Cương Yếu Kinh Pháp Hoa

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 2: Cùng Tử Trong Phẩm Tín Giải Thứ Tư

• THÍ DỤ 2 : CÙNG TỬ TRONG PHẨM TÍN GIẢI THỨ TƯ

Bốn vị đại đệ tử là Ca Diếp, Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề và Ca Chiên Diên nhận được yếu nghĩa Đức Phật dạy về dụ ba xe và Nhà lửa, các Ngài liền hội ý với nhau để nói lên tâm trạng của các Ngài qua thí dụ cùng tử như sau. Có một người từ thuở nhỏ đã bỏ cha trốn đi, đến nơi khác làm lụng cực khổ, lang thang nghèo đói, nên trở về nhà. Nhưng khi trông thấy cha mình quá giàu sang và có thế lực, anh cùng tử này hoảng sợ, bỏ chạy. Người cha là ông trưởng giả liền sai hai người đuổi bắt dẫn anh ta về. Anh bị bắt thì càng hoảng sợ hơn, đến ngất xỉu. Ông trưởng giả mới bảo lấy nước tạt vào mặt cho anh tỉnh lại rồi thả cho đi. Anh cùng tử mừng rỡ đi sang xóm nghèo làm thuê mướn. Ông trưởng giả bí mật sai hai người, một người chột mắt, một người què chân đến dụ anh về làm công cho ông, sẽ được trả lương gấp đôi. Anh cùng tử thấy làm được nhiều tiền nên bằng lòng trở về làm công việc hốt dọn phân nhơ và ngủ ở ngoài am tranh. Sau một thời gian làm việc, ông trưởng giả nói với anh cùng tử rằng anh là người làm công không hèn hạ như những người làm công khác, cho nên ông giao cho anh quản lý gia tài, được vào trong nhà ở đàng hoàng và được tiếp xúc với những người giàu có, quyền uy. Trải qua một thời gian anh quản lý gia tài của ông trưởng giả một cách siêng năng và giỏi dang, thì một hôm, ông trưởng giả cho họp thân tộc và tuyên bố rằng anh cùng tử làm công này chính là con của ông và ông giao tất cả gia tài cho anh hưởng.

Các Thánh đệ tử nói thí dụ cùng tử bỏ cha trốn đi phải lang thang khổ sở để kiếm sống. Tôi cảm nhận

sâu sắc ý nghĩa của thí dụ này qua thực tế cuộc sống của một số bạn đồng tu. Họ được sống an ổn trong chùa với thầy hiền bạn tốt, nhưng bất giác vô minh nổi lên, tham vọng bùng nổ, liền trả áo cho Phật, hoàn tục. Tưởng rằng cuộc đời bên ngoài đẹp lắm, không dè chào đón họ là cuộc sống thấp kém nhất. Rõ ràng bỏ cha trốn đi để làm thuê ở mướn cho người thì càng lún sâu vào cuộc sống như vậy, thân họ càng suy kiệt cho đến bệnh nặng, không còn tiền cứu chữa, thì người dụ dỗ cũng bỏ rơi họ giữa chợ đời, tất nhiên họ phải đau khổ cùng cực.

Khi cùng tử lang thang trở về gặp ông trưởng giả giàu sang và quyền uy thì hoảng sợ phải bỏ chạy. Ý này nhằm nói đến hội Hoa Nghiêm mà Đức Phật nói pháp vô thượng cho các vị đại Bồ tát ở trong đại định, vượt ngoài sự nhận thức của con người tứ đại ngũ uẩn. Vì vậy, các vị đệ tử Thanh văn xa lánh cuộc đời, làm thế nào hiểu được pháp cứu đời dành cho các vị đại Bồ tát như Văn Thù Sư Lợi, hay Phổ Hiền uy đức vô song, thường giáo hóa chúng sinh trong khắp mười phương với vô số thiên long bát bộ thị tùng. Hàng Thanh văn hoàn toàn tuyệt phần trong pháp hội Hoa Nghiêm mà kinh diễn tả rất nặng là ví như người mù, người điếc không thấy không nghe được pháp của Bồ tát.

Ông trưởng giả sai hai người có uy đức đuổi bắt cùng tử và lấy nước tạt vào mặt cho tỉnh lại rồi thả cho đi đâu tùy ý. Ông trưởng giả chỉ cho Đức Phật, hai người có uy đức hầu cận Phật là Bồ tát Văn Thù và Phổ Hiền và cùng tử chỉ cho Thanh văn một thân một mình, phước

đức và đạo lực còn quá kém, không thể nào làm việc lớn lao như Bồ tát Văn Thù, Phổ Hiền. Vì thế, ông trưởng giả thả cho cùng tử đi và anh ta đã đi đến xóm nghèo làm thuê mướn. Ý này nhằm nhắc nhở người tu thay vì làm công việc cao quý của trưởng tử Như Lai, lại đi làm thầy bói, thầy bùa, sống cuộc đời quá thấp kém.

Ông trưởng giả bảo một người chột mắt và một người què chân sang xóm nghèo dụ dẫn cùng tử về. Người có mắt ví cho hàng Duyên giác có hiểu biết và người có chân ví cho hàng Thanh văn có đức hạnh. Ông trưởng giả dụ cho cùng tử trở về bằng cách hứa trả lương gấp đôi. Nghĩa là Đức Phật phải dùng pháp nhị thừa mới độ được hàng Thanh văn và Duyên giác. Và hàng nhị thừa Thanh văn Duyên giác phải làm công việc dọn dẹp phân nhơ, tức thanh tịnh hóa thân tâm theo 37 trợ đạo phẩm, chưa thể làm việc cao quý như Bồ tát là dấn thân vào đời cứu độ chúng sinh được. Tuy nhiên, nhờ chủng tánh Bồ đề, hay Phật huệ bên trong đã có sẵn và nương theo pháp tứ Thánh đế, nương theo thầy hiền bạn tốt, họ cũng tiến tu rất nhanh. Những sở tu sở chứng của hàng Thanh văn khi tu theo Phật thì lớn lao và tốt đẹp hơn nhiều so với cuộc sống khổ đau của họ trước kia còn theo ngoại đạo mà kinh diễn tả là cùng tử được trả lương gấp đôi.

Thanh văn và Duyên giác kết hợp tu hành với nhau, hay kết hợp hai phương tiện tri thức và đạo đức của nhị thừa có công năng tẩy rửa trần cấu, làm cho thân tâm được thanh tịnh, giải thoát, trí tuệ được khai mở, thì hàng Thanh văn và Duyên giác cũng trở thành mẫu người phạm hạnh tiêu biểu cho đệ tử Phật.

Và qua thời kỳ thứ hai, Thanh văn Duyên giác đã phát huy được phước đức trí tuệ, có thể vào đời hành Bồ tát đạo, thay Đức Phật thuyết pháp giáo hóa độ sinh. Kinh ví như ông trưởng giả thấy các con mình đã tiến bộ mới giao công việc quản lý gia tài.

Riêng đối với chúng ta, từ thí dụ cùng tử, rút ra được bài học gì cho việc tiến tu của mình. Thiết nghĩ bốn vị đại đệ tử nói trên là bậc Thánh Tăng mà còn tự nhận là cùng tử; đương nhiên, chúng ta cũng bắt đầu tu với tư cách một cùng tử, ngày ngày phải quét dọn phân nhơ, tối ở am tranh là chính. Vì vậy, hãy tự xét thân và tâm mình còn gì nhơ bẩn để mỗi ngày lo dọn dẹp cho sạch. Tại sao biết thân chúng ta còn ô uế. Thân ô uế tiêu biểu cho nghiệp thân, cho nên người nhìn thấy không quý mến, mà lại sinh phiền não. Thật vậy, Trời người cung kính cúng dường Đức Phật hay các vị Thánh Tăng, mặc dù các Ngài không còn hiện hữu trên thế gian; vì thân tâm các vị Thánh đã giải thoát, thân tâm Phật thì hoàn toàn thanh tịnh, trọn lành, thường được diễn tả là đầy đủ 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp, sáng suốt tuyệt vời và sức khỏe vô cùng. Chúng ta không được như vậy, tự biết không có phước để trang nghiêm thân tâm và còn tội lỗi, nên không hiện hảo tướng. Người thấy không phát tâm, vì thấy nghiệp thân của chúng ta. Thấy Như lai hay Thánh Tăng, họ phát tâm, vì thấy đức tướng của các Ngài.

Riêng tôi, từ thuở niên thiếu, luôn an phận với nếp sống nghèo khó, nhưng cái nghèo vật chất đã giúp tôi trưởng thành, vì có nhiều thì giờ để tiến tu, lo thanh tịnh hóa thân tâm, sau này mới có hành trang tốt đẹp

để phục vụ đạo pháp. Thật vậy, ở am tranh nghĩa là chúng ta sống tam thường bất túc. Nói đơn giản, chúng ta làm được nhiều công đức, nhưng hạn chế tối đa việc tiêu dùng cho bản thân. Phục vụ Tam bảo nhiều thì công đức sinh ra, hưởng thụ của Tam bảo nhiều thì việc tu hành sẽ kém dần. Người chỉ lo phát triển đời sống vật chất, chắc chắn đời sống tinh thần càng đi xuống. Có nhiều của cải vật chất, tất nhiên phải để tâm lo lắng và khi bị lệ thuộc như vậy, tâm chúng ta bị phân hóa, không tập trung được. Thí dụ xã giao quen biết nhiều người, phải nghĩ đến họ, nghĩ đến làm vừa lòng họ để họ làm lợi cho mình và được lợi rồi, lại phải để tâm đến họ hơn nữa. Cứ như vậy luẩn quẩn trong vòng danh lợi, tuy còn chiếc áo tu, nhưng việc làm không thanh tịnh, mà kinh Pháp Hoa ví là người làm công hèn hạ.

