Dàn ý Kinh Trung Bộ & Tóm tắt Kinh Trường Bộ

126. Kinh số 126 - Kinh Phù Di

Kinh số 126

KINH PHÙ-DI

(Bhūmija Sutta)

(M.iii, 138)

A. Duyên khởi:

Vương tử Jayasena trình bày với Tôn giả Bhmija rằng theo lý thuyết của một số Sa-môn, Bà-la-môn có nguyện vọng hay không có nguyện vọng, hành phạm hạnh đều không có kết quả. Tôn giả Bhmija trả lời, theo Thế Tôn dạy, có nguyện vọng hay không có nguyện vọng, hành phạm hạnh không có chánh đáng không đạt được quả vị. Dù có hay không có nguyện vọng, hành phạm hạnh có chánh đáng đạt được quả vị. Tôn giả Bhmija tường trình sự việc lên Thế Tôn, hỏi Thế Tôn câu trả lời của mình có đúng pháp hay không, và Thế Tôn trả lời với bài kinh này.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn xác nhận câu trả lời của Tôn giả Bhmija là đúng pháp.

II. Thế Tôn xác nhận, Sa-môn, Bà-la-môn nào có tà kiến cho đến có tà định, dù có nguyện vọng hay không, đều không đạt được quả vị, vì đây không phải là phương pháp để đạt được quả vị.

III. Ví dụ dẫn chứng thứ nhất: Người đi tìm dầu bỏ cát vào thùng và tưới nước, dù có ước nguyện hay không có ước nguyện, người ấy không lấy được dầu.

IV. Ví dụ dẫn chứng thứ hai: Một người cần sữa nắm sừng con bò để vắt sữa, dù có ước nguyện hay không, nó không lấy được sữa.

V. Ví dụ dẫn chứng thứ ba: Một người cần sanh tô, đổ nước vào ghè, lấy que khuấy đánh, dù có ước nguyện hay không ước nguyện, nó không lấy được sanh tô.

VI. Ví dụ dẫn chứng thứ tư: Một người đem phần trên đồ quay lửa cọ xát với khúc que ướt và có nhựa, dù có ước nguyện hay không ước nguyện, nó không lấy được lửa.

VII. Thế Tôn xác nhận, Sa-môn, Bà-la-môn nào có chánh kiến, chánh định, dù có ước nguyện hay không có ước nguyện, đều đạt

được quả vị, vì đây là phương pháp đạt được quả vị.

VIII. Thế Tôn dùng 4 ví dụ để xác chứng.

C. Kết luận:

Tôn giả Bhmija hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

127. Kinh số 127 - Kinh A Na Luật

Kinh số 127

KINH A-NA-LUẬT

(Anuruddha Sutta)

(M.iii, 144)

A. Duyên khởi:

Đại ý kinh này thuật lại cuộc nói chuyện giữa Tôn giả Anuruddha với thợ mộc Pađcakanga và với Tôn giả Abhiya Kaccna về vấn đề chư thiên và hào quang của chư thiên.

B. Chánh Kinh:

a. Cuộc đàm đạo giữa Tôn giả Anuruddha với thợ mộc Pañcakanga:

1. Vấn đề thứ nhất: Sự sai khác giữa vô lượng tâm giải thoát và đại hành tâm giải thoát.

2. Vấn đề thứ hai: Có bốn loại hữu sanh và sự sai khác giữa chư thiên về màu sắc và hào quang:

b. Cuộc đàm thoại của Tôn giả Anuruddha với Tôn giả Abhiya Kaccāna.

1. Vấn đề thứ nhất: Chư thiên có hào quang hạn lượng và chư thiên có hào quang vô lượng.

2. Vấn đề thứ hai: Chư thiên có hào quang tạp nhiễm và chư thiên có hào quang thanh tịnh.

3. Vấn đề thứ ba: Sự liên hệ giữa chư thiên và Tôn giả Anuruddha.

C. Kết luận:

Tôn giả Abhiya Kaccāna tán thán thợ mộc Pañcakanga được lợi ích nhờ nghe kinh này.

128. Kinh số 128 - Kinh Tùy Phiền Não

Kinh số 128

KINH TÙY PHIỀN NÃO

(Upakkilesa Sutta)

(M.iii, 152)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn khuyên các Tỷ-kheo ở Kosambī chớ có đấu tranh cãi nhau nhưng không được, nên bỏ đi và nói lên những bài kệ về hận thù, không hận thù, đoàn kết, không đoàn kết, bè bạn kẻ ngu và sống cô độc. Rồi Thế Tôn đến thăm Tôn giả Bhagu và đến thăm 3 Tôn giả Anuruddha, Kimbila, Nandiya.

B. Chánh kinh:

I. Cuộc nói chuyện giữa Thế Tôn với 3 vị Tôn giả về 3 vấn đề:

1. Sống hòa hợp nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm.

2. Sống không phóng dật, nhiệt tâm tinh cần.

3. Chứng được các pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng.

II. Thế Tôn giải thích các hiện tượng vì sao khi tu định được hào quang và các sắc pháp nhưng lại biến mất, hoặc hào quang và các sắc pháp có sự sai khác:

1. Thế Tôn giải thích do 11 tùy phiền não khởi lên nên hào quang và sắc pháp biến mất.

2. Thế Tôn giải thích vì có tác ý hay không tác ý, nên có khi thấy hào quang nhưng không thấy sắc pháp, khi thấy sắc pháp nhưng không thấy hào quang.

3. Thế Tôn giải thích vì định có hạn lượng nên hào quang và sắc pháp có hạn lượng.

III. Thế Tôn tu tập 3 loại định và cuối cùng chứng quả.

C. Kết luận:

Tôn giả Anuruddha hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

129. Kinh số 129 - Kinh Hiền Ngu

Kinh số 129

KINH HIỀN NGU

(Bālapaṇḍita Sutta)

(M.iii, 163)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và thuyết giảng.

B. Chánh kinh:

I. Những đặc tướng, những nỗi khổ, những cảnh giới đọa xứ của người ngu:

1.Ba đặc điểm, đặc tướng của người ngu.

2.Ba loại khổ ưu của người ngu hay cảm thọ.

3.Kẻ ngu sau mạng chung phải sanh vào ác thú, đọa xứ, địa ngục.

4. Nỗi khổ trong địa ngục, bàng sanh, đọa xứ:

a. Ví dụ với nỗi đau khổ trong địa ngục:

i. Ví dụ những nỗi khổ đau.

ii. Năm loại bàng sanh và sự đau khổ trong loại bàng sanh.

b. Đã sanh vào đọa xứ rất khó làm người trở lại vì ở đấy không có pháp hành. Nếu được làm người phải sanh trong gia đình hạ cấp, nghèo đói, xấu xí, và hành ác hạnh.

5. Kẻ ngu hành ác hạnh như đánh canh bạc, khi thân hoại mạng chung phải sanh vào đọa xứ, địa ngục.

II. Những đặc tướng, những hỷ lạc, những cảnh giới thiện thú của người trí:

1. Ba đặc điểm, đặc tướng của người trí.

2. Ba loại lạc hỷ của người trí.

3. Bậc trí, sau khi mạng chung được sanh vào thiện thú, thiên giới, cõi đời này.

4. Thiên giới hoàn toàn khả ái, tốt đẹp, thích thú:

a. Ví dụ sự tốt đẹp của thiên giới:

i. Vua Chuyển luân với bảy món báu, 4 như ý đức.

ii. Bảy món báu.

iii. Bốn như ý đức.

b. Lạc hỷ của vua Chuyển luân, với 7 món báu và 4 như ý đức.

c. Được sanh làm người, sinh trong các gia đình phú quý.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

130. Kinh số 130 - Kinh Thiên Sứ

Kinh số 130

KINH THIÊN SỨ

(Devadūta Sutta)

(M.iii, 178)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và thuyết giảng.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn với Thiên nhãn thấy được các chúng sanh do làm các thiện hành được sanh vào thiện thú, thiên giới, do làm các ác hạnh phải sanh vào địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh.

