Kinh Trung Bộ 2

101. Kinh Devadaha

101. KINH DEVADAHA

Devadaha Sutta[1]

Như vầy tôi nghe:

Một thời Thế Tôn trú ở giữa các Sakka (Thích-ca). Devadaha[2] là một thị trấn các Sakka; tại đấy, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo!” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: “Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy,[3] đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo tác các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ diệt tận.”

Này các Tỷ-kheo, lý thuyết các Nigaṇṭha (Ni-kiền-tử) là vậy. Này các Tỷ-kheo, Ta nói như vậy, Ta sẽ đi đến các Nigaṇṭha và nói như sau:

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, có đúng sự thật chăng, các ông có lý thuyết như sau, có tri kiến như sau: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo tác các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận?’”

Này các Tỷ-kheo, nếu các Nigaṇṭha ấy, khi được Ta hỏi, tự nhận có nói như vậy, Ta liền nói như sau:

———

[1] Kinh Hán tạng tương đương là kinh Ni-kàn (Đại. 1. 442b).

[2] Gần vườn Lumbini và đức Phật trú ở đây, MA. iv. 1.

[3] Như M. i. 93. Xem MLS. i. 122.

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông có biết:[3] ‘Trong quá khứ, chúng tôi có hiện hữu, chúng tôi không hiện hữu?’”

– “Thưa Hiền giả, không như vậy.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông có biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có tạo ác nghiệp, chúng tôi không tạo ác nghiệp?’”

– “Thưa Hiền giả, không như vậy.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông có biết: ‘Chúng tôi có tạo ác nghiệp như thế này hay như thế kia?’”

– “Thưa Hiền giả, không như vậy.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông có biết: ‘Khổ mức độ như thế này đã được diệt tận hay khổ mức độ như thế này cần phải được diệt tận, hay với sự diệt tận khổ mức độ như thế này, tất cả khổ sẽ được diệt tận?’”

– “Thưa Hiền giả, không như vậy.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông có biết: ‘Sự đoạn tận các bất thiện pháp ngay trong hiện tại hay sự thành tựu các thiện pháp?’”

– “Thưa Hiền giả, không như vậy.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, như các ông đã nói, các ông không biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có hiện hữu, chúng tôi không hiện hữu’; các ông không biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có tạo ác nghiệp, chúng tôi không tạo ác nghiệp’; các ông không biết: ‘Chúng tôi có tạo ác nghiệp như thế này hay như thế kia’; các ông không biết: ‘Khổ mức độ như thế này đã được diệt tận, khổ mức độ như thế này cần phải được diệt tận, hay với sự diệt tận khổ mức độ như thế này, tất cả khổ sẽ được diệt tận’; các ông không biết: ‘Sự đoạn tận các bất thiện pháp ngay trong hiện tại hay sự thành tựu các thiện pháp’; sự tình là như vậy, thời có hợp lý chăng khi các Tôn giả Nigaṇṭha lại trả lời: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ thọ sẽ được diệt tận?’”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, nếu các ông được biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có hiện hữu, chúng tôi không hiện hữu’; các ông được biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có tạo ác nghiệp, chúng tôi không tạo ác nghiệp’; các ông

được biết: ‘Chúng tôi có tạo ác nghiệp như thế này hay như thế kia’; các ông được biết: ‘Khổ mức độ như thế này đã được diệt tận, hay khổ mức độ như thế này cần phải được diệt tận, hay với sự diệt tận khổ mức độ như thế này, tất cả khổ sẽ được diệt tận’; các ông được biết: ‘Sự đoạn tận các bất thiện pháp ngay trong hiện tại hay sự thành tựu các thiện pháp’; sự tình là như vậy, thời thật là hợp lý khi các Tôn giả Nigaṇṭha trả lời: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt, do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận.’”

“Chư Hiền Nigaṇṭha, ví như một người bị mũi tên bắn, mũi tên được tẩm thuốc độc rất dày.[1] Người ấy do nhân cảm xúc mũi tên, thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Bạn bè, bà con huyết thống của người ấy mời một y sĩ giải phẫu đến. Vị y sĩ giải phẫu lấy dao cắt rộng miệng vết thương. Người ấy do nhân dao cắt miệng vết thương, thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Vị y sĩ giải phẫu ấy dò tìm mũi tên với vật dụng dò tìm.[2] Người ấy do nhân bị dò tìm mũi tên với vật dụng dò tìm, thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Vị y sĩ giải phẫu rút mũi tên ra khỏi người ấy. Người ấy do nhân được rút mũi tên, thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Vị y sĩ giải phẫu ấy cho đốt miệng vết thương với than đỏ[3] (hay đắp miệng vết thương với vải nóng như than đỏ?). Người ấy do nhân miệng vết thương bị than đỏ đốt, thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Sau một thời gian, khi da đã bắt đầu lành trên miệng vết thương, người ấy không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, và đi vào chỗ nào người ấy muốn.[4] Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Trước kia, ta bị mũi tên bắn, mũi tên được tẩm thuốc độc rất dày. Do nhân cảm xúc mũi tên, ta thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Bạn bè, bà con huyết thống của ta có mời một y sĩ giải phẫu đến. Vị y sĩ giải phẫu ấy lấy dao cắt rộng miệng vết thương. Ta do nhân dao cắt rộng miệng vết

———

[1] Như M. ii. 256, M. i. 429.

[2] esanī. MA. iv. 2: Với một đồ dò tìm như một cây que, salāka hay với miếng vải (nantakavaṭṭī).

[3] agadaṅgāra. MA. iv. 2 nói một loại bột cuṇṇa, loại myrobalan, jhāma, nóng và đốt cháy. Có thể là một vải đắp nóng.

