Đại Tập 30 · Bộ Bát-nhã XIII · Số 221–222

Kinh Phóng Quang Bát- Nhã, Quyển 9- Phẩm 43: Minh Tịnh

hiện tại, vị lai tịnh là một tịnh không có hai tịnh, cũng không phá hoại cũng không đoạn diệt. Thế nên là tịnh.

Phẩm 43: MINH TỊNH

Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, tịnh là rất sâu xa!

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao thường tịnh?

Phật dạy:

–Năm ấm tịnh cho nên thường tịnh.

Này Xá-lợi-phất! Ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, mười Lực và mười tám pháp Bất cộng là Đạo tịnh, Phật tịnh, trí Nhất thiết tịnh nên tịnh rất sâu xa.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Còn Minh tịnh?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Vì sao gọi Minh tịnh?

Phật dạy:

–Sáu pháp Ba-la-mật tịnh, trí Nhất thiết tịnh, thế nên Minh tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Niết-bàn tịnh phải không?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao Niết-bàn tịnh?

Phật dạy:

–Vì năm ấm là phước vô cùng, không đến cũng không đi, trí Nhất thiết phước đức vô cùng không đến cũng không đi.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tịnh là không có chấp trước.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Do cái gì nên không chấp trước thanh tịnh?

Phật dạy:

–Vì năm ấm dũng mãnh không có chấp trước là thường tịnh cho đến trí Nhất thiết dũng mãnh không có chấp trước là thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Không có sự đạt đến, không có sự chứng đắc là tịnh phài không?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì không có chỗ đạt đến, không có chỗ chứng đắc là tịnh phải không?

Phật dạy:

–Năm ấm không có chỗ đắc nên tịnh; cho đến trí Nhất thiết không có chỗ đạt đến, không có chỗ chứng đắc nên tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Không có chỗ sinh nên tịnh?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao không có chỗ sinh, không có chỗ sinh thanh tịnh?

Phật dạy:

–Không có chỗ sinh là không có chỗ sinh thanh tịnh; cho đến trí Nhất thiết không có chỗ sinh, không có chỗ sinh thanh tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Thanh tịnh không sinh ở nơi ba cõi phải không?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao thanh tịnh không sinh nơi ba cõi?

Phật dạy:

–Không thuộc về ba cõi nên không sinh là tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Không có chỗ biết là tịnh.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

–Bạch Thế Tôn! Vì sao không có chỗ biết là thanh tịnh?

Phật dạy:

–Các pháp vắng lặng không có chỗ biết là thanh tịnh.

–Bạch Thế Tôn! Biết là thanh tịnh?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tại sao năm ấm không có chỗ biết là thanh tịnh?

Phật dạy:

–Năm ấm đều không, nên không có chỗ biết là thanh tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Các pháp đều thanh tịnh hay không?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao các pháp thanh tịnh?

Phật dạy:

–Các Pháp không chứng đắc nên các pháp thanh tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật đối với trí Nhất thiết cũng không tăng không giảm nên thanh tịnh?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật đối với trí Nhất thiết không tăng không giảm nên thanh tịnh?

Phật dạy:

–Pháp thường trụ.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh vì các pháp không nắm bắt được.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Nếu Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh thì các pháp nắm bắt được không?

Phật dạy:

–Pháp tánh không lay động.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Ngã, năm ấm tịnh là thanh tịnh phải không?

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao ngã tịnh, năm ấm tịnh? Vì sao thường tịnh?

Phật dạy:

–Ngã không thật có, năm ấm cũng không thật có cho nên thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ngã tịnh thì sáu pháp Ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo tịnh; ngã tịnh thì mười Lực tịnh, mười tám pháp Bất cộng tịnh.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Vì sao chúng sinh tịnh cho đến mười tám pháp Bất cộng cũng tịnh.

Phật dạy:

–Chúng sinh không thật có cho đến mười tám pháp Bất cộng của Phật cũng không thật có nên thanh tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì ngã tịnh, Tu-đà-hoàn tịnh; Thanh văn, Bích-chi-phật tịnh, chúng sinh tịnh thì đạo tịnh.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì ngã tịnh; Thanh văn, Bích-chi-phật tịnh, cho đến đạo, Phật cũng thanh tịnh phải không?

Phật dạy:

–Không của các pháp tướng là tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ngã tịnh, trí Nhất thiết tịnh.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao ngã tịnh, trí Nhất thiết tịnh, thường tịnh hay không?

Phật dạy:

–Không có tướng nên thường trú.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Hai tịnh không có nắm bắt được, không có đạt được.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao hai tịnh không đạt được, không nắm bắt được là Thường tịnh?

Phật dạy:

–Không chấp trước, không đoạn diệt.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh tịnh không có chìm đắm?

Phật dạy:

–Không có chỗ sinh tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao năm ấm, chúng sinh tịnh, không có chỗ sinh thường tịnh hay không?

Phật dạy:

–Không có bờ mé.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Nếu bậc Đại Bồ-tát biết như vậy là hành Bát-nhã ba-la-mật.

Phật dạy:

–Thường tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao biết như vậy thực hành Bát-nhã ba-la-mật?

Phật dạy:

–Vì biết việc đạo.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Giả sử Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, dùng phương tiện quyền xảo, suy nghĩ như vầy: “Sắc không biết được sắc; thọ, tưởng, hành, thức cũng không biết được thức; pháp quá khứ cũng không biết về pháp quá khứ; pháp vị lai cũng không biết về Pháp vị lai, pháp hiện tại cũng không biết về pháp hiện tại.”

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Chứng đắc Bát-nhã ba-la-mật, do thực hành phương tiện quyền xảo, không suy nghĩ như vầy: Thực hành sáu pháp Ba-la-mật mà nói rằng: Ta bố thí, đem vật bố thí và đây là người nhận của bố thí như vậy. Cho đến Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, cũng không nói ta làm công đức, ta có công đức, cũng không nói ta sẽ chứng đắc đạo Bồ-tát, cũng không nói ta giáo hóa chúng sinh làm thanh tịnh cõi Phật, cũng không nói ta đạt đến trí Nhất thiết. Các bậc thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng phương tiện quyền xảo cũng không suy nghĩ như vậy. Nội ngoại không cho đến hữu vô không cũng không suy nghĩ như vậy.

Này Tu-bồ-đề! Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng phương tiện quyền xảo là không chấp trước.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Tu-bồ-đề:

–Thiện nam, thiện nữ thực hành đạo Bồ-tát là nương vào những gì?

Tu-bồ-đề trả lời:

–Này Câu-dực! Thực hành đạo Bồ-tát có ý tưởng, có thí tưởng, có sáu pháp Ba-la-mật tưởng, có nội ngoại không cho đến hữu vô không tưởng, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo tưởng, có mười tám pháp Bất cộng tưởng; có mười Lực, có chư Phật Như Lai tưởng; có tưởng công đức cúng dường chư Phật, đều suy nghĩ và tính toán pháp số ấy rồi hợp lại để tưởng đó thực hành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Này Câu-dực! Thiện nam, thiện nữ thực hành đạo Bồ-tát là vì chấp trước, không có thể đắc Tuệ vô ngại mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì không thể chỉ được tạo tác của năm ấm, cho đến tánh trí Nhất thiết cũng không thể chỉ được sự tạo tác.

Này Câu-dực! Vị Đại Bồ-tát đã cầu đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, vì các chúng sinh mà khuyến trợ chúng sinh, vì các chúng sinh thực hành Bố thí ba-la-mật, vì nhớ nghĩ chúng sinh cũng lại khuyến trợ người khác, làm cho chúng sinh tu hành Bố thí ba-la-mật, không nên tưởng về sự thực hành sáu pháp Ba-la-mật, cũng không nên tưởng về thực hành nội không, ngoại không và hữu vô không, cũng không nên tưởng về sự thực hành ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, cũng không nên tưởng về sự thực hành đạo.