II. Người đọa vào đọa xứ bị vua Yama hỏi về 5 thiên sứ:

1. Thiên sứ thứ nhất bị sanh chi phối, không làm điều thiện, làm điều ác nên chịu khổ báo.

2. Thiên sứ thứ hai, bị già chi phối, không làm điều thiện, làm các điều ác nên chịu khổ báo.

3. Thiên sứ thứ ba, bị bệnh chi phối, không làm điều thiện, làm các điều ác nên chịu khổ báo.

không làm điều thiện, làm các điều ác nên chịu khổ báo.

4. Thiên sứ thứ tư, làm các tội phạm bị phạt gia hình không làm điều thiện, làm các điều ác nên chịu khổ báo.

5. Thiên sứ thứ năm, bị chết chi phối, không làm điều thiện, làm các điều ác nên chịu khổ báo.

III. Nỗi thống khổ của người làm ác bị đọa vào địa ngục:

1. Bị sáu hình phạt gia hình thống khổ.

2. Bị quăng vào đại địa ngục, cảnh giới đại địa ngục và nỗi thống khổ trong ấy.

3. Các loại địa ngục khác và nỗi thống khổ trong các địa ngục ấy:

a. Đại phấn nị địa ngục.

b. Đại địa ngục nhiệt khôi.

c. Đại châm thọ lâm.

d. Đại kiếm diệp lâm.

đ. Đại khôi hà.

4. Nỗi khổ ở địa ngục khi đòi ăn, đòi uống.

IV. Lời mong của vua Yama muốn được làm người và được nghe Như Lai thuyết pháp. Thế Tôn nói những điều Ngài nói, không do ai nói cho Ngài, chỉ do Ngài hiểu biết.

C. Kết luận:

Thế Tôn nói lên bài kệ kết thúc bài thuyết giảng.

131. Kinh số 131 - Kinh Nhứt Dạ Hiền Giả

Kinh số 131

KINH NHỨT DẠ HIỀN GIẢ

(Bhaddekaratta Sutta)

(M.iii, 187)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và nói sẽ giảng tổng thuyết và biệt thuyết về nhứt dạ hiền giả.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn giảng tổng thuyết nhứt dạ hiền giả.

II. Biệt thuyết về nhứt dạ hiền giả:

1. Thế nào là truy tìm quá khứ và không truy tìm quá khứ.

2. Thế nào là ước vọng tương lai và không ước vọng tương lai.

3. Thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại và không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

C. Kết luận:

Thế Tôn xác nhận do duyên ở đây nói lên bài kệ này.

132. Kinh số 132 - Kinh A Nan Nhứt Dạ Hiền Giả

Kinh số 132

KINH A.NAN NHỨT DẠ HIỀN GIẢ

(Ānandabhaddekaratta Sutta)

(M.iii, 189)

A. Duyên khởi:

Tôn giả nanda tại hội trường thuyết pháp, khích lệ, sách tấn các Tỷ-kheo với bài kinh nhất dạ hiền giả. Thế Tôn đến hỏi Tôn giả nanda đã thuyết giảng như thế nào.

B. Chánh kinh:

I. Tôn giả nanda trả lời là đã thuyết về tổng thuyết và biệt thuyết đề tài này.

II. Thế Tôn giảng cho nanda bài kinh này:

1. Tổng thuyết.

2. Biệt thuyết:

a. Thế nào là truy tìm quá khứ.

b. Thế nào là không truy tìm quá khứ.

c. Thế nào là ước vọng tương lai.

d. Thế nào là không ước vọng tương lai.

đ. Thế nào là bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

e. Thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.

C. Kết luận:

Tôn già nanda hoan hỷ tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

134. Kinh số 134 - Kinh Lomasakangiya

Kinh số 134

KINH LOMASAKANGIYA

NHỨT DẠ HIỀN GIẢ

(Lomasakangiyabhaddekaratta Sutta)

(M.iii, 199)

A. Duyên khởi:

Thiên tử Candana đến gặp Tôn giả Lomasakangiya và câu chuyện sau đây được khởi lên giữa 2 vị này.

B. Chánh kinh:

I. Thiên tử Candana hỏi Tôn giả có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết, có thọ trì bài kệ Nhứt dạ hiền giả không. Tôn giả trả lời là không.

II. Tôn giả Lomasakangiya hỏi Thiên tử có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết, có thọ trì bài kệ Nhứt dạ hiền giả không. Thiên tử trả lời là không có thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết, nhưng một thời có nghe Thế Tôn đọc lên bài kệ về Nhứt dạ hiền giả cho chư thiên Tam

Thập tam Thiên. Rồi Thiên tử đọc lên bài kệ và khuyên Tôn giả nên học tổng thuyết và biệt thuyết, nên học cho thuần thục, nên thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết, vì bài kệ ấy liên hệ đến mục đích và là căn bản của Phạm hạnh.

III. Tôn giả Lomasakangiya đến yết kiến Thế Tôn và thuật lại cuộc gặp gỡ với Thiên tử Candana. Nhân dịp này Thế Tôn thuyết cho Tôn giả về tổng thuyết và biệt thuyết bài kệ Nhất dạ hiền giả.

C. Kết luận:

Tôn giả Lomasakangiya hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

135. Kinh số 135 - Kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt

Kinh số 135

KINH TIỂU NGHIỆP PHÂN BIỆT

(Cūḷakammavibhanga Sutta)

(M.iii, 202)

A. Duyên khởi:

Thanh niên Todeyyaputta hỏi Thế Tôn sao lại có người đoản thọ, có người trường thọ, có người nhiều bệnh, có người ít bệnh, có người xấu sắc, có người đẹp sắc, có người quyền thế nhỏ, có người quyền thế lớn, có người tài sản nhỏ, có người tài sản lớn, có người thuộc gia đình hạ liệt, có người thuộc gia đình cao sang, có người có trí tuệ kém, có người có trí tuệ. Thế Tôn trả lời là do hạnh nghiệp. Người là chủ của nghiệp. Người là thừa tự của nghiệp. Theo yêu cầu, Thế Tôn giảng rộng ra vấn đề này.

B. Chánh kinh:

I. Con đường đưa đến đoản thọ và trường thọ: Sát sanh và từ bỏ sát sanh.

II. Con đường đưa đến nhiều bệnh và ít bệnh: Não hại chúng sanh và từ bỏ não hại chúng sanh.

III. Con đường đưa đến xấu sắc và đẹp sắc: Phẫn nộ và từ bỏ phẫn nộ.

IV. Con đường đưa đến quyền thế nhỏ và quyền thế lớn: Tật đố và từ bỏ tật đố.

V. Con đường đưa đến tài sản nhỏ và tài sản lớn: Không bố thí và có bố thí.

VI. Con đường đưa đến gia đình hạ liệt, gia đình cao sang: Kiêu mạn và từ bỏ kiêu mạn.

VII. Con đường đưa đến trí tuệ yếu kém, trí tuệ đầy đủ: Không tìm hiểu và có tìm hiểu.

C. Kết luận:

Thanh niên Todeyyaputta tán thán Thế Tôn và xin quy y Phật, Pháp, Tăng.

133. Kinh số 133 - Kinh Đại Ca Chiên Diên Nhứt Dạ Hiền Giả

Kinh số 133

KINH ĐẠI CA-CHIÊN-DIÊN

NHỨT DẠ HIỀN GIẢ

(Mahākaccānabhaddekaratta Sutta)

(M.iii, 192)

A. Duyên khởi:

Một thiên nhân khuyên Tỷ-kheo Samiddhi nên thọ trì tổng thuyết và biệt thuyết về Nhứt dạ hiền giả. Tôn giả đi đến hỏi Thế Tôn, và Thế Tôn nói lên bài kệ ấy rồi đi vào tinh xá.