Nhờ an phận thủ thường với nếp sống đạm bạc, tâm chúng ta được rảnh rang để tiếp nhận pháp Phật. Quý vị hãy nghiệm xem cuộc sống thừa thải vật chất của người thế gian thì họ có được an lạc hơn cuộc sống tam thường bất túc của chúng ta hay không. Rõ ràng là không thể sánh bằng. Ở am tranh, sống đơn giản, thanh tịnh, nhưng Đức Phật thọ ký cho cùng tử thành Phật; còn những người khác, Đức Phật không thọ ký. Tụng kinh Pháp Hoa, cần hiểu nghĩa sâu này để áp dụng trên bước đường tu. Đức Phật dạy rằng sở dĩ Ngài giao gia tài cho cùng tử vì ông không giống những người làm công hèn hạ khác. Không giống họ, nhưng giống Phật, nên là con Phật. Giống ma thì làm sao được Đức Phật thọ ký. Suy nghĩ và làm giống Phật là việc quan trọng của người tu.

Trong kinh nói rõ cùng tử không giống người làm công hèn hạ khác, vì ông được một phần pháp, tuy chưa là Phật, nhưng đã có thể thay Phật làm việc của Phật. Đức Phật mới giao cho ông quản lý công việc. Người tránh nặng tìm nhẹ, thích hưởng thụ, lấy công làm riêng, Đức Phật xếp vô người làm công hèn hạ, Ngài không nhận họ là đệ tử và không giao việc. Trong khi cùng tử gánh vác công việc nặng, quyền lợi để dành cho đại chúng; cho nên được Đức Phật công nhận và giao việc, tức thọ ký và bổ xứ thì việc Phật sự khó cũng thành tựu.

Tự thấy chúng ta thuộc hàng trần lao nghiệp chướng đi tu, cần nương pháp Phật để thanh tịnh hóa được thân tâm, thì cũng đồng với A la hán. Còn các Ngài đã thanh tịnh, có phiền não đâu mà phải dọn dẹp; ngoại trừ Bàn Đặc thị hiện làm người lo quét bụi rác mỗi ngày, nhằm nhắc nhở những ai còn bị vướng mắc với nó. Nếu xét thấy mình ở hạng trung, chỉ cần gia công thanh tịnh hóa thân tâm một thời gian ngắn đã có thể tiến tu đạo hạnh dễ dàng. Còn hạng hạ căn, phải nỗ lực tu hành nhiều hơn, công quả nhiều hơn. Nếu tinh tấn thể nghiệm pháp Phật dạy cho đến khi được Đức Phật thọ ký và được Đức Phật bổ xứ làm thay cho Ngài, chúng ta làm Phật sự dễ dàng. Theo tôi, đừng khởi vọng tưởng điên đảo. Tự biết mình còn nhiều phiền não, nên Đức Phật chưa bổ xứ, mà chúng ta ham làm, dễ thất bại, dễ buồn phiền.
Trải qua thời gian dài quản lý gia tài của trưởng giả, tâm trí của cùng tử sáng suốt và khi ông trưởng giả sắp chết, ông liền hội họp thân tộc và tuyên bố

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 3: Ba Cỏ Hai Cây Trong Phẩm Dược Thảo Dụ Thứ Năm

rằng cùng tử là con của ông và ông sẽ giao gia tài cho người con này. Cùng tử rất kinh ngạc và sung sướng vô cùng. Bốn vị Thánh đệ tử bộc bạch với Đức Phật rằng tâm trạng của các Ngài cũng giống như người cùng tử được giao gia tài, lâu nay các Ngài chưa bao giờ nghĩ rằng sẽ đạt được quả vị Phật, mà nay được Đức Phật thọ ký thành Phật, quả là được niềm vui chưa từng có. Nói cách khác, đó là tâm trạng hỷ lạc của người tu yểm ly, xa lánh cuộc đời, chuyển sang phát tâm Bồ đề theo Đại thừa hướng đến quả vị Phật với điều kiện phát huy tri thức và đạo đức đến viên mãn theo lộ trình Bồ tát đạo.

Sau khi bốn vị đại đệ tử trình bày thí dụ cùng tử, Đức Phật xác nhận rằng suy nghĩ của các vị này rất đúng, rằng các vị Thanh văn đã thể hiện đời sống phạm hạnh, không còn lỗi lầm, xứng đáng thay Phật làm Phật sự.

• THÍ DỤ 3 : BA CỎ HAI CÂY

TRONG PHẨM DƯỢC THẢO DỤ THỨ NĂM

Tiếp theo thí dụ cùng tử của bốn vị đại đệ tử, Đức Phật liền đưa ra thí dụ ba cỏ hai cây trong phẩm Dược Thảo dụ. Có nhiều cách lý giải khác nhau về thí dụ này. Tôi chỉ đưa ra hai cách giải thích tiêu biểu được nhiều người chấp nhận.

Cách kiến giải thứ nhất cho rằng dụ ba cỏ hai cây để chỉ Trời, người, Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát. Đó là năm đối tượng được Đức Phật giáo hóa. Giải thích như vậy cũng hợp lý.

Nhưng cách kiến giải thứ hai, theo Thiên Thai Trí Giả ba cỏ chỉ cho tam thừa giáo mà Đức Phật đã nói

trong phẩm Thí dụ là Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát nhân gian. Sở dĩ ví Thanh văn, Duyên Giác và Bồ tát với ba cỏ vì ba hạng người này tu hành còn ở trong sinh tử. Và hai cây chỉ cho các vị Bồ tát gồm có Bồ tát mười phương ví như cây nhỏ và Bồ tát Tùng địa dũng xuất ví cho cây lớn. Cỏ cũng có ba bậc, thượng, trung, hạ ví cho Bồ tát, Duyên giác và Thanh văn thể nghiệm tam thừa giáo của Đức Phật. Và một lần nữa Đức Phật đã khẳng định rằng tam thừa giáo chỉ là phương tiện của Ngài nhằm dẫn đến chân lý và chân lý chỉ có một. Nói cách khác, đã tu theo pháp Phật, dứt khoát phải thành Phật.

Thật vậy, trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng sự thật duy nhất có một Phật thừa, tức những pháp tu theo Phật đều dẫn đến cứu cánh là quả vị Phật, không thể khác; nhưng Đức Phật dùng phương tiện nói ba thừa để thích hợp với trình độ và nghiệp lực của ba hạng người khác nhau. Đối với người trần lao nghiệp chướng nhiều, sợ sinh già bệnh chết và muốn ra khỏi sinh tử, đến Niết bàn, Phật nói Đạo đế, dạy họ thực hiện 37 trợ đạo phẩm. Đó chính là pháp tu của Thanh văn giúp họ xa rời tâm đam mê, chấp trước việc thế gian để bước vào cửa giải thoát : Không, vô tác, vô nguyện. Từ góc độ "Không”, nhìn cuộc đời không có gì thật sự hiện hữu lâu bền, cho nên tâm không nương vào đâu mà sinh tham đắm được. Và cắt đứt được vọng tâm tham đắm, liền chứng Niết bàn, ra khỏi sinh tử; đó là hàng Thanh văn ví cho loại cỏ bậc hạ. Trong kinh diễn tả tâm tu chứng này là đến được bãi đất trống nhờ nương vào Không quán.

Đối với hàng Duyên giác, Đức Phật dạy pháp tu giả quán, nghĩa là quán các pháp do nhân duyên sinh diệt, nhưng tâm hành giả an trụ ở bất diệt để quán sát sinh diệt, nhận chân rõ sinh diệt là giả, bất sinh diệt là thật. Quán chiếu mọi việc do nhân duyên sinh diệt như vậy, tâm lắng yên, thanh tịnh là đã ra khỏi Nhà lửa tam giới, đến bãi đất trống thì hàng Duyên giác cũng chứng được Niết bàn, ví cho cỏ bậc trung.

Thứ ba là Bồ tát ví cho cỏ bậc thượng cao hơn hàng Thanh văn, Duyên giác còn ở trong vòng nhị nguyên. Đối với Bồ tát nhân gian vào đời độ sinh, Đức Phật dạy lục độ ba la mật, vì đó là những người đã có điều kiện cứu đời, giúp người, nên mau đến quả vị Phật hơn. Bồ tát quán Trung đạo đệ nhất nghĩa hay Trung quán, thấy rõ sự thật nên nhìn đời thấy khác, thấy cuộc đời không xấu, không tốt; nhưng tốt xấu tùy ở tâm, tùy ở nghiệp. Bồ tát phát huy tình thương và trí tuệ bằng cách thực hiện pháp lục độ ba la mật để cứu độ chúng sinh, cũng đến được bãi đất trống, được an lạc giải thoát.

Ba cỏ thượng trung hạ chỉ cho hàng Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát thực hiện tam thừa giáo đều nằm trong phương tiện khéo léo của Đức Phật. Vì thế, Bồ tát của tam thừa giáo gọi là quyền thừa Bồ tát ở trong tam giới phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo, trên cầu Vô thượng đạo, dưới hóa độ chúng sinh.

Và hai cây chỉ cho các vị Bồ tát ở ngoài sinh tử là Bồ tát mười phương ví như cây nhỏ và Bồ tát Tùng địa dũng xuất ví như cây lớn. Các vị Bồ tát này đến dự hội Pháp Hoa là Bồ tát siêu hình không phải là Bồ tát nhân gian, nên không thể thấy các Ngài bằng mắt, như Bồ tát

Văn Thù, Phổ Hiền, Quan Âm, Đại Thế Chí, v.v... Chư vị Bồ tát từ mười phương đến đông như vi trần, được biểu thị bằng con số nhị vạn, bát vạn, bát thập vạn ức na do tha. Tuy Bồ tát mười phương rất đông, nhưng không chướng ngại nhau, vì các Ngài không hiện hữu bằng thân tứ đại của con người, mà hiện hữu ở dạng tâm thức. Vì thế, Bồ tát mười phương được coi là cây nhỏ vượt cao hơn cỏ.