Thiện nam, thiện nữ nào được thực hành như vậy, lại khuyên trợ những người khác thực hành Chánh đẳng giác, người khuyến trợ làm việc này thì không bị đọa lạc, cũng không khiến cho người khác làm cho xa lìa sự hỗ trợ của chư Phật. Như vậy, thiện nam, thiện nữ này xa lìa các sự chấp trước.

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Lành thay, lành thay! Làm cho các vị Bồ-tát hiểu rõ các sự chấp trước

Này Tu-bồ-đề! Lắng nghe, lắng nghe! Suy nghĩ và ghi nhớ, vì ông, ta nói các sự chấp trước vi diệu.

Tu-bồ-đề chắp tay thưa:

–Bạch Thế Tôn! Con muốn nghe.

Phật dạy:

–Này thiện nam, thiện nữ! Phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là tưởng niệm Như Lai.

Này Tu-bồ-đề! Vừa có tưởng niệm hộ trì chấp trước nơi chư Như Lai. Từ khi phát tâm cho đến vào thời pháp diệt tận, công đức đều tưởng niệm, đã làm tưởng niệm ấy, cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, theo tưởng niệm đó thì chấp trước chư Phật. Chúng đệ tử và các chúng sinh đã làm các công đức, đem tưởng niệm ấy thực hành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, theo tưởng niệm đó thì thành chấp trước. Vì sao? Vì không nên chấp vào công đức tưởng niệm chư Phật.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa.

Phật dạy:

–Các pháp tánh vắng lặng.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật thật sự có danh tự.

Phật dạy:

–Bát-nhã ba-la-mật không có tạo tác thì không có thành tựu, không thể có chứng đắc, cũng không thể có đắc, cũng không có giác ngộ.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp không thể có chứng đắc.

Phật dạy:

–Pháp tánh hoàn toàn không hai. Này Tu-bồ-đề! Các pháp tánh không có nhiều tánh hay một tánh. Một tánh là phi tánh, phi tánh là phi tác, phi tác cũng không tạo tác.

Này Tu-bồ-đề! Một pháp tánh chẳng phải là tạo tác.

Phật dạy:

–Vị Đại Bồ-tát biết tất cả pháp phi tác, phi tạo thì bỏ tất cả các sự chấp trước.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất khó hiểu, khó biết.

Phật dạy:

–Cũng không có người biết, cũng không có thấy, không chứng đắc, không có đạt đến, cũng không giác ngộ.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật không thể suy lường được.

Phật dạy:

–Tu-bồ-đề! Cũng không phải phát sinh ý, từ nơi ý cũng không phải phát sinh, từ năm ấm cũng không phải phát sinh, từ ba mươi bảy phẩm Trợ đạo cũng không phát sinh, từ mười Lực và mười tám pháp Bất cộng cũng không phải phát sinh.

Kinh Phóng Quang Bát- Nhã, Quyển 9- Phẩm 44: Vô Tác

Phẩm 44: VÔ TÁC

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật là không sự tạo tác.

Phật dạy:

–Không người tạo tác. Này Tu-bồ-đề! Cho đến các pháp không có tác giả.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật phải hành như thế nào?

Phật dạy:

–Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật, không hành sắc để hành Bát-nhã ba-la-mật; không hành thọ, tưởng, hành, thức để hành Bát-nhã ba-la-mật, trí Nhất thiết không có chỗ hành để hành Bát-nhã ba-la-mật.

Đối với năm ấm không nhớ nghĩ có thường hay vô thường để hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến trí Nhất thiết cũng không nhớ nghĩ có thường hay vô thường để hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm không khổ, không vui, để hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến trí Nhất thiết cũng không khổ không vui để hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm không có ngã vàvô ngã để hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến trí Nhất thiết cũng không có ngã và vô ngã để hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm không tịnh cũng không bất tịnh để hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến trí Nhất thiết không tịnh cũng không bất tịnh để hành Bát-nhã ba-la-mật.

Vì sao? Vì năm ấm không thấy có thường hay vô thường, cũng không thấy có khổ, có vui, có ngã, có vô ngã, tốt xấu, cho đến trí Nhất thiết cũng như vậy.

Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật không đầy đủ năm ấm để hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến trí Nhất thiết không đầy đủ để hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì năm ấm không đầy đủ là không phải năm ấm, không thực hành để hành Bát-nhã ba-la-mật;

cho đến trí Nhất thiết không hành như vậy để hành Bát-nhã ba-la-mật.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Rất đặc biệt, người hành Bồ-tát đạo nói đầy đủ về sự chấp trước của Bồ-tát.

Phật dạy:

–Đúng như vậy! Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác nói đầy đủ về sự chấp trước và không chấp trước của Bồ-tát.

Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát đối với năm ấm không chấp trước để hành trì Bát-nhã ba-la-mật; đối với lục tình nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý không chấp trước để hành Bát-nhã ba-la-mật; đối với

sáu pháp Ba-la-mật, không chấp trước để hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến trí Nhất thiết cũng không chấp trước để hành Bát-nhã ba-la-mật.

Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát hành như vậy, liền biết chấp trước năm ấm hay không chấp trước, liền biết Tu-đà-hoàn chấp trước hay không chấp trước; biết đạo Thanh văn, Bích-chi-phật chấp trước hay không chấp trước; biết đạo Chánh đẳng giác chấp trước hay không chấp trước.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Pháp này rất kỳ lạ đặc biệt sâu xa như vậy, nói cũng không tăng không giảm, không nói cũng không tăng không giảm.

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Đúng như vậy! Như lời ông đã nói. Này Tu-bồ-đề! Như đối với chư Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác, trọn đời khen ngợi thì như hư không cũng không tăng, hoặc phỉ báng thì như hư không cũng không giảm. Ví như được khen ngợi người huyễn cũng không tăng, hoặc bị hủy nhục người huyễn cũng không giảm; nghe điều lành cũng không vui, nghe điều xấu cũng không giận hờn.

Này Tu-bồ-đề! Pháp của các pháp cũng lại như vậy, nếu nói hoặc không nói cũng không tăng không giảm.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật, nhớ nghĩ Bát-nhã ba-la-mật thật là rất khó.

Bạch Thế Tôn! Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật không lo không sợ. Đối với Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác không lay động. Vì sao?

Bạch Thế Tôn! Người nhớ nghĩ Bát-nhã ba-la-mật là muốn nhớ nghĩ như hư không: Hư không không có sáu pháp Ba-la-mật; hư không cũng không có năm ấm, cũng không có nội ngoại không và hữu vô không; cũng không có ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, cũng không có mười Lực, cũng không có Vô sở úy, cũng không có mười tám pháp Bất cộng, cũng không có Tu-đà-hoàn đạo, cũng không có Tư-đà-hàm đạo, cũng không có Bích-chi-phật đạo; hư không cũng không có Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Bạch Thế Tôn! Bồ-tát phát thệ nguyện như vậy đáng được mọi người đảnh lễ.

Bạch Thế Tôn! Người vì chúng sinh mà tinh tấn, vì chúng sinh mà nỗ lực, vì chúng sinh mà chiến đấu, vì chúng sinh mà phát thệ nguyện, vì muốn vì không nên tinh tấn, vì muốn vì không nên phát thệ nguyện.

Bạch Thế Tôn! Người vì chúng sinh phát thệ nguyện là vì muốn vượt qua không. Bồ-tát này vì nguyện lớn, vì hư không… Chúng sinh mà phát nguyện ấy. Vì muốn đem hư không đặt lên hư không, các vị Đại Bồ-tát phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là có sức đại tinh tấn.

Bạch Thế Tôn! Bồ-tát vì chúng sinh phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là phát thệ nguyện lớn rồi.

Bạch Thế Tôn! Đại Bồ-tát này vì đại dõng mãnh, vì chúng sinh như hư không nên phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Vì sao?

