Kinh Trường A Hàm

Kinh Tán Đà Na

KINH TÁN ĐÀ NA

(Phật chỉ tính cách bất tịnh trong pháp tu khổ hạnh và mục đích mà Ngài thuyết pháp)

Tôi nghe như vầy: Một thời đức Thế Tôn ở tại động cây Thập Diệp, núi Tỳ-ha-la thuộc thành La duyệt kỳ (Vương xá = Rajagaha) cùng chung đại Tỷ-kheo 1.250 người đông đủ.

Lúc đó ở thành Vương xá có một cư sĩ tên Thân Đà Na (Sandhana), tính ưa đi dạo. Cứ ngày ngày ông ra khỏi thành, đến chỗ đức Thế Tôn. Một hôm ông xem bóng mặt trời rồi thầm nghĩ giờ này chưa phải lúc đến bái yết Phật, giờ này Phật còn nhập định tại tịnh thất, và các Tỷ-kheo cũng đang thuyền tịnh cả, tốt hơn ta đi đến rừng của nữ Phạm Chí Ô Tạm Bà Lỵ (Udumbarika) chờ đúng giờ sẽ đến Phật để lễ bái và gặp các Tỷ-kheo cung kính thăm viếng.

Trong rừng nữ Phạm Chí lúc đó có ông Phạm Chí tên Ni Câu Đà (Nigrodha) cùng 500 đệ tử đang tu tập một chỗ, lớn tiếng bàn luận, nhưng suốt cả ngày họ chỉ bàn những lời ô trược, loạn động, làm trở ngại sự tiến đạo, khi họ bàn việc nước, bàn việc đao binh chiến tranh, bàn việc quốc gia hòa nghĩa, bàn việc đại thần, việc thứ dân, khi bàn việc xe ngựa đi qua vườn này, rừng nọ, việc chiếu giường, y

phục, ăn uống, phụ nữ, hoặc bàn việc núi biển, rùa trạnh, nghĩa là họ chỉ bàn những điều trở ngại sự tiến đạo như thế hết ngày.

Khi ông Phạm Chí vừa xa thấy bóng Cư sĩ Tán Đà Na đi lại liền ra lệnh: “chúng ngươi hãy làm thinh, vì có đệ tử của Sa-môn Cù Đàm đang đi lại kia kìa, trong hàng đệ tử bạch y của Sa-môn Cù Đàm, ông đó vào hạng trưởng thượng, chắc là ông đi đến đây, các ngươi hãy im lặng”. Các đệ tử đều im lặng. Cư sĩ Tán Đà Na tiến đến chỗ ông Phạm Chí, chào hỏi xong ngồi một bên và nói với Phạm Chí: Đức Thế Tôn thầy ta, thường ưa tịnh mặc, chẳng ưa huyên náo, không như các ông và đệ tử các ông ưa ở giữa đám đông cao tiếng luận đàm, nhưng chỉ luận toàn những lời chướng đạo, vô ích”. Ông Phạm Chí nói lại: “ Ông Sa-môn Cù Đàm có từng cùng mọi người đàm luận không? Mọi người làm sao biết được ông Sa-môn có đại trí tuệ? Thầy ngươi thường ưa chỗ biên địa, khác nào con trâu đui ăn cỏ, ham đuổi theo chỗ sở kiến riêng mình. Thầy ngươi cũng thế, cứ ham điều độc kiến riêng nên mới ưa chỗ không người. Nuế thầy ngươi lại đay, chúng ta sẽ kêu là trâu đui. Sa-môn Cù Đàm thường xưng là bậc đại trí tuệ, nhưng ta sẽ cần một câu đủ làm cho cùng bí mà phải làm thinh, ví như con rùa thun hết đầu, đuôi, chân vào vỏ cho thế là yên ổn rồi, nhưng ta chỉ cần một mũi tên là làm cho không chỗ tránh”.

Nhằm lúc đó, đức Thế Tôn đang ở lại tịnh thất, dùng thiên nhĩ nghe ông Phạm Chí buông những lời ngã mạn bất chính như thế, liền từ động Thất Diệp, đi đến rừng nữ Phạm Chí Ô Tạm Bà Lỵ.

Khi ông Phạm Chí vừa thấy bóng Phật đi lại, vội bảo các đệ tử: “các ngươi im lặng, có Sa-môn Cù Đàm đang muốn đến đây kia, các ngươi chớ đứng dậy nghinh đón, lễ bái, cung kính hay mời ngồi gì cả, chỉ riêng một chỗ cho ông ta ngồi thôi. Khi ổng ngồi xong, các ngươi hãy hỏi: Sa-môn Cù Đàm từ đâu đến, ông đem giáo pháp gì dạy bảo đệ tử khiến họ được tịch tịnh an vui, tịnh tu, phạm hạnh”. Ông vừa dứt lời thì đức Thế Tôn cũng vừa đến. Nhưng các đệ tử bất giác đứng dậy, nghinh đón Thế Tôn mà nói rằng: “ Đức Cù Đàm đến đây, quý hóa quá! Đức Sa-môn đến đây thật lành thay! Từ lâu không được gặp, nay có việc gì Ngài đến đây! Xin mời ngồi tạm ở đàng trước”.

Đức Thế Tôn ngồi xuống vui vẻ mỉm cười và thầm nghĩ: “Các người này không tự chủ được, trước đã đặt lệnh ước với nhau mà rốt không giữ toàn. Sở dĩ vậy, là vì thần lực của Phật khiến ác tâm của chúng tiêu tan”.

Cư sĩ Tán Đà Na đảnh lễ Phật rồi ngồi một bên.

Ông Phạm Chí Ni Câu Đà chào hỏi Phật xong cũng ngồi một bên và bạch Phật: Sa-môn Cù Đàm từ đâu đến? Ngài đem giáo pháp gì dạy bảo hàng

đệ tử khiến họ được tịch định an vui, tịnh tu phạm hạnh?

Phật dạy: “Thôi Phạm Chí! Pháp Ta sâu rộng, từ trước đến nay Ta dạy các đệ tử đều được an vui, tịnh tu phạm hạnh, ông không thể sánh kịp đâu. Này Phạm Chí! Dẫu đến cả đạo pháp của thầy ông, của đệ tử ông tu hành, tịnh hay bất tịnh, Ta cũng nói được cả”. Lúc đó 500 đệ tử Phạm Chí thì thầm với nhau: “Sa-môn Cù Đàm có oai thế lớn, có thần lực lớn thật, người ta hỏi nghĩa lý mình, mình lại trở hỏi nghĩa lý người ta!” Phạm Chí bạch Phật: Lành thay Cù Đàm! Xin Ngài phân biệt rõ ràng cho”.

Phật dạy: “Này Phạm Chí! Những điều sở hành của ông toàn là thấp kém, như việc ông cởi hết áo chăn để lõa hình rồi lấy tay che, hoặc không nhận đồ ăn mặn trong cái mái, không nhận đồ ăn đựng cho bát, không nhận đồ ăn giữa hai tay đưa, không nhận đồ ăn giữa hai người đưa, không nhận đồ ăn giữa hai dao cắt, không nhận đồ ăn giữa hai bát đựng, không nhận đồ ăn nơi nhà đang cùng ăn, không nhận đồ ăn nơi nhà có người thai nghén, không nhận đồ ăn nơi nhà nếu thấy có chỗ ở trước cửa, không nhận đồ ăn nơi nhà nhiều ruồi, không nhận đồ ăn người ta đã cho biết trước, không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu, không dùng 2 đồ đựng ăn, một lần nhai một lần nuốt đến 7 lần nhai nuốt là thôi, nhận đồ ăn

đưa thêm không quá 7 lần, hoặc một ngày ăn hoặc chỉ ăn cỏ chó, hoặc chỉ uống nước cháo, hoặc chỉ ăn mè, hoặc ăn gạo lúa, hoặc ăn phân bò, hoặc an phân nai, hoặc ăn rễ, nhánh, lá, trái, hột cây, hoặc mặc áo cỏ ú, hoặc mặc vỏ cây, hoặc lấy cỏ quấn mình, hoặc mặc da nai, hoặc để trần đầu tóc, hoặc mang tấm lông, hoặc mặc áo vất ở gò mả, hoặc thường đưa tay lên, hoặc không ngồi giường chiếu, hoặc thường ngồi chồm hổm, hoặc cạo tóc chừa râu, hoặc nằm trên chông gai, hoặc nằm trên dưa trái, hoặc lõa mình nằm trên phân bò, hoặc 1 ngày tắm 3 lần, hoặc 1 đêm tắm 3 lần, tóm lại là lấy vô số chuyện khổ cực hành hạ xác thân. Ni Câu Đà nghĩ sao?