[4] Như M. i. 506.

thương, thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Vị y sĩ giải phẫu ấy dò tìm mũi tên với vật dụng dò tìm. Do nhân bị dò tìm mũi tên với vật dụng dò tìm, ta thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Vị y sĩ giải phẫu ấy rút mũi tên ra khỏi ta. Do nhân được rút mũi tên, ta thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Vị y sĩ giải phẫu ấy cho đốt miệng vết thương với than đỏ (hay đắp miệng vết thương với vải nóng như than đỏ?). Do nhân miệng vết thương bị than đỏ đốt, ta thọ lãnh các cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ. Nay da đã bắt đầu lành trên miệng vết thương, ta không bệnh, an lạc, tự do, tự tại, và đi chỗ nào ta muốn.”

“Như vậy, này chư Hiền Nigaṇṭha, nếu các ông được biết: ‘Trong quá khứ, chúng có tôi hiện hữu, chúng tôi không hiện hữu’; các ông được biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có tạo ác nghiệp, chúng tôi không tạo ác nghiệp’, các ông được biết: ‘Chúng tôi có tạo ác nghiệp như thế này hay như thế kia’, các ông được biết: ‘Khổ mức độ như thế này đã được diệt tận, hay khổ mức độ như thế này cần phải được diệt tận, hay với sự diệt tận khổ mức độ như thế này, tất cả khổ sẽ được diệt tận’; các ông được biết: ‘Sự đoạn tận các bất thiện pháp ngay trong hiện tại hay sự thành tựu các thiện pháp’; sự tình là như vậy, thời thật là hợp lý khi các Tôn giả Nigaṇṭha trả lời: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo tác các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận.’”

“Chư Hiền Nigaṇṭha, và vì rằng các ông không được biết: ‘Trong quá khứ, chúng tôi có hiện hữu, chúng tôi không hiện hữu’; các ông không được biết: ‘Chúng tôi có tạo ác nghiệp, chúng tôi không tạo ác nghiệp’; các ông không được biết: ‘Chúng tôi có tạo ác nghiệp như thế này hay như thế kia’; các ông không được biết: ‘Khổ mức độ như thế này đã được diệt tận, hay khổ mức độ như thế này cần phải được diệt tận, hay với sự diệt tận khổ mức độ như thế này, tất cả khổ sẽ được diệt tận’; các ông không được biết: ‘Sự đoạn tận các bất thiện pháp ngay trong hiện tại hay sự thành tựu các thiện pháp’; sự tình là như vậy, thời thật là không hợp lý khi các Tôn giả Nigaṇṭha trả lời: ‘Phàm cảm giác gì con người lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất

lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận.’”

Này các Tỷ-kheo, khi được nói vậy, các Nigaṇṭha ấy nói với Ta:

– “Thưa Hiền giả, Nigaṇṭha Nātaputta là bậc toàn tri, toàn kiến,[1] tự xưng là có tri kiến toàn diện như sau: ‘Dầu ta có đi, có đứng, có ngủ và có thức, tri kiến luôn luôn được tồn tại liên tục ở nơi ta’. Vị ấy nói như sau: ‘Này các Nigaṇṭha, nếu xưa kia các ông có làm ác nghiệp, hãy làm cho nghiệp ấy tiêu mòn bằng khổ hạnh thống khổ này. Chính do hộ trì thân, hộ trì lời nói, hộ trì ý. Ở đây, ngay trong hiện tại nên không làm các nghiệp trong tương lai. Với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận’. Và vì chúng tôi chấp nhận và chúng tôi kham nhẫn điều ấy nên chúng tôi được hoan hỷ.”

Khi được nói vậy, này các Tỷ-kheo, Ta nói với các vị Nigaṇṭha ấy:

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, có năm pháp này, ngay trong hiện tại có hai quả báo. Thế nào là năm? Tín, hỷ, tùy văn, thẩm định lý do (ākāraparivitakka), kham nhẫn bất thọ (tà) kiến.[2] Này chư Hiền Nigaṇṭha, năm pháp này ngay trong hiện tại có hai quả báo. Ở đây, thế nào là lòng tin các Tôn giả Nigaṇṭha ấy đối với bậc Đạo sư trong quá khứ? Thế nào là sự hoan hỷ, thế nào là sự tùy văn, thế nào là thẩm định lý do, thế nào là kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến các vị ấy?”

Này các Tỷ-kheo, nói như vậy, Ta không thấy một câu trả lời hợp pháp nào[3] giữa các vị Nigaṇṭha. Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, Ta nói với các vị Nigaṇṭha ấy như sau:

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông nghĩ thế nào? Khi các ông thống thiết tinh tấn, thống thiết tinh cần, trong khi ấy có phải các ông thọ lãnh những

———

[1] Chương này cũng được tìm thấy ở M. i. 92-93 (MLS. i. 122).

[2] Xem S. ii. 115, iv. 138; A. i. 189, ii. 191.

[3] sahadhammikaṁ vādaparihāraṁ; Xem trang 220 (bản Pali) vādapatihāram ở MA. iv. 4.

cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ? Còn trong khi các ông không thống thiết tinh tấn, không thống thiết tinh cần, khi ấy có phải các ông không thọ lãnh những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ?”

– “Thưa Hiền giả Gotama, khi chúng tôi thống thiết tinh tấn, thống thiết tinh cần, trong khi ấy chúng tôi thọ lãnh những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ. Còn trong khi chúng tôi không thống thiết tinh tấn, không thống thiết tinh cần, khi ấy chúng tôi không thọ lãnh những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ.”

– “Như vậy, này chư Hiền Nigaṇṭha, khi các ông thống thiết tinh tấn, thống thiết tinh cần, trong khi ấy các ông thọ lãnh những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ. Còn trong khi ấy các ông không thống thiết tinh tấn, không thống thiết tinh cần, khi ấy các ông không thọ lãnh những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ. Sự tình là như vậy, thời thật là hợp lý khi các Tôn giả Nigaṇṭha trả lời: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận.’”