B. Chánh kinh:

I. Các Tỷ-kheo đến mời Tôn giả Kaccna giải thích tổng thuyết và biệt thuyết bài kệ ấy. Ban đầu Tôn giả khiêm tốn chối từ, sau Tôn giả chấp nhận và thuyết giảng.

II. Tôn giả Kaccna thuyết giảng:

1. Phần tổng thuyết.

2. Phần biệt thuyết:

a. Thế nào là quá khứ có truy tầm và quá khứ không truy tầm.

b. Thế nào là ước vọng tương lai và không ước vọng tương lai.

c.. Thế nào là bị lôi cuốn trong hiện tại và không bị lôi cuốn trong hiện tại.

III. Các Tỷ-kheo tường thuật lại lời thuyết giảng của Tôn giả Kaccna lên Thế Tôn. Thế Tôn tán thán Tôn giả Kaccna và xác nhận lời thuyết giảng đúng với chánh pháp.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

136. Kinh số 136 - Kinh Đại Nghiệp Phân Biệt

Kinh số 136

KINH ĐẠI NGHIỆP PHÂN BIỆT

(Mahākammavibhanga Sutta)

(M.iii, 207)

A. Duyên khởi:

Du sĩ Potaliputta hỏi Tôn giả Samiddhi 2 câu hỏi và câu trả lời của Tôn giả không làm cho du sĩ thỏa mãn. Câu chuyện được Tôn giả trình lên Thế Tôn, Thế Tôn la Tôn giả Samiddhi không biết cách trả lời và dạy nên trả lời như thế nào là đúng. Rồi Thế Tôn phân tích phân biệt đại nghiệp của Như Lai.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn phân tích có 4 hạng người ở đời:

1. Tạo 10 ác nghiệp đọa địa ngục, đọa xứ.

2. Tạo 10 ác nghiệp sanh thiện thú.

3. Tạo 10 thiện nghiệp sanh thiện thú.

4. Tạo 10 thiện nghiệp, đọa cõi dữ, ác thú.

II. Vì thấy có thực 4 hạng người trên nên có 4 tri kiến, quan điểm khởi lên:

1. Có ác nghiệp, có quả báo ác nghiệp. Ai tạo 10 ác nghiệp phải đọa vào đọa xứ. Thấy vậy, biết vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng.

2. Không có ác nghiệp, không có quả báo ác nghiệp. Ai tạo 10 ác nghiệp được sanh lên thiện thú. Thấy vậy, biết vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng.

3. Có thiện nghiệp, có quả báo thiện nghiệp. Ai tạo 10 thiện nghiệp sẽ được sanh lên thiện thú. Thấy vậy, biết vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng.

4. Không có thiện nghiệp, không có quả báo thiện nghiệp. Ai tạo 10 thiện nghiệp phải đọa vào đọa xứ. Thấy vậy, biết vậy là chơn, ngoài ra là hư vọng.

III. Thế Tôn phê bình 4 quan điểm trên:

1. Quan điểm thứ nhất: Thế Tôn chấp nhận 2 điểm, không chấp nhận 3 điểm.

2. Quan điểm thứ hai: Thế Tôn chấp nhận 1 điểm, không chấp nhận 4 điểm.

3. Quan điểm thứ ba: Thế Tôn chấp nhận 2 điểm, không chấp nhận 3 điểm.

1. Quan điểm thứ tư: Thế Tôn chấp nhập 1 điểm, không chấp nhận 4 điểm.

IV. Thế Tôn giải thích vì sao có 4 loại người trên, có 4 trường hợp trên:

1. Trường hợp thứ nhất: Làm 10 ác hạnh chịu quả báo đọa xứ.

2. Trường hợp thứ hai: Làm 10 ác hạnh được quả báo thiện thú.

3. Trường hợp thứ ba: Làm 10 thiện nghiệp được quả báo thiện thú.

4. Trường hợp thứ tư: Làm 10 thiện nghiệp chịu quả báo đọa xứ.

V. Thế Tôn tổng thuyết có 4 loại nghiệp.

C. Kết luận:

Tôn giả nanda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

137. Kinh số 137 - Kinh Phân Biệt Sáu Xứ

Kinh số 137

KINH PHÂN BIỆT SÁU XỨ

(Saḷāyatanavibhanga Sutta)

(M.iii, 215)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và nói sẽ giảng về phân biệt sáu xứ.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn tổng thuyết về phân biệt sáu xứ.

II. Thế Tôn biệt thuyết về sáu xứ.

1. Sáu nội xứ cần phải biết.

2. Sáu ngoại xứ cần phải biết.

3. Sáu thức xứ cần phải biết.

4. Sáu xúc thân cần phải biết.

5. 18 ý hành cần phải biết.

6. 36 loại hữu tình cần phải biết.

7. Do y cứ cái này, đoạn tận cái này.

8. Có 3 niệm xứ một bậc Thánh phải thực hành...

9. Trong các vị huấn luyện sư, vị ấy được gọi là Vô thượng Điều ngự sư.

C. Kết luận:

Các vị Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

138. Kinh số 138 - Kinh Tổng Thuyết Biệt Thuyết

Kinh số 138

KINH TỔNG THUYẾT BIỆT THUYẾT

(Uddesavibhanga Sutta)

(M.iii, 223)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và nói sẽ giảng về tổng thuyết và biệt thuyết.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn giảng về tổng thuyết, không giải thích rộng rãi rồi đi vào tinh xá.

II. Các Tỷ-kheo thỉnh Tôn giả Kaccna giải thích rộng rãi lời tổng thuyết của Thế Tôn. Ban đầu Tôn giả khiêm tốn từ chối, sau Tôn giả chấp thuận trước lời yêu cầu của các Tỷ-kheo.

III. Tôn giả Kaccna giải thích tổng thuyết:

1. Sao gọi là thức đối với ngoại trần bị tán loạn, bị tản rộng và không bị tán loạn, không bị tản rộng.

2. Sao gọi là tâm trú trước nội trần và tâm không trú trước nội trần.

3. Thế nào là chấp thủ, bị khủng bố. Thế nào là không chấp thủ, không bị khủng bố.

IV. Các Tỷ-kheo thuật lại với Thế Tôn lời thuyết giảng của Tôn giả Kaccna. Thế Tôn tán thán Tôn giả là bậc đại trí tuệ, giải thích đúng như Thế Tôn giải thích và khuyên các Tỷ-kheo nên thọ trì như vậy.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

139. Kinh số 139 - Kinh Vô Tránh Phân Biệt

Kinh số 139

KINH VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT

(Araṇavibhanga Sutta)

(M.iii, 230)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và dạy về Vô tránh phân biệt.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn trình bày tổng thuyết về Vô tránh phân biệt gồm có 7 điểm.

II. Thế Tôn giải thích biệt thuyết về Vô tránh phân biệt:

1. Thế nào là hành trì dục lạc và khổ hạnh.

2. Thế nào là từ bỏ hai cực đoan, có con đường trung đạo.

3. Thế nào là nên biết tán thán, nên biết chỉ trích. Sau khi biết tán thán, biết chỉ trích, không tán thán, không chỉ trích, chỉ có thuyết pháp.

4. Nên biết phán xét về lạc. Sau khi phán xét về lạc, nên chú tâm vào nội lạc.

5. Không nên nói lời bí mật. Mặt đối mặt không nên nói lời mất lòng.

6. Nên nói từ từ, chớ có vội vàng.

7. Chớ có chấp trước địa phương ngữ, chớ có đi quá xa ngôn ngữ thường dùng.

III. Thế Tôn phân tích thế nào là pháp đưa đến tranh luận, thế nào là pháp không đưa đến tranh luận.

IV. Thế Tôn khuyên nên biết rõ hữu tránh pháp và vô tránh pháp. Sau khi biết vậy, nên hành trì vô tránh pháp.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

140. Kinh số 140 - Kinh Giới Phân Biệt

Kinh số 140

KINH GIỚI PHÂN BIỆT

(Dhātuvibhanga Sutta)

(M.iii, 237)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn ở tại nhà thợ gốm Bhaggava, gặp Pukkusti đã ở tại đấy. Vị này nhân danh Thế Tôn mà xuất gia, nhưng chưa biết Thế Tôn là ai. Thế Tôn thấy Pukkusti có tâm thành nên quyết định thuyết pháp cho Pukkusti.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn tổng thuyết sáu giới phân biệt.