Ni Câu Đà đáp: “ Đó là tịnh, chớ chẳng phải bất tịnh”.

Phật dạy: “Ông bảo là tịnh, ta sẽ từ trong cái tịnh của ông đó chỉ ra điều cấu uế cho ông xem”.

Ni Câu Đà nói: “Hay lắm Cù Đàm! Ngài cứ nói, tôi xin nghe”.

Phật dạy: “những người kia trong khi tu khổ hạnh mà tâm thường tính nghĩ rằng: ta làm như thế này sẽ được mọi người cúng dường, cung kính, lế bái, thế là cấu uế đó, người tu khổ hạnh khi được cúng dường rồi thì say đắm giữ chặt, ưa luyến không rời, không biết xa lìa, không biết cách thoát ra, thế là cấu uế đó: người tu khổ hạnh mà vừa trông thấy bóng ai đi đến, thì chung nhau ngồi thuyền, đến khi trông thấy ai thì tự ý

nằm ngồi, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà nếu nghe chánh nghĩa người khác, không chịu nhìn nhận, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà nếu có ai hỏi đúng, xan lẫn không chịu đáp, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà hễ thấy người nào cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn thì ganh tị la đón, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà nếu tháy Sa-môn, Bà-la-môn ăn vật có cơ sinh lại được (1)liền đến chê trách, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh gặp món ăn bất tịnh không chịu thí cho người khác, gặp món ăn tịnh, tham giữ ăn một mình, không tự thấy lỗi, không biết cách thoát ly, thế là cấu uế đó; người tu hạnh mà cứ tự xưng mình hay, chê kẻ khác dở thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà sát, đạo, dâm, tật đố, tà kiến điên đảo, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà lười nhác hay quên không tập thuyền định, không có trí tuệ giống như cầm thú, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mag cống cao ngã mạn, mạn và tăng thượng mạn(2), thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà không có tín nghĩa, không có tâm báo bổ, không giữ tịnh giới, không siêng năng học hỏi, thường kết bạn với người độc ác, làm ác mãi không bỏ, thế là cấu uế đó; người tu khổ hạnh mà tâm chứa đầy sân hận, ưa làm xảo quyệt cậy mình hiểu biết, tìm tòi hay dở của

(1)Vật còn sinh lại được là vật có tình thức, vật còn sống.

(2)Mạn là mình bằng người, mà tự cho mình hơn, tăng thượng mạn là mình còn phàm phu mà tự xưng đã chứng thánh, chứng Phật.

người, thường chấp tà kiến biên kiến(1) thế là cấu uế đó. Ni Câu Đà nghĩ thế nào? Lối tu khổ hạnh như trên, đáng gọi là thanh tịnh ư?

Ni Câu Đà đáp: “ Đó là bất tịnh chứ không phải tịnh”.

Phật dạy: “giờ ta sẽ từ trong pháp cấu uế ấy của ông mà chỉ ra phần thanh tịnh vô cấu cho ông hiểu. Này Ni Câu Đà! Những người tu khổ hạnh kia, nếu không tịnh nghĩ rằng ta tu như thế này sẽ được sự cúng dường cung kính, lế bái, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh, người tu khổ hạnh được cúng dường tâm không tham đắm, hiểu biết xa lìa, rõ cách thoát ly, thế là pháp tu khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh mà thay đổi, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh, nếu nghe ai nói chánh nghĩa thì hoan hỷ tín nhận, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh nếu gặp ai hỏi đúng thì hoan hỷ giải đáp, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh hễ thấy ai cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn thì hoan hỷ thay họ, chứ không ganh tị la đón, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh nếu thấy Sa-môn, Bà-la-môn ăn vật có cơ sanh lại, không tới quở trách, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh mà gặp món ăn bất tịnh, tâm không lẫn tiếc, gặp món ăn tịnh tâm không

(1)Tà kiến là chấp những lý lẽ tà vạy như chấp không có nhân quả … Biên kiến là con người chết rồi mất, hoặc còn linh hồn trường tồn bất biến.

say đắm, xét thấy lỗi mình, biết cách thoát ly, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh không tự khen mình, không chê kẻ khác, thế là pháp khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh không sát, không đạo, không dâm, không hai lưỡi, không nói ác, không nói dối, không thêu dệt, không tham lam, không tật đố, không tà kiến, thế là pháp tu khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh mà tinh cần không quên, ưa tập thuyền định, tu nhiều trí tuệ, chẳng ngu như thú, thế là pháp tu khổ hạnh thanh tịnh đó, người tu khổ hạnh mà không tự đại cống cao, kiêu mạn, thế là pháp tu khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh mà có lòng tín nghĩa, tập hạnh báo bổ, giữ gìn tịnh giới, siêng năng học hỏi, thường kết bạn với người lành, chứa điều lành mãi; thế là pháp tu khổ hạnh thanh tịnh đó; người tu khổ hạnh mà không ôm lòng sân hận, không xảo ngụy, không cậy mình biết, không tìm dở người, không chấp chặc tà kiến biên kiến, thế là pháp tu khổ hạnh thanh tịnh đó; Phạm chí nghĩ thế nào? Pháp khổ hạnh như thế, đáng gọi là pháp thanh tịnh vô cấu không?

Ni Câu Đà đáp: “quả như vậy, quả thật là pháp khổ hạnh thanh tịnh vô cấu. Bạch đức Thế Tôn! Ngang ở pháp khổ hạnh đó đã gọi là kiên cố bậc nhất chưa?”.

Phật day: “Chưa! Đó mới là khổ hạnh ngoài da”.

Ni Câu Đà đáp: “ Xin Phật cho biết xương tiết?”

Phật dạy: “Ngươi hãy khéo nghe, Ta sẽ nói cho. Này Phạm Chí! người tu khổ hạnh mà tự mình không giết, không dạy người giết, tự mình không trộm cắp, không dạy người trộm cắp, tự mình không tà dâm, không dạy người tà dâm, tự mình không nói dối, không dạy người nói dối, lại còn đem từ tâm rải khắp một phương rồi các phương khác, từ tâm quảng đại, bình đẳng vô lượng, khắp cả thế giới không kiết oán hận, tiếp rải bi tâm, hỷ tâm, xả tâm cũng như thế. Chính đó mới là pháp khổ hạnh xương tiết”.

Phạm Chí bạch Phật: Xin Ngài dạy cho cái nghĩa khổ hạnh kiên cố”.

Phật dạy: “Này Phạm Chí! Người tu khổ hạnh mà tự mình không giết còn dạy người không giết, tự mình không trộm cắp còn dạy người không trộm cắp, tự mình không tà dâm còn dạy người không tà dâm, tự mình không nói dối còn dạy người không nói dối, hơn nữa còn đem tâm rải khắp một phương rồi các phương khác, từ tâm quảng đại, bình đẳng vô lượng, khắp cả thế gian không chút oán kiết, tiếp rải bi tâm, hỷ tâm, xả tâm cũng như thế. Người khổ hạnh kia lại có thể biết được việc xảy ra vô số kiếp trước, hoặc một đời, hai đời cho đến vô số đời, quốc độ thành hoại hay kiếp số trước sau, đều thấy đều biết cả. Lại còn biết được mình từng sanh vào chủng tộc nào, tên tuổi như sao, ăn uống như sao, sống lâu như sao, chịu khổ chịu vui như sao,

từ kia sanh đây, từ đây sanh kia như sao. Tóm lại những việc từ vô số kiếp như thế đều nhớ cả, ấy gọi là pháp khổ hạnh kiên cố.

Phạm Chí bạch Phật: “còn thế nào gọi lag khổ hạnh bậc nhất?”