Và Bồ tát lớn là Bồ tát Tùng địa dũng xuất với trí tuệ và thần lực cao tột đến mức Di Lặc Bồ tát là người được Đức Phật thọ ký trong tương lai sẽ thành Phật và thay thế Đức Phật Thích Ca ở Ta bà để hóa độ chúng sinh, nhưng cũng không thấy biết Bồ tát Tùng địa dũng xuất ở đâu và các vị Bồ tát này đến hội Pháp Hoa có đến lục vạn hằng hà sa.

Thiết nghĩ trên bước đường tu, nếu xuất hiện với tư cách con người làm những việc mọi người thấy biết được thì việc đó còn giới hạn. Làm việc mà người không biết được mới là việc lớn. Có ba hạng Bồ tát, Bồ tát nhân gian còn trong sinh diệt; Bồ tát lớn xuất thế, vượt ngoài thế gian và Bồ tát Tùng địa dũng xuất không ai thấy biết được dù các Ngài đang hành đạo. Bước theo dấu chân Phật, làm thế nào tiếp nhận được lực Bồ tát gia bị, thì từ "không” sẽ trở thành "có” mà kinh thường diễn tả là chân không diệu hữu; vì nhận được phước báo của các Ngài truyền đến, chúng ta dễ dàng thành tựu công đức vượt ngoài khả năng của con người.

Sau khi nói thí dụ ba cỏ hai cây, Đức Phật cũng nói thêm rằng Ngài hiện hữu trên thế gian này như vầng mây lớn xuất hiện trong không trung và từ đám mây đó

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 4: Người Làm Đồ Gốm Trong Phẩm Dược Thảo Dụ Thứ 5

mưa tuôn xuống tưới mát muôn loài. Điều này nhằm nói rằng mọi người trên cuộc đời này đang bị sức nóng của nghiệp thiêu đốt, đang bị lửa tham sân si hừng hực đốt cháy. Vì thế, mọi người đều mong mỏi có bậc Thánh nhân ra đời để giải tỏa sự bức ngặt này cho nhân loại. Và Đức Phật đã xuất hiện trên cuộc đời như một vầng mây lớn tuôn mưa xuống làm dịu mát lòng người, khiến họ trút bỏ mọi ưu phiền khổ đau. Nói cách khác, mục tiêu của Đức Phật là giúp cho chúng sinh thoát khỏi sinh tử luân hồi, được giải thoát và thành Phật. Ngài không vì một người nào, nhưng vì lợi ích của số đông, lợi ích cho chư Thiên và loài người. Và nhiều người có nhiều nghiệp lực cùng căn tánh khác nhau, nên tiếp thu giáo lý và phát triển khác nhau. Cũng như cây cỏ hấp thu nước mưa tùy theo sức thẩm thấu của chúng, mọi người đều tiếp nhận giáo pháp đồng một vị giải thoát, nhưng tùy căn tánh khác nhau mà phát triển cuộc sống vật chất và tâm linh khác nhau được tốt đẹp. Đó chính là giáo pháp tam thừa dung thông trong nhất thừa theo tinh thần Pháp Hoa để phá bỏ tư tưởng cực đoan rằng chỉ có một pháp tu cố định nào đó là nhất. Nhận thức được ý này, chúng ta trân trọng tất cả mọi hình thái tu hành khác nhau, làm từ thiện, hay ẩn tu, hoặc siêng năng tụng kinh, tham Thiền, v.v... đều tốt. Việc làm khác nhau, tùy theo căn tánh, nhưng giải thoát thì giống nhau, vì cùng một gốc từ giáo pháp Phật mà ra.

• THÍ DỤ 4 : NGƯỜI LÀM ĐỒ GỐM

TRONG PHẨM DƯỢC THẢO DỤ THỨ 5

Theo bản kinh Pháp Hoa của Ngài Cưu Ma La Thập biên soạn và Hòa thượng Trí Tịnh phiên dịch, phẩm

Dược Thảo dụ thứ năm chỉ có thí dụ ba cỏ hai cây, không có hai thí dụ, người làm đồ gốm và người mù từ thuở nhỏ. Hai thí dụ này có ghi trong bản kinh Pháp Hoa Népal. Có sự khác biệt này vì có thể ngày xưa, kinh được chép từng tờ trên lá bối, nên kinh bị rớt mất một số trang hoặc một số phẩm là việc bình thường. Theo tôi, phải có thí dụ người mù từ nhỏ được vị đạo sư cho bốn thứ cỏ thuốc chữa sáng mắt thì tên của phẩm kinh này là Dược thảo dụ mới hợp lý.

Ngoài biểu tượng là ông trưởng giả, hay một vầng mây lớn tuôn mưa xuống, đến đây Đức Phật còn được ví như người làm đồ gốm. Tùy theo yêu cầu của người tiêu dùng, người thợ làm những đồ dùng cần thiết cho họ, từ vật dụng thiết yếu cho cuộc sống như bình đun nước, nồi nấu cơm, chén dĩa, v.v... cho đến những đồ chứa phân nhơ. Đức Phật giáo hóa chúng sinh cũng vậy, lịch sử đã ghi rõ trên bước đường hoằng hóa, Ngài cứu độ mọi người hoàn toàn bình đẳng, không phân biệt nghèo giàu, giỏi dở, quý tộc hay thường dân. Những người thuộc mọi thành phần xã hội đến với Đức Phật, Ngài đều có pháp tương ưng giúp cho họ thoát khổ đau, được an vui, giải thoát. Ngài được tôn danh là đấng cha lành của bốn loài là vậy và ở đây ví Ngài với người làm đồ gốm đáp ứng được mọi yêu cầu hàng ngày của chúng sinh.

Thấu hiểu yếu nghĩa này, chúng ta có cái nhìn theo Phật, từ người không có tôn giáo, cho đến người khác tôn giáo và tất nhiên là những người cùng một lý tưởng theo Phật, chúng ta đều nhận thấy điểm tốt của họ. Nhìn thấy cái tốt của mọi người, lòng chúng ta dễ hoan hỷ; nghĩ họ xấu tự mình khổ tâm trước.

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 5: Người Mù Từ Thuở Nhỏ Trong Phẩm Dược Thảo Thứ 5

• THÍ DỤ 5 : NGƯỜI MÙ TỪ THUỞ NHỎ

TRONG PHẨM DƯỢC THẢO DỤ THỨ 5.

Có một người bị mù mắt từ nhỏ, không biết ánh sáng và màu sắc là gì thì nói chuyện đó với họ vô ích. Người mù này ám chỉ cho người mù về chân lý mà trong các kinh điển, Đức Phật thường dùng hình ảnh người bị mũi tên độc bắn trúng thì việc trước mắt là phải lo rút mũi tên ra, chứ không phải phân tích tìm hiểu chất độc, ai bắn mũi tên và nguyên nhân bắn mũi tên, v.v...

Vì vậy, có một vị tiên nhân không lý luận vô ích để giải thích màu sắc cho người mù hiểu, ông vội lên núi tìm bốn thứ cỏ thuốc để chữa cho người mù được sáng mắt. Điều này gợi cho chúng ta hiểu rằng không thể nói lý thuyết suông, phải áp dụng giáo pháp vào cuộc sống có kết quả tốt mới dạy người được.

Mọi người bị nghiệp chướng ràng buộc, lửa tham dục thiêu đốt, nên mù mắt tuệ, không thấy chân lý. Đức Phật chỉ dạy phương thức giải quyết khổ đau này. Bốn thứ cỏ thuốc ví cho pháp Phật dạy là tứ Thánh đế, trong đó có 37 trợ đạo phẩm để chữa bệnh mù của chúng sinh. Thanh văn, Duyên giác nương theo giáo pháp này tu hành, phiền não lắng xuống, nghiệp tiêu trừ, được giải thoát, chân lý tự sáng tỏ.

Và Thanh văn Duyên giác thấy được sự thật của cuộc đời ví như người mù vừa được sáng mắt, vừa mới thoát khỏi sinh tử luân hồi, ra khỏi ngục tù tam giới, nên nghĩ như vậy là hoàn tất việc tu hành rồi. Vị đạo sư mới nói rằng tuy sáng mắt, nhưng mới thấy những gì trước mắt, còn những gì ở xa, hay cách tường, hoặc bên kia đường chân trời thì không thấy

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 6. Hóa Thành Trong Phẩm Hóa Thành Dụ Thứ 7

nổi. Muốn thấy biết những gì vượt ngoài con mắt thịt, phải tiến tu, chuyển từ nhị thừa sang Bồ tát thừa, tu Bồ tát đạo để khai mở tri kiến Như lai. Đừng an phận với quả vị A la hán, được giải thoát cho riêng mình, được cung kính cúng dường mà cho là đủ. Phải phấn đấu đi lên theo các vị Bồ tát, tu tạo phước đức trí tuệ viên mãn mới thành Phật.

Đức Phật nói những thí dụ này xong, bốn vị Thanh văn là Ca Diếp, Tu Bồ Đề, Ca Chiên Diên và Mục Kiền Liên thấm thía ý Phật dạy, mới phát tâm Bồ đề giáo hóa chúng sinh như Đức Phật đã từng thành tựu trong nhiều kiếp quá khứ. Vì thế, Đức Phật thọ ký cho bốn vị trưởng lão này sẽ thành Phật. Đức Phật dạy rằng xưa kia, các vị này tu pháp Thanh văn, Duyên giác, đã chuyển hóa tâm trở thành trong sạch, thì nên dùng tâm thanh tịnh giải thoát này mà độ sinh, sẽ có đầy đủ công đức, đều sẽ thành Phật và mỗi vị tùy theo công hạnh mà có danh hiệu khác nhau. Ca Diếp sẽ thành Phật Quang Minh Như lai, Tu Bồ Đề sẽ thành Phật Danh Tướng Như lai, Ca Chiên Diên sẽ thành Phật Diêm Phù Na Đề Kim Quang Như lai và Mục Kiền Liên sẽ thành Phật Đa Ma La Bạt Chiên Đàn Hương Như lai.