II. Thế Tôn biệt thuyết sáu giới phân biệt:

1. Thế nào là sáu giới.

2. Thế nào là 6 xúc xứ.

3. Thế nào là 18 ý hành.

4. Thế nào là 4 thắng xứ.

5. Thế nào là chớ có buông lung trí tuệ, hãy hộ trì chân đế, hãy tăng trưởng trí tuệ, hãy tu học tịch tịnh:

a. Thế nào là không buông lung trí tuệ.

b. Thế nào là hộ trì chân đế.

c. Thế nào là tăng trưởng trí tuệ.

d. Thế nào là tu học tịch tịnh.

6. Thế nào là được gọi một ẩn sĩ tịch tịnh.

III. Pukkusti nghe thuyết pháp xong, biết ngay vị ấy là Bậc Đạo Sư, bèn xin sám hối vì đã gọi Thế Tôn là Hiền giả, rồi xin Thế Tôn được xuất gia với Thế Tôn.

IV. Trong khi đi tìm y bát, Pukkusti bị con bò húc chết. Thế Tôn ấn chứng Pukkusti đã chứng được quả Bất lai.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

141. Kinh số 141 - Kinh Phân Biệt Sự Thật

Kinh số 141

KINH PHÂN BIỆT SỰ THẬT

(Saccavibhanga Sutta)

(M.iii, 248)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn tuyên bố vô thượng pháp luân đã được Thế Tôn chuyển vận tức là Thế Tôn tuyên bố về bốn sự thật. Thế Tôn có lời tán thán Tôn giả Sriputta và Tôn giả Moggallna. Rồi Thế Tôn đi vào tinh xá. Tôn giả Sriputta phân biệt tổng thuyết về bốn sự thật.

B. Chánh kinh:

I. Sự thật thứ nhất: Sự thật về khổ.

II. Sự thật thứ hai: Khổ tập Thánh đế.

III. Sự thật thứ ba: Khổ diệt Thánh đế.

IV. Sự thật thứ tư: Con đường đưa đến khổ diệt.

V. Biệt thuyết về 4 sự thật.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Tôn giả Sriputta thuyết.

142. Kinh số 142 - Kinh Phân Biệt Cúng Dường

Kinh số 142

KINH PHN BIỆT CÚNG DƯỜNG

(Dakkhināvibhanga Sutta)

(M.iii, 253)

A. Duyên khởi:

Mahpajpati đến cúng dường Thế Tôn một cặp y. Thế Tôn không nhận, bảo nên đem cúng dường chúng Tăng. Tôn giả nanda yêu cầu Thế Tôn nên nhận cặp y vì Mahpajpati đã giúp ích nhiều cho Thế Tôn. Và Thế Tôn cũng đã giúp ích nhiều cho Mahpajpati. Thế Tôn bèn thuyết giảng kinh này.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn xác nhận công đức thật vô lượng, nếu một ai giúp đỡ người khác quy y ba ngôi báu, giữ gìn giới luật, có lòng tịnh tín bất động đối với ba ngôi báu, không còn nghi ngờ đối với bốn sự thật.

II. Thế Tôn phân tích có 14 loại cúng dường phân loại theo hạng người và số lượng công đức do các loại cúng dường này đem đến.

III. Thế Tôn phân tích 7 loại cúng dường cho Tăng chúng và xác nhận cúng dường cho chúng Tăng có kết quả công đức to lớn hơn cúng dường cho cá nhân.

IV. Thế Tôn phân tích có 4 sự thanh tịnh trong các loại cúng dường.

C. Kết luận:

Thế Tôn với một số bài kệ nói lên sự thanh tịnh trong các loại cúng dường.

143. Kinh số 143 - Kinh Giáo Giới Cấp Cô Độc

Kinh số 143

KINH GIÁO GIỚI CẤP CÔ ĐỘC

(Anāthapiṇḍikovāda Sutta)

(M.iii, 258)

A. Duyên khởi:

Ông Cấp Cô Độc bị bệnh nặng, mời Tôn giả Sriputta đến và cuộc đàm thoại giữa Tôn giả Sriputta và ông Cấp Cô Độc bắt đầu.

B. Chánh kinh:

I. Tôn giả Sriputta hỏi thăm bệnh trạng và ông Cấp Cô Độc cho biết bệnh trạng gia tăng khó lòng kham nhẫn.

II. Tôn giả Sriputta khuyên ông nên học tập như sau:

1. Không chấp thủ 6 căn, và không có thức y cứ 6 căn, 6 trần.

2. Không chấp thủ 6 thức và không có thức y cứ vào 6 thức.

3. Không chấp thủ vào 6 xúc và không có thức y cứ vào 6 xúc.

4. Không chấp thủ thọ do 6 xúc sanh khởi và không có thức y cứ vào thọ do 6 xúc sanh khởi.

5. Không chấp thủ 6 giới (địa, thủy, hỏa, phong, không, thức giới) và không có thức y cứ vào 6 giới.

6. Không chấp thủ 5 uẩn và không có thức y cứ vào 5 uẩn.

7. Không chấp 4 thiền vô sắc và không có thức y cứ vào 4 thiền vô sắc.

8. Không chấp thủ thế giới ở đây, thế giới khác và không có thức y cứ thế giới ở đây và y cứ thế giới khác.

9. Không chấp thủ những gì được thấy, được nghe, được cảm thọ... và không có thức y cứ các pháp nói trên.

III. Sau khi nghe pháp, Cấp Cô Độc mệnh chung sanh làm thiên nhân đến yết kiến Đức Phật và đọc lên bài kệ tán thán ba ngôi báu. Đức Phật xác chứng thiên nhân ấy là ông Cấp Cô Độc.

C. Kết luận:

Tôn giả nanda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

144. Kinh số 144 - Kinh Giáo Giới Channa

Kinh số 144

KINH GIO GIỚI CHANNA

(Channovāda Sutta)

(M.iii, 263)

A. Duyên khởi:

Tôn giả Sriputta và Tôn giả Cunda đi đến thăm Tôn giả Channa đang bị bệnh và cuộc đàm thoại giữa Tôn giả Sriputta và Tôn giả Channa bắt đầu.

B. Chánh kinh:

I. Cuộc hội thoại giữa Tôn giả Sriputta, Tôn giả Channa và Tôn giả Cunda:

1. Tôn giả Channa cho biết bệnh trạng nguy kịch của mình và nói lên ý muốn đem lại con dao. Tôn giả Sriputta khuyên chớ nên làm vậy. Tôn giả Channa vẫn nói lên quyết chí của mình muốn đem lại con dao.

2. Tôn giả Sriputta hỏi Tôn giả Channa về chứng đắc lý vô ngã và Tôn giả Cunda giáo giới Tôn giả Channa.

II. Sau khi Tôn giả Sriputta và Tôn giả Cunda giáo giới xong ra về, Tôn giả Channa đem lại con dao.

III. Tôn giả Sriputta đến hỏi Thế Tôn sanh xứ của Tôn giả Channa. Thế Tôn xác nhận Tôn giả Channa đem lại con dao không có phạm tội vì không có chấp thủ thân khác.

C. Kết luận:

Tôn giả Sriputta hoan hỷ thọ trì lời Thế Tôn dạy.