Phật dạy: “Này Phạm Chí, những người tu khổ hạnh mà tự mình không giết không dạy người giết, tự mình không trộm cắp còn dạy người không trộm cắp, tự mình không tà dâm còn dạy người không tà dâm, tự mình không nói dối còn dạy người không nói dối, hơn nữa lại đem tâm rải khắp một phương rồi các phương khác, từ tâm rộng lớn bình đẳng vô lượng khắp cả thế gian, không chút oán hận, rải bi tâm, hỷ tâm, xả tâm, xả tâm cũng như thế. Người khổ hạnh đó lại có thể biết được việc xảy ra trong vô số kiếp trước, hoặc một đời, hai đời, cho đến vô số đời, quốc độ thành hoại hay kiếp số thủy chung, đều thấy đều biết cả; lại còn thấy mình từng sanh vào chủng tộc nào, tên tuổi như sao, ăn uống sống lâu như sao, chịu sự khổ vui như sao, từ kia sinh đây, từ đây sinh kia như sao, tóm lại, những việc từ vô số kiếp như thế đều nhớ cả, rồi còn lấy Thiên nhãn thanh tịnh xem đến các loại chúng sinh, thấy họ chết đây sinh kia, nhan sắc tốt xấu, ở chỗ lành dữ, bất cứ họ sinh đến đâu, đều thấy biết cả; lại biết có chúng sinh và thân làm bất thiện, miệng nói bất thiện, ý nghĩ bất thiện, phỉ báng hiền thánh, tin theo tà đạo,

khi thân hoại mệnh chung đọa vào 3 đường ác địa ngục, ngã quỷ, súc sanh, hoặc có chúng sinh nhờ thân làm lành, miệng nói lành, ý nghĩ lành, không phỉ báng hiền thánh, tu hạnh chánh tín, khi thân hoại mệnh chung được sinh vào cõi trời cõi người. Dùng Thiên nhãn thanh tịnh xem thấy các chúng sinh có hành vi nào sinh tới chỗ nào, đều thấy biết hết. Đó gọi là khổ hạnh thù thắng bậc nhất.

Này Phạm Chí! Lại còn có pháp thù thắng hơn nữa mà ta thường đem dạy cho hàng Thanh văn, họ nhờ pháp đó tu được phạm hạnh.

Bấy giờ 500 đệ tử Phạm Chí lớn tiếng bảo nhau: “nay chúng ta mới thấy đức Thế Tôn là bậc tối thượng, thầy ta không bằng”.

Cư sĩ Tán Đà Na xây nói với Phạm Chí: “lúc nãy ông nói hễ thấy Cù Đàm đến thì chúng ta kêu trâu đui, nay đức Thế Tôn đến sao ngươi không kêu. Lúc nãy ngươi nói chỉ cần một câu là đủ làm cho Cù Đàm cùng bí phải làm thinh, như con rùa thun cả vào vỏ cho thế là yên ổn, ta chỉ cần một mũi tên là không chỗ trốn, sao nay ngươi không đem một câu làm cùng bí Như Lai?”.

Phật hỏi Phạm Chí: thật ngươi có nói lời đó chăng? Ngươi há không nghe các vị tiên túc Phạm Chí nói: chư Phật Như Lai ưa ở chỗ núi rừng nhàn tịnh, như ta ngày nay, chẳng phải như pháp của các

ông chỉ ưa chỗ huyên não, nói chuyện vô ích suốt ngày ư?

Phạm Chí thưa: có nghe.

Phật dạy: “Ngươi há không nhớ Sa-môn Cù Đàm hay thuyết về đạo Bồ-đề rằng: Tự điều luyện mình và điều luyện cho kẻ khác, tự dứt phiền não mình và dứt phiền não cho kẻ khác, tự mình qua bờ kia (bờ giác) và độ người qua bờ kia, tự mình giải thoát và giải thoát kẻ khác, tự mình được diệt độ còn diệt độ kẻ khác chăng?”

Phạm Chí liền đứng dậy đảnh lễ và lấy tay sờ chân Phật, tự xưng tên mình: “Tôi là Phạm Chí Ni Câu Đà, nay xin quy y Phật, đảnh lễ Thế Tôn”.

Phật day: “Thôi Phạm Chí đứng dậy! chỉ cần tâm ngươi hiểu được lời Ta dạy là ngươi kính lễ Ta rồi”. Phạm Chí đảnh lễ lần nữa rồi ngồi một bên.

Phật dạy: “Này Phạm Chí! Có lẽ ngươi nghĩ Như Lai vì lợi dưỡng mà thuyết pháp ư? Ngươi chớ nghĩ thế. Nếu có lợi dưỡng Ta thí cả cho ngươi. Ta thuyết ra pháp vi diệu đệ nhất, chỉ cốt để diệt trừ điều ác, tăng thêm điều lành cho chúng sinh thôi. Lại này Phạm Chí! Có lẽ ngươi nghĩ Như Lai vì muốn có danh vọng, có tiếng khen là người dẫn đầu quyến thuộc hay vì có đệ tử cho đông mà thuyết pháp ư? Ngươi chớ nghĩ thế. Nay quyến thuộc Ta ngươi đều để cả về ngươi, Ta thuyết pháp chỉ cốt vì diệt trừ điều ác, tăng trưởng điều lành cho chúng sinh thôi. Lại này Phạm

Chí! Có lẽ ngươi nghĩ Như Lai muốn đưa ngươi vào chỗ bất thiện, vào nhóm người hắc ám ư? Ngươi chớ nghĩ thế! Ngươi hãy tự mình ở trong chỗ thiện pháp, chỗ thanh bạch, để lo siêng năng tu tập, còn Ta, Ta chỉ dạy cho pháp thiện tịnh để diệt trừ điều ác, tăng thêm điều lành thôi”.

Nãy giờ 500 đệ tử Phạm Chí đều đoan tâm chánh ý nghe Phật thuyết pháp.

Thấy vậy, ma Ba tuần nghĩ rằng: “500 đệ tử Phạm Chí đang đem tâm ý đoan chính nghe theo Phật pháp, có lẽ ta phải đến quấy phá tâm ý đó đi”, ác ma liền đem sức phá hoại thuện ý của 500 đệ tử ấy.

Phật bảo với Cư sĩ Tán Đà Na: Ta muốn trở về, ngươi hãy cùng đi với Ta. Phật liền lấy tay mặt dẫn cư sĩ Tán Đà Na đặt trong lòng bàn tay, rồi nương hư không mà trở về.

Cư sĩ Tán Đà Na, Phạm Chí, Ni Câu Đà, và 500 đệ tử nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành

Kinh Đại Duyên Phương Tiện

KINH ĐẠI DUYÊN PHƯƠNG TIỆN

( Phương cách suy tầm lý nhân duyên và vô ngã)

Tôi nghe như vầy: Một thời đức Phật trú tại xứ Kiếp-ma-sa (Kammasadam) thuộc nước Câu Lưu Sa (Kurusu) cùng với chúng đại Tỷ-kheo 1.250 người đông đủ.

Lúc đó, ông A Nan ở tại chỗ thanh vắng suy nghĩ: “ Lạ thay! Đức Thế Tôn dạy cái minh quang của pháp Thập nhị nhân duyên là sau xa khó hiểu, nhưng theo ý Ta quán xét thì như thấy ở trước mắt, có gì gọi là sâu xa”. A Nan liền rời khỏi tịnh thất đi đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi ngồi một bên và thưa lại điều đó.

Phật dạy: “Đừng, đừng A Nan! Chớ nói như vậy. Thật cái minh quang của pháp Thập nhị nhân duyên rất sâu xa khó hiểu, khó thấy, khó biết, đến nỗi hàng Chư thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn, những người chưa thấy nhân duyên” nếu muốn tự lường, quán sát, phân biệt nghĩa lý của nó điều bị hoang mê không thể thấy nổi.