“Này chư Hiền Nigaṇṭha, nếu trong khi các ông thống thiết tinh tấn, thống thiết tinh cần, khi ấy các cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ được tồn tại. Còn trong khi các ông không thống thiết tinh tấn, không thống thiết tinh cần, khi ấy các cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ cũng được tồn tại. Sự tình là như vậy, thời thật là hợp lý khi các Tôn giả Nigaṇṭha trả lời: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ... (như trên)... tất cả khổ được diệt tận’. Và vì rằng, chư Hiền Nigaṇṭha, trong khi các ông thống thiết tinh tấn, thống thiết tinh cần, khi ấy các ông lãnh thọ những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ. Còn trong khi các ông không thống thiết tinh tấn, không thống thiết tinh cần, khi ấy các ông không lãnh thọ những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ. Như vậy,

thật chính các ông, trong khi lãnh thọ những cảm giác thống khổ, đột khởi, đau đớn, cực khổ, thống khổ, tự bị lừa dối bởi vô minh, vô trí, ngu muội, khi các ông nói: ‘Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, như lạc thọ, khổ thọ, hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp được đoạn diệt; do nghiệp được đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ được đoạn diệt; cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ đoạn diệt, tất cả khổ sẽ được diệt tận.’”

Này các Tỷ-kheo, nói như vậy, Ta không thấy một câu trả lời hợp pháp nào giữa các vị Nigaṇṭha. Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, Ta nói với các vị Nigaṇṭha ấy như sau:

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông nghĩ thế nào, có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp[1] được thọ quả hiện tại này, do tinh tấn hay do tinh cần có thể khiến được thọ quả tương lai?’”[2]

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp được thọ quả tương lai này, do tinh tấn hay do tinh cần, có thể khiến được thọ quả hiện tại?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông nghĩ thế nào, có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp được lãnh lạc thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, có thể được lãnh khổ thọ?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp được lãnh khổ thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, có thể được lãnh lạc thọ?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông nghĩ thế nào, có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp mà quả lãnh thọ đã được thuần thục này,[3] do tinh tấn hay tinh cần, có thể trở thành không thuần thục?’”[4]

———

[1] M. ii. 220 ghi là kamma, hành động trong suốt đoạn này.

[2] Trong một đời sống tương lai, như đời thứ hai, thứ ba, cách đời này.

[3] Trong đời sống này. MA. 5 ghi rằng: “Hành động gì làm lúc trẻ tuổi có kết quả lúc trẻ tuổi, lúc trung niên hay lúc già. Hành động gì làm lúc trung niên có kết quả lúc trung niên hay lúc già. Nếu làm trong lúc già, thì có kết quả tại chỗ, ngay bây giờ, diṭṭhadhammavedanīya.” Hành động gì đưa lại kết quả trong bảy ngày được gọi là paripakkavedanīya (Kết quả đã được thuần thục).

[4] Một số kết quả đưa qua đời sau.

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp mà quả lãnh thọ chưa được thuần thục này, do tinh tấn hay tinh cần, có thể trở thành thuần thục?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông nghĩ thế nào, có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp đa sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành thiểu sở thọ?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp thiểu sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành đã sở thọ?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Chư Hiền Nigaṇṭha, các ông nghĩ thế nào, có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp có sở thọ[1] này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành nghiệp không có sở thọ?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Có thể được chăng: ‘Mong rằng nghiệp không có sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành nghiệp có sở thọ?’”

– “Thưa không vậy, Hiền giả.”

– “Như vậy, này chư Hiền Nigaṇṭha, không thể được: ‘Mong rằng nghiệp được thọ quả hiện tại này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành nghiệp được thọ quả tương lai’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp được thọ quả tương lai này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành nghiệp được thọ quả hiện tại’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp được lãnh lạc thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành nghiệp được lãnh khổ thọ’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp được lãnh khổ thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành nghiệp được lãnh lạc thọ’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp mà quả lãnh thọ đã được thành thục này, do tinh tấn hay tinh cần, có thể trở thành không thành thục’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp mà quả lãnh thọ không thành thục này, do tinh tấn hay tinh cần, có thể trở thành thành thục’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp đa sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành thiểu sở thọ’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp thiểu sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành đa sở thọ’; không thể được: ‘Mong rằng

———

[1] vedanīya. MA. iv. 9 giải thích là savipākakamma một hành động với kết quả.

nghiệp không có sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành có sở thọ’; không thể được: ‘Mong rằng nghiệp có sở thọ này, do tinh tấn hay tinh cần, trở thành không có sở thọ’. Sự tình là như vậy, thời sự tinh tấn của các Tôn giả Nigaṇṭha là không có kết quả, sự tinh cần của họ là không có kết quả.”

Này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha nói như vậy. Này các Tỷ-kheo, mười thuyết tùy thuyết (Tùy thuận thuyết: Vādānuvādā) hợp pháp do các Nigaṇṭha đã nói như vậy, đưa đến sự chỉ trích.[1]

Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân các việc làm quá khứ, lãnh thọ lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha thật sự đã làm những ác hạnh trong thời quá khứ, nên nay họ phải lãnh thọ những cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân một vị Tạo hóa tạo ra lãnh thọ những cảm giác lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha thật sự được tạo ra bởi một vị Tạo hóa ác độc, vì rằng nay họ lãnh thọ những cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân kết hợp các điều kiện (saṅgātibhāva),[2] thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha thật sự bị ác kết hợp, vì rằng nay họ lãnh thọ những cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các loài hữu tình do nhân sanh loại (ahbijāti),[3] lãnh thọ những cảm giác lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha thật sự bị ác sinh loại, vì rằng nay họ lãnh thọ những cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân tinh tấn hiện tại, thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha thật sự đã tạo ác tinh tấn hiện tại, vì rằng nay họ lãnh thọ những cảm giác đau đớn, cực khổ, thống khổ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân việc làm quá khứ, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Nếu các hữu tình không do nhân việc làm quá khứ, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân được một vị Tạo hóa tạo ra, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Nếu các hữu tình không do nhân được một vị Tạo hóa tạo ra, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình

———

[1] Xem M. i. 368 (MLS. ii. 33).