• THÍ DỤ 6 : HÓA THÀNH TRONG PHẨM HÓA THÀNH DỤ THỨ 7

Theo bản dịch kinh Pháp Hoa của Ngài Trúc Pháp Hộ, nửa phần đầu của phẩm thứ 7 tên là Vãng cổ, tức nói chuyện quá khứ về Đức Phật Đại Thông Trí Thắng và nửa phẩm sau mới là Hóa thành dụ. Bản dịch kinh Pháp Hoa của Ngài Cưu Ma La Thập gộp chung hai phần này lại thành phẩm Hóa thành dụ.

Sau khi Đức Phật thuyết pháp, dùng thí dụ để đại

chúng hiểu, nhưng vẫn không nhận được ý Phật dạy, nên Đức Phật nói thêm về nhân duyên nhiều đời giữa Ngài và đệ tử. Vì thế, phẩm này được xếp vào nhân duyên châu.

Đức Phật Thích Ca khẳng định rằng vào thời Đức Phật Đại Thông Trí Thắng khi tiền thân Ngài còn là Sa di Bồ tát đã từng giáo hóa nhiều người, mà chính những người này ngày nay hiện diện ở hội Linh Sơn gồm có Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di cho đến Thiên long bát bộ. Đó chính là ý nghĩa "nhân duyên đời trước” mà phẩm Hóa Thành dụ muốn nhắc đến. Trong sinh hoạt đạo pháp, chúng ta nhận thấy rõ ý này, có những người bình thường nhưng cảm hóa được người khác một cách dễ dàng; vì thật sự họ đã gặp nhau và giúp đỡ nhau từ kiếp trước rồi. Theo kinh Pháp Hoa, nhân duyên thầy trò đã có, nên khi gặp lại, thấy thầy là kính trọng và tiếp nhận được sự khai ngộ của thầy một cách nhanh chóng.

Vấn đề thứ hai trong phẩm Hóa Thành dụ thứ 7 của kinh Pháp Hoa là phải vượt qua 500 do tuần đường hiểm; đây cũng là một vấn đề lớn. Phật đưa ra thí dụ có một Đạo sư dẫn đoàn người đi tìm châu báu, nhưng mới đi được 300 do tuần, chúng nhân mệt mỏi, sợ sệt, không muốn đi tiếp mà xin quay về. Vị Đạo sư liền tạo ra một hóa thành có đầy đủ tiện nghi cho họ ở và khi họ nghỉ ngơi khỏe rồi, Ngài liền diệt bỏ hóa thành, bảo mọi người tiếp tục lên đường, chỉ còn 200 do tuần nữa sẽ đến Bảo sở thì tha hồ hưởng an lạc.

Câu chuyện tuy đơn giản, nhưng chúng ta phải hiểu được nghĩa lý sâu xa ẩn chứa bên trong để có

thể tiến tu đạo hạnh. Vị Đạo sư chỉ cho Đức Phật, dắt chúng nhân vượt 500 do tuần đường hiểm, chúng nhân chúng xuất gia đồng hành với Đức Phật xưa kia hay chúng ta ngày nay. Đức Phật có phước đức vẹn toàn, nên Ngài làm việc gì cũng dễ dàng, tự tại. Trong khi các Tỳ kheo khác ốm yếu, bệnh hoạn, không sáng suốt, bị người lấn lướt, nên lúc nào cũng phải núp bóng Phật. Đức Phật dạy phải vượt 200 do tuần đầu nghĩa là nhắc nhở trên bước đường tu thân cận với Đức Phật, thể nghiệm giáo pháp để chứng được quả vị của Thanh văn, Duyên giác.

Chưa tu theo Phật, chúng ta giống như người phàm, chẳng có ai quý mến mình. Nhưng theo Đức Phật, đắc quả vị A la hán là quả Ứng cúng, được người kính quý cúng dường, nghĩa là chúng ta đã vượt 100 do tuần đầu tiên của đường hiểm trên bước đường xuất gia học đạo. Thật vậy, nhờ được gần Phật, nghe pháp, tu hành, chúng ta phát huy đạo hạnh để cuối cùng đạt được đỉnh cao của hàng Thanh văn là Bát chánh đạo. Điều đó nói lên rằng chúng ta đã vượt được một giai đoạn khó khăn nguy hiểm, nhất là sự cám dỗ của vật chất, sự chi phối của xã hội và thiên nhiên. Tu hành mà còn bị vật chất cám dỗ, còn bị người tác động gây buồn phiền, tức giận coi như chưa được gì cả. Vì vậy, cần thực hiện cho được sự xa rời vật chất và không để xã hội tác động khởi tâm. Tâm lắng yên là Thánh La hán.
Giai đoạn một chúng ta tu, phải đạt được sở đắc này. Bề ngoài cũng như mọi người, nhưng ta luôn sống với sự thật, nghĩa là có chánh kiến, khác với người tà kiến nhìn sự vật không chính xác, nên khởi vọng tâm

gây đau khổ. Có tà kiến thì nghe người khác nói xấu, nghĩ lung tung. Có chánh kiến, nghe người nói xấu, tâm chúng ta vẫn thanh thản. Đức Phật dạy rằng người ác hại người tốt như tung bụi ngược gió, phải gánh lấy quả báo ác. Tôi trải qua giai đoạn này, nên nhận thấy rất rõ. Còn người tin theo điều bịa đặt là biết mình còn túc nghiệp, nhân đây sám hối, vì nghiệp khởi từ đâu thì sám hối từ đó. Không còn người nói xấu được là biết hết nghiệp. Họ nói mà chúng ta giận buồn là còn nghiệp, vì giận buồn là nghiệp.

Tu tứ Thánh đế, Đức Phật dạy hàng Thanh văn chứng được quả vị của tứ Thánh đế, đi qua 100 do tuần đường hiểm rồi thì tu hành có phần dễ dàng hơn, nhẹ nhàng an vui hơn. Còn chưa vượt được đoạn đường hiểm này, việc xảy ra cho chúng ta quá ác, quá khổ. Tôi kinh nghiệm lúc còn là Sa di, nay sống ở chùa này, mai đi chùa khác, khổ vô cùng. Đến khi được vào tu học ở Phật học đường Nam Việt, chùa An Quang, cuộc đời đã đổi khác, tốt đẹp hơn. Khi tu học ở Nhật Bản trở về, mọi việc chuyển đổi khác hơn trước nhiều và khi lãnh đạo lại càng khác nữa. Vượt qua được đoạn đường nào, tu hành được nhẹ nhàng thêm, từng bước đi bỏ lại phía sau những khó khăn, nguy hiểm, buồn phiền.

Vượt tầng một, 100 do tuần đầu là hoàn tất Thanh văn thừa và tầng thứ hai phát triển tri thức, quán sát rõ nhân duyên giữa ta và người. Ở giai đoạn hai, chuyển đổi được nhân duyên xấu ác thành nhân duyên tốt đẹp. Đó là tu quán nhân duyên của Duyên giác thừa, vượt thêm 100 do tuần kế tiếp, nhận biết được người suy nghĩ điều gì, đáp ứng cho họ. Chính 500 vị A la hán theo Phật

tu hành, đã vượt được 200 do tuần đường hiểm. Thật vậy, trước khi theo Phật, các Ngài nhìn đời mờ mịt, nhưng khi nhận được sự dìu dắt của Đức Phật, thể nghiệm pháp Phật chỉ dạy rồi, các Ngài trở thành người đạo đức được cung kính cúng dường và trí sáng ra, biết được mối tương quan tương duyên với chúng sinh.

Chúng nhân theo Đức Phật, chỉ còn trải qua 300 do tuần nữa là đến Bảo sở, tức thành Phật; nhưng nếu không tiếp tục đi mà quay trở về thì thật uổng phí công sức đã vượt được 200 do tuần đường hiểm trước đó. Đức Phật vì thương xót họ, Ngài hóa ra một cái thành để họ tạm dừng chân nghỉ ngơi cho đỡ mệt nhọc rồi đi tiếp.

Hóa thành này của Đức Phật nhằm chỉ hai Niết bàn của hàng nhị thừa là Thanh văn và Duyên giác tu được. Tuy nhiên giải thoát mà Thanh văn Duyên giác tu chứng thật sự là giải thoát do Đức Phật tạo ra, không phải bản thân họ tự tạo được. Trên bước đường tu, chúng ta thấy rõ những gì có được hôm nay như chùa chiền, trường lớp, vị trí của chúng ta trong xã hội, v.v... là do Đức Phật cho, không phải chúng ta tự tạo. Vì thế, người quay ngược lại thế gian, vào nhập cuộc với đời, rõ ràng không bằng ai. Tuy nhiên, nếu ở trong giáo pháp Phật, chúng ta được hơn người. Nếu không ý thức rằng mình chưa có phước đức, mà an phận hưởng thụ những gì Đức Phật cho thì Phật nhập diệt hay Phật không che chở nữa, chắc chắn cuộc sống khó được an lạc.

Để chúng nhân không ỷ lại vào Phật, Ngài diệt hóa thành, nghĩa là hành giả muốn đạt đến Vô thượng Bồ đề, tất yếu phải tự tiến bước lộ trình 300 do tuần đường

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 7: Hạt Châu Trong Áo ( Hệ Châu Dụ) Trong Phẩm Ngũ Bá Đệ Tử Thọ Ký Thứ 8

hiểm còn lại. Đó chính là hành Bồ tát đạo trên nhân gian, tạo phước đức thật sự cho mình, tức làm người tốt và có ích cho đời, là đã vượt thêm 100 do tuần thứ ba. Và còn lại 200 do tuần cuối cùng thì đến Bảo sở là con đường của các Bồ tát Pháp thân ở mười phương và ở Thường Tịch Quang đạt được quả vị Phật hằng hữu, bất sinh bất diệt.