Này A Nan ! nay Ta nói với ông : “Lão tử có nhân duyên”. Nếu có người hỏi : “Cái gì làm duyên cho Lão tử ?” Nên đáp : “Sanh làm duyên cho Lão tử ?” Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Sanh”. Nên

đáp : “Hữu làm duyên cho Sanh”. Nếu lại hỏi : “ Cái gì làm duyên cho Hữu ?” Nên đáp : “Thủ làm duyên cho Hữu “. Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Thủ” Nên đáp : “ Ái làm duyên cho Thủ”. Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Ái” . Nên đáp : “Thọ làm duyên cho Ái”. Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Thọ”. Nên đáp : “Xúc làm duyên cho Thọ”. Nếu lại hỏi “Cái gì làm duyên cho Xúc”. Nên đáp : “Lục nhập làm duyên cho Xúc”. Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Lục nhập” . Nên đáp : “Danh sắc làm duyên cho Lục nhập”. Nếu lại hỏi : “ Cái gì làm duyên cho Danh sắc”. Nên đáp : “Thức làm duyên cho Danh sắc”. Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Thức”. Nên đáp : “ Hành làm duyên cho Thức”. Nếu lại hỏi : “Cái gì làm duyên cho Hành”.

Này A Nan ! Bởi nhân duyên như thế : do vô minh làm duyên cho hành, do hành làm duyên có thức, do thức làm duyên có danh sắc, do danh sắc làm duyên có lục nhập, do lục nhập làm duyên có xúc, do xúc làm duyên có thọ, do thọ làm duyên có ái, do ái làm duyên có thủ, do thủ làm duyên có hữu, do hữu làm duyên có sanh, do danh làm duyên có lão tử ưu bi khổ não, tập trung thành một khối đại hoạn. Đó là nhân duyên của cái đại khổ ấm (thân ) vậy.

Này A Nan ! Duyên sanh mà có lão tử là nghĩa thế nào ? Giả sử hết thảy chúng sinh không có sanh

chừng có lão tử không ? – A Nan đáp : “ không”. Vậy nên A Nan ! Ta do lẽ đó, biết lão tử do sanh, duyên sanh có lão tử, nghĩa của Ta nói thế đó.

Lại này A Nan ! Duyên hữu mà có sanh là nghĩa thế nào? Giả sử hết thảy chúng sinh không có dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu (1) chừng có sanh không? – Đáp “không”. Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết sanh do hữu, duyên hữu có sanh, nghĩa của Ta nói là đó.

Lại này A Nan! Duyên thủ mà có hữu là nghĩa thế nào ? giả sử hết thảy chúng sinh không có dục thủ, kiến thủ, giới thủ, ngã thủ (2) chừng có hữu không ? – Đáp “không”. Này A Nan ! Ta do lẽ đó, biết hữu do thủ, duyên thủ có hữu, nghĩa của Ta nói tại đó.

Lại này A Nan! Duyên ái mà có thủ là nghĩa thế nào? Giả sử hết thảy chúng sinh không có dục ái (3) chừng đó có thủ không? – Đáp “không”. Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết thủ do ái, duyên ái có thủ, nghĩa của Ta nói tại đó.

Lại này A Nan! Duyên lãnh thọ mà có ái là nghĩa thế nào? Giả sử hết thảy chúng sinh không có

(1)Dục hữu, Sắc hữu, Vô sắc hữu, gọi chung làm Tam hữu, tức nghiệp nhân nghiệp quả hiện hữu ở cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc; nếu không cái nghiệp hiện hữu ấy thì cũng không có sanh, lão,tử hiện ra.

(2)Dục, kiến, giới, ngã thủ là chấp thủ kiên cố sự tham dục, tà kiến, tà giới và bản ngã.

(3)Dục, Hữu, Vô hữu ái là tham ái sự hiện hữu ở cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc.

thọ vui, thọ khổ, thọ không vui không khổ, chừng có ái không? – Đáp “không”. Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết ái do thọ, duyên thọ có ái, nghĩa của Ta nói tại đó. A Nan nên biết! Nhân tham ái mà có tìm cầu, nhân tìm cầu mà đắc lợi, nhân đắc lợi mà thọ dụng, nhân thọ dụng mà tham muốn, nhân tham muốn mà đắm trước, nhân đắm trước mà tật đố, nhân tật đố mà quản thủ, nhân quản thủ mà bảo hộ. Này A Nan !do bảo thủ nên mới có ra đao gậy, tranh tụng, gây vô số điều ác, nghĩa của Ta nói là ở đó. Này A Nan ! nghĩa đó thế nào ? giả sử hết thảy chúng sinh không bảo hộ thì chừng có đao gậy tranh tụng gây ra vô số ác không ? – Đáp “không”. Này A Nan ! Ta biết lẽ đó,biết đao gậy tranh tụng là do tâm bảo hộ, nhân tâm bảo hộ mà sinh ra. Nghĩa của Ta nói là ở đó. Lại này A Nan ! nhân quản thủ mà có bảo hộ là nghĩa thế nào ? giả sử chúng sinh không tâm quản thủ thì chừng có bảo hộ không ? – Đáp “không”. Này A Nan ! Ta do lẽ đó, biết có bảo hộ là do muốn quản thủ, nhân quản thủ của sự bảo hộ, nghĩa của Ta nói ở đó. Lại này A Nan! Nhân tật đố mà có quản thủ là nghĩa thế nào? Giả sử chúng sinh không tâm tật đố thì chừng có quản thủ không? – Đáp “không”. Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết quản thủ do tật đố, nhân tật đố mà có quản thủ, nghĩa của Ta nói là ở đó. Lại này A Nan ! Nhân đắm trước mà có tật đố là nghĩa thế nào ? giả sử chúng sinh không đắm trước thì

chừng có tật đố không ? – Đáp “không”. Này A Nan ! Ta do lẽ đó, biết tật đố do đắm trước, nhân đắm trước mà có tật đố, nghĩa của Ta nói là ở đó. Lại này A Nan ! Nhân ham muốn mà có đắm trước thì chừng có đắm trước không ? – Đáp “không”. Này A Nan ! Ta do lẽ đó, biết đắm trước do ham muốn, nhân ham muốn mà có đắm trước, nghĩa của Tanói là ở đó. Lại này A Nan! Nhân thọ dụng mà có ham muốn nghĩa là thế nào? Giả sử chúng sinh không thọ dụng thì chừng có ham muốn không? – Đáp “không”. Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết ham muốn do thọ dụng, nhân thọ dụng mà có ham muốn, nghĩa của Ta nói là ở đó. Lại này A Nan! Nhân đắc lợi mà có thọ dụng là nghĩa thế nào? Giả sử chúng sinh không đắc lợi thì chừng có thọ dụng không? – Đáp “không”. Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết thọ dụng do đắc lợi, nhân đắc lợi mà có thọ dụng, nghĩa của Ta nói là ở đó. Lại này A Nan! Nhân tìm cầu mà có đắc lợi là nghĩa thế nào? Giả sử chúng sanh không tìm cầu thì chừng có đắc lợi không? – Đáp “không”.Này A Nan! Ta do lẽ đó, biết đắc lợi do tìm cầu, nhân tìm cầu mà có đắc lợi, nghĩa của Ta nói là ở đó. Lại này A Nan ! Nhân tham ái mà có tìm cầu là nghĩa thế nào ? giả sử chúng sinh không tham ái thì chừng có tìm cầu không ? – Đáp “không”. Này A Nan ! Ta do lẽ đó, biết tìm cầu do tham ái, nhân tham ái mà có tìm cầu, nghĩa của Ta nói là ở chỗ đó.

Lại nữa A Nan! Nhân tham ái mà có tìm cầu cho đến có thủ hộ thế nào, thì nhân lãnh thọ mà có tìm cầu, cho đến có thủ hộ cũng như thế ấy.

Lại này A Nan ! Nhân xúc mà có thọ là nghĩa thế nào? Giả sử không có nhãn căn, sắc trần và nhãn thức thì chừng có xúc không? – “không”. Giả sử không có nhĩ căn, thanh trần và nhĩ thức, không có tỹ căn, hương trần và tỷ thức, không có thiệt căn, vị trần và thiệt thức, không có thân căn, xúc trần và thân thức, không có ý căn, pháp trần và ý thức thì chừng có xúc không? – “không”. Này A Nan! Giả sử chúng sinh không có xúc thì chừng có thọ không? – “không”. Ta do lẽ đó, biết thọ do xúc, duyên xúc mà có thọ, nghĩa của Ta nói là ở đó.