Bạch Thế Tôn! Giả sử tam thiên đại thiên quốc độ ở trong đó đều là Như Lai. Ví như rừng có mía ngọt, tre, rau, măng, gạo thơm, mè gai, cỏ, cây thuốc, trái; các thứ cây đó đều là Như Lai. Tất cả chư Phật ấy đều thuyết pháp một kiếp, hoặc hơn một kiếp, tất cả

Như Lai đều độ chúng sinh vô số kiếp không thể đếm được, nhưng không thể biết cảnh giới chúng sinh có tăng có giảm. Vì sao? Vì chúng là không thật có, là vắng lặng.

Bạch Thế Tôn! Để ba ngàn thế giới ở trên lại, cứ một hạt cát trong sông Hằng ở mười phương quốc độ làm một quốc độ; lúc ấy, tất cả những vật trong cát đó đều là Như Lai giáo hóa chúng sinh không thể lường được, cũng không thể kể hết, vì cảnh giới chúng sinh cũng không tăng không giảm. Vì sao? Vì tất cả chúng sinh đều không vắng lặng, do đó, chúng sinh không gốc không ngọn, cũng không hư không.

Bạch Thế Tôn! Thế nên con nói rằng: Muốn độ chúng sinh là muốn vượt qua không. Có Tỳ-kheo khác suy nghĩ: Nên vì Bát-nhã ba-la-mật làm ra danh tự. Trong Bát-nhã ba-la-mật không có Pháp sinh, cũng không có pháp diệt mà trong đó lại có giới tánh, định tánh, tuệ tánh, giải thoát tánh, kiến giải thoát tuệ tánh mà trong đó hiện ra có Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, Chánh đẳng giác; có Tam bảo, có chuyển pháp luân.

Khi ấy, Thích Đề-hoàn Nhân nói với Tu-bồ-đề:

–Bồ-tát tu tập Bát-nhã ba-la-mật là tu tập những gì?

Trưởng lão Tu-bồ-đề trả lời Thích Đề-hoàn Nhân:

–Người học Bát-nhã ba-la-mật tu tập pháp không.

Thích Đề-hoàn Nhân bạch Phật:

–Nếu thiện nam, thiện nữ nào thọ trì tu tập Bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng ghi nhớ thực hành trong việc ấy thì con sẽ hộ trì.

Bạch Thế Tôn! Ta nên hộ trì như thế nào?

Tu-bồ-đề nói với Thích Đề-hoàn Nhân:

–Này Câu-dực! Ông thấy pháp có thể hộ trì không?

Thích Đề-hoàn Nhân thưa:

–Thưa Tôn giả! Thật không thấy pháp có thể hộ trì!

Tu-bồ-đề nói:

–Này Câu-dực! Thiện nam, thiện nữ nào theo lời dạy trụ nơi pháp Bát-nhã ba-la-mật là đã được hộ trì, không xa lìa lời dạy Bát-

nhã ba-la-mật thì người hoặc phi nhân không hại họ được. Như lời chỉ giáo trụ nơi pháp Bát-nhã ba-la-mật, nên biết thiện nam, thiện nữ này trọn đời không xa lìa Bát-nhã ba-la-mật. Nếu có người nói ta muốn hộ trì Đại Bồ-tát, nên biết ấy là người muốn hộ trì hư không.

Này Câu-dực! Có thể hộ trì những việc như giấc mộng, sóng nắng, huyễn hóa, ảnh, tiếng vang không?

Thích Đề-hoàn Nhân nói:

–Không thể hộ trì được!

Tu-bồ-đề bảo:

–Này Câu-dực! Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy.

Này Câu-dực! Có thể hộ trì Phật và sự giáo hóa của Phật không?

Thích Đề-hoàn Nhân nói:

–Không thể làm việc hộ trì cho Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật.

Tu-bồ-đề bảo:

–Này Câu-dực! Có thể hộ trì pháp tánh, chân như, chẳng thể nghĩ bàn; có thể hộ trì pháp ấy không?

Thích Đề-hoàn Nhân thưa:

–Thưa Tôn giả! Không thể hộ trì.

Tu-bồ-đề bảo:

–Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không thể hộ trì vị ấy.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Tu-bồ-đề:

–Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật làm thế nào để biết các pháp như mộng, như huyễn, như sóng nắng, tiếng vang mà không sinh tâm tự cao?

Tu-bồ-đề nói:

–Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng không niệm năm ấm. Đối với năm ấm không sinh tâm tự cao, cho đến trí Nhất thiết cũng không sinh tâm tự cao, cũng không niệm đối với pháp mộng,

cho đến pháp huyễn hóa cũng không niệm cũng không sinh tâm tự cao. Do oai thần của Phật làm cho tam thiên đại thiên quốc độ, các trời Tứ Thiên vương cho đến trời Thủ đà hội, đều đem bột thơm, chiên-đàn tung rải lên để cúng dường chư Phật, đi đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ Phật rồi ngồi một bên.

Bấy giờ, các Tứ Thiên vương, các Thích Đề-hoàn Nhân, các Phạm thiên vương, các trời Thủ đà hội nương oai thần của Phật mà suy nghĩ: “Nay chúng ta nên thỉnh mười phương chư Phật, mỗi phương là một ngàn vị Phật để tuyên thuyết pháp Bát-nhã ba-la-mật.”

Các Tứ Thiên vương, Thích, Phạm, chư tôn thiên vừa nghĩ vậy xong, tức thời khắp mười phương, mỗi phương đều có một ngàn vị Phật.

Khi ấy, chư Phật liền hiện ra thuyết pháp Bát-nhã ba-la-mật với các đệ tử đó cũng như Tu-bồ-đề, người hỏi câu hỏi đó đều như Thích Đề-hoàn Nhân và hỏi những câu hỏi như vậy, như được cùng Phật Thích-ca Mâu-ni thuyết Bát-nhã ba-la-mật.

Phật dạy Di-lặc:

–Đại Bồ-tát này cũng sẽ ở chỗ này thành Chánh Đẳng Chánh Giác, đã thành Chánh đẳng Chánh giác rồi sẽ ở chỗ này thuyết Bát-nhã ba-la-mật. Chư Phật vị lai trong hiền kiếp sẽ ở chỗ này thành Chánh đẳng Chánh giác, sẽ ở chỗ này thuyết Bát-nhã ba-la-mật.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Bồ-tát Di-lặc thành Chánh đẳng Chánh giác thuyết Bát-nhã ba-la-mật với sự việc nào? Với hình tướng nào? Với ý niệm nào?

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Đại Bồ-tát Di-lặc khi thành Phật cũng không nói năm ấm là thường hay vô thường; cũng không nói năm ấm có khổ, có vui, có tịnh hay bất tịnh, có ngã hay vô ngã, tốt xấu; cũng không nói năm ấm có trói có mở; cũng không nói năm ấm có quá khứ, vị lai, hiện tại. Năm ấm thường tịnh nên nói năm ấm là thường tịnh, cho đến trí Nhất thiết thường tịnh nên nói thường tịnh.

Phật dạy:

–Vì năm ấm thanh tịnh, Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao năm ấm thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?

Phật dạy:

–Năm ấm không sinh cũng không diệt, không chấp trước, không đoạn diệt. Do đó, năm ấm thanh tịnh.

Này Tu-bồ-đề! Hư không tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật tịnh?

Phật dạy:

–Như hư không vốn không sinh, không diệt, không chỗ có. Do đó hư không tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tại sao hư không không chỗ có, Bát-nhã ba-la-mật tịnh?

Phật dạy:

–Vì hư không vốn không cần hộ trì, Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh cũng như vậy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tại sao như hư không cho nên Bát-nhã ba-la-mật tịnh?

Phật dạy:

–Như hư không vốn không có hai, vắng lặng, do vậy nên Bát-nhã ba-la-mật này thanh tịnh.

Phật dạy:

–Như hư không không làm, Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không không làm, Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?