Một đời hoằng hóa độ sinh của Đức Phật thể hiện rõ nét tinh thần giáo hóa bằng nhân duyên. Thật vậy, trong hàng đại đệ tử Phật, hai phần ba thuộc ngoại đạo. Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Ca Diếp, Ca Chiên Diên, Tu Bồ Đề... đều là những nhà lãnh đạo của các tôn giáo thời bấy giờ. Họ từ bỏ tôn giáo của họ để theo Đức Phật tu hành, vì họ học được ở Phật trí tuệ và đức hạnh vô cùng.

Ngoài ra, điều quan trọng không kém mà Đức Phật nhắc đến ở đây là nhân duyên. Đức Phật đã khẳng định những người đệ tử có mặt ở hội Pháp Hoa vì đã theo Đức Phật nghe pháp từ thời Đức Phật Đại Thông Trí Thắng. Mối quan hệ quá khứ của các vị Thanh văn đã gắn bó sâu sắc với Đức Phật mới dẫn đến duyên thầy trò trong hiện tại.

• THÍ DỤ 7 : HẠT CHÂU TRONG ÁO (HỆ CHÂU DỤ)

TRONG PHẨM NGŨ BÁ ĐỆ TỬ THỌ KÝ THỨ 8

Khi Đức Phật nói xong thí dụ Hóa thành gợi nhắc hàng đệ tử Thanh văn nhớ lại kiếp quá khứ đã từng được Ngài dìu dắt tu hành cho đến quả vị Hiền thánh ngày nay. Các vị này rất ngạc nhiên và vui mừng vô cùng. Dẫn đầu là Phú Lâu Na và 500 La hán hiểu được Niết

bàn của các Ngài chứng đắc trước kia là nhờ uy lực Phật. Và về sau, trên lộ trình tiến đến Vô thượng Bồ đề, phải tu Bồ tát hạnh, xả kỷ vị tha, tự tạo phước đức trí tuệ để trang nghiêm thân tâm.

Thấy rõ khả năng thực tu thực chứng của các vị này, trước tiên Đức Phật thọ ký cho Phú Lâu Na khi đầy đủ hạnh Bồ tát, sẽ được thành Phật hiệu là Pháp Minh Như lai. Ngoài ra, Kiều Trần Như cũng được Đức Phật thọ ký sẽ thành Phật là Phổ Minh Như Lai và 500 vị A la hán gồm có Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp, Dà Gia Ca Diếp, Na Đề Ca Diếp, Ca Lưu Đà Di, Ưu Đà Di, A Nâu Lâu Đà, Ly Bà Đa, Kiếp Tân Na, Bạc Câu La, Châu Đà Tá, Dà Đà... đều sẽ thành Phật cùng một hiệu là Phổ Minh Như Lai.
Sau khi được Đức Phật thọ ký, các vị này bừng tỉnh, vui mừng nói lên tâm niệm qua thí dụ như sau. Có một người nghèo đến chơi nhà bạn. Sau bữa tiệc, anh này ngủ say. Người bạn cho anh một viên ngọc vô giá rồi cột vào vạt áo anh. Tỉnh dậy, anh không biết mình có viên ngọc, đến nước khác làm ăn vất vả. Ít lâu sau, gặp lại bạn cũ, thấy anh rách rưới khổ sở, mới hỏi tại sao không dùng viên ngọc trong vạt áo để kinh doanh, sẽ được giàu có, sung sướng. Các vị đệ tử bạch Phật rằng họ cũng giống như người ngủ say. Đức Thế Tôn từng giáo hóa họ, nhưng vừa được hưởng chút phần Niết bàn đã tự cho là đủ, không cầu gì hơn. Nay mới biết mình thực là Bồ tát, được thọ ký thành Phật, lòng vui mừng vô cùng.
Ví dụ hạt châu trong áo cũng nhằm nói đến mục tiêu của Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời này để khai

mở cho chúng ta thấy Phật tánh tiềm ẩn trong tất cả mọi người. Ai cũng có bản tâm sáng suốt, nếu biết cách sử dụng, phát huy trí tuệ và đức hạnh cũng sẽ thành tựu quả vị toàn giác như Đức Phật.

Kế đến, trong phẩm Thọ học vô học nhơn ký thứ 9, Đức Phật thọ ký cho Ngài A Nan sẽ thành Phật hiệu là Sơn Hải Huệ Tự Tại Thông Vương Như Lai và La Hầu La sẽ thành Phật hiệu là Đạo Thất Bảo Hoa Như Lai, cùng 2000 đệ tử Thanh văn gồm những người đang tu học (hữu học) và đã hoàn tất việc tu học (vô học) được thọ ký sẽ thành Phật đồng hiệu là Bảo Tướng Như lai. Việc thọ ký cho 2000 vị chưa đắc quả La hán cũng là một việc đáng suy nghĩ trong thời phong kiến, báo hiệu thời điểm Đức Phật nâng tầm nhìn mọi người cho tiếp cận chân lý mới phô bày sự thật.

Theo tôi, không thể xếp Phú Lâu Na, A Nan và La Hầu La thuộc hàng hạ căn, nghe giáo lý và thí dụ không hiểu, phải nương theo nhân duyên để vào đạo. Nếu Phú Lâu Na, A Nan và La Hầu La thuộc hàng hạ căn, tại sao các Ngài được thọ ký thành Phật với nhiều thành quả lớn hơn những vị thượng căn và trung căn trước.

Có thể lý giải rằng Đức Phật đã biệt ký cho Ngài Phú Lâu Na, A Nan, La Hầu La và thọ ký chung cho 500 vị La hán và 2000 Thanh văn đang tu học. Riêng đối với Phú Lâu Na, A Nan và La Hầu La, Đức Phật xác định rằng hàng Trời người tưởng họ là Thanh văn, nhưng thật sự họ là Bồ tát lớn. Phú Lâu Na đã từng là đại pháp sư trong thời bảy Đức Phật quá khứ. A Nan là pháp lữ với Đức Phật Thích Ca từ thời Phật Không Vương. Nếu

Ý nghĩa Thí dụ. Thí dụ 8: Viên Minh Châu Trên Đỉnh Đầu ( Kế Châu) Trong Phẩm An Lạc Hạnh Thứ 14. Thí Dụ 9: Lương Y Trong Phẩm Như Lai Thọ Lượng Thứ 16

căn cứ vào nội dung kinh, không thể phân chia các vị này thuộc hàng thượng, trung, hay hạ; nhưng phải xếp từ Tiểu thừa sang thông giáo Quyền thừa, đến biệt giáo Đại thừa và sau cùng là viên giáo Thượng thừa.

• THÍ DỤ 8 : VIÊN MINH CHÂU TRÊN ĐỈNH ĐẦU (KẾ CHÂU)

TRONG PHẨM AN LẠC HẠNH THỨ 14

Đức Phật nói với Văn Thù Sư Lợi Bồ tát thí dụ như sau. Có một vị vua Chuyển luân Thánh vương sức lực rất mạnh, sau khi binh tướng của ông thắng trận trở về, nhà vua liền ban thưởng cho viên minh châu trong búi tóc trên đỉnh đầu của ông. Từ trước ông thưởng cho họ nhiều thứ, nhưng đến nay ông mới cho viên châu quý báu vô giá này vì binh tướng lập được công lớn. Đức Như lai cũng vậy, thấy chúng Thanh văn đệ tử tu hành đã thắng được ma ngũ ấm, ma phiền não, phá được lưới ma, trừ sạch ba độc tham sân si, ra khỏi Nhà lửa tam giới, Ngài mới trao cho kinh Pháp Hoa. Kinh Pháp Hoa là tạng bí yếu của các Đức Như lai là kinh tối thắng trong các kinh mà nay Đức Phật mới nói.

• THÍ DỤ 9 : LƯƠNG Y TRONG PHẨM NHƯ LAI THỌ LƯỢNG THỨ 16

Trong phẩm Như Lai Thọ Lượng, Đức Phật xác định rằng Ngài đã thành Phật từ vô biên kiếp lâu xa. Từ thời xa xưa ấy, Đức Phật đã hành đạo Bồ tát, kết thành thọ mạng, đến nay vẫn chưa hết, mà còn hơn số như vậy. Vì thế, dù chưa thực diệt độ, Ngài vẫn nói diệt độ như là phương tiện giáo hóa chúng sinh. Vì nếu Đức Phật ở lâu trên đời, những người đức mỏng không trồng căn lành, ham ưa ngũ dục, sinh tâm lười biếng kiêu mạn, không khát ngưỡng gặp Phật.

Đức Phật thí dụ như có một ông lương y chữa được nhiều bệnh và có nhiều người con. Khi ông bận đi xa, các con ở nhà uống lầm thuốc độc. Lúc ông trở về, các con quỳ lạy xin cứu mạng. Người cha đưa thuốc cho uống. Những người con không mất bản tâm liền uống thuốc nên được lành bệnh. Những người con mất bản tâm không chịu uống thuốc. Người cha thương hại chúng mới dùng phương kế nói rằng ông đã già yếu sắp chết, các thứ thuốc hay ông để lại, nên giữ lấy dùng. Nói xong ông liền bỏ đi rồi cho người về báo ông đã từ trần. Hay tin ấy, các con mất bản tâm hoảng sợ lấy thuốc uống, tâm liền tỉnh ngộ. Sau đó người cha trở về cho các con thấy mặt.

Đức Phật kết luận rằng Ngài cũng như vậy. Ngài đã thành Phật từ ngũ bách ức trần điểm cho đến ngày nay vẫn ở thế giới Ta bà thuyết pháp giáo hóa chưa từng ngừng nghỉ, nhưng có người thấy Phật, có người không thấy. Vì thương chúng sinh nghiệp cấu nặng, không thấy Phật, sinh tâm buông lung kiêu mạn, Đức Phật mới dùng phương tiện nói có Phật ra đời và Phật Niết bàn. Sự thật Ngài vẫn thường trụ thế giới này nói pháp.
Từ phẩm Tựa thứ nhất đến phẩm Thọ học vô học nhơn ký thứ 9 thuộc phần Tích môn Pháp Hoa gọi là nhị thừa tác Phật. Đến đây theo giáo sư Kusei là chấm dứt bộ kinh Pháp Hoa đầu tiên chỉ có 9 phẩm như vậy. Về sau kinh Pháp Hoa mới kết tập thêm phần lưu thông là từ phẩm Pháp sư thứ 10 đến phẩm An lạc hạnh thứ 14, gồm 5 phẩm, nhưng chỉ tính có 4 phẩm, vì phẩm Đề Bà Đạt Đa được đặt chung trong phẩm Hiện Bảo tháp thứ 11; về sau người ta mới tách riêng phẩm Đề Bà Đạt Đa.

Theo bản gốc kinh Pháp Hoa của Ngài Cưu Ma La Thập không có phẩm Đề Bà Đạt Đa và Ngài Cấp Đa đời Đường mới thêm vô phẩm Đề Bà Đạt Đa, cho nên bộ kinh Pháp Hoa của Ngài Cấp Đa có tên là Thêm phẩm Pháp Hoa kinh. Vì vậy, ngày nay, chúng ta tụng bộ kinh Pháp Hoa 28 phẩm thật sự là của Ngài Cấp Đa dịch, không phải của Ngài Cưu Ma La Thập; nhưng vì uy tín của Ngài Cưu Ma La Thập quá lớn lao, nên người ta vẫn giữ tên của Ngài trong bộ kinh Pháp Hoa 28 phẩm.

Tóm lại, từ thế giới bất sinh bất diệt của Tịch Quang chơn cảnh, Đức Phật vì tâm đại từ bi mà Ngài hiện thân lại thế giới Ta bà này để dìu dắt tất cả chúng sinh ra khỏi Nhà lửa tam giới và khai mở tri kiến Như lai cho tất cả mọi người. Vì vậy, Ngài phải dùng tất cả phương tiện như ngôn từ, thí dụ, nhân duyên để thuyết tam thừa giáo:

Pháp Hoa hải hội, Đức Phật thân tuyên

Ba châu, chín dụ nghĩa kín mầu.

Trải qua ba châu, pháp thuyết châu, thí dụ châu và nhân duyên châu, cũng như nương theo chín thí dụ ẩn chứa vô biên nghĩa nhiệm mầu của kinh Pháp Hoa để thăng hoa tri thức và đức hạnh, tất cả những hành giả hữu duyên với bộ kinh tối thượng thừa này, từng bước xa rời Nhà lửa tam giới, từng bước thu ngắn 500 do tuần đường hiểm và sau cùng đến được Bảo sở, đảnh lễ Đức Phật Pháp thân thường trú vĩnh hằng bất tử, mới thỏa chí nguyện tu hành theo Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni và đó cũng chính là mục tiêu mà Đức Phật Thích Ca hiện hữu trên cuộc đời này.

Ý nghĩa phẩm Pháp Sư

Ý nghĩa

PHẨM PHÁP SƯ THỨ 10

Như đã nói, trong toàn bộ giáo pháp, điểm quan trọng Đức Phật muốn nhấn mạnh rằng tam thừa giáo chỉ là phương tiện của Ngài tạo ra để nhằm chỉ nhứt thừa giáo ẩn chứa bên trong, kinh Pháp Hoa thường diễn tả ý này là Đức Phật khai tam thừa hiển nhứt thừa. Vì vậy, theo Tích môn Pháp Hoa, nhứt Phật thừa là chính và tam thừa là quyền. Đức Phật phải triển khai giáo pháp thành tam thừa để ứng hợp với trình độ chúng sinh, nhưng kết quả đều đưa mọi người đến quả vị Phật. Vì Đức Phật là đấng toàn giác, nên Ngài phải dìu dắt mọi người đến quả vị toàn giác như Ngài, không thể dẫn đến quả vị Thanh văn hay Duyên giác được.

Phẩm Pháp sư thứ 10 kết lại pháp tam thừa và Đức Phật quy về nhứt thừa để mở ra một thế giới khác cho đại chúng tiếp nhận. Trong phần chánh tông, Đức Phật thọ ký cho Ma Ha Ca Diếp, Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề, Ca Chiên Diên, A Nan, La Hầu La và tất cả A la hán cùng những vị chưa đắc A la hán. Ý nghĩa thọ ký là Đức Phật muốn xác định rằng những người theo Ngài tu hành đều thành Phật.

Trước khi nói kinh Pháp Hoa, Đức Phật chưa thọ ký cho ai thành Phật, chỉ có người đắc A la hán hay Bích Chi Phật, nghĩa là có sai biệt giới. Trước đó, nhìn

vào xã hội hay quan sát chúng hội của Đức Phật thấy có sai biệt, không ai giống ai; nhưng đến đây quy về bản thể tu hành thì tất cả mọi người phải thành Phật, không thể thành quả vị gì khác. Và mọi người này là ai ? Đó là hàng nhị thừa : Thanh văn và Duyên giác.

Từ trước, mọi người đều nghĩ rằng hàng nhị thừa chỉ đạt đến quả vị A la hán thôi, không thể thành Phật. Nhưng nay Đức Phật xác định hàng nhị thừa đều thành Phật được. Đến đây chấm dứt phần chính của Tích môn nói về một đời giáo hóa của Đức Phật, vì chẳng lẽ hàng nhị thừa xuất gia tu theo Đức Phật mà lại không thành Phật.

Ngoài ra, Đức Phật còn mở rộng sự thọ ký, kể cả hàng cư sĩ tu hành cũng thành Phật. Người tu trước thì đạt quả vị trước và ai tu cũng thành Phật. Ý này bắt đầu bằng phẩm Pháp Sư thứ 10, Đức Phật nói với Dược Vương Bồ tát : "Tất cả Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di, thiên long bát bộ, người cầu Thanh văn, người cầu Bồ tát hay cầu Phật đạo mà ở trước Phật nghe kinh Pháp Hoa một câu, một kệ, một niệm tùy hỷ, ta đều thọ ký Vô thượng bồ đề”.

Trước đó, Đức Phật chỉ thọ ký cho người xuất gia tu hành có đức hạnh trong xã hội như Mục Kiền Liên, Ca Diếp, Tu Bồ Đề, A Nan, La Hầu La, v.v... Nhưng nay, Đức Phật thọ ký cho mọi thành phần, không phân biệt xuất gia hay cư sĩ, nam hay nữ và kể cả loài súc sinh. Khi họ chưa phát Bồ đề tâm thì chưa thành Phật được, nhưng nếu phát tâm Bồ đề và tu hành, chắc chắn cũng thành tựu quả vị Phật. Tuy nhiên, đến đây còn loại trừ hàng nhứt xiển đề, họ không thể thành Phật.

Đó là ý quan trọng nhất của kinh Pháp Hoa rằng tất cả mọi loài, mọi người nghe kinh Pháp Hoa một câu, một kệ, một niệm tùy hỷ đều được Đức Phật thọ ký thành Phật. Như vậy, Đức Phật khẳng định rõ là học kinh Pháp Hoa mới được thọ ký, pháp hội khác, Đức Phật không thọ ký. Vậy Pháp Hoa là gì ?

Pháp Hoa là nhất Phật thừa hay giáo Bồ tát pháp, Phật sở hộ niệm; nghĩa là pháp hành trì của Bồ tát và pháp mà chư Phật hộ niệm. Đức Phật thọ ký dù chúng ta là Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát, nhân, thiên; nhưng quan trọng là phải phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo cho đầy đủ hạnh Bồ tát.

Trước kia, hàng Thanh văn, Duyên giác hướng về Niết bàn là thú tịch Thanh văn nên không thể thành tựu quả vị Phật. Vì vậy, đạt được quả vị A la hán rồi, phải phát tâm Bồ đề, trọn vẹn Bồ tát đạo mới đạt đến quả vị Phật. Chúng ta thấy rõ ý này khi Đức Phật thọ ký cho Xá Lợi Phất, Ca Diếp, Mục Kiền Liên, Phú Lâu Na, v.v... Ngài đều dạy các vị này rằng phải hành Bồ tát đạo đầy đủ tâm đại bi mới thành Phật được; không phải Đức Phật thọ ký là thành Phật liền, mà không cần tiến tu Bồ tát hạnh. Nhận chân được ý Phật dạy như vậy, ngày nay chúng ta tu hướng về Niết bàn, không nghĩ đến độ sanh, chắc chắn không thể thành Phật.

Nghe kinh Pháp Hoa là học và thực hành pháp tu của Bồ tát hướng đến độ sanh. Một vị đắc A la hán đi vào sinh tử để thực hiện việc giáo hóa chúng sinh, nói cách khác là hành Bồ tát đạo đến khi trọn vẹn được công hạnh của Bồ tát thì sẽ đạt quả vị Phật.

Ở giai đoạn tu Thanh văn một mình, nay phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo lấy giáo hóa độ sanh làm việc chính. Việc hành Bồ tát đạo của chúng ta cao hay thấp căn cứ ở thành quả giáo hóa chúng sinh. Độ được càng nhiều người sống theo pháp Phật, công đức chúng ta càng lớn. Như vậy, con đường đi đến Phật quả là phải thực hiện việc giáo hóa độ sanh, cho đến khi không còn người nào, loài nào mà ta không cảm hóa được thì mới thành tựu quả vị Phật.

Ở các giai đoạn trước, Đức Phật phải nói pháp Thanh văn chỉ dạy người hướng đến Niết bàn, là vì Ngài muốn độ những người sợ sinh tử. Nhưng nay, Đức Phật dạy phải thực hiện việc độ sanh theo tiêu chuẩn là Diệu Pháp Liên Hoa; nghĩa là giúp người trên nền tảng đạo đức và trí tuệ. Cốt lõi của kinh Pháp Hoa nhằm xây dựng người đạo đức và tri thức, trí tuệ là Diệu Pháp và đạo đức là Liên Hoa.

Khi chưa tu, chúng ta không độ được người. Đến khi phát tâm xuất gia học đạo, rèn luyện pháp tu Thanh văn, chúng ta trở thành người đạo đức, tức không tham, sân, si. Từ mẫu đạo đức của Thanh văn, tiến sang bước thứ hai, thực tập pháp tu Duyên giác sẽ giúp chúng ta thành người trí thức có tầm nhìn thấy xa biết rộng. Chúng ta đừng hiểu lầm rằng Duyên giác chỉ học quán 12 nhân duyên, như vậy thì không đủ. Quán 12 nhân duyên là mở rộng tầm hiểu biết về nhân duyên sinh diệt của tất cả pháp, vì thấy nhân duyên là thấy pháp. Thật vậy, theo Phật, tất cả pháp đều do nhân duyên sinh, nên ta biết được nhân duyên

là biết được tất cả pháp hữu hình, vô hình, hữu tình, vô tình. Nói theo ngày nay là phải thấy được sự việc ở mọi mặt về chính trị, văn hóa, xã hội, v.v...

Trải qua pháp tu của hàng nhị thừa, đạo đức của chúng ta là không tham sân si và hiểu biết của chúng ta là biết khoa học tự nhiên và xã hội; kết hợp đạo đức và tri thức như vậy mới dấn thân theo tinh thần Pháp Hoa được.
Như vậy, người hành trì Pháp Hoa không nhất thiết mang hình thức nào. Điều kiện đòi hỏi là tin kinh Pháp Hoa và thực hiện tinh thần Pháp Hoa, tức nâng cao đạo đức và tri thức. Thử nghĩ các Bồ tát vào đời mà không hiểu chúng sinh, chúng sinh nghiệp, chúng sinh phiền não thì làm thế nào giáo hóa họ. Nếu đạo đức chúng ta cao, ta không cần họ, nhưng họ cần ta thì ta sẵn lòng giúp. Ta đến với người vì người cần ta, còn ta cần thì đừng tới.
Nghe kinh Pháp Hoa tùy hỷ, được Đức Phật thọ ký, tức phát triển đạo đức và tri thức làm đẹp cuộc đời là được thọ ký; không cần phải là Tăng Ni, nhưng bất cứ ai làm đẹp cho đời là được Đức Phật thọ ký.
Những người trì kinh Pháp Hoa đúng chuẩn đó là đã thành Vô thượng Đẳng giác vì thương nhân gian sinh lại đời. Ý này mở ra cánh cửa thứ hai để chúng ta thấy khác lạ hơn. Trước kia, chúng ta thấy chỉ có con đường từ đây đến thành Phật là từ nhân hướng quả. Nhưng đến yếu nghĩa Pháp Hoa thì từ quả hướng nhân, là vì thương nhân gian mà sinh lại cuộc đời. Điều này giúp chúng ta phân biệt được Bồ tát từ nhân hướng quả và Bồ tát từ quả hướng nhân.

Người tu lâu mà không làm được việc, thì biết là họ mới tu đời này, đang từ nhân hướng quả. Người làm được việc lớn là Bồ tát từ quả hướng nhân, đời trước đã tu nên đời hiện tại tài giỏi vượt hơn nhiều người. Điển hình như Hòa thượng Thiện Hoa ra Huế chỉ học dự thính và viên tịch vào tuổi 55, nhưng đã để lại sự nghiệp lớn lao cho đạo pháp, vì đời trước Ngài đã là luận sư, nên hiện đời mới có tài đức như vậy. Hoặc Tổ Huệ Năng chỉ công quả, giã gạo, không được học, nhưng làm Tổ. Có thể hiểu vì đời trước Ngài đã là Tổ sư, nên tái sinh, Ngài thị hiện làm người tầm thường, không phải tầm thường thật.

Mới phát Bồ đề tâm tu hành, việc công phu tu tập của chúng ta còn nhiều khó khăn lắm. Biết như vậy, ta không phiền não, ganh tức với người; nếu không, ta dễ bất mãn, khinh khi rằng họ dở hay tu sau ta, thì bị tổn phước.

Bồ tát từ nhân hướng quả tu hành vất vả cực khổ mà kết quả không được là bao, thậm chí nhiều khi còn bị kết quả xấu. Trái lại, Bồ tát từ quả hướng nhân sống đơn sơ, làm việc đơn giản mà thành quả không ai có thể sánh bằng, phải biết đó là người ngoại lệ. Muốn nhận ra người ngoại lệ, nên nhìn chiều sâu để biết thực chất của họ là thương nhân gian mà sinh lại cuộc đời hay là người lợi dụng đời.

Từ sự phân biệt được Bồ tát đang tu nhân hướng quả và Bồ tát từ quả hướng nhân, vì thương nhân gian sinh lại cuộc đời này, kinh Pháp Hoa khẳng định cho chúng ta thấy đời này tu, đời sau hưởng thành quả, hay mở ra cánh cửa cho thấy Đức Phật đời trước đã là Phật,

nên đời này Ngài chỉ trải qua 6 năm thể nghiệm pháp là thành Phật ngay lập tức. Như vậy, tự biết chúng ta còn trải qua vô số kiếp nữa mới thành Phật.

Nếu ai chê Bồ tát thương nhân gian sinh lại đời thì bị tội nặng còn hơn chửi mắng Phật trong một kiếp. Tôi nghiệm ý này thấy rằng nếu ta có học mà thua người không học thì phải tự xấu hổ, còn khinh chê họ là tự hại mình. Đừng chê những thầy có nhiều đệ tử, chê họ thì đệ tử họ ghét ta, chống ta. Trân trọng họ thì đệ tử họ cũng thương mình. Sinh trên cuộc đời, có người được quyến thuộc đông, người ít quyến thuộc; đó là do quá trình hành Bồ tát đạo đời trước. Nếu đời trước chúng ta học giỏi, nhưng tu hạnh viễn ly Thanh văn, Duyên giác, không giúp đỡ ai, nên đời này không ai theo ta. Thầy dở, nhưng người theo vì đã cứu họ. Học kinh Pháp Hoa phải nhớ lý nhân duyên.

Có duyên mới độ được. Chúng ta còn nhớ câu chuyện Mục Kiền Liên đời quá khứ đã tu Tiên đạo và từng cứu một tổ ong bị rớt xuống sông. Kết quả là hiện đời, đám ong này tái sinh làm người, chỉ tôn thờ Mục Kiền Liên làm thầy, chúng không chịu theo Phật. Phật hóa hữu duyên là vậy. Ta tu hành, lo độ người có duyên; người khác có thầy của họ, đừng chen vô làm phiền ta và người. Theo duyên mà độ là làm đúng với sự phân công tự nhiên thì lòng ta luôn thanh thản.

Để chỉ thành quả tu hành của tam thừa giáo là Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát, Đức Phật lấy thí dụ đào giếng trên cao nguyên. Thanh văn đào giếng trên cao nguyên ngụ ý người khổ công tu, nhưng không gặt hái được kết quả bao nhiêu; vì cách Phật huệ quá

xa, không thể thấy Phật. Phải nỗ lực đào đến đất ướt, đất bùn, mới gần được nước, chỉ cho chúng ta cố gắng tu tập nhiều mới có được thành quả. Hay nói ngược lại là người tu ít mà được thành quả nhiều là biết họ đang ở đất ướt, đất bùn rồi.

Trong phẩm Pháp Sư nói rằng người nghe kinh Pháp Hoa mà tin được và áp dụng trong cuộc sống thì được gần Phật, được Đức Phật thọ ký. Hàng Thanh văn chưa nghe được kinh này, trong khi ta đã nghe rồi là biết ta đã tiến được một bước. Và người nghe kinh Pháp Hoa mà kinh nghi, sợ sệt là Thanh văn tăng thượng mạn hay Bồ tát mới phát tâm. Thanh văn tăng thượng mạn thì nhìn sai lệch, vì không hiểu đạo nên thường phê phán người được quần chúng ủng hộ, cho rằng họ dở, không học, không tu và ưa nói xấu họ, nên thường bị quả báo.

Người nghe kinh Pháp Hoa mà kinh sợ là Bồ tát mới phát tâm; điển hình như nhiều người thấy Ngài Huệ Năng bửa củi, giã gạo mà lại làm Tổ thì họ nghi ngờ, chê bai. Họ chỉ thấy việc bửa củi bình thường, đâu biết Ngài đang thể hiện tinh thần chẻ cây để tìm hoa hay phân tích thân ngũ uẩn để tìm Phật tánh bên trong là pháp tu của hàng thượng trí.

Từ Phật tánh hiện thân trên cuộc đời, mang thân tứ đại, ngũ uẩn thì ai cũng như ai; nhưng thực chất bên trong mỗi người lại hoàn toàn khác nhau. Thật vậy, cùng là thân người nhưng tại sao có người được kính trọng, có người bị chà đạp, người giỏi, kẻ dở, người đẹp, kẻ xấu, v.v... Tìm hiểu sự khác biệt bên trong mỗi người là bắt đầu chẻ thân ngũ uẩn thành năm phần : sắc, thọ,

tưởng, hành, thức. Về sắc uẩn, ai cũng giống nhau, cũng có chất khoáng, chất khí, chất nước, v.v..., nên không cần đề cập thêm. Còn lại phần thọ uẩn cho đến thức uẩn đóng vai trò chủ yếu. Nếu chẻ thọ uẩn ra để tìm thì thấy có khổ thọ, lạc thọ và trong khổ vui cũng có vô số khổ vui khác nhau của con người.

Tuy nhiên, quan sát kỹ, thấy khổ vui của mọi người dính liền với nguồn sâu kín nằm trong tưởng uẩn và hành uẩn. Nhận chân như vậy, việc căn bản của người tu Thiền là ngồi yên suy nghĩ về hành và thức uẩn. Từ thức uẩn khởi hiện hành và từ hiện hành lại sinh ra thức. Vì vậy, khổ vui cũng đều từ hành và thức uẩn mà ra. Trong 12 nhân duyên, vô minh duyên hành, hành duyên thức, từ đó ta thấy thức uẩn hay nhận thức của con người thuộc vô minh. Trên căn bản này, người tu Thiền phát hiện được rằng nếu vô minh duyên khởi thì tạo thành trùng trùng nghiệp chướng trần lao. Biết như vậy, nên ý thức nào khởi lên là ta cắt liền, không cho khởi thì cũng cắt lìa được hành uẩn là anh em sinh đôi với thức uẩn. Và cắt bỏ được thức uẩn và hành uẩn khởi xuất từ vô minh dẫn con người đi vào sinh tử khổ đau thì chơn như tâm hiện ra, mới phát hiện được tác động của chơn như duyên khởi như thế nào. Đó là nét đặc sắc của tinh thần Đại thừa Phật giáo; quán sát diễn biến của vô minh duyên khởi, Ngài Thế Thân lập ra tông phái Duy Thức học nổi tiếng. Và triển khai phần chơn như duyên khởi, Tổ Long Thọ và Mã Minh lập thành tông phái Pháp tánh học.

Việc bửa củi hay chẻ cây của Tổ Huệ Năng cũng giống như Bàn Đặc quét lá, thể hiện pháp tu quét phiền não, bụi dơ. Công việc hàng ngày ảnh hưởng đến tâm

thức hành giả, làm cho nó thanh tịnh hay nhiễm ô. Tổ Huệ Năng giã gạo thì Tổ Hoằng Nhẫn hỏi gạo trắng chưa. Người thường thấy lục Tổ làm việc giã gạo bình thường và Tổ Hoằng Nhẫn cũng hỏi câu bình thường. Nhưng Thiền ngữ không thể hiểu suông như ngôn ngữ bình thường. Gạo ví cho tâm và cám bọc bên ngoài hạt gạo ví như phiền não. Ý Tổ muốn hỏi tu hành phải cực nhọc công quả như vậy có buồn phiền hay không, đã tróc hết phiền não chưa. Nếu giã tróc cám rồi, tức phiền não không còn thì phải thấy khác.

Tôi thấm thía ý nghĩa này vì đã thể nghiệm được trong cuộc sống mình. Thuở mới vào Phật học đường Nam Việt, tôi làm công tác của đại chúng giao phó, tuy vất vả, nhưng cảm thấy vinh quang, luôn ghi nhớ trong lòng câu hỏi của Tổ là phiền não tróc hết chưa. Tôi thấy rõ khi hết buồn giận, cuộc đời tôi tự đổi khác; muốn tiếp tục dọn quét nhà vệ sinh cũng không ai cho, Hòa thượng Thiện Hoa đã sắp đặt tôi làm thị giả hầu Ngài. Còn trước đó, mình đến gần thầy, người ta cũng không chịu vì sợ mình hôi dơ, xấu xí, sẽ lây bệnh cho thầy.

* NHÀ NHƯ LAI, ÁO NHƯ LAI, TÒA NHƯ LAI

Trong phẩm Pháp sư, đưa ra ý quan trọng : nhà Như Lai, áo Như Lai, tòa Như Lai. Những ý này có liên quan đến vai trò của pháp sư, nên suy nghĩ và áp dụng trong việc truyền giáo. Nếu không sống đúng hướng này, không thể thay Phật thuyết pháp giáo hóa. Ngày nay, chúng ta thuyết pháp mà còn bị nhiều chướng duyên là biết mình không đủ tiêu chuẩn nói trên của kinh đưa ra.

Nhà Như Lai là tâm từ bi. Từ tâm tam muội là đến

với người, mang niềm vui cho họ, không vì ta hay vì mục đích khác. Hành đạo theo tinh thần này mới không bị thọ quả báo. Hòa thượng Thiện Hoa thể hiện từ tâm tam muội qua lời phát nguyện rằng nơi nào chúng sanh cần thì Ngài đến.

Đức Phật dạy muốn thuyết pháp phải phát tâm đại từ bi. Bình thường chúng ta cũng có lòng từ bi, nhưng đối tượng của ta là người có phước và người tốt với ta thì ta dễ phát tâm từ bi. Như vậy, lòng từ bi hay tình thương của chúng ta có giới hạn, có điều kiện. Đức Phật dạy phải nâng tâm từ bi lên mức độ cao là đại từ bi tâm. Đối với người chống đối vẫn thương được mới hoằng truyền kinh Pháp Hoa được; còn lúc vui thì thương, buồn thì bỏ là thương người theo kiểu chúng sinh.

Ngoài ra, từ bi mà còn phân biệt, khởi lên và biết được thì chưa phải là từ bi. Từ bi phải đưa vào tam muội là chánh định hay tận cùng đáy lòng ở Thiền định, nên khi phát ra ngoài, dù thuận hay nghịch cũng giáo hóa được. Nếu có tâm từ bi ở trong thế giới vô sai biệt mà làm đạo thì đối tượng là người tốt hay xấu, lòng ta vẫn thanh thản. Chính chúng ta muốn ban vui cứu khổ, nên phát xuất từ từ bi tâm tam muội nảy sinh ra vô số phương tiện cứu giúp người là vào được nhà Như Lai.

Hành Bồ tát đạo là cứu người, giống như thầy thuốc chữa bệnh cho người, họ bị đau đớn vì bệnh nhưng lại la mắng thầy thuốc cứu họ; ông ta vẫn vui vẻ là biết thầy thuốc này có tâm từ bi. Giáo hóa độ sinh cũng vậy, người làm gì cũng được, miễn ta cứu độ được họ thôi. Và cứu độ người chống đối, hại ta thì

công đức lại lớn hơn, sau này, họ sẽ quý trọng ta nhiều hơn. Lịch sử về cuộc đời truyền giáo của Ngài Nhật Liên cho thấy có người tìm ra tận đảo nơi Ngài đang bị tù đày để giết Ngài. Lúc ấy, Nhật Liên Thánh nhân đang nhập từ tâm tam muội và tên sát nhân đứng bên ngoài hang tuyết chờ, bỗng nhiên lòng thù hận của ông bị tâm từ bi của vị Thánh Tăng này tác động, nên đã chuyển đổi từ tâm sát hại thành tình thương đối với Ngài. Và sau đó ông sám hối, xin làm đệ tử của Nhật Liên, trở thành người hầu cận sống chết với Ngài.

Đức Phật khuyên chúng ta trước nhất phải nhập từ tâm tam muội, nghĩa là vui từ trong lòng, nên gặp hoàn cảnh tốt xấu gì cũng vui, gặp đối tượng nào cũng cứu giúp được; còn buồn giận, bất mãn thì phải lo tu hành, thay đổi tâm tánh cho thanh tịnh. Nhập định, thương người, dù họ ở trước mặt hay ở xa, khi chúng ta khởi tâm đại bi trong Thiền định hay tam muội, họ vẫn cảm nhận được sự an lành. Người tu luôn giữ tâm đại bi và an trụ Thiền định, tâm đại từ đại bi phát xuất từ chánh định mang an vui, cứu giúp người thoát khổ.

Điều kiện thứ hai mà nhà truyền giáo cần có là tâm nhu hòa, nhẫn nhục được ví như áo Như Lai. Luyện tập "tánh nhu” là sẵn lòng mềm mỏng với người, người càng sân hận, ta càng trải tâm từ tiếp đón. Luyện tập "tánh hòa” bằng cách dùng trí tuệ của ta để giải nghiệp chúng sinh. Ta thuyết pháp, đặt mình vào hoàn cảnh người và dùng trí khôn theo Đức Phật để giải quyết việc khó của người. Còn thuyết pháp nói những điều không dính líu gì đến cuộc sống thì không mấy tác dụng. Trang bị tâm nhẫn nhục, ta mang quyền lợi cho

người, cực khổ về ta; có như vậy, mới được người thương quý dù thuyết pháp bằng lời nói hay hành động, là mặc áo Như Lai.

Điều thứ ba là ngồi tòa Như Lai vì biết các pháp trong thế giới sinh diệt như mộng huyễn bào ảnh. Mọi vật đều hoàn không, không có gì tồn tại mãi và ta nhắm mắt lìa đời cũng không đem theo được cái gì. Ý thức như vậy, chúng ta không bận tâm với nó, tất nhiên cũng không tham đắm nó, nên chẳng xảy ra vấn đề gì phải đối phó. Nếu chúng ta còn kẹt pháp hữu vi, mà không bảo vệ được điều mình thích thì phiền não nhân đó phát sinh và gây đụng chạm với người. Chúng ta coi như mọi sự việc đều không có, nhưng ta sử dụng nó như phương tiện để cứu đời; không phải không có rồi buông tay thụ động, không làm việc lợi ích cho người thì uổng phí cuộc đời.

Thành tựu được ba đức tánh quan trọng : tâm đại từ bi, tâm nhu hòa nhẫn nhục và an trụ pháp Không thì dù pháp sư ở chỗ vắng, Đức Phật cũng sai hóa nhân đến nghe thuyết pháp và cùng tu hành với pháp sư, không chống đối. Nếu có người muốn hại pháp sư, Phật khiến bát bộ Thiên long che chở, bảo vệ. Và ai gần gũi pháp sư cũng được an lạc.

Nối gót theo Phật, phải rèn luyện ta thành điểm tựa của người; xã hội bất an thì ta là người có khả năng mang an lành đến cho người, thay Phật giáo hóa chúng hữu tình. Dù Đức Phật không hiện hữu trên cuộc đời, nhưng có pháp sư thành tựu tinh thần cao thượng như vậy, làm lợi ích cho người, coi như Đức Phật vẫn hiện thân ở đời.