145. Kinh số 145 - Kinh Giáo Giới Phú - Lâu - Na

Kinh số 145

KINH GIÁO GIỚI PHÚ-LÂU-NA

(Puṇṇovda Sutta)

(M.iii, 267)

A. Duyên khởi:

Tôn giả Puṇṇa thỉnh Thế Tôn thuyết pháp vắn tắt để Tôn giả có thể tinh cần hành trì. Thế Tôn nhận lời.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn giảng vị Tỷ-kheo tham đắm năm dục trưởng dưỡng thời khổ sanh, không tham đắm 5 dục trưởng dưỡng đưa đến khổ diệt.

II. Khi được biết Tôn giả Puṇṇa sẽ sống ở Sunparanta, Thế Tôn hỏi Tôn giả sẽ phản ứng như thế nào đối với cách đối đãi bạo ngược của dân vùng ấy. Khi Tôn giả nói lên hạnh kham nhẫn của mình, Thế Tôn xác chứng Tôn giả Puṇṇa có thể sống tại địa phương ấy.

III. Tôn giả Puṇṇa hóa độ được 1000 nam cư sĩ, nữ cư sĩ, chứng được 3 minh và mệnh chung.

IV. Thế Tôn xác chứng Tôn giả Puṇṇa đã nhập Niết-bàn.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

146. Kinh số 146 - Kinh Giáo Giới Nandaka

Kinh số 146

KINH GIÁO GIỚI NANDAKA

(Nandakovāda Sutta)

(M.iii, 270)

A. Duyên khởi:

Tôn giả Nandaka ngần ngại đi đến giáo giới các Tỷ-kheo-ni, sau vâng theo lời dạy Thế Tôn, Tôn giả đi đến giáo giới các Tỷ-kheo-ni.

B. Chánh kinh:

I. Sáu nội xứ, sáu ngoại xứ, sáu thức thân là vô thường, khổ, vô ngã.

II. Tôn giả dùng 3 ví dụ để chứng minh 6 nội xứ, 6 ngoại xứ là vô thường, và dùng dao trí tuệ để cắt đoạn các phiền não.

III. Tôn giả dạy tu tập 7 giác chi để đoạn tận các lậu hoặc.

IV. Vì các Tỷ-kheo-ni chưa được thỏa mãn nên Tôn giả Nandaka vâng theo lời khuyên Thế Tôn đến giáo giới cho các Tỷ-kheo-ni một lần nữa và lần này các Tỷ-kheo-ni

được thỏa mãn và Thế Tôn ấn chứng vị Tỷ-kheo-ni cuối cùng chứng được quả Dự lưu.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

147. Kinh số 147 - Tiểu Kinh Giáo Giới La - Hầu - La

Kinh số 147

TIỂU KINH GIÁO GIỚI LA-HẦU-LA

(Cūḷarāhulovāda Sutta)

(M.iii, 277)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn biết đã thuần thục là những pháp đưa đến giải thoát cho Tôn giả Rhula. Thế Tôn quyết định huấn luyện Tôn giả Rhula đưa đến đoạn trừ các lậu hoặc. Thế Tôn bảo Tôn giả Rhula cùng đi với Thế Tôn để nghỉ trưa ở Andhavana và Thế Tôn khởi sự luận đạo với Tôn giả Rhula về lý vô ngã.

B. Chánh kinh:

I. Lý vô ngã đối với con mắt, các sắc, nhãn thức, nhãn xúc, nhãn thọ, tưởng, hành, thức.

II. Lý vô ngã đối với tai, nhĩ thức, nhĩ xúc, nhĩ thọ, tưởng, hành, thức và đối với các căn khác cho đến ý căn.

III. Sự giải thoát của bậc đa văn Thánh đệ tử khỏi các pháp được khởi lên nhờ không chấp thủ các pháp.

C. Kết luận:

Tôn giả Rhula chứng được quả A-la-hán và các chư thiên chứng được quả Dự lưu.

148. Kinh số 148 - Kinh Sáu Sáu

Kinh số 148

KINH SÁU SÁU

(Chachakka Sutta)

(M.iii, 280)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và nói Thế Tôn sẽ giảng về pháp sáu sáu. Rồi Thế Tôn tổng thuyết về pháp sáu sáu.

B. Chánh kinh:

I. Thế Tôn nói về phân biệt pháp sáu sáu.

II. Sáu nội xứ và các pháp liên hệ đến sáu nội xứ là vô ngã.

III. Con đường đưa đến sự tập khởi của thân kiến.

IV. Con đường đưa đến sự đoạn diệt thân kiến.

V. Do 6 căn tiếp xúc với 6 trần, đưa đến các cảm thọ, lạc thọ làm tăng trưởng tham tùy miên, khổ thọ khiến tăng trưởng sân tùy miên, bất khổ bất lạc thọ khiến tăng trưởng vô minh tùy miên. Do vậy, không đoạn được đau khổ.

VI. Do không ái trước lạc thọ, không sầu muộn với khổ thọ, như thật biết bất khổ bất lạc thọ nên các tùy miên

không tùy tăng, và có sự kiện chấm dứt khổ đau.

VII. Thái độ của vị Thánh đệ tử đưa đến giải thoát.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy. Trong khi thuyết giảng kinh này có 60 Tỷ-kheo được chứng quả A-la-hán.

149. Kinh số 149 - Đại Kinh Sáu Xứ

Kinh số 149

ĐẠI KINH SÁU XỨ

(Mahāsaḷāyatanika Sutta)

(M.iii, 287)

A. Duyên khởi:

Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo và nói sẽ giảng Đại Kinh Sáu Xứ.

B. Chánh kinh:

I. Do không thấy, không biết như chân 6 xứ, nên đi đến tham đắm, ái trước, 5 uẩn đi đến tích trữ trong tương lai, thân tâm ưu não, nhiệt não, khổ não tăng trưởng.

II. Do thấy, do biết như chân 6 xứ, nên không đi đến tham đắm ái trước, 5 uẩn không đi đến tích trữ trong tương lai, không có thân tâm ưu não, nhiệt não, khổ não.

III. Vị ấy thành tựu chánh tri kiến... chánh định, thân, khẩu nghiệp, sanh mạng thanh tịnh, 37 phẩm trợ đạo được tu tập viên mãn, chỉ quán song tu, minh giải thoát được chứng ngộ.

C. Kết luận:

Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

150. Kinh số 150 - Kinh Nói Cho Dân Chúng Nagaravinda

Kinh số 150

KINH NÓI CHO DÂN CHÚNG

NAGARAVINDA

(Nagaravindeyya Sutta)

(M.iii, 290)

A. Duyên khởi:

Các Bà-la-môn gia chủ ở Nagaravinda đến yết kiến Thế Tôn và Thế Tôn thuyết giảng kinh này.

B. Chánh kinh:

I. Hạng Sa-môn, Bà-la-môn không đáng cung kính và nguyên nhân vì sao. Ai đối với sáu trần, không ly tham, không ly sân, không ly si, nội tâm không tịch tịnh, các nghiệp khi thăng bằng, khi không thăng bằng, không hơn các người gia chủ.

II. Hạng Sa-môn, Bà-la-môn đáng cung kính và nguyên nhân vì sao đáng cung kính. Ai đối với 6 trần ly tham, ly sân, ly si, nội tâm tịch tịnh, các nghiệp thăng bằng hơn các gia chủ.

III. Do căn cứ truyền thống gì các vị ấy là ly tham, ly sân, ly si. Do các vị ấy sống trong rừng núi thâm sâu không bị 6 trần chi phối.

C. Kết luận:

Các gia chủ tán thán Thế Tôn, xin quy y làm đệ tử cư sĩ.

151. Kinh số 151 - Kinh Khất Thực Thanh Tịnh

Kinh số 151

KINH KHẤT THỰC THANH TỊNH

(Piṇḍapātapārisuddhi Sutta)

(M.iii, 293)

A. Duyên khởi:

Khi được nghe Tôn giả Sriputta thường an trú không tánh, Thế Tôn tán thán Tôn giả Sriputta và thuyết kinh này.