Này A Nan! Duyên danh sắc mà có xúc là nghĩa thế nào? Giả sử chúng sinh không có danh sắc thì chừng có tâm xúc không? – “không”. Giả sử chúng sinh không có hình sắc, tướng mạo thì chừng có thân xúc không? – “không”. Nếu không danh sắc thì chừng có xúc không? – “không”. Ta do lẽ đó, biết xúc do danh sắc, duyên danh sắc mà có xúc, nghĩa của Ta nói là ở đó.

Này A Nan! Duyên thức mà có danh sắc là nghĩa thế nào ? Nếu thức không nhập thai mẹ thì chừng có danh sắc không ? – “không”. Nếu thức nhập thai mẹ rồi không sinh ra, thì chừng có danh sắc không ? – “không”. Nếu thức ra khỏi thai mẹ mà

đứa hài nhi hư hỏng thì danh sắc có được tăng trưởng không ? – “không”. Này A Nan ! Nếu không có thức thì chừng có danh sắc không ? – “không”. Ta do lẽ đó, biết danh sắc do thức, duyên thức mà có danh sắc, nghĩa của Ta nói là ở đó.

Lại nữa A Nan ! Duyên danh sắc mà có thức là nghĩa thế nào ? Nếu thức không trụ nơi danh sắc thời thức không chỗ ở, như vậy chừng có sanh, lão, bịnh, tử, ưu bi khổ não không ? –“ không”. Này A Nan. Nếu không danh sắc thì chừng có sắc không? – “ không”. Ta do lẽ đó, biết thức do danh sắc duyên danh sắc mà có thức, nghĩa của Ta nói là ở đó. Vậy nên biết danh sắc làm duyên cho thức, mà thức cũng làm duyên cho danh sắc, rồi danh sắc làm duyên cho lục nhập, lục nhập làm duyên xúc, xúc làm duyên cho thọ, thọ làm duyên ái, ái làm duyên thủ, thủ làm duyên hữu, hữu làm duyên sanh, sanh làm duyên lão tử, ưu bi khổ não, tập thành một đại khổ ấm (thân).

Này A Nan ! Ngang chừng ấy là đáng nói, ngang chừng ấy là thích ứng, ngang chừng ấy là hạn lượng, ngang chừng ấy là điều diễn nói, ngang chừng ấy là chỗ trí quán, ngang chừng ấy là chúng sinh (1). Này A Nan! Vị Tỷ-kheo nào đối với pháp đó đem tâm chánh quán đúng như thật, thì tâm được vô lậu giải

(1)Nghĩa là ngoài thập nhị nhân duyên ra không gì đáng nói, thích ưng, hạn lượng diễn thuyết, không phải chỗ trí quán và cũng không có chúng sinh, chúng sinh có là do Thập nhị nhân duyen có… Nên hễ phá hết Thập nhị nhân duyên đưa về tịnh trí thì chúng sinh đắc nhập Niết-bàn.

thoát, còn gọi là huệ giải thoát. Vị Tỷ-kheo giải thoát ấy, Như Lai không có kiếp sau (chung) họ cũng biết, Như Lai có kiếp sau (bất chung) họ cũng biết, Như Lai vừa không vừa có kiếp sau (chung bất chung) họ cũng biết, Như Lai chẳng phải không chẳng phải có kiếp sau (phi chung phi bất chung) họ cũng biết. Tại vì sao? Này A Nan! Vì ngang chừng ấy là đáng nói, ngang chừng ấy là thích ứng, ngang chừng ấy là hạn lượng, ngang chừng ấy là điều diễn nói, ngang chừng ấy là chỗ trí quán, ngang chừng ấy là chúng sinh.

Đối với vị Tỷ-kheo đã thấu hiểu trọn vẹn, đã được vô lậu giải thoát đã giải thoát mọi văn tự, câu chấp, hạn cuộc, đã giải thoát các vòng triền phược mà nói rằng vị Tỷ-kheo ấy không biết không thấy được điều đó, thời cái tri kiến như vậy thật là vô lý.

Này A Nan! Phàm những người chấp ngã, họ chấp đến ngang đâu mà gọi là ngã kiến (chấp ngã). Đối với danh sắc và thọ, họ đều chấp lấy làm ngã: có người chấp thọ chẳng phải ngã, ngã chẳng phải thọ, nhưng thọ là ngã (1). Này A Nan! Nếu gặp người chấp “thọ là ngã”, nên nói với họ: Như Lai

(1)Ngoại đạo chấp ngã theo vọng tưởng của họ. Họ chia sự lãnh thọ ra 3 phần là sự lãnh thọ, pháp sinh ra sự lãnh thọ, kết quả của sự lãnh thọ để chấp như trên.

dạy có 3 thứ lãnh thọ là thọ vui, thọ khổ, thọ không vui không khổ.Trong lúc chỉ có thọ vui hiện ra thì không có thọ khổ, thọ không vui không khổ, còn trong khi chỉ có thọ khổ hiện ra thì không có thọ vui, thọ không vui không khổ; trong lúc chỉ có thọ không khổ không vui hiện ra thì không có thọ vui, thọ khổ. Vì do có lạc xúc(1) làm duyên mới sinh ra thọ vui, nếu lạc xúc diệt mất, thì cái thọ vui cũng diệt mất, do có khổ xúc làm duyên mới sinh ra thọ khổ, nếu khổ xúc diệt mất thì cái thọ khổ cũng diệt mất, do có xúc chạm cảnh không vui không khổ làm duyên mới có sự lãnh thọ không vui không khổ, nếu cảnh ấy diệt mất thì cái thọ không vui không khổ cũng diệt mất. Ví như 3 khúc cây cọ lại với nhau thì lửa bật ra, 2 khúc cây rời nhau thì lửa không có. Này A Nan! Ba thứ lãnh thọ đó là pháp hữu vi vô thường, do nhân duyên sanh, là pháp phải tận, phải diệt, là pháp hủ hoại, nó chẳng phải là ngã mà có, ngã chẳng phải từ nó mà có. Đem chánh trí quán sát một cách đúng thật như thế thì biết người chấp “thọ là ngã” chỉ là chấp quấy. Vả chăng, nếu thọ vui là ngã, khi thọ vui diệt mới, sẽ có 2 cái ngã hay sao? Nếu thọ khổ là ngã, khi thọ khổ diệt mất thì sẽ có 2 cái ngã hay sao? Nếu thọ không vui không khổ là ngã, khi cái thọ không vui không khổ diệt mất thì sẽ có 2

(1)Lạc xúc là tiếp xúc với cảnh vừa ý vui thích, trái lại là khổ xúc.

cái ngã hay sao? Do đó biết người chấp “ngã là thọ” chỉ là chấp quấy.

Lại nếu gặp người chấp “thọ pháp là ngã”, nên lại hỏi: hết thảy không có lãnh thọ, tại sao ông nói có thọ pháp(1) chính ông là thọ pháp ư? – Họ sẽ đáp: “không”. – Vậy nên biết người chấp “ thọ pháp là ngã”, chỉ là chấp quấy. Vả lại, nếu gặp người chấp “thọ chẳng phải ngã, ngã chẳng phải thọ, thọ pháp chẳng phải ngã, chỉ thọ là ngã”, nên hỏi họ: hết thảy không có lãnh thọ, tại sao ông nói có thọ? Chính ông là thọ chăng? Họ sẽ đáp: “không”. – Vậy nên biết người chấp “thọ là ngã” chỉ là chấp quấy.

Này A Nan! Ngang chừng ấy là đáng nói, ngang chừng ấy là thích ứng, ngang chừng ấy là hạn lượng, ngang chừng ấy là điều diễn nói, ngang chừng ấy là chỗ trí quán, ngang chừng ấy là chỗ chúng sinh. Vị Tỷ-kheo nào đối với pháp đó, dùng chánh trí quán sát đúng như thật, thì được tâm vô lậu giải thoát, còn gọi là huệ giải thoát. Vị Tỷ-kheo được giải như thế thì hữu ngã họ cũng biết, vô ngã họ cũng biết, hữu ngã vô ngã họ cũng biết, phi hữu ngã phi vô ngã họ cũng biết. Tại vì sao? Này A Nan! Vì ngang chừng ấy là đáng nói, ngang chừng ấy là thích ưng, ngang chừng ấy là hạn lượng, ngang chừng ấy là điều diễn nói, ngang chừng ấy là chỗ trí quán, ngang chừng ấy

(1)Thọ pháp là vọng chấp có cái pháp thọ nói sinh ra sự lãnh thọ.

là chúng sinh. Đối với vị Tỷ-kheo đã thấu hiểu trọn vẹn, đã được vô lậu giải thoát, đã giải thoát mọi văn tự, câu chấp, hạn cuộc, đã thoát khỏi các vòng triền phược mà nói rằng vị Tỷ-kheo ấy không thấy không biết được điều đó, thời cái tri kiến như vậy thật là vô lý (1).

Này A Nan ! Những người chấp ngã, lấy mình làm giới hạn quyết định, có người chấp một ít sắc chất trong thân thể là ngã: có người chấp số nhiều sắc chất trong thân thể là ngã; có người chấp một ít phần vô sắc chất trong thân thể là ngã; có người chấp đa phần vô sắc chất trong thân thể là ngã. Này A Nan! Ngươi chấp “một ít sắc chất làm ngã” họ chỉ cố định lấy một ít sắc chất ấy là ngã, cho thế là phải, ngoài ra là quấy; người chấp “đa phần sắc chất làm ngã” thì chỉ cố định vào đa phần ấy là ngã, cho thế là phải, ngoài ra là quấy; người chấp “thiểu phần vô sắc chất làm ngã” thì chỉ cố định vào thiểu phần ấy là ngã, cho thế là phải, ngoài ra là quấy; người chấp “đa phần vô sắc chất làm ngã” thì chỉ cố định vào đa phần vô sắc chất ấy là ngã, cho thế là phải, ngoài ra là quấy.

Này A Nan! Có 7 chỗ thức tâm ở và 2 chỗ nhập định mà các Sa-môn, Bà-la-môn đều cho là chỗ an ổn, là chỗ cứu hộ, là nhà cửa, là ngọn đèn, là ánh

(1)Từ đây trở lên là chấp thọ làm ngã, còn đoạn dưới này thì chấp sắc làm ngã.

sáng, là nơi qui túc, là không hư vọng, là không phiền não. Những gì là 7 chỗ :

1. Có thế giới mà chúng sinh trong đó gồm có bao nhiêu tư tưởng, như cõi trời và cõi người. Đó là chỗ thức ở thứ nhất. Nếu vị Tỷ-kheo nào biết chỗ thức ở ấy, biết sự sanh khởi và tiêu diệt của nó, biết sự lôi cuốn và nguy hiểm của nó một cách như thật thì sẽ bảo rằng nó chẳng phải ngã, ngã chẳng phải nó.

2. Có thế giới chúng sinh chỉ cùng một loại thân giống nhau mà lại có bao nhiêu thân mà chỉ cùng một tư tưởng như cõi trời Phạm thiên.

3. Có thế giới chúng sinh chỉ cùng một loại thân giống nhau mà lại có bao nhiêu tư tưởng khác nhau, như cõi trời Quang Âm.

4. Có thế giới chúng sinh chỉ có cùng một loại thân và cùng một loại tư tưởng, như cõi trời Biến Tịnh.

5. Có chúng sinh ở Không xứ.

6. Có chúng sinh ở Thức xứ.

7. Có chúng sinh ở Bất dụng xứ.

Nếu vị Tỷ-kheo nào biết rõ 7 chỗ thức ở (1) biết tập nhân sanh khởi và sự tiêu diệt của nó, biết sự lôi cuốn và nguy hiểm của nó, biết sự thoát ly của nó một cách như thật thì sẽ bảo rằng nó chẳng phải ngã, ngã chẳng phải nó.

(1)Chứ không phải là ngã ở.

Thế nào là chỗ nhập định ? – Là nhập định Vô tưởng (bặt hết tư tưởng như cây đá) và nhập định phi tưởng phi phi tưởng. Hàng Sa-môn, Bà-la-môn thường cho 2 chỗ định đó là chỗ an ổn , là chỗ cứu hộ, là nhà cửa, là ngọn đèn, là ánh sáng, là nơi qui túc, là không hư vọng, là không phiền não, nhưng nếu vị Tỷ-kheo nào biết 2 chỗ đó, biết tập nhân sanh khởi và sự tiêu diệt của nó, biết sự lôi cuốn và nguy hiểm của nó, biết sự thoát ly của nó một cách như thật thì sẽ bảo rằng nó chẳng phải ngã, ngã chẳng phải nó.

Lại nữa A Nan ! có 8 thứ giải thoát:

1. Quán sắc thân mình, giải thoát lòng tham luyến sắc thân.

2. Quán sắc thân người, giải thoát lòng tham luyến sắc thân người.

3. Giải thoát được cả 2 thứ trên.

4. Vượt khỏi sắc tưởng, diệt tư tưởng về các hữu đối sắc, không niệm tưởng tạp loạn, được an trụ vào Không xứ.

5. Vượt khơi Không xứ, trụ vào Thức xứ.

6. Vượt khỏi Thức xứ, trụ vào Bất dụng xứ.

7. Vượt khỏi Bất dụng xứ, trụ vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

1. Được Diệt tận định (1).

Đối với 8 môn giải thoát trên, nếu tu theo chiều thuận từ 1 đến 8 và theo chiều nghịch từ 8 đến 1, xuất nhập từ môn này qua môn khác một cách tự tại thì sẽ được câu giải thoát (là giải thoát tất cả).

A Nan nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

(1)Diệt tận định hay diệt thọ tưởng định là thứ định do dứt hết thọ ấm tưởng ấm mà được, hay là nói tu định ấy thì dứt thọ ấm tưởng ấm giải thoát ra ngoài vòng tam giới.

Kinh Thiện Sinh

KINH THIỆN SINH

(Dạy cách cư xử trong gia đình, với thầy bạn và thân thích)

Tôi nghe nghe như vầy: Một thời thế Tôn ở tại núi Kỳ Xà Quật thuộc thành La Duyệt kỲ cùng với chúng đại Tỷ-kheo 1.250 người đông đủ.

Một hôm gần đến giờ ngọ, đức Thế Tôn mang y cầm bát vào thành khất thực. Lúc đó tại thành La Duyệt Kỳ có người con của một trưởng giả tên là Thiện Sinh, vào buổi sáng sớm vừa tắm gội xong, cả mình còn ướt, chàng đi đến khóm cây ngoài thành , hướng đến 6 phương đông, tây, nam, bắc, trên, dưới mà lễ bái. Đức Thế Tôn trông thấy đến gần hỏi: “ Vì cớ gì ngươi lễ bái các phương như thế?” Thiện Sinh thưa: “Khi cha tôi sắp chết có dặn: “con muốn lễ bái trước hết phải lễ bái 6 phương”. Tôi vâng lời cha dạy nên tắm gội xong, chắp tay hướng mặt về phương đông lễ trước, rồi tiếp lễ khắp cả các phương tây, nam, bắc, trên, dưới.

Phật dạy: “Này Thiện Sinh con ông trưởng giả! Qủa có cái tên phương hướng đó chứ không phải không, nhưng theo chánh pháp của Ta chẳng phải lễ 6 phương như thế cho là cung kính đâu”.

Thiện Sinh thưa: “Cúi xin đức Thế Tôn thương dạy cho con cách lễ 6 phương theo chánh pháp”.

Phật dạy: “Này Thiện Sinh! Nếu ông trưởng giả, hay con ông trưởng giả nào biết tránh 4 nghiệp oan kiết, không làm ác theo 4 chỗ và biết tránh 6 nghề nghiệp hao tài, thì được gọi là Thiện Sinh (sinh sống khôn lành), nếu ông trưởng giả hay con ông trưởng giả nào tránh được 4 việc ác, lễ kính 5 phương thì đời này có thiện nhân, đời sau được thiện báo, đời này có nền tảng , đời sau có nền tảng phúc lạc, trong hiện tại được người trí ngợi khen, được 31 phúc quả, sau khi chết được sanh lên cõi trời vui lành.

Này Thiện Sinh! Bốn nghiệp oan kiết là: Sát sinh, trộm cắp, dâm vật, vọng ngữ. Và 4 chỗ gây tội ác là: tham dục, sân hận, khủng bố, ngu si. Ai làm những việc ác đó thì bị tổn hại rất nhiều. Phật dạy tiếp bài kệ:

Người nào làm 4 điều:

Tham lam, sân hận, khủng bố, ngu si

Thì danh dự mất dần

Như trăng về cuối tháng.

Này Thiện Sinh! Người nào không làm ác theo 4 chỗ đó thì sự lợi ích ngày tăng thêm:

Người nào không làm ác

Tham lam, sân hận, khủng bố, ngu si,

Thì danh dự càng thêm,

Như trăng hướng về rằm.

Này Thiện Sinh! Sáu nghề nghiệp hao tài là: Đam mê rượu chè, cờ bạc, phóng đãng, đam mê kỹ nhạc, kết bạn người ác và biếng lười. Này Thiện Sinh! Người nào bỏ 4 nghiệp oan kiết, không làm ác theo 4 chỗ, lại xa 6 nghiệp làm hao tài, người ấy gọi là Thiện Sinh. Nếu tránh được 4 chỗ, biết cúng dường 6 phương thì đời này gặp lành, đời sau gặp lành, đời này và đời sau có nền tảng vững chắc, trong hiện tại được người trí ngợi khen, được 31 phúc báo, sau khi chết được sinh lên cõi trời vui lành.

Lại nữa Thiện Sinh! Uống rượu có 6 điều lỗi là: hao tài, sinh bệnh, ưa đấu tranh, đẻ tiếng xấu, dễ sinh nóng giận, và trí tuệ giảm dần. Nếu người nào mê uống rượu mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tán.

Này Thiện Sinh! Đánh bạc có 6 lỗi là: tài hao mòn, đánh hơn bị người oán, bị kẻ trí chê, mọi người không kính nễ, mọi người xa lánh, và sinh tâm trộm cắp. Nếu người nào mê đánh bạc mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tán.

Này Thiện Sinh! Phóng đãng có 6 lỗi là: không tự phòng hộ mình, không phòng hộ được tài sản, không phòng hộ được con cháu, thường hay sợ hãi, bị những điều thống khổ ràng buộc xác thân, và ưa sinh điều dối trá. Nếu người nào phóng đãng mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi thêm tiêu tán.

Này Thiện Sinh! Say mê kỹ nhạc có 6 lỗi là: thường ước mơ ca hát, ước mơ múa nhảy, ước mơ đàn địch, ước mơ ống sáo ống tiêu, ước mơ đánh trống, và ước mơ thổi kèn. Nếu người nào say mê kỹ nhạc mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tán.

Này Thiện Sinh! Kết bạn với người hung ác có 6 lỗi là: dễ sinh khinh hờn, ưa chỗ thầm kín, dụ dỗ người chỗ khác, mưu đồ chiếm đoạt tài sản người khác, mưu đồ tài lợi về mình, và ưa phanh phui lỗi người. Nếu người nào làm bạn với kẻ ác mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tan.

Này Thiện Sinh! Lười biếng có 6 lỗi là: khi giàu sang không chịu làm việc, khi nghèo không chịu làm việc, lúc lạnh không chịu làm việc, lúc nóng không chịu làm việc, và lúc tối chiều không chịu làm việc. Nếu người nào thường viện mấy cớ đó để biếng nhác công việc mãi thì gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tan. Phật dạy tiếp bài kệ:

Người mê say rượu chè,

Liền có bạn rượu theo,

Tài sản được bao nhiêu,

Đều theo mình tan nát.

Người uống rượu miên man,

Tánh ưa ca, múa, nhảy,

Thường ngày dạo xóm làng,

Nên phải lâm trụy lạc

Tập theo bạn ác mãi,

Trở phỉ báng người tu,

Tà kiến bị đời khinh

Uế hạnh bị người xa

Đánh bạc, đắm ngoại sắc,

Chỉ luận việc hơn thua,

Gần ác, không tình nghĩa,

Uế hạnh bị người xa,

Người bị rượu hôn mê,

Không tự liệu nghèo cùng,

Tiêu xài chẳng tiếc của,

Phá nhà gây tai ương;

Xúm đánh bạc, uống rượu,

Dòm ngó bọn gái dâm,

Tập quen nết bỉ ổi,

Như trăng về cuối tháng.

Gây ác phải chịu ác,

Chung làm cùng bạn ác,

Đời này và đời sau,

Rốt không đạt được gì,

Ngày thời ưa ngủ nghỉ,

Đêm thức những chờ mong,

Mê tối không bạn lành,

Chẳng gây nổi gia vụ.

Sáng chiều chẳng làm việc,

Lạnh nắng lại biếng lười.

Khi làm không suy xét,

Trở lại uổng công toi.

Nếu chẳng kể lạnh nắng,

Sáng chiều siêng công việc,

Sự nghiệp chi chẳng thành,

Suốt đời chẳng ưu lo.

Này Thiện Sinh! Lại có 4 hạng người oan gia giả làm thân thích, ngươi cũng nên biết: 1. Hạng úy phục, 2. Hạnh mỹ ngôn, 3. Hạng kính thuận; 4. Hạng ác hữu. Hạnh úy phục (1) thì thường hay làm 4 việc: 1. Cho trước đoạt lại sau, 2. Cho ít mong trả nhiều, 3. Vì sợ gượng làm thân, 4. Vì lợi gượng làm thân.

Này Thiện Sinh! Hạng mỹ ngôn thì thường hay làm 4 việc: 1. Lành dữ đều chiều theo, 2. gặp hoạn nạn xa lánh, 3. Âm thầm ngăn đón những điều hay, 4. Thấy gặp nguy liền bài xích đả đảo.

Hạng kính thuận thì thường làm 4 việc: 1. Lúc đầu dối trá, 2. Lúc sau dối trá, 3. Hiện tại dối trá, 4. Thấy có chút lỗi nhỏ đã vội tra đánh.

Hạng bạn ác thì thường làm 4 việc: 1. Lúc uống rượu là bạn, 2. Lúc đánh bạc là bạn, 3. Lúc dâm dật là bạn, 4. Lúc ca vũ là bạn. Phật lặp lại bài kệ:

Úy phục gượng làm thân,

Hạng mỹ ngôn cũng thế,

(1)Uý phục là hạng phục tùng vì sợ.

Kính thuận thì dối trá,

Ác hữu lại ác thân,

Chớ ỷ kẻ thân đó,

Người trí thường biết rõ,

Nên gấp rút lìa xa,

Như tránh con đường hiểm.

Này Thiện Sinh! Có 4 hạng người thân đáng thân vì sẽ được nhờ cứu giúp, có nhiều ích lợi là: hạng ngăn mình làm quấy, hạng xót thương, hạng ích lợi, hạng đồng sự. Đó là 4 hạng nên cố gắng thân cận.

Hạng ngăn quấy thì thường làm 4 việc: 1. Ngăn đón mình làm ác, 2. Chỉ bày điều chánh trực, 3. Có lòng từ mẫn, 4. Chỉ con đường chánh đại quang minh.

Hạng thương xót thì thường làm 4 việc: 1. Mừng thế khi mình được lợi, 2. Lo thế khi mình gặp hại, 3. Ngợi khen đức tốt mình, 4. Thấy mình nói ác tìm cách ngăn đón.

Hạng lợi ích thì thường làm 4 việc: 1. Hộ vệ mình khỏi phóng túng, 2. Hộ vệ mình khỏi sợ hãi, 4. khuyên bảo mình lúc ở chỗ vắng người.

Hạng đồng sự thì thường làm 4 việc: 1. không tiếc thân mạng với bạn, 2. không tiếc tài sản với bạn, 3. Cứu giúp bạn khỏi sợ hãi, 4. khuyên bảo bạn lúc ở chỗ vắng người. Phật lặp lại bài kệ:

Hạng ngăn ngừa điều quấy,

Hạng từ mẫn bảo tồn,

Hạng làm lợi ích bạn,

Hạng đồng sự với bạn

Đó 4 hạng đáng thân,

Người trí gắng thân cận,

Thân hơn người thân khác,

Như từ mẫu thân con.

Muốn thân người đáng thân,

Hãy thân bạn kiên cố,

Thân rồi đủ giới hạnh,

Như lửa sáng soi người.

Này Thiện Sinh! Bây giờ ngươi nên biết đến ý nghĩa 6 phương: Phương đông là cha mẹ, phương tây là sư trưởng, phương tây là thê thiếp, phương bắc là bạn bè thân thích, phương dưới là tôi tớ, phương trên là các bậc trưởng thượng, Sa-môn, Bà-la-môn.

Này Thiện Sinh! Phàm kẻ làm con nên lấy 5 điều này kính thuận cha mẹ:1. Cung phụng không để thiếu thốn, 2. Muốn làm gì thưa cha mẹ biết, 3. Không trái việc cha mẹ làm, 4. Không trái điều cha mẹ day, 5. Không ngăn đón việc làm lành của cha mẹ.

Còn kẻ làm cha mẹ phải lấy 5 điều này chăm sóc con cái: 1. Ngăn con đừng để làm ác, 2. Chỉ bày

những điều ngay lành, 3. Thương yêu thâm thiết tận xương tủy, 4. Chọn nơi nhân hậu hỏi vợ gả chồng, 5. Tùy thời cung cấp đồ cần dùng.

Này Thiện Sinh! Nếu kẻ làm con đối với cha mẹ lo kính thuận, cung phụng như thế, thời phương đông được an ổn không điều chi lo sợ.

Đệ tử có 5 việc đối với thầy: 1. Hầu hạ cung cấp điều cần, 2. Kính lễ cúng dường, 3. Tôn trọng quí mến, 4. Thầy có dạy dỗ điều gì không trái nghịch, 5. Thầy có dạy bảo điều gì nhớ kỹ không quên. Còn thầy cũng có 5 điều để xem sóc đệ tử: 1. Dạy dỗ có phương pháp, 2. Dạy những điều chưa biết, 3. Làm chpo rành rõ nghĩa lý theo chỗ biết của học trò, 4. Giới thiệu những bạn lành, 5. Biết bao nhiêu dạy bấy nhiêu, không lẫn tiếc. Này Thiện Sinh! Nếu kẻ làm đệ tử đối với thầy có tâm kính thuận cung phụng như thế, thì phương nam được an ổn, không điều chi lo sợ.

Chồng phải lấy 5 điều đối với vợ: 1. Lấy lễ đối đãi nhau, 2. Oai nghiêm đỉnh đạc, 3. Ăn mặc phải thời, 4. Trang sức phải thời, 5. Phó thác việc nhà. Vợ cũng phải lấy 5 điều cung kính chồng: 1. Dậy thì dậy trước, 2. Ngồi thì ngồi sau, 3. Nói lời hòa nhã, 4. Kính nhường tùy thuận, 5. Sớm lãnh ý chồng. Này Thiện Sinh! Nếu vợ đối với chồng có sự đối đãi kính thuận như thế thì phương tây được an ổn không điều chi lo sợ.

Người ta phải lấy 5 điều thân kính bà con: 1. Cấp thí vật tiền, 2. Nói lời hiền hòa, 3. Làm việc ích lợi, 4. Chung làm chung hưởng, 5. Không khi dối.Người bà con cũng phải lấy 5 điều đối lại: 1. Hộ vệ khỏi phóng túng, 2. Hộ vệ khỏi hao tài vì phóng túng, 3. Hộ vệ khỏi sợ hãi, 4. Khuyên răn nhau lúc ở chỗ vắng người, 5. Thường ngợi khen nhau. Này Thiện Sinh! Ngươi biết thân kính bà con như vậy, thì phương bắc được yên ổn không điều chi lo sợ.

Chủ đối với tớ cũng có 5 điều dạy bảo: 1. Tùy khả năng mà sai sử, 2. Phải thờ cho ăn uống, 3. Phải thời thưởng công lao, 4. Thuốc than khi bịnh, 5. Để dành thì giờ nghỉ ngơi. Tôi tớ phải lấy 5 việc đối với chủ : 1. Thức khuya dậy sớm, 2. Làm việc cẩn mật, 3. Không gian cắp, 4. Làm việc có lớp lang, 5. Bảo tồn danh giá chủ. Này Thiện Sinh! Nếu chủ đối với tớ được như vậy thì phương dưới được an ổn, không điều chi lo sợ.

Kẻ Đàn- việt nên lấy 5 việc cung phụng hàng Sa Môn, Bà-la-môn (nhà tôn giáo, đạo đức): 1. Thân làm thiện, 2. Miệng nói thiện, 3. Ý nghĩ từ thiện, 4. Đúng thời cúng thí, 5. Không ngăn đón đến nhà.

Hàng Sa-môn, Bà-la-môn cũng phải lấy 6 việc đối lại Đàn-việt: 1. Phòng hộ không cho làm ác, 2. Chỉ dạy điều lành, 3. Dạy pháp thiện tâm, 4. Cho

nghe điều chưa nghe, 5. Điều đã nghe làm cho thông giải, 6. Khai mở con đường sanh thiện. Này Thiện Sinh! Nếu Đàn-việt kính phụng Sa-môn, Bà-la-môn như thế thì phương trên an ổn, không điều chi lo sợ, Phật lặp lại bài kệ:

Cha mẹ là phương đông,

Sư trưởng là phương nam,

Thân tộc là phương bắc,

Tôi tớ là phương dưới,

Đạo sĩ là phương trên,

Những người con trưởng giả,

Kính lễ các phương ấy,

Thuận thảo không lỗi thời,

Thì chết được sinh thiên,

Cấp thí, nói hòa nhã,

Làm nhiều việc ích người,

Lợi lộc chia đồng đều,

Mình có cho người hưởng.

Bốn việc ấy như xe,

Chở tất cả nặng nề,

Đời không bốn việc ấy,

Sẽ không có hiếu dưỡng;

Bốn việc ấy ở đời,

Được người trí chọn lựa,

Làm thời kết quả lớn,

Tiếng tốt đồn vang xa.

Nghiêm sức các giường chỗ,

Cung thiết đồ uống ăn,

Đẻ cấp nơi thích đáng,

Tiếng tốt đồn vang xa.

Không bỏ người thân cũ,

Chỉ bày việc lợi ích,

Trên dưới thường hòa đồng,

Tất dược danh dự tốt.

Trước hãy tập kỷ nghệ,

Sau mới mưu tài lợi,

Khi có tài lợi rồi,

Hãy khéo lo gìn giữ,

Tiêu dùng đừng xa xí.

Hãy lựa người làm thân,

Hạng khi dối xung đột,

Thà xa chớ đến gần.

Của dồn thì khi ít,

Như ong góp nhụy hoa,

Tài bảo ngày chứa dồn,

Trọn đời không hao tổn;

Một, ăn biết vừa đủ,

Hai, làm việc siêng năng,

Ba, lo dồn chứa trước,

Đề phòng khi thiếu hụt,

Bốn, cày ruộng, buôn bán,

Và lựa đất chăn nuôi,

Năm, xây dựng tháp miếu,

Sáu, lập chỗ Chư tăng./ Tại gia 6 việc ấy,

Siêng lo chớ lỗi thời,

Ai làm được như thế,

Thời nhà khỏi sa sút,

Tài sản ngày một thêm,

Như trăm sông về biển.

Thiện Sinh bạch Phật: Trọn lành thay đức Thế Tôn! Thật quá chỗ tưởng vọng của con xưa nay, Ngài dẫn dụ ý nghĩa về lời dạy của cha con, khiến con như kẻ đang cúi úp mặt xuống được ngước lên, tâm trí đang đóng kín được mở ra, đang mê man được tỉnh ngộ, đang ở trong nhà tối được gặp đèn, có mắt tức thấy rõ, đức Như Lai thuyết pháp cũng như thế. Ngài dùng vô số phương tiện khai ngộ cho kẻ ngu muội được thấy pháp minh quang thanh tịnh. Ngài là đấng Như Lai chí chân chánh giác, mới có thể làm bậc minh sư dắt dẫn, khai ngộ cho đời như thế. Nay con xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Cầu xin đức Thế Tôn cho con được làm kẻ Ưu-bà-tắc ở trong chánh pháp, con nguyện từ nay về sau trọn đời không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu.

Thiện sinh nghe Phật dạy xong, hoan hỷ vâng làm.