[2] Xem D. i. 53 saṅgātibhāva: định mệnh.

[3] abhijāti. MA. iv. 10 giải thích là sáu sanh loại được các ngoại đạo phân tích loài người. Xem M. i. 517; D. i. 53 v.v.. Đây được dùng theo nghĩa Phật giáo như D. iii. 250; Netti. 158.

do nhân kết hợp các điều kiện, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Nếu các hữu tình không do nhân kết hợp các điều kiện, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân sanh loại, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Nếu các hữu tình không do nhân sanh loại, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân tinh cần hiện tại, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Nếu các hữu tình không do nhân tinh cần hiện tại, thọ lãnh lạc khổ, các Nigaṇṭha đáng bị chỉ trích. Này các Tỷ-kheo, các Nigaṇṭha nói như vậy. Này các Tỷ-kheo, mười thuyết tùy thuyết hợp pháp các Nigaṇṭha đã nói như vậy đưa đến sự chỉ trích. Như vậy, này các Tỷ-kheo, sự tinh tấn của các Nigaṇṭha là không có kết quả, sự tinh cần của họ là không có kết quả.

– Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự tinh tấn có kết quả? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo không để cho tự ngã chưa bị nhiếp phục, bị đau khổ nhiếp phục và không từ bỏ lạc thọ hợp pháp, và không để lạc thọ ấy chi phối.[1] Vị ấy biết như sau: “Trong khi ta tinh cần chống lại nguyên nhân[2] đau khổ này,[3] do chống lại nguyên nhân đau khổ, ta không có tham dục. Nhưng trong khi ta xả đối với nguyên nhân đau khổ này, trong khi tu tập xả, ta không có tham dục.” Khi (vị Tỷ-kheo) tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ, do tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ, vị ấy không có tham dục. Do vậy, ở đây,[4] vị ấy tinh cần chống lại (nguyên nhân đau khổ). Nhưng trong khi vị ấy xả đối với nguyên nhân đau khổ, trong khi tu tập xả, vị ấy không có tham dục. Do vậy, ở đây, vị ấy tu tập xả. Trong khi vị ấy tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ ấy, do tinh cần chống lại nguyên nhân, vị ấy không có tham dục. Như vậy, sự đau khổ ấy đối với vị ấy được diệt tận. Trong khi vị ấy xả đối với nguyên nhân đau khổ ấy, trong khi tu tập xả, vị ấy không có tham dục. Như vậy, sự đau khổ ấy đối với vị ấy được diệt tận.

Này các Tỷ-kheo, ví như một người luyến ái một nữ nhân, tâm tư say đắm, nhiệt tình ái mộ, nhiệt tình luyến mộ. Người ấy thấy nữ nhân này đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt. Này

———

[1] anadhimucchito hoti, không bị ô nhiễm vì không chấp thủ lạc.

[2] sankhāram padahato ti sampayogaṁ viriyaṁ karontassa, MA. iv. 11.

[3] MA. iv. 11 nói nguồn gốc đau khổ của năm uẩn là taṇhā (ái).

[4] tattha, “nó cố gắng với sự gắng theo con đường,” MA. iv. 12.

các Tỷ-kheo, các ông nghĩ thế nào? Người ấy, khi thấy nữ nhân này đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt, có sanh sầu, bi, khổ, ưu, não không?

– Thưa có vậy, bạch Thế Tôn. Vì sao vậy? Vì rằng người ấy luyến ái nữ nhân kia, tâm tư say đắm, nhiệt tình ái mộ, nhiệt tình luyến mộ. Do vậy, người ấy khi thấy nữ nhân kia đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt, nên sanh sầu, bi, khổ, ưu, não.

– Nhưng này các Tỷ-kheo, người ấy có thể suy nghĩ như sau: “Ta luyến ái nữ nhân này, tâm tư say đắm, nhiệt tình ái mộ, nhiệt tình luyến mộ. Khi ta thấy nữ nhân này đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt, ta sanh sầu, bi, khổ, ưu, não. Vậy ta hãy bỏ lòng tham luyến đối với nữ nhân này.” Rồi người ấy bỏ lòng tham luyến đối với nữ nhân kia. Sau một thời gian, người ấy thấy nữ nhân kia đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt. Này các Tỷ-kheo, các ông nghĩ thế nào? Người ấy khi thấy nữ nhân kia đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt, có sanh sầu, bi, khổ, ưu não, không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì rằng, người này đối với nữ nhân kia không còn tham luyến. Do vậy, khi thấy nữ nhân kia đứng với một người đàn ông khác, nói chuyện, đùa giỡn và cười cợt, người ấy không sanh sầu bi, khổ, ưu, não.

– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, (một người) không để cho tự ngã chưa bị nhiếp phục, bị đau khổ nhiếp phục và không từ bỏ lạc thọ hợp pháp, và không để lạc thọ ấy bị chi phối. Vị ấy biết như sau: “Trong khi ta tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ này, do chống lại nguyên nhân đau khổ, ta không có tham dục. Nhưng trong khi ta xả đối với nguyên nhân đau khổ này, trong khi tu tập xả, ta không có tham dục.” Khi (vị ấy) tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ, do tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ, vị ấy không có tham dục. Do vậy, ở đây, vị ấy tinh cần chống lại (nguyên nhân đau khổ). Nhưng trong khi vị ấy xả đối với nguyên nhân đau khổ, trong khi tu tập xả, vị ấy không có tham dục. Do vậy, ở đây, vị ấy tu tập xả. Trong khi vị ấy tinh cần chống lại nguyên nhân đau khổ ấy, do tinh cần chống lại nguyên nhân, vị ấy không có tham dục. Như vậy, sự đau khổ ấy đối với vị ấy được diệt tận. Trong khi vị ấy xả đối với nguyên nhân đau khổ ấy, trong khi tu tập xả, vị ấy không có tham dục. Như vậy, sự đau khổ ấy đối với vị

ấy được diệt tận. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, sự tinh cần có kết quả.

– Lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo lại suy nghĩ như sau: “Khi ta trú vào lạc, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp giảm thiểu. Nhưng khi ta tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã,[1] các bất thiện pháp giảm thiểu, các thiện pháp tăng trưởng. Vậy ta hãy tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã.” Vị ấy tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã. Do tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã, các bất thiện pháp giảm thiểu, các thiện pháp tăng trưởng. Vị ấy sau một thời gian, không tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã. Vì sao vậy? Vì mục đích[2] vị Tỷ-kheo ấy tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã đã thành tựu. Do vậy, sau một thời gian, vị ấy không tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người làm tên, hơ nóng và đốt nóng thân tên giữa hai ngọn lửa, khiến thân tên được thẳng và dễ uốn nắn. Nhưng này các Tỷ-kheo, khi thân tên của người làm tên đã được hơ nóng và đốt nóng giữa hai ngọn lửa, trở thành thẳng và dễ uốn nắn, người ấy, sau một thời gian, không còn hơ nóng và đốt nóng thân tên giữa hai ngọn lửa, khiến thân tên được thẳng và dễ uốn nắn. Vì sao vậy? Vì mục đích người làm tên ấy hơ nóng và đốt nóng thân tên giữa hai ngọn lửa, khiến thân tên được thẳng và dễ uốn nắn đã được thành tựu. Do vậy, sau một thời gian, người ấy không còn hơ nóng, đốt nóng thân tên giữa hai ngọn lửa để trở thành thẳng và dễ uốn nắn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo suy nghĩ như sau: “Khi ta trú vào lạc, bất thiện pháp tăng trưởng, thiện pháp giảm thiểu. Nhưng khi ta tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã, các bất thiện pháp giảm thiểu, các thiện pháp tăng trưởng. Vậy ta hãy tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã.” Vị ấy tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã. Do tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã, các bất thiện pháp giảm thiểu, các thiện pháp tăng trưởng. Vị ấy sau một thời gian, không tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã. Vì sao vậy? Vì mục đích vị Tỷ-kheo ấy tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã đã thành tựu. Do vậy, sau một thời gian, vị ấy không tinh cần dùng đau khổ chống với tự ngã. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

———

[1] dukkhāya pana me attānaṁ padahato.

[2] attha: mục tiêu, mục đích.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, ở đây, Như Lai sanh ra ở đời, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải. ... (xem tập I, Tiểu Kinh Ví Dụ Dấu Chân Voi trang 230 đến trang 233)... gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp.

Vị ấy từ bỏ năm triền cái làm cho tâm ô uế, làm cho trí tuệ muội lược này, ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhứt tâm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và Trú thiền thứ ba. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo xả lạc xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh như vậy... (xem tập I, Tiểu Kinh Ví Dụ Dấu Chân Voi, trang 234)... như vậy vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh như vậy... (xem tập I, Tiểu Kinh Ví Dụ Dấu Chân Voi, trang 234 đến trang 235)... đều do hạnh nghiệp của họ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Với tâm định tĩnh, thuần tịnh như vậy... (xem tập I, Đại Kinh Xóm Ngựa trang 343)... sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là sự tinh tấn có kết quả, là sự tinh cần có kết quả.

Này các Tỷ-kheo, Như Lai nói như vậy. Này các Tỷ-kheo, mười thuyết tùy thuyết[1] hợp pháp của Như Lai đã nói như vậy đưa đến sự tán thán. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân các việc đã làm trong quá

———

[1] A. v. 120 ghi mười pháp khác.

khứ, thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, Như Lai thật sự đã làm những thiện hạnh trong thời quá khứ nên nay mới thọ lãnh vô lậu lạc thọ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân một vị Tạo hóa tạo ra, thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, Như Lai thật sự được tạo ra bởi một vị Tạo hóa hiền thiện nên nay mới thọ lãnh vô lậu lạc thọ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân kết hợp các điều kiện, thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, Như Lai thật sự được thiện kết hợp nên nay mới thọ lãnh vô lậu lạc thọ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân sanh loại, thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, Như Lai thật sự được thiện sanh loại nên nay thọ lãnh vô lậu lạc thọ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân tinh tấn hiện tại, thọ lãnh lạc khổ, thời này các Tỷ-kheo, Như Lai thật sự đã tạo thiện tinh tấn hiện tại, nên nay thọ lãnh vô lậu lạc thọ như vậy. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân hành động quá khứ, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Nếu các hữu tình không do nhân hành động quá khứ, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân được một vị Tạo hóa tạo ra, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Nếu các hữu tình không do nhân được một vị Tạo hóa tạo ra, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân kết hợp các điều kiện, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Nếu các hữu tình không do nhân các điều kiện kết hợp, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân sanh loại, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Nếu các hữu tình không do nhân sanh loại, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Này các Tỷ-kheo, nếu các hữu tình do nhân tinh cần hiện tại, thọ lãnh lạc khổ, Như Lai đáng được tán thán. Này các Tỷ-kheo, Như Lai nói như vậy. Này các Tỷ-kheo, mười thuyết tùy thuyết hợp pháp này Như Lai đã nói như vậy đưa đến sự tán thán.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy, các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

KINH DEVADAHA, THỨ MỘT TRĂM LẺ MỘT.