B. Chánh kinh:

I. Trên con đường đi khất thực, tại chỗ khất thực và khi trở về có khởi lên dục, tham, sân hận, si không. Nếu có thời tinh tấn đoạn trừ, nếu không thời hoan hỷ ngày đêm tu học trong thiện pháp.

II. Ta đã đoạn tận 5 dục trưởng dưỡng chưa. Nếu chưa thời tinh tấn đoạn trừ. Nếu đoạn rồi thời hoan hỷ ngày đêm tu học trong thiện pháp.

III. Ta đã đoạn tận 5 triền cái chưa. Nếu chưa thời tinh tấn đoạn trừ. Nếu đoạn trừ rồi thời hoan hỷ ngày đêm tu học trong thiện pháp.

IV. Ta đã liễu tri 5 thủ uẩn chưa. Nếu chưa thời tinh tấn liễu tri 5 thủ uẩn. Nếu liễu tri rồi thời hoan hỷ ngày đêm tu học trong thiện pháp.

V. Ta đã tu tập 37 pháp trợ đạo chưa. Nếu chưa thời tinh tấn tu tập. Nếu rồi thì an trú hoan hỷ ngày đêm tu học trong thiện pháp.

VI. Ta đã chứng ngộ minh và giải thoát chưa. Nếu chưa thời tinh tấn tu tập minh và giải thoát. Nếu chứng ngộ rồi thì an trú trong hoan hỷ ngày đêm tu học trong thiện pháp.

C. Kết luận:

Tôn giả Sriputta hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

152. Kinh số 152 - Kinh Căn Tu Tập

Kinh số 152

KINH CĂN TU TẬP

(Indriyabhāvanā Sutta)

(M.iii, 298)

A. Duyên khởi:

Không thỏa mãn với pháp môn căn tu tập của Bà-la-môn Prsariya, Thế Tôn tuyên bố pháp môn vô thượng căn tu tập trong giới luật của bậc Thánh, khác xa với pháp môn của Bà-la-môn. Theo lời yêu cầu của Tôn giả nanda, Thế Tôn thuyết giảng vô thượng căn tu tập trong giáo pháp của Ngài.

B. Chánh kinh:

I. Vô thượng căn tu tập trong giới luật của bậc Thánh.

II. Thế nào là đạo lộ của vị hữu học.

III. Thế nào là bậc Thánh các căn được tu tập.

IV. Sau khi giảng các đề tài trên, Thế Tôn khuyên Tôn giả nanda và các Tỷ-kheo tu tập thiền định, chớ có phóng dật.

C. Kết luận:

Tôn giả nanda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Phần II: Tóm Tắt Kinh Trường Bộ

Phần II

Tóm Tắt Kinh Trường Bộ

[Dỵgha Nikya]

1. Kinh số 1 - Kinh Phạm Võng

Kinh số 1

KINH PHẠM VNG

(Brahmajāla Sutta)

Ngoại đạo Suppiya chỉ trích Phật, Pháp, Tăng và đệ tử Brahmadatta lại tán thán Tam bảo. Hai Thầy trò nói lời tương phản trong khi đi sau lưng Đức Phật và chúng Tăng. Đức Phật được thuật lại sự mâu thuẫn này và Ngài khuyên chúng Tăng không nên hân hoan vì được khen tặng, không nên tức tối vì bị chê trách. Trái lại chúng Tăng phải bình tĩnh trình bày những điểm nào là chính xác trong lời tán thán và những điểm nào không chính xác trong lời chỉ trích. Rồi Đức Phật tuyên bố chỉ những người không có trí mới tán thán giới đức của Như Lai.

Ba loại Tiểu giới, Trung giới và Đại giới được trình bày, và gián tiếp chúng ta có thể so sánh đời sống xa hoa, mê tín và hỗn loạn của các hàng ngoại đạo Sa-môn, Bà-la-môn, và đời sống giản dị, sáng suốt, thanh tịnh của Sa-môn Gotama. Đoạn này cũng gián tiếp cho chúng ta thấy rõ một vài sắc thái của xã hội

Ấn Độ đương thời: các trò chơi, các loại cờ bạc, những mê tín dị đoan, cách phục sức, các vật trang trí của dân chúng trong thời Đức Phật còn tại thế.

Tiếp đến được trình bày những pháp khác vi diệu, sâu kín, chỉ những người có trí mới nhận hiểu. Đức Như Lai đã tự chứng tri, giác ngộ và tuyên thuyết những pháp ấy. Và chỉ người có trí, thành thật, chân chánh tán thán Như Lai mới nói đến. Đức Phật ở đây đã khéo tóm thâu tất cả 62 tà thuyết ngoại đạo một cách gọn ghẽ, như người chài lưới gieo lưới tóm thâu tất cả cá lớn cá nhỏ trong hồ nước. 62 tà thuyết này bao trùm tất cả tà thuyết có thể có được ở thời bấy giờ. Các tà thuyết được phân loại như sau:

a. 18 luận chấp về quá khứ gồm có:

– 4 thường trú luận.

– 4 một phần thường trú, một phần vô thường luận.

– 4 hữu vô biên luận.

– 4 ngụy biện luận.

– 2 Vô nhân luận.

b. 44 luận chấp về tương lai:

– 16 luận chấp có tưởng sau khi chết.

– 8 luận chấp vô tưởng sau khi chết.

– 8 luận chấp không phải có tưởng, không phải không có tưởng sau khi chết.

– 7 đoạn diệt luận.

– 5 hiện tại Niết-bàn luận.

Cuối cùng, Đức Phật truy nguyên sự hiện khởi của các tà thuyết này từ sự chi phối của tham ái, sự xúc chạm các căn đối với ngoại cảnh, và sự cảm nhận lạc thọ, khổ thọ. Nói một cách khác, các tà thuyết này sở dĩ có là vì các nhà chủ trương chúng bị tham ái chi phối và y cứ nơi sự xúc chạm của nội căn đối với ngoại trần mà thành lập các tà luận.

Đức Phật đứng ngoài cả 62 tà thuyết trên và khéo léo đặt phạm vi đạo Phật ra ngoài mọi tà giáo với bài kinh này.

2. Kinh số 2 - Kinh Sa Môn Quả

Kinh số 2

KINH SA-MÔN QUẢ

(Sāmaññaphala Sutta)

Vua Ajtasattu đến yết kiến Đức Phật và hỏi Đức Phật những kết quả thiết thực hiện tại của hạnh Sa-môn là như thế nào. Vua kể lại những câu trả lời của 6 nhà ngoại đạo, và những câu trả lời này không làm nhà vua thỏa mãn và vì vậy vua yêu cầu Đức Phật giải thích những kết quả của hạnh Sa-môn cho vua rõ. Đức Phật kể tất cả 13 lợi ích của hạnh Sa-môn:

1. Sự kính trọng và cúng dường dành cho một tu sĩ.

2. Sự thi hành các tiểu giới, Trung giới và Đại giới (đã được nói trong kinh trước).

3. Được tự tín, không có sợ hãi vì nhận thấy đời sống của mình chơn chánh.

4. Sự giữ gìn hộ trì các căn không cho buông lung.

5. Sự tự chủ bền bỉ do sự hộ trì các căn đưa lại.

6. Đức tính tri túc của một đời sống giản dị.

7. Sự giải thoát tâm trí khỏi năm triền cái: tham dục, sân hận, hôn trầm thụy miên, trạo cử và nghi ngờ.

8. Hỷ và lạc, kết quả sự giải thoát nói trên, thấm nhuần thân tâm.

9. Sự thực hành 4 thiền định.

10. Chánh trí và chánh kiến.

11. Khả năng hiện hóa một hóa thân.

12. Năm thông: thần túc thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, túc mạng thông, thiên nhãn thông.

13. Sự giác ngộ lý Tứ đế, diệt trừ lậu hoặc và chứng quả A-la-hán.

Với lời giải thích của Đức Thế Tôn, vua Ajtasattu tỏ niềm hoan hỷ, xin quy y ba ngôi báu và thú nhận đại tội của mình đã giết phụ vương Bimbisra (Tần-bà-ta-la). Đức Phật chứng giám cho sự sám tội của vua Ajtasattu. Và sau khi vua từ biệt về, Đức Phật dạy các Tỷ-kheo, vua Ajtasattu có thể chứng được pháp nhãn ngay tại chỗ ngồi của vua nếu vua không phạm đại tội giết vua cha để đoạt ngôi báu.

3. Kinh số 3 - Kinh Ambaṭṭha

Kinh số 3

KINH AMBAṬṬHA

(Ambaṭṭha Sutta)

Bà-la-môn Pokkharasti sai đệ tử thanh niên Ambaṭṭha đến yết kiến Phật để xem những tiếng đồn tốt đẹp về Đức Phật có đúng hay không và Đức Phật có đủ 32 tướng tốt không. Ambaṭṭha đến yết kiến đức Thế Tôn nhưng tỏ thái độ ngạo nghễ và buộc tội dòng họ Thích-ca là đê tiện, thô bạo chỉ vì dòng họ Thích-ca không chịu lễ bái cúng dường dòng họ Bà-la-môn. Đức Phật giải thích cho Ambaṭṭha rõ là nếu theo phụ mẫu về quá khứ thời dòng họ Thích-ca là thầy của Ambaṭṭha, và Ambaṭṭha phải thú nhận là đúng. Đức Phật lại giải thích thêm rằng ở xã hội Ấn Độ, dầu người thuộc dòng họ Sát-đế-lỵ, có bị đọa lạc tột cùng, dòng họ Sát-đế-lỵ vẫn giữ địa vị ưu thắng và dòng họ Bà-la-môn phải ở địa vị hạ liệt.

Nhưng người có trí, không phân biệt dòng họ, giai cấp, mà chỉ đánh giá con người bằng giới đức và trí tuệ mà thôi. Và đứng về phương

diện giới đức và trí tuệ mà nói, thời tổ phụ, tổ sư bảy đời của Ambaṭṭha không có gì đáng được người ta kính trọng. Cuối cùng Ambaṭṭha sau khi thấy đủ 32 tướng tốt của Đức Phật liền cáo từ và về thuật lại câu chuyện cho Pokkharasti nghe. Vị này tức giận, mạt sát Ambaṭṭha là người ngu ngốc, đã cả gan chỉ trích Đức Phật. Pokkharasti tự thân hành đến thỉnh Đức Phật và tăng chúng về thọ trai. Và sau khi nghe pháp Pokkharasti chứng được pháp nhãn và tán thán, ca ngợi đức Thế Tôn.

4. Kinh số 4 - Kinh Chủng Đức

Kinh số 4

KINH CHỦNG ĐỨC

(Soṇadaṇḍa Sutta)

Kinh này là một cuộc đối thoại giữa Sa-môn Gotama và Bà-la-môn Soṇadaṇḍa về những đức tánh gì là thành một vị Bà-la-môn, Bà-la-môn Soṇadaṇḍa kể ra 5 đức tánh:

Huyết thống thanh tịnh cho đến bảy đời, thông hiểu ba tập Vệ đà, tinh thông trì chú, ngữ pháp, đẹp trai, cử chỉ trang nhã, có đức hạnh, học rộng sáng suốt. Sa-môn Gotama hỏi có thể bỏ những đức tánh gì mà vẫn được gọi là Bà-la-môn và Soṇadaṇḍa lần lượt trả lời, bỏ dung sắc, trì chú và huyết thống thanh tịnh, và công nhận không thể bỏ hai đức tánh sau cùng là đức hạnh và trí tuệ. Đến đây Đức Phật xác nhận câu trả lời của Soṇadaṇḍa là chính xác và giới thiệu quan điểm của mình về vấn đề đức hạnh và trí tuệ, theo đúng như kinh Sa-môn quả.

Kinh này có đoạn giải thích sự tương quan giữa đức hạnh và trí tuệ rất đặc biệt: “Trí tuệ được giới hạnh làm cho thanh tịnh. Chỗ nào có

giới hạnh, chỗ ấy có trí tuệ, chỗ nào có trí tuệ, chỗ ấy có giới hạnh. Người giới hạnh nhất định có trí tuệ, người trí tuệ nhất định có giới hạnh”. Đoạn Soṇadaṇḍa kể những đức tánh và danh tiếng của Sa-môn Gotama đáng được chú ý tới và có giá trị lịch sử. Nhờ đoạn này, chúng ta được biết một ít thân thế, sự nghiệp của Đức phật và sự trọng vọng của vua chúa và quần chúng đối với Ngài.

5. Kinh số 5 - Kinh Cứu La Đàn Lầu

Kinh số 5

KINH CỨU-LA-ĐÀN-LẦU

(Kūṭadanta Sutta)

Bà-la-môn Kūṭadanta muốn làm lễ tế đàn và đến thỉnh ý Sa-môn Gotama. Đức Phật kể chuyện vua Mahvijita để gián tiếp khuyên Kṭadanta. Vua Mahvijita là vị vua có oai quyền, tiền rừng bạc biển, cũng muốn làm Đại tế đàn và hỏi ý kiến vị Bà-la-môn cố vấn tế lễ về vấn đề này. Vị Bà-la-môn khuyên vua, trong khi nước nhà còn ly loạn bởi trộm cướp, không nên thêm thuế má mới, cũng không nên trừng phạt vì chỉ là phương pháp tạm thời. Phương pháp hữu hiệu để dẹp loạn ly là đối với nông dân, hãy cấp thực phẩm và lúa mạ; đối với thương gia, hãy cấp vốn đầu tư; đối với công chức, hãy cấp lương bổng, thực phẩm. Nhờ vậy, dân chúng có công ăn việc làm, không còn trộm cắp, ngân khố nhà nước được dồi dào và mọi người được an cư lạc nghiệp. Mahvijita thi hành đúng theo lời khuyên và dân chúng được an cư lạc nghiệp. Vị Bà-la-

môn cố vấn tế tự khuyên vua Mahvijita nên mời các vị Sát-đế-lỵ, Bộ trưởng, Bà-la-môn và gia chủ đến chấp thuận ý định tổ chức lễ tế tự của vua, và bốn giai cấp này tán thành và thỏa thuận cung cấp vật liệu tế lễ cho nhà vua. Và vật liệu đây là tám đức tánh tốt đẹp của vua Mahvijita, bốn đức tánh tốt đẹp của vị Bà-la-môn cố vấn tế tự. Vị Bà-la-môn cố vấn lại khuyên vua chớ có hối tiếc trước khi, trong khi và sau khi làm lễ, đối xử với mọi người thiện ác khi chúng đến dự lễ và khiến vua hoàn toàn thoải mái, hoan hỷ. Tế đàn ấy không có giết hại trâu, bò, dê, heo, gà, vịt, không có phá hoại cây cối, không có dùng cỏ dabbha. Các người làm công, tạp dịch không bị đánh đập, bắt buộc, đàn áp, chỉ làm những việc gì muốn làm và thích làm. Lễ đàn chỉ dùng đề hồ, dầu, sinh tố, sữa, mật và đường. Lễ đàn này được sự tán thành và ủng hộ cả bốn giai cấp.

Vị cố vấn tế tự là một tiền thân của Đức Phật và như vậy chúng ta gián tiếp biết quan điểm về tế đàn của Đức Phật như thế nào.

Đức Phật tiếp tục giới thiệu những tế đàn ít phiền phức nhưng nhiều kết quả hơn, như

thường xuyên cúng dường cho các ẩn sĩ, tu sĩ, xây dựng Tăng xá cho chúng Tăng, quy y tam bảo, hành bố thí hạnh, thọ trì năm giới cấm, tu hành theo giới, định, tuệ như đã nói trong kinh Sa-môn quả.

Trong mục này, chúng ta thấy rõ thái độ của Đức Phật đối với các vấn đề tế đàn, một nghi lễ rất thông dụng của các Bà-la-môn và xem như một phương tiện để giải thoát. Đức Phật ban đầu không bác hẳn tế đàn nhưng tế đàn phải tổ chức trong sự thanh tịnh cần thiết, không có giết hại trâu bò, cây cối. Đã là tế đàn, tức là hình tướng lễ nghi. Theo đạo Phật, cần phải loại bỏ chúng từ từ, nên Đức Phật giới thiệu các loại tế đàn khác tế nhị hơn, đem lại nhiều kết quả hơn, như thường xuyên cúng dường các tu sĩ trì giới và tu hành giới, định, tuệ để giải thoát sanh tử, mục đích cuối cùng của đạo Phật. Ở đây, chúng ta chứng kiến phương pháp đối thoại tế nhị của Đức Phật, đã khéo léo từ nơi lập trường của kẻ đối thoại hướng dẫn lần lần đến lập trường cứu cánh của mình.

Trong kinh này có hai đoạn đáng chú ý. Đoạn đầu nói đến vấn đề trị nước an dân. Khi

trong nước có loạn trộm cướp, không nên đánh thêm thuế, không nên dẹp loạn bằng hình phạt, giam cầm tử hình, vì những kẻ trộm cướp chưa bị hình phạt vẫn cứ tiếp tục hoành hành phá phách. Thái độ dẹp loạn sáng suốt nhất là cấp thực phẩm, lúa mạ cho nông dân, vốn đầu tư cho thương gia, lương bổng cho công chức. Đoạn thứ hai nói về sự đối xử với người lao động và tạp dịch trong lễ tế đàn, không bị bắt buộc đánh đập, đàn áp, chỉ làm những việc muốn làm và thích làm. Hai đoạn này tuy không do chính miệng Đức Phật nói ra, nhưng cũng trình bày được lý tưởng tuyệt đối của đạo Phật. Không dùng một áp lực nào để bắt buộc mọi người phải tránh ác và làm thiện. Đức Phật đặt trọng tâm ở làm việc tự nguyện và sự tùy thuận của từng cá nhân, không bao giờ dùng áp lực mà bắt buộc.

6. Kinh số 6 - Kinh Mahāli

Kinh số 6

KINH MAHĀLI

(Mahāli Sutta)

Đức Phật giải thích cho Mahli, những nhân duyên khiến cho có người thì thấy được thiên sắc; có người thì nghe được thiên âm mỹ diệu, thích thú phấn khởi; có người thì chứng được cả hai. Sở dĩ thấy được thiên sắc vì vị Tỷ-kheo tu định nhất hướng, hướng về các phương trời với mục đích thấy các thiên sắc. Sở dĩ chỉ nghe được thiên âm vì vị Tỷ-kheo tu định nhất hướng, hướng về các phương trời với mục đích nghe các thiên âm. Nếu vị Tỷ-kheo tu định nhị hướng, hướng về các phương trời với mục đích thấy thiên sắc, nghe thiên âm thời sẽ chứng được cả hai. Nhưng Đức Phật không muốn các vị Tỷ-kheo tu tập những thiền định ấy. Ngài chỉ hướng các vị đệ tử xuất gia của Ngài chứng được bốn Thánh quả, và muốn vậy, phải tu theo Bát chánh đạo. Cuối cùng Đức Phật đề cập đến vấn đề mạng căn và thân thể là một hay

khác. Ngài nói chỉ những người chưa chứng đến quả vị rốt ráo mới ưa đề cập đến vấn đề này, nhưng Ngài không muốn đề cập đến, vì vô ích và không thiết thực.

7. Kinh số 7 - Kinh Jāliya

Kinh số 7

KINH JĀLIYA

(Jāliya Sutta)

(Kinh này có nội dung tương tự kinh Mahāli số 6 vừa nói trước).

8. Kinh số 8 - Kinh Kassapa Sư Tử Hống

Kinh số 8

KINH KASSAPA SƯ TỬ HỐNG

(Kassapa Sīhanda Sutta)

Trong kinh này, Đức Phật nói chuyện với một người lõa thể tên là Kassapa về vấn đề khổ hạnh và trình bày quan điểm của mình về vấn đề này.

Theo thông lệ trong khi đối thoại, Đức Phật thường đứng trên lập trường của đối phương rồi dần dần đưa đối phương đến lập trường của mình. Kinh này không bài bác hẳn mọi sự khổ hạnh vì một sự khổ hạnh phải chăng và sáng suốt cũng có thể đưa đến một vài kết quả khả dĩ tốt đẹp. Nhưng không có một sự khổ hạnh nào có thể so sánh với hạnh tu giới, định, tuệ của Đức Phật. Nói về khó khăn trong sự tu hành, thời dẫu các pháp khổ hạnh thế gian có khó tu đến bậc nào, một cư sĩ, một đầy tớ gái cũng có thể tu hạnh ấy được. Riêng Sa-môn hạnh, tu cho thành tựu giới cụ túc, tâm cụ túc và tuệ cụ túc thời chỉ có người trí mới tu nổi. Còn đứng về quả chứng thì chỉ

có tu theo giới, định, tuệ mới thật là hạnh tu tối thượng, đưa đến một sự giải thoát tuyệt đối.

Kinh này có nói đến những khổ hạnh thật rất đặc biệt trong xã hội Ấn Độ đương thời, và truyền thống của những hạnh tu này thật rất kỳ dị. Khổ hạnh luôn luôn là một hạnh tu được dân Ấn Độ tin tưởng, sùng bái, và cũng chính vì sự tin tưởng, sùng bái này, khiến phát sanh những hạnh tu thật rất kỳ dị mà mãi đến nay vẫn còn. Trong kinh Chuyển Pháp Luân, Đức Phật đã bác bỏ ngay hạnh tu khổ hạnh. Trong kinh này, tuy Đức Phật không bác bỏ ngay từ lúc đầu, Ngài khéo hướng dẫn cuộc đối thoại và cuối cùng giới thiệu hạnh tu giới, định, tuệ của Ngài.

9. Kinh số 9 - Kinh Bổ Thác Bà Lậu

Kinh số 9

KINH BỔ-THÁC-BÀ-LẬU

(Poṭṭhapda Sutta)

Trong kinh này, Đức Phật bác bỏ những quan niệm sai lạc về cái gọi là “linh hồn” và trình bày quan điểm của mình. Có tất cả ba thuyết được kể ra.

Không nhân, không duyên, các tưởng của con người sinh và diệt. Khi tưởng sinh, con người có tưởng, khi tưởng diệt, con người không có tưởng.

Tưởng là tự ngã của con người. Chính tưởng ấy đến và đi, khi tưởng ấy đến, con người có tưởng, khi tưởng ấy đi, con người không có tưởng.

Chính do Đại thần lực của các Sa-môn, Bà-la-môn khiến tưởng nhập vào trong con người hay thoát ra ngoài.

Đức Phật bác bỏ các lý thuyết trên, giải thích chính nhờ sự tu tập, các tưởng có sanh có diệt, và giới thiệu các định ở sắc giới để chứng

minh sự sanh diệt của các tưởng trong thiền định. Sau Đức Phật bàn đến sự sai khác giữa tưởng và trí, giữa tưởng và tự ngã và nói đến thái độ không độc tôn và không quá khích của mình đối với vấn đề bất khả thuyết như thế giới là thường hay vô thường….

Ngài sở dĩ không đề cập đến vấn đề ấy vì không thuộc về căn bản của Phạm hạnh, không đưa đến những pháp yểm ly, ly dục, Ngài chỉ đề cập khổ, tập, diệt, đạo vì những vấn đề này thuộc về giải thoát, thuộc về pháp, thuộc về căn bản của Phạm hạnh, đưa đến giải thoát và Niết-bàn. Cuối cùng, Đức Phật nêu rõ lý thuyết và tin tưởng cần phải được xác chứng bởi kinh nghiệm cá nhân.