Phật dạy:

–Vì hư không không có hành động nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Phật dạy:

–Vì hư không, không có ỷ lại nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không không có ỷ lại nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?

Phật dạy:

–Như hư không không vướng mắc nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Này Tu-bồ-đề! Vì các pháp không sinh, không diệt, không chấp trước, không đoạn trừ nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Vì sao các pháp không sinh không diệt, không chấp trước, không đoạn trừ nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?

Phật dạy:

–Vì các pháp thường tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn! Nếu thiện nam, thiện nữ nào đọc tụng ghi nhớ thực hành việc ấy thì con sẽ hộ trì những thiện nam, thiện nữ này suốt đời thân không bị bệnh; mắt, tai, mũi cũng không bị bệnh. Tuy thân có già nhưng không bị bệnh nan y, sống tùy theo tuổi thọ. Lúc già yếu thân không đau đớn, tâm ý được yên ổn, không có bệnh khổ, không nói điên cuồng, bình thản cho đến khi chết, thường được chư Thiên ủng hộ, các trời Tứ Thiên vương cho đến trời Thủ đà hội đều theo ủng hộ.

Thiện nam, thiện nữ này là vị Pháp sư, hoặc ngày mười bốn ngày mười lăm trong tháng khi thuyết Bát-nhã ba-la-mật thì khi ấy chư Thiên đều đến dự hội. Thiện nam, thiện nữ này khi thuyết Bát-nhã ba-la-mật đã được công đức không thể tính được, không thể

suy lường, không thể nghĩ bàn.

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Thiện nam, thiện nữ nào vào ở ngay nơi sáu ngày trai thuyết Bát-nhã ba-la-mật, có chư Thiên đến dự hội, được công đức không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật là trân bảo vô cùng quý báu.

Này Tu-bồ-đề! Ở trong trân bảo Bát-nhã ba-la-mật, đoạn trừ trong ba đường ác, làm người nghèo khổ, giúp cho cõi trời, cõi người, làm cho tất cả mọi người được sinh trong nhà trưởng giả, đại Phạm chí; được sinh cõi trời Tứ Thiên vương cho đến cõi trời Đao-lợi; bố thí người thuộc đạo Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật; bố thí cho người hành đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Vì sao? Vì từ trong Bát-nhã ba-la-mật có nói đầy đủ về mười điều thiện. Đã học trong đó rồi, liền biết dòng Sát-lợi, Trưởng giả, đại Phạm chí, biết có Tứ Thiên vương lên cho đến cõi trời Đao-lợi; liền biết có đạo Tu-đà-hoàn, Thanh văn, Bích-chi-phật; liền biết có đạo Chánh đẳng Chánh giác; liền biết có bốn Thiền, bốn Đẳng, bốn Không định, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, mười Lực và mười tám pháp Bất cộng của Phật; liền biết có trí Nhất thiết. Do đó gọi là Trân bảo độ, gọi là Bát-nhã ba-la-mật. Ở trong Trân bảo độ cũng không sinh không diệt, cũng không chấp trước không đoạn trừ, cũng không lấy không bỏ. Vì sao? Vì cũng không có pháp sinh, pháp diệt, không có chấp trước, không có đoạn trừ, không lấy cũng không bỏ.

Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật không có pháp thiện, không có pháp ác, không có pháp đạo cũng không có pháp tục, cũng không có pháp hữu lậu và vô lậu, cũng không có pháp hữu vi và vô vi.

Thế nên, Tu-bồ-đề! Trân bảo ba-la-mật không ỷ lại. Trân bảo ba-la-mật này không có pháp nào làm ô nhiễm được, không có pháp nào so sánh được. Vì sao? Vì các pháp đối đãi không thể đến gần được, do đó không bị ô nhiễm.

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Nếu có Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật không nên biết như

vậy, không nên suy nghĩ như vậy, không có đắc như vậy, không nên hý luận như vậy là có tu hành Bát-nhã ba-la-mật, là thật nghĩ Bát-nhã ba-la-mật, là đảnh lễ chư Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác. Từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, để cung kính phụng sự cúng dường và đảnh lễ chư Phật, giáo hóa chúng sinh làm thanh tịnh cõi Phật.

Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật này không có pháp nào có thể thấy, không có, không thể thấy được, cũng không lấy không bỏ, cũng không sinh không diệt, không chấp trước không đoạn trừ, cũng không tăng không giảm; không quá khứ, vị lai, hiện tại; cũng không làm cho vượt qua cõi Dục giới, cũng không làm cho trụ nơi cõi Dục giới; cũng không làm cho vượt qua cõi Sắc cũng không làm cho trụ lại; không làm cho vượt qua cõi Vô sắc, cũng không làm cho trụ lại; cũng không cho người hành sáu pháp Ba-la-mật, cũng không dạy người xả bỏ; cũng không dạy người hành nội ngoại không, hữu vô không, cũng không cho, không xả bỏ; cũng không cho người ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, cũng không xả bỏ; cũng không cho người mười Lực và mười tám pháp Bất công; cũng không xả bỏ cũng không hành trì Thanh văn, Bích-chi-phật; cho đến trí Nhất thiết cũng không cho cũng không xa bỏ.

Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật cũng không trì pháp A-la-hán, cũng không xả bỏ pháp phàm nhân, cũng không cho pháp Bích-chi, không xả bỏ A-la-hán, cũng không hành trì pháp Phật mà xả bỏ pháp Bích-chi-phật, cũng không giữ Phật pháp, có giữ, có bỏ.

Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật không giữ pháp vô vi, cũng không xả bỏ pháp hữu vi. Vì sao? Vì pháp tánh trụ như vậy dù có Phật hay không có Phật, pháp tánh là pháp thân cũng không trụ vào quên mất cũng không trụ vào tổn hại.

Khi ấy, chư Thiên ở trên hư không đem dâng các loại hoa sen: xanh, vàng, đỏ, trắng. Các vị đều nói rằng: Ngày nay ở cõi Nam Diêm-phù-đề được thấy chuyển pháp luân. Vì sao? Vì vô số Thiên tử ở trên hư không chứng đắc Vô sinh pháp nhẫn.

Phật bảo Tu-bồ-đề:

–Chuyển pháp luân hoàn toàn không hai cũng không một, nên Bát-nhã ba-la-mật cũng không chuyển vì pháp, cũng không phải không có pháp nên không chuyển, vì hữu vô đều là không.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Những pháp nào là hữu vô đều không? Bát-nhã ba-la-mật có sự chuyển, có sự đạt đến?

Phật dạy:

–Sáu pháp Ba-la-mật không do không của sáu pháp Ba-la-mật không, nội ngoại không do không của nội ngoại không; hữu vô không vì không của hữu vô không; ba mươi bảy phẩm Trợ đạo không vì không của ba mươi bảy phẩm Trợ đạo không; mười Lực không vì không của mười Lực không; mười tám pháp Bất cộng của Phật không vì không của mười tám pháp Bất cộng của Phật không; Thanh văn, Bích-chi-phật là không vì không của Thanh văn; Bích-chi-phật không; trí Nhất thiết không vì không của trí Nhất thiết không.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Bát-nhã ba-la-mật nghĩa là không. Đây là đại Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát. Bồ-tát có Bát-nhã ba-la-mật tất cả đều không, chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng giác, cũng không chỗ giác ngộ và chuyển pháp luân, cũng không có pháp để chuyển pháp luân, ngược lại cũng không thấy pháp. Vì sao? Vì nối tiếp nhau là chuyển pháp luân, cũng không có thể chứng đắc, vì các pháp thường không thật có. Vì sao? Vì Không, Vô tướng, Vô nguyện cũng không lưu chuyển và hoàn diệt. Bát-nhã ba-la-mật là thuyết giáo là thi thiết, là phân biệt từng phần, là tuyên bày lưu bố. Bát-nhã ba-la-mật này là giáo lý như vậy, là giáo lý đại thanh tịnh, giáo lý Bát-nhã ba-la-mật, cũng không người nghe, cũng không người thuyết, cũng không người tiếp nhận, cũng không người chứng. Nếu không người thuyết, không tiếp nhận, không chứng thì như vậy là Bát-niết-bàn.