102. Kinh Năm Ba

102. KINH NĂM BA

Pañcattaya Sutta[1]-[2]

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, Jetavana (Kỳ-đà lâm), tại tu viện ông Anāthapiṇḍika. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo!” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn luận bàn về tương lai, thảo luận về tương lai, y cứ vào tương lai,[3] tuyên bố nhiều quan điểm sai khác. Ở đây, một số tuyên bố:[4] “Sau khi chết, tự ngã không bệnh, có tưởng.” Ở đây, một số tuyên bố:[5] “Sau khi chết, tự ngã không bệnh, không tưởng.” Ở đây, một số tuyên bố:[6] “Sau khi chết, tự ngã không bệnh, phi tưởng và phi phi tưởng.” Hay họ chủ trương[7] đoạn diệt, hủy hoại, tiêu diệt của loài hữu tình hiện đang sanh tồn.[8] Hay một số lại tuyên bố về hiện tại Niết-bàn.[9] Như vậy, họ chủ trương sau khi chết, tự ngã tồn tại,[10] không bệnh. Hay họ chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, tiêu diệt của loài hữu tình hiện đang sanh tồn. Hay một số lại tuyên bố hiện tại Niết-bàn. Như vậy, những chủ thuyết này, sau khi thành năm trở lại thành ba; sau khi thành ba, trở lại thành năm. Đây là sự tổng thuyết năm ba.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn

———

[1] Kinh Hán tạng tương đương không có.

[2] Kinh này trình bày các tà kiến ngoại đạo nên so sánh với kinh Brahmajāla (Phạm Võng kinh) và kinh Mahānidāna (Đại Nhân Duyên kinh) D. số 1 và số 15.

[3] Xem D. i. 30.

[4] Xem D. i. 31.

[5] Xem D. i. 32.

[6] Xem D. i. 33.

[7] Xem D. i. 34-35.

[8] Xem M. i. 140, được lầm xem là thuộc Gotama.

[9] Xem D. i. 36.

[10] santaṁ, có tồn tại. Đây liên hệ đến ba loại thức.

ấy hoặc chủ trương sau khi chết tự ngã có sắc,[1] có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc và không không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương tự ngã hoặc nhất tưởng,[2] có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc dị tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương tự ngã sau khi chết hoặc thiểu tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc vô lượng tưởng, có tưởng, không bệnh. Nhưng có một số tuyên bố thức biến này (viññāṇakasiṇa)[3] khi vượt qua khỏi (upātivattataṃ?) trở thành vô lượng, bất động. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc và không không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc nhứt tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc dị tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc thiểu tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc vô lượng tưởng, có tưởng, không bệnh.” Hay (Như Lai biết) loại tưởng nào trong các loại tưởng ấy được xưng là thanh tịnh, tối thắng, đệ nhất, vô thượng, tức là sắc tưởng,[4] tức là vô sắc tưởng,[5] tức là nhứt tưởng, tức là dị

———

[1] Xem D. i. 31.

[2] Xem D. i. 31, MA. iv. 18, DA. 119 hình như chỉ cho chín sự đạt thành hoàn toàn samāpatti, còn dị tưởng hay đa loại tưởng chỉ cho sự đạt thành chưa hoàn toàn.

[3] viññāṇakasiṇa. Xem M. ii. 14-15, A. v. 60, ở đây mỗi một trong mười kasiṇa cần được hiểu theo năm cách, cách thứ năm thuộc về vô lượng.

[4] Chỉ cho Đệ tứ thiền.

[5] Chỉ cho Hư không vô biên xứ và Thức vô biên xứ. MA. iv. 18.

tưởng. Nói rằng: “vô sở hữu,” một số tuyên bố Vô sở hữu xứ[1] là vô lượng, bất động. Biết rằng cái này thuộc hữu vi,[2] là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành,[3] biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi)[4] và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà- la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc cũng không sắc, không không sắc, không tưởng, không bệnh.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, vô bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? Họ nói rằng: “Tưởng là bệnh hoạn, tưởng là mụt nhọt, tưởng là mũi tên. Đây là tịch tịnh, thù diệu, tức là vô tưởng.” Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã là không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, không không sắc, không tưởng, không bệnh.” Này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau: “Ngoài sắc, ngoài thọ, ngoài tưởng, ngoài hành, ngoài thức, ta sẽ chủ trương sự lai, vãng, tử, sanh, tăng trưởng, tăng thịnh, hay tăng đại;”[5] sự tình không có như vậy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp,

———

[1] Xem A. v. 63, theo tưởng của một số hữu tình, đây là tưởng cao nhất.

[2] MA. iv. 19 nói, tất cả – ở đây tưởng với kiến – là hữu vi và được thành hình do nhiều duyên (paccaya) họp lại.

[3] sankhārā, hành. Đây là Niết-bàn, theo MA. iv. 19. Tại S. iv. 217 sự đoạn diệt các hành là tuần tự. Xem MLS. i., bài tựa trang xxiv.

[4] Khởi sự tụ hợp mà thành. D. iii. 275.

[5] MA. iv. 20 xem lời tuyên bố này thuộc hàng sophists, vitaṇḍavādi.

nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy sự giải thoát (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã là phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy; các Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? (Họ nói rằng): “Tưởng là bệnh hoạn, tưởng là mụt nhọt, tưởng là mũi tên, không tưởng là si ám. Đây là tịch tịnh, thù diệu, tức là phi tưởng phi phi tưởng.” Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã là phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã là không có sắc, không không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh.”

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sự thành tựu của xứ này (āyatana) chỉ nhờ những hành[1] có thể thấy được, nghe được, tư duy được, ý thức được; đây được xưng, này các Tỷ-kheo, là tổn hại cho sự thành tựu xứ (āyatana) này. Vì rằng, này các Tỷ-kheo, xứ này không được xưng là có thể đạt thành nhờ sự thành tựu hữu hành (sasaṅkhāra), mà này các Tỷ-kheo, xứ này được xưng là có thể đạt thành

———

[1] sankhāramattena, thuộc về oḷārika sankhāra, MA. iv. 20. Cảnh giới này là Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

nhờ sự thành tựu không có hành nào còn lại.[1] Biết rằng cái này thuộc hữu vi[2] là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, diệt tận của loại hữu tình hiện đang sinh tồn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Còn những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Còn những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? Tất cả những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này hướng thượng tuyên bố có chấp trước:[3] “Đời sau chúng ta sẽ hiện hữu, đời sau chúng ta sẽ hiện hữu.”[4] Ví như một người lái buôn đi buôn bán, nghĩ rằng: “Từ đây ta sẽ có vật này, ta sẽ được vật này từ cái này.” Cũng vậy, những vị Sa-môn, Bà-la-môn này, chúng ta nghĩ rằng, cũng giống như những người lái buôn khi các vị này nói: “Đời sau chúng ta sẽ hiện hữu, đời sau chúng ta sẽ hiện hữu.” Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết được: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, diệt tận, loài hữu tình hiện đang sinh tồn, những vị ấy sợ hãi tự thân, yểm ly tự thân, chỉ chạy theo và chạy vòng quanh tự thân.” Ví như một con chó[5] bị dây cột vào một cột trụ hay cây cột vững chắc, chạy theo và chạy vòng tròn cột trụ hay cây cột ấy. Cũng vậy, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy sợ hãi tự thân, yểm ly tự thân, chỉ biết chạy theo và chạy vòng quanh tự thân. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào luận bàn về tương lai, thảo luận về tương lai, y cứ vào tương lai tuyên bố nhiều quan điểm sai

———

[1] Cảnh giới này tế nhị hơn, sukhuma.

[2] sankhata, hữu vi.

[3] āsatti, dính vào, tham ái.

[4] Một Sát-đế-lỵ hay một Bà-la-môn, MA. iv. 21.

[5] Xem S. iii. 150.

khác, tất cả đều tuyên bố năm xứ này[1] hay một trong chúng. Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn luận bàn về quá khứ, thảo luận về quá khứ, y cứ vào quá khứ tuyên bố nhiều quan điểm sai khác: “Tự ngã và thế giới là thường còn,[2] chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là vô thường,[3] chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là thường còn, là vô thường,[4] chỉ như vậy là chân thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là không phải thường còn, không phải vô thường,[5] chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là hữu biên,[6] chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là vô biên, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là hữu biên và vô biên, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới không phải hữu biên, không phải vô biên, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là nhứt tưởng, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là dị tưởng, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là thiểu tưởng, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là vô lượng tưởng, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là nhứt hướng lạc,[7] chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là nhứt hướng khổ, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là lạc và khổ; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là không khổ, không lạc, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng,” ở đây, một số

———

[1] āyatana, được MA. iv. 22 giải thích là kāraṇāni ở đây, sau khi đề cập 44 tà kiến về tương lai, nay bắt đầu đề cập 18 tà kiến về quá khứ.

[2] Xem D. i. 13, 43 quan điểm các nhà Thường kiến.

[3] Quan điểm các nhà Đoạn kiến.

[4] Quan điểm các nhà một phần Thường kiến. D. i. 17.

[5] Quan điểm các nhà Ngụy biện luận. D. i. 24-27.

[6] Xem D. i. 31.

[7] Xem M. ii. 35 v.v..

tuyên bố như vậy. Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có chủ thuyết như sau, có quan điểm như sau: “Tự ngã và thế giới là thường còn, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng.” Ngoài tín, ngoài hỷ, ngoài tùy văn, ngoài thẩm định lý do, ngoài kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến, trí tự mình sẽ trở thành thanh tịnh, trong sạch;[1] sự tình như vậy không xảy ra. Này các Tỷ-kheo, nếu trí tự mình không trở thành thanh tịnh, trong sạch, thời cho đến chỉ một phần nhỏ của trí mà những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy làm cho trong sạch, chính như vậy cũng được xưng là chấp trước đối với những vị Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, không có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có quan điểm như sau: “Tự ngã và thế giới là vô thường... (như trên)... tự ngã và thế giới là thường còn và vô thường... (như trên)... tự ngã và thế giới không thường còn và không vô thường... (như trên)... tự ngã và thế giới là hữu biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là vô biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là hữu biên và vô biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là không hữu biên và không vô biên... (như trên)... tự ngã và thế giới là nhứt tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là dị tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là thiểu tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là vô lượng tưởng... (như trên)... tự ngã và thế giới là nhứt hướng lạc... (như trên)... tự ngã và thế giới là nhứt hướng khổ... (như trên)... tự ngã và thế giới là lạc và khổ… (như trên)... tự ngã và thế giới là không khổ, không lạc, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng.” Ngoài lòng tin, ngoài hỷ, ngoài tùy văn, ngoài thẩm định lý do, ngoài sự kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến, trí tự mình sẽ trở thành thanh tịnh, trong sạch; sự tình như vậy không xảy ra. Này các Tỷ-kheo, nếu trí tự mình không trở thành thanh tịnh, trong sạch, thời cho đến chỉ một phần nhỏ của trí mà những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy làm cho trong sạch, chính như vậy cũng được xưng là chấp trước đối với những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

———

[1] Xem S. ii. 115, vị Tỷ-kheo Musila, ngoài lòng tin biết được, với sự đoạn diệt của hậu hữu là Niết-bàn và được xem là vị A-la-hán.

Ở đây,[1] này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn do từ bỏ những quan điểm về quá khứ và do từ bỏ những quan điểm về tương lai, do không hoàn toàn chú tâm đến những dục kiết sử, đạt được viễn ly hỷ[2] và an trú. Vị ấy nghĩ: “Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được viễn ly hỷ, ta an trú.” Nhưng nếu viễn ly hỷ ấy của vị này bị đoạn diệt,[3] do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi; do ưu tư được đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi. Ví như, này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng (mặt trời) lan rộng; chỗ nào sức nóng (mặt trời) từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi; do ưu tư được đoạn diệt nên viễn ly hỷ sanh khởi. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này, do từ bỏ những quan điểm về quá khứ, và do từ bỏ những quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, sau khi đạt được viễn ly hỷ, liền an trú: “Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được viễn ly hỷ, ta an trú.” Viễn ly ấy của vị này bị đoạn diệt, do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi; do ưu tư được đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi. Biết rằng cái này thuộc hữu vi pháp là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, sau khi đạt được phi vật chất lạc,[4] liền an trú: “Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được phi vật chất lạc, ta an trú.” Phi vật chất lạc của vị ấy bị đoạn diệt, do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi. Ví như, này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng (mặt trời) lan rộng; chỗ nào sức nóng (mặt trời) từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau:

———

[1] MA. iv. 25 nói cho đến đây 62 tà kiến đã được đề cập như trong kinh Brahmajāla (Phạm Võng). Nhưng trong kinh này (M. 102) quan điểm về tự thân Sakāya cũng được đề cập.

[2] Pavivekaṁ pīti: Viễn ly hỷ, trong Sơ thiền và Đệ nhị thiền, hỷ này là một thiền chi.

[3] Với sự đoạn diệt của Sơ thiền và Đệ nhị thiền.

[4] Đây chỉ cho Thiền thứ ba. Chữ nirāmisa dịch là vô nhiễm ô hay phi vật chất.

vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, đạt được phi vật chất lạc và an trú: “Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được phi vật chất lạc, ta an trú.” Phi vật chất lạc ấy của vị này bị đoạn diệt, do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Sa-môn hay Bà-la-môn do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, do vượt qua phi vật chất lạc, sau khi đạt được vô khổ vô lạc thọ,[1] liền an trú: “Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được vô khổ vô lạc thọ, ta an trú.” Vô khổ vô lạc thọ ấy của vị này bị đoạn diệt, do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Ví như, này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng (mặt trời) lan rộng; chỗ nào sức nóng từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, do vượt qua phi vật chất lạc, sau khi đạt được vô khổ vô lạc thọ, liền an trú: “Đây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được vô khổ vô lạc thọ, ta an trú.” Vô khổ vô lạc thọ ấy của vị này bị đoạn diệt, do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, sau khi biết được có sự đoạn diệt (các hành này), Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (hữu vi pháp) và đã vượt khỏi (hữu vi pháp).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn

———

[1] Thiền thứ tư.

toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt khỏi viễn ly hỷ, do vượt khỏi phi vật chất lạc, do vượt khỏi vô khổ vô lạc thọ, vị ấy quán: “Ta là tịch tịnh, ta là tịch diệt, ta là không chấp thủ.” Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: vị Tôn giả Sa-môn, Bà la môn này... (như trên)... ta là không chấp thủ.” Chắc chắn vị Đại đức này tuyên bố con đường thích hợp (đưa đến) Niết-bàn.[1] Nhưng vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này khởi lên chấp thủ, hoặc chấp thủ quan điểm về quá khứ,[2] chấp thủ hoặc chấp thủ quan điểm về tương lai,[3] chấp thủ hoặc chấp thủ dục kiết sử, chấp thủ hoặc chấp thủ viễn ly hỷ, chấp thủ hoặc chấp thủ phi vật chất lạc, chấp thủ hoặc chấp thủ vô khổ vô lạc thọ. Dầu cho vị Đại đức này quán: “Ta là tịch tịnh, ta là tịch diệt, ta không có chấp trước,” nhưng vị này vẫn được xem là có chấp trước về điểm ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi pháp là thô pháp, nhưng có đoạn diệt các hành, sau khi biết được có (sự đoạn diệt các hành) này, Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (hữu vi pháp) và đã vượt khỏi (hữu vi pháp).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, Vô thượng tịch tịnh tối thắng đạo[4] được Như Lai chánh đẳng giác, nghĩa là sau khi như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt và sự nguy hiểm của sáu xúc xứ, có sự giải thoát không chấp thủ.[5] Ở đây, này các Tỷ-kheo, Vô thượng tịch tịnh tối thắng đạo này được Như Lai chánh đẳng giác, nghĩa là sau khi như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt và sự nguy hiểm của sáu xúc xứ, có sự giải thoát không chấp thủ.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

KINH NĂM BA, THỨ MỘT TRĂM LẺ HAI.

———

[1] Xem S. iv. 133.

[2] 18 tà kiến về quá khứ.

[3] 44 tà kiến về tương lai.

[4] Xem M. i. 163.

[5] Xem A. v. 64, D. i. 17. Anupāda, không chấp thủ, chấp trước, nên không có nhiên liệu để saṃsāra (tái sanh). MA. iv. 28 nói rằng ở chỗ khác, chỉ cho Niết-bàn, ở đây chỉ cho sự chứng quả A-la-hán.