

Các vị Malla ở Kusinara bạch Đại đức Anuraddha:

- “ Bạch Tôn giả, do nhân gì, do duyên gì, bốn vị tộc trưởng này gội đầu, mặc áo mới với ý định châm lửa thiêu giàn hỏa đức Thế Tôn nhưng châm lửa không cháy”.

“ Này các Vasettha, ý định của chư Thiên khác”.

- “ Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên như thế nào?”

“ Này các Vasettha, ý định của chư Thiên như sau:

Đại đức Mahakassapa nay đang đi giữa đường Pava va Kusinara, cùng với đại chúng Tỷ-kheo khoảng 500 vị. Giản hỏa của đức Thế Tôn chỉ được đốt khi nào Đại đức Mahakasspa cúi đầu đảnh lễ đức Thế Tôn”.

- “ Bạch Tôn giả, ý định của chư Thiên như thế nào, hãy làm y như vậy”.

22. – Rồi Đại đức Mahakassapa đến tại đền Makuta-bandhana của những vị Malla tại giàn hỏa đức Thế Tôn, khi đi đến xong liền trật áo một bên chấp tay, đi nhiễu phía tay phải xung quanh giàn hỏa ba lần, cởi mở chân ra và cúi đầu đảnh lễ chân đức Thế Tôn.

Năm trăm vị Tỷ-kheo ấy trật lại vai áo một bên, chấp tay, đi nhiễu phía tay phải xung quanh giàn hỏa ba lần và cúi đầu đảnh lễ chân đức Thế Tôn.

Và khi Đại đức Mahakassapa và năm trăm vị Tỷ-kheo đảnh lễ xong, thời giàn hỏa đức Thế Tôn tự bắt lửa cháy.

23. – Khi thân đức Thế Tôn đã cháy, từ da ngoài cho đến lớp da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa các khớp xương, thảy đều cháy sạch không có tro, không có than, chỉ có xương Xá-lợi còn lại.

Như sanh tô hay dầu bị cháy thảy đều cháy sạch không có tro, không có than, cũng vậy khi thân đức Thế Tôn cháy, từ da ngoài cho đến da mỏng, thịt, dây gân hay nước giữa ác khớp xương, chỉ có xương Xá-lợi còn lại, và năm trăm tầng lớp vải, cả hai lớp trong nhứt và lớp ngoài nhứt đều bị cháy thiêu.

Khi thân của đức Thế Tôn bị thiêu cháy xong, một dòng nước từ trên hư không chảy xuống tưới tắt

giàn hỏa đức Thế Tôn, và một dòng nước từ kho nước (hay từ Sala) phun lên tưới tắt giàn hỏa đức Thế Tôn, và người Malla ở Kusinara dùng nước với mọi loại hương hoa tưới tắt giàn hỏa đức Thế Tôn.

Rồi các người Malla xứ Kusinara đặt Xá-lợi đức Thế Tôn trong giảng đường, dùng cây thương làm hàng rào, dùng cây cung làm bức thành xung quanh và trong bảy ngày tôn trọng, cung kính, đảnh lễ, cúng dường với các điệu múa, Capala, nhạc, vòng hoa, hương.

24. – Vua nước Magadha tên là Ajatasattu Vedehiputta nghe tin đức Thế Tônđã diệt độ ở Kusinara. Vua liền gửi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly. Ta cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, Ta cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lơi đức Thế Tôn”.

Những người Licchavi và Vesali nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly, chúng tôi cũng là người Sát-đế-ly. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, ta cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lơi đức Thế Tôn”.

Các người ở Sakya ở Kapilavatthu nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người bà con tối tôn của chúng tôi. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, chúng tôi cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lơi đức Thế Tôn”.

Các người ở Bulli ở Allakappa nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly, chúng tôi cũng là người Sát-đế-ly. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, chúng tôi cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lợi đức Thế Tôn”.

Những người ở Koli ở Ramagama nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly, chúng tôi cũng là người Sát-đế-ly. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, chúng tôi cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lợi đức Thế Tôn”.

Bà-la-môn Vethadipaka nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly. Tôi là người Bà-la-môn, tôi cũng xứng

đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, tôi cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lợi đức Thế Tôn”.

Các người ở Malla ở Pava nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly, chúng tôi cũng là người Sát-đế-ly. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, chúng tôi cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lợi đức Thế Tôn”.

25. – Khi được nói vậy, các người Malla ở Kusinara liền tuyên bố giữa đại chúng:

“ Đức Thế Tôn đã diệt độ tại vười của chúng tôi, chúng tôi sẽ không cho một phần Xá-lợi nào của đức Thế Tôn”.

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Dona với Đại chúng:

“ Các Tôn giả, hãy nghe lời nói của tôi

Đức Phật chúng ta dạy chúng ta kham nhẫn.

Thật không tốt đẹp nếu có sự tranh giành,

Khi phân chia Xá-lợi của bậc Thượng nhân.

Chúng ta hãy cùng nhau đoàn kết nhất tâm,

Hoan hỷ chia phần Xá-lợi thành tám phần.

Chúng ta hãy dựng Tháp khắp mọi phương,

Để đại chúng mười phương tin tưởng Pháp nhãn”.

“ Này Tôn giả Bà-la-môn, Ngài hãy phân chia Xá-lợi ra thành tám phần đồng đều”.

- “ Thưa vâng, các Tôn giả”, Bà-la-môn Dona vâng đáp hội chúng ấy, phân chia Xá-lợi đức Thế Tôn thành tám phần đồng đều rồi thưa hội chúng ấy:

“ Các Tôn giả, hãy cho tôi cái bình (đựng Xá-lợi) này. Tôi sẽ dựng Tháp và tổ chức các nghi lễ cho cái bình”. Và hội chúng ấy dâng cho Bà-la-môn Dona cái bình.

26. – Và người Moriya ở Pipphalivana nghe tin đức Thế Tôn đã diệt độ ở Kusinara, liền gởi một sứ giả đến các người Malla ở Kusinara : “ Đức Thế Tôn là người Sát-đế-ly, chúng tôi cũng là người Sát-đế-ly. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần Xá-lợi đức Thế Tôn, chúng tôi cũng dựng Tháp và tổ chức nghi lễ đối với Xá-lợi đức Thế Tôn”.

“ Nay không còn phần Xá-lợi nào của đức Thế Tôn, Xá-lợi của đức Thế Tôn đã được phân chia, hãy lấy tro còn lại”. Rồi các vị này lấy các than tro còn lại.

27. – Và vua nước Magadha tên là Ajatasattu con bà Videhi xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Vương-xá và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Licchavi ở Vesali cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Vesali và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Sakya ở Kapilavatthu cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Kapilavatthu và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Buli ở Allkappa cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Allkappa và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Koli ở Ramagama cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Ramagama và tổ chức lễ cúng dường.

Bà-la-môn Vethadipaka cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Vethadipa và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Malla ở Pava cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Pava và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Malla ở Kusinara cũng xây dựng Tháp trên Xá-lợi đức Thế Tôn tại Kusinara và tổ chức lễ cúng dường.

Bà-la-môn Dona cũng xây dựng Tháp trên bình (đựng Xá-lợi) và tổ chức lễ cúng dường.

Những người Moriya ở Pipphalivana cũng xây dựng Tháp trên những than tro và tổ chức lễ cúng dường.

Như vậy có tám Tháp Xá-lợi, Tháp thứ chín trên bình (đựng Xá-lợi) và Tháp thứ mười trên tro (Xá-lợi)

Đó là truyền thống thời xưa như vậy.

28. – Tám phần Xá-lợi của đấng Pháp nhãn vô thượng,

Bảy phần được cúng dường tại Jambidipa (Diêm-phù-đề)

Một phần Long vương cúng dường tại Ramagama.

Một răng Phật được cúng dường tại Tam thiên giới,

Một tại Gandhara, một tại Kalinga,

Và một răng do Long vương tự cúng dường.

Quả đất được chói sáng với hào quang của chúng,

Với những lễ vật cúng dường thượng phẩm, thượng đẳng,

Như vậy Xá-lợi đấng Pháp nhãn được cúng dường.

Bởi Thiên chủ, bởi Long chủ và bởi Nhơn chủ,

Được cúng dường bởi những bậc tối thượng loài người.

Thật khó thay sự chiêm ngưỡng tôn nhan đức Phật.

Trải nhiều trăm kiếp may lắm mới được một lần.