Nếu không người Niết-bàn thì ở trong giáo pháp này cũng không có Thế Tôn, phước điền tôn quý.

Kinh Phóng Quang Bát- Nhã, Quyển 10- Phẩm 45: Đẳng

KINH PHÓNG QUANG BÁT-NHÃ

QUYỂN 10

Phẩm 45: ĐẲNG

Ngài Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật không có giới hạn.

Phật đáp:

–Hữu không không có ranh giới.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật bình đẳng.

Đáp:

–Các Pháp đều bình đẳng.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật vắng lặng.

Đáp:

–Thường không có tự tánh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không ai có thể bẻ gãy được.

Đáp:

–Các Pháp không có sự đắc.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Các pháp Ba-la-mật đều không.

Đáp:

–Cũng không có văn tự, cũng không có tên gọi.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật đều không.

Đáp:

–Sự hô hấp vào ra không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có tạo tác.

Đáp:

–Không có hiểu biết cũng không có hành động.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có văn tự.

Đáp:

–Thọ, tưởng, niệm không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có đi.

Đáp:

–Các pháp không có đến.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có bằng nhau.

Đáp:

–Các pháp không có sự nhận lấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật mất hết.

Đáp:

–Vì các pháp luôn tận cùng.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không phát sinh.

Đáp:

–Các Pháp không có sinh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có yếu tố hành động.

Đáp:

–Không có tác giả.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có trí.

Đáp:

–Trí ấy không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có chỗ vượt qua

Tu-bồ-đề thưa:

–Đáp:

–Tìm sinh tử không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không bị đánh bại.

Đáp:

–Các Pháp không bị phá hoại.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật như mộng.

Đáp:

–Những việc trong giấc mộng không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật như tiếng vang.

Đáp:

–Không có âm thanh để nghe.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật như cái bóng.

Đáp:

–Bóng dáng không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật như sóng nắng.

Đáp:

–Như dòng nước không thể nắm bắt được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật như huyễn.

Đáp:

–Việc ảo thuật không thể nắm bắt được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không bám víu.

Đáp:

–Đầu mối không thể thấy được.

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không thể đoạn.

Đáp:

–Không có đầu mối.

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không ra ngoài.

Đáp:

–Không có chỗ sơ hở.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có hý luận.

Đáp:

–Các pháp hý luận đều đã dứt hết.

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không tự cao.

Đáp:

–Các sự tự cao đều bị diệt hết.

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không thoái chuyển.

Đáp:

–Pháp tánh thường trụ.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có trụ.

Đáp:

–Xét kỹ ra các pháp bằng nhau như vậy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có chỗ bám.

Đáp:

–Các pháp không có nhớ nghĩ.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật tĩnh lặng.

Đáp:

–Các pháp tưởng, hành không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có dâm dục.

Đáp:

–Dâm dục không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có si mê.

Đáp:

–Diệt trừ sự tối tăm.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có cấu bẩn.

Đáp:

–Không còn ngờ vực gì nữa.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật chẳng phải chúng sinh.

Đáp:

–Không có chúng sinh.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có chỗ từ bỏ.

Đáp:

–Các Pháp không có nơi chốn.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật hai bờ không diệt.

Đáp:

–Xa lìa các ranh giới.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có phá hoại.

Đáp:

–Các pháp không có thọ nhận.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có chỗ so sánh.

Đáp:

–Đã vượt qua địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có chỗ phân biệt.

Đáp:

–Các pháp không có lựa chọn.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có giới hạn.

Đáp:

–Các pháp không có tướng bình đẳng.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là hư không.

Đáp:

–Các pháp không thể tính kể.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật vô thường.

Đáp:

–Các pháp hư hoại tan nát.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là khổ.

Đáp:

–Các pháp không có bè đảng chiến đấu với sư tử.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật vô ngã.

Đáp:

–Các pháp không có chỗ vào.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là không.

Đáp:

–Các pháp không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không có tưởng.

Đáp:

–Các pháp không có sinh ra.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật nội không.

Đáp:

–Các pháp nội không không thể được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật ngoại không.

Đáp:

–Các pháp ngoại không không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật nội ngoại không.

Đáp:

–Pháp nội ngoại không không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật không không.

Đáp:

–Pháp không không không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật Đại không.

Đáp:

–Các pháp không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật cứu cánh không.

Đáp:

–Pháp vô vi, không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật hữu vi không.

Đáp:

–Pháp hữu vi không, không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật thường không.

Đáp:

–Pháp thường không không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là không của chẳng có bờ.

Đáp:

–Pháp của chẳng có bờ không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là không của sự tạo tác.

Đáp:

–Sự tạo tác không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật tánh không.

Đáp:

–Tánh của pháp hữu vi không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Các pháp Ba-la-mật là không.

Đáp:

–Pháp nội ngoại không, không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tự tướng ba-la-mật là không.

Đáp:

–Tự tướng vắng lặng.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là không hữu vô không.

Đáp:

–Hữu vô không không thể nắm bắt.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là bốn Niệm xứ.

Đáp:

–Thân, thọ, ý, pháp không thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là bốn Chánh cần.

Đáp:

–Pháp thiện ác không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là thần thông.

Đáp:

–Bốn Thần túc không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là năm Căn.

Đáp:

–Năm Căn không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là năm Lực.

Đáp:

–Năm Lực không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bảy Giác ý là Ba-la-mật.

Đáp:

–Bảy Giác ý không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tám Chánh đạo là Ba-la-mật.

Đáp:

–Tám Chánh đạo không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là Vô nguyện.

Đáp:

–Nguyện không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là không.

Đáp:

–Pháp không vắng lặng, không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là Vô tướng.

Đáp:

–Sự tịch tĩnh không thể thấy.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tám bối xả (tám giải thoát) là Ba-la-mật.

Đáp:

–Tám giải thoát không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Định là Ba-la-mật.

Đáp:

–Chín thứ tự thiền định không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bố thí là Ba-la-mật.

Đáp:

–Sự ganh ghét không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Giới là Ba-la-mật.

Đáp:

–Ác giới không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Nhẫn nhục là Ba-la-mật.

Đáp:

–Nhẫn nhục không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Tinh tấn là Ba-la-mật.

Đáp:

–Tinh tấn giải đãi không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Thiền định là Ba-la-mật.

Đáp:

–Định do loạn không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Trí tuệ là Ba-la-mật.

Đáp:

–Ác trí và Tuệ không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Mười Lực là Ba-la-mật.

Đáp:

–Các pháp không thể điều phục được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Dõng mãnh là Ba-la-mật.

Đáp:

–Trí tuệ thông hiểu sự việc không thể thấy được.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Trí phân biệt là Ba-la-mật.

Đáp:

–Tất cả tuệ không có ngại.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Phật pháp là Ba-la-mật.

Kinh Phóng Quang Bát- Nhã, Quyển 10- Phẩm 46: Chân Tri Thức

Đáp:

–Vượt lên khỏi các pháp.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Như Lai là Ba-la-mật.

Đáp:

–Những lời đã nói không có khác.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Ba-la-mật là tự nhiên.

Đáp:

–Bát-nhã ba-la-mật tự nhiên được tự tại trong các pháp.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Phật pháp là Ba-la-mật.

Đáp:

–Các pháp là Phật trí.

Phẩm 46: CHÂN TRI THỨC

Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân suy nghĩ: “Thiện nam, thiện nữ nào thoáng nghe được Bát-nhã ba-la-mật đều là người đã tạo công đức thời các Đức Phật quá khứ, đã gặp bậc Chân thiện tri thức, huống chi người đọc tụng, thọ trì thuyết giảng và thực hành theo những điều trong ấy.” Những người này đã cúng dường nhiều chư Phật, họ có khả năng hỏi và giải thích cho những người khác nghe hiểu; đời nay họ lại thọ trì Bát-nhã ba-la-mật như những giáo lý trong đó. Thiện nam, thiện nữ nào nghe Bát-nhã ba-la-mật mà không sợ hãi thì người này trong nhiều trăm ngàn kiếp đã thực hành rốt ráo những Ba-la-mật trong sáu pháp Ba-la-mật.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Thiện nam, thiện nữ nào nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không khiếp sợ, nghe xong lại có khả năng giữ gìn đọc tụng thực hành theo những điều trong đó thì nên xem hàng Bồ-tát đó như Bồ-

tát không thoái chuyển. Vì sao? Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa, những người chưa có khả năng thực hành sáu pháp Ba-la-mật thì nhất định không thể hiểu được.

Như vậy, bạch Thế Tôn! nếu có thiện nam, thiện nữ nào muốn chê bai hủy báng Bát-nhã ba-la-mật thì nên biết những người này trong quá khứ đã coi khinh Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì khi nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật, họ không tin nhận ưa thích, chưa từng nghe Phật và chúng đệ tử của Ngài để nghe cho đến thực hành sáu pháp Ba-la-mật, chưa nghe đến nội ngoại không, hữu vô không, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo và mười tám pháp Bất cộng.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Xá-lợi-phất:

–Bát-nhã ba-la-mật có những sự kỳ lạ đặc biệt nào? Hàng tân học Bồ-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa làm sao hiểu được sáu pháp Ba-la-mật? Làm sao hiểu được nội ngoại không, hữu vô không, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, mười Lực và mười tám pháp Bất cộng?

Thích Đề-hoàn Nhân lại nói với ngài Xá-lợi-phất:

–Bát-nhã ba-la-mật có tiếng tăm lớn, những ai không cung kính Bát-nhã ba-la-mật là không cung kính trí Nhất thiết.

Phật bảo Thích Đề-hoàn Nhân:

–Đúng như vậy!

Này Câu-dực! Người không cung kính Bát-nhã ba-la-mật là không cung kính trí Nhất thiết. Vì sao? Vì trí Nhất thiết của Như Lai đều từ Bát-nhã ba-la-mật sinh ra.

Này Câu-dực! Thiện nam, thiện nữ nào muốn trụ vào trí Nhất thiết thì phải trụ vào Bát-nhã ba-la-mật, người muốn phát sinh đạo tuệ thì tu tập thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Thiện nam, thiện nữ nào muốn xa lìa các tập khí thì phải nên tu tập thực hành Bát-nhã ba-la-mật; người nào muốn chuyển pháp luân của chư Phật thì phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật; thiện nam, thiện nữ nào muốn đắc quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, Chánh đẳng giác thì phải tu tập thực hành Bát-nhã ba-la-mật.

Thích Đề-hoàn Nhân bạch Phật:

–Tại sao Bồ-tát phải trụ vào sáu pháp Ba-la-mật? Tu tập sáu

pháp Ba-la-mật, thực hành Bát-nhã ba-la-mật, tu tập pháp nội ngoại không, hữu vô không. thực hành ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, bốn Vô sở úy và mười tám pháp Bất cộng.

Phật bảo Thích Đề-hoàn Nhân:

Lành thay, lành thay! Này Câu-dực! Người nào nương vào oai thần của Phật mới có thể hỏi Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác như vậy.

Phật dạy tiếp:

–Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không trụ vào năm ấm cũng như năm ấm không trụ và lệ thuộc vào năm ấm; không trụ vào nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý; không trụ vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; không trụ vào và làm theo mười hai xứ; không trụ và làm theo sáu pháp Ba-la-mật, nội ngoại không và hữu vô không; không trụ vào ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, bốn Vô sở úy, mười Lực cho đến mười tám pháp Bất cộng và làm theo mười tám pháp Bất cộng. Vì sao? Vì không thấy năm ấm có thể trụ, có thể làm cho đến mười tám pháp Bất cộng cũng không thấy có thể trụ và làm theo.

Lại nữa, này Câu-dực! Bồ-tát không hòa hợp và làm theo năm ấm, cho đến không hòa hợp làm theo mười tám pháp Bất cộng của chư Phật. Vì sao? Vì năm ấm của quá khứ không thể thấy được, cho đến mười tám pháp Bất cộng của chư Phật cũng như vậy.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa.

Phật dạy:

–Năm ấm cũng rất sâu xa. Này Xá-lợi-phất! Cho đến mười tám pháp Bất cộng, chân như cũng rất sâu xa.

Tôn giả Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa, khó giữ gìn, khó nhận lấy.

Phật dạy:

–Năm ấm khó giữ gìn, khó nhận lấy, Bát-nhã ba-la-mật khó giữ, khó nhận cho đến mười tám pháp Bất cộng cũng vậy. Bát-nhã ba-la-mật khó giữ, khó nhận.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật không có tướng đo lường được.

Phật dạy:

–Năm ấm không có tướng đo lường được, Bát-nhã ba-la-mật cho đến mười tám pháp Bất cộng không có tướng đo lường được, Bát-nhã ba-la-mật không có tướng đo lường được.

Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Bồ-tát nào thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nhưng không thực hành năm ấm sâu xa là thực hành Bát-nhã ba-la-mật cho đến không thực hành mười tám pháp Bất cộng sâu xa là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì năm ấm sâu xa chẳng phải là năm ấm cho đến mười tám pháp Bất cộng sâu xa chẳng phải là mười tám pháp Bất cộng.

Phật dạy:

–Bồ-tát nào thực hành Bát-nhã ba-la-mật nhưng không thực hành năm ấm khó giữ, khó nhận là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì năm ấm khó giữ khó nhận chẳng phải là năm ấm, mười tám pháp Bất cộng khó giữ khó nhận chẳng phải là mười tám pháp Bất cộng.

Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật nhưng không thực hành tướng không lường được của năm ấm thì chính là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì năm ấm không có tướng lường được thì chẳng phải là năm ấm cho đến mười tám pháp Bất cộng của chư Phật không có tướng lường được thì chẳng phải là mười tám pháp Bất cộng.

Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa khó hiểu và không thể lường được, không nên nói Bát-nhã ba-la-mật sâu xa cho hàng tân học Bồ-tát, vì những người này nghe rồi hoặc e dè hoặc sợ hãi nghi ngờ làm trở ngại sẽ không tin ưa, phải vì Đại Bồ-tát không thoái chuyển mà nói Bát-nhã ba-la-mật này. Những người này nghe rồi nhất định không nghi ngờ, sợ hãi, trở ngại và tin hiểu liền.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Xá-lợi-phất:

–Nếu như giảng dạy Bát-nhã ba-la-mật sâu xa cho hàng tân học Bồ-tát thì có những lỗi lầm gì?

Xá-lợi-phất đáp:

–Người nào nói Bát-nhã ba-la-mật cho hàng Bồ-tát tân học sẽ làm cho họ sợ hãi nên có thể phỉ báng thì không được độ thoát và phải chịu tội đau khổ tàn khốc, lại bị gian nan gấp bội mới thành Chánh đẳng giác.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Xá-lợi-phất:

–Có Bồ-tát nào chưa thọ ký nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không sợ hãi không?

Xá-lợi-phất đáp:

–Có người nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không sợ hãi thì không bao lâu nữa sẽ được thọ ký, chỉ còn gặp một Đức Phật, hai Đức Phật liền được thọ ký.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo ngài Xá-lợi-phất:

–Như vậy, như vậy! Người nào nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không sợ hãi thì nên biết đó là người từ lâu đã phát ý Đại thừa Bồ-tát thực hành sáu pháp Ba-la-mật, cúng dường chư Phật. Nhờ việc làm đó lần lượt vượt lên điều đã học, đã làm trước đây.

Xá-lợi-phất bạch Phật rằng:

–Bạch Thế Tôn! Con đã hiểu được những lời Ngài giảng.

Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam, thiện nữ nào phát tâm Bồ-tát, hoặc ngay trong giấc mộng thực hành sáu pháp Ba-la-mật, hoặc thấy ngồi trên tòa của Đức Phật thì nên biết thiện nam, thiện nữ này không bao lâu nữa sẽ đạt đến địa vị Chánh đẳng giác, huống chi những ai thực hành sáu pháp Ba-la-mật cầu chứng Chánh đẳng giác mà không nhanh chóng thành địa vị Phật?

Thiện nam, thiện nữ nào nghe Bát-nhã ba-la-mật và luôn thực hành vâng giữ theo thì đã thành tựu công đức lành, đã từng cúng dường chư Phật thời quá khứ, đã gặp được bậc Chân thiện tri thức, thọ trì, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật thì không bao lâu nữa sẽ được thọ ký vào địa vị Vô thượng Bồ-đề, nên biết Bồ-tát không còn thoái

chuyển nơi địa vị Chánh đẳng giác, những người đang tin và sẽ tin Bát-nhã ba-la-mật cũng sẽ được như vậy.

Bạch Thế Tôn! Như có người đi qua nơi hoang vắng một trăm, hai trăm, ba trăm cho đến bốn trăm do-tuần có đủ các tai nạn kịch liệt, đói khát, giặc cướp ngăn đường, đến khi trông thấy rừng cây, vùng đất chăn trâu thì họ biết rằng chỗ ở dân cư cách đó không xa và vui mừng biết chắc họ sẽ thoát khỏi các tai nạn không còn sợ hãi, không còn đói khát. Người nào thọ trì Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì nên biết rằng Bồ-tát này được thọ ký không bao lâu nữa sẽ thành Phật. Bồ-tát này không còn sợ phải đi vào địa vị La-hán, Bích-chi-phật. Đây là điềm báo trước bậc Đại Bồ-tát thành tựu.

Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Những việc thuyết giảng biện tài của ông đều là Phật sự.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Như có người muốn thấy biển lớn liền bắt đầu đi ra hướng biển, không dừng nghỉ. Không thấy một gốc cây nào cũng chẳng thấy ngọn núi nào, người ấy suy nghĩ: “Không bao lâu nữa ta sẽ đến gần biển lớn.” Mặc dầu chưa thấy biển lớn nhưng người này vẫn tưởng tượng rằng: “Theo như những việc ta thấy thì biết không bao lâu nữa ta sẽ đến được biển lớn.”

Bạch Thế Tôn! Bậc Đại Bồ-tát nên biết như vầy: “Những người nghe, thọ trì, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật thì dù chưa được các Như Lai thọ ký thành Vô thượng Bồ-đề, nhưng biết rằng không bao lâu nữa họ sẽ thành Phật.” Vì sao? Vì họ thấy và thọ trì, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật.

Bạch Thế Tôn! Như vào mùa xuân cây cối đâm chồi nảy lộc hấp thu không khí thì người trông thấy biết rằng cây này không bao lâu nữa sẽ ra lá đơm bông kết quả. Vì sao? Vì cây này đã hiện tướng tốt đẹp ra báo trước, người Diêm-phù-đề nhìn thấy thì không một người nào không hoan hỷ.

Bạch Thế Tôn! Bồ-tát được nghe Bát-nhã ba-la-mật, nghe rồi thọ trì, đọc tụng, thực hành theo. Thế nên biết rằng công đức của Bồ-tát này đã thành tựu viên mãn, đã cúng dường vô lượng trăm ngàn chư

Phật đến lúc gặt hái công đức trước và đắc thành quả Phật. Chư Thiên trên trời đã từng gặp chư Phật đều hoan hỷ nói: “Các vị Bồ-tát đời quá khứ đều nhận sự thọ ký có, điềm lành ứng ra như vậy.”

Bạch Thế Tôn! Như người mẹ mang thai, thai dần dần lớn lên thì người mẹ đứng ngồi không yên, bước đi không thuận lợi, khí lực suy kém, ăn uống kém cỏi, ngồi nằm không yên, dần dần cảm thấy đau nhức, chán những thói quen cũ, chịu những sự khổ não. Người mẹ khác xem thấy hiện tượng ấy biết được người phụ nữ này không bao lâu nữa sẽ sinh con. Bậc Đại Bồ-tát đã tạo gốc lành từ xa xưa, đã cúng dường bao nhiêu trăm ngàn chư Phật, thường gặp bậc chân trí thức công đức thành tựu. Bậc Đại Bồ-tát thực hành các công đức rồi liền đắc được Bát-nhã ba-la-mật, thọ trì, đọc tụng, thực tập, tu hành những điều theo đúng như Pháp.

Bạch Thế Tôn! Bậc Đại Bồ-tát này không bao lâu nữa nhất định sẽ được thọ ký thành Vô thượng Bồ-đề.

Phật dạy:

–Lành thay, lành thay! Những điều ông vừa nói là Phật sự.

Tôn giả Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Kỳ lạ thay, đặc biệt thay! Thế Tôn biết trước việc sẽ xảy ra cho Bồ-tát.

Phật dạy Tu-bồ-đề:

–Bậc Đại Bồ-tát Vô thượng Bồ-đề muốn làm lợi ích cho chúng sinh đem an ổn cho tất cả trời, người; muốn đem bốn việc thực hành Bồ-tát đạo là:

1.Bố thí cho người.

2.Có lòng nhân ái.

3.Làm lợi người.

4.Cộng tác giúp đỡ.

Bồ-tát khuyến khích người làm mười điều lành, chính mình thực hành bốn Thiền và bốn Không định; khuyến khích người thực hành bốn Thiền và bốn Không định, còn chính mình thực hành sáu pháp Ba-la-mật; khuyến hóa người thực hành sáu pháp Ba-la-mật, còn mình thì đem Bát-nhã ba-la-mật khuyến hóa làm cho người đắc

được đạo Tu-đà-hoàn tự mình khuyên người thực hành La-hán, Bích-chi-phật đạo, không nhận sự chứng đắc La-hán, Bích-chi-phật đạo; khuyến hóa giúp đỡ vô số trăm ngàn Bồ-tát thực hành sáu pháp Ba-la-mật, tự mình vươn lên địa vị không thoái chuyển, khuyến hóa người trụ vào địa vị không thoái chuyển, tự mình thanh tịnh quốc độ Phật, khuyến hóa người làm thanh tịnh quốc độ Phật, tự mình đầy đủ thần thông, khuyến khích người tu tập thần thông; tự mình thanh tịnh pháp môn Đà-la-ni, khuyến hóa người thanh tịnh pháp môn Đà-la-ni; tự mình thực hành đầy đủ biện tài, khuyên người thực hành biện tài; tự mình thành tựu thân tướng, khuyến hóa người thành tựu thân tướng; tự mình thành tựu trụ thứ tám, khuyến hóa người tu tịnh khiết hành địa; tự mình đắc được mười Lực của Phật, khuyến hóa người thực hành mười Lực; tự mình xây dựng trí Nhất thiết, khuyến hóa người xây dựng trí Nhất thiết; tự mình xa lìa các tập khí, khuyến hóa người xa lìa các tập khí; tự mình chuyển bánh xe pháp, khuyến hóa người chuyển bánh xe pháp.

Tôn giả Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Kỳ lạ thay, đặc biệt thay! Bậc Đại Bồ-tát vì chúng sinh mà làm đầy đủ các công đức, tu hành Bát-nhã ba-la-mật, cầu đạt quả vị Vô thượng Bồ-đề.

–Bạch Thế Tôn! Bậc Đại Bồ-tát niệm Bát-nhã ba-la-mật làm sao được đầy đủ?

Phật dạy:

–Thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng không thấy năm ấm có tăng có giảm. Thế nên, bậc Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật được đầy đủ niệm cho đến trí Nhất thiết, cũng không thấy có tăng có giảm. Đó là Bồ-tát được đầy đủ niệm.

Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không thấy chánh pháp, cũng không thấy phi pháp, cũng không thấy pháp ác, pháp lành, không thấy đời quá khứ hiện tại vị lai, cũng không thấy được thọ ký, cũng không thấy không thọ ký; pháp hữu vi, pháp vô vi, ba cõi, sáu pháp Ba-la-mật cho đến trí Nhất thiết cũng không thấy được.

Vì thế, Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật được đầy đủ niệm. Vì sao? Vì Pháp, tướng pháp của các pháp không phá hoại, không, không vững chắc, hư dối, pháp cũng không có sinh, không có tuổi thọ, không có mạng.

Tôn giả Tu-bồ-đề thưa:

–Những lời Thế Tôn dạy thật chẳng thể nghĩ bàn.

Phật dạy Tu-bồ-đề:

–Do năm ấm chẳng thể nghĩ bàn nên những lời dạy cũng chẳng thể nghĩ bàn.

Này Tu-bồ-đề! Vị Bồ-tát nào thực hành sáu pháp Ba-la-mật biết được năm ấm chẳng thể nghĩ bàn thì biết được đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật cho đến trí Nhất thiết, biết được sự chẳng thể nghĩ bàn, biết đầy đủ về Bát-nhã ba-la-mật.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Những người nào sẽ tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa?

Phật dạy:

–Những Bồ-tát đã từ lâu thực hành Bát-nhã ba-la-mật, làm các việc lành cúng dường vô lượng chư Phật, gặp bậc chân trí thức thì cũng chính những hàng Bồ-tát này mới tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa.

Tu-bồ-đề thưa:

–Những Bồ-tát thực hành sáu pháp Ba-la-mật, làm các việc lành từ xưa đến nay cúng dường bao nhiêu Đức Phật và gặp các bậc chân tri thức.

Phật dạy Tu-bồ-đề:

–Bậc Đại Bồ-tát không có tên năm ấm, không phân biệt năm ấm, cũng không do tưởng mà có sự phân biệt năm ấm, cũng không có tên năm ấm phân biệt có thực và sáu tình, ba cõi, sáu pháp Ba-la-mật, nội ngoại không, hữu vô không, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, mười tám pháp Bất cộng, đạo tuệ và trí Nhất thiết cũng không có tên phân biệt, cũng không do tưởng mà có tên phân biệt, có sự hư dối, có sự thật. Vì sao?

Này Tu-bồ-đề! Do năm ấm chẳng thể nghĩ bàn cho đến trí Nhất thiết cũng chẳng thể nghĩ bàn, nên Đại Bồ-tát đã từ lâu xa thực hành sáu pháp Ba-la-mật, làm các việc lành và gặp các bậc Chân thiện tri thức.

Tu-bồ-đề bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa, vì năm ấm rất sâu xa, vì trí Nhất thiết rất sâu xa nên Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa.

Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật là sự tích tụ những vật quý báu, là sự tích tụ quý báu của các quả vị Tu-đà-hoàn, La-hán, Bích-chi-phật, cũng là sự tích tụ của các địa vị Vô thượng Bồ-đề, mười Lực, bốn Vô sở úy, bốn Vô ngại tuệ, bốn Vô lượng tâm, bốn Không định, năm Thần thông, ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, mười tám pháp Bất cộng và trí Nhất thiết cho đến sự tích tụ quý báu của các pháp.

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật là sự tích tụ của thanh tịnh, vì thanh tịnh của năm ấm cho đến thanh tịnh của trí Nhất thiết.

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật thật là kỳ diệu, trong Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này làm sao còn gây trở ngại?

Phật dạy:

–Đúng là còn có gây trở ngại. Thiện nam, thiện nữ nào muốn viết Bát-nhã ba-la-mật thì phải nhanh chóng viết, hoặc là muốn thọ trì đọc tụng thực hành thì đều phải nhanh chóng thực hiện. Vì sao? Vì khi chưa thọ trì, biên chép và thực hành thì hay bị trở ngại.

Thiện nam, thiện nữ nào có khả năng biên chép thọ trì Bát-nhã ba-la-mật trong một tháng, hoặc hai tháng, ba tháng, bốn tháng, năm tháng cho đến một năm mới hoàn thành thì cần phải biên chép, thọ trì, đọc tụng và học tập theo. Người nào trong một tháng biên chép xong thì học tập, thọ trì cũng sẽ hoàn tất; nếu họ biên chép thọ trì cho đến một năm thì cũng sẽ hoàn thành. Vì sao? Vì trong các sự quý báu phần nhiều khởi lên những nguyên nhân gây trở ngại.

Tu-bồ-đề thưa:

–Bạch Thế Tôn! Việc biên chép, thọ trì, đọc tụng, thực hành, nhớ nghĩ Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này luôn luôn bị ma Ba-tuần tìm cách tiêu diệt.

Phật dạy Tu-bồ-đề:

–Nếu ma Ba-tuần muốn tiêu diệt thì không thể nào tiêu diệt hay làm cho người không thể thực hành, giữ gìn, học tập Bát-nhã ba-la-mật.

Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nhờ ân đức gì làm cho ma Ba-tuần không thể tiêu diệt việc học tập Bát-nhã ba-la-mật sâu xa?

Phật Bảo Xá-lợi-phất:

–Đó là việc của Phật làm cho ma Ba-tuần không thể tiêu diệt, cũng nhờ ân đức của mười phương chư Phật ủng hộ Bồ-tát này.

Những người thọ trì Bát-nhã ba-la-mật sâu xa làm cho không bị ma Ba-tuần tiêu diệt. Vì sao? Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát thọ trì Bát-nhã ba-la-mật được chư Phật hộ trì nên Thiên ma Ba-tuần không thể tiêu diệt và gây trở ngại được. Vì sao? Này Xá-lợi-phất! Những Bồ-tát nào biên chép, thọ trì, học tập, nhớ nghĩ, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật thì sẽ được sự ủng hộ của chư Phật làm cho ma Ba-tuần không gây trở ngại giữa đường.

Này Xá-lợi-phất! Nếu thiện nam, thiện nữ nào suy nghĩ: “Bây giờ ta sẽ biên chép, thọ trì Bát-nhã

ba-la-mật, đều là việc làm của chư Phật.”

Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam, thiện nữ nào biên chép, học tập, thọ trì Bát-nhã ba-la-mật thì đều được nhờ ân Phật hộ trì.

Phật dạy:

–Đúng vậy, đúng vậy!

Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Mười phương hiện tại chư Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác với Phật nhãn có thể biết thiện nam, thiện nữ nào biên chép, học tập, thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng, nhớ nghĩ Bát-nhã ba-la-mật?

Phật dạy Xá-lợi-phất:

–Những người biên chép, thọ trì, đọc tụng, thực hành Bát-nhã

ba-la-mật đều đã được chư Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác trong mười phương thấy biết. Những thiện nam, thiện nữ thực hành Bồ-tát đạo biên chép, thọ trì, học tập, đọc tụng, thực hành Bát-nhã ba-la-mật không bao lâu nữa sẽ đạt đến quả vị Vô thượng Bồ-đề.

Này Xá-lợi-phất! Nếu thiện nam, thiện nữ nào thực hành Bồ-tát đạo biên chép thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng thực hành theo những việc trong Bát-nhã ba-la-mật này, ưa thích cúng dường Bát-nhã ba-la-mật bằng những loại hoa thơm, hương bột, hương nước, tạp hương, lọng lụa, lọng hoa, cờ xí thì chư Phật với Thiên nhãn chắc chắn thấy được những thiện nam, thiện nữ này. Những thiện nam, thiện nữ nào biên chép thọ trì, vâng làm và học tập Bát-nhã ba-la-mật thì được phước rất lớn, công đức lớn và được hạnh thù thắng. Những thiện nam, thiện nữ giữ gìn các công đức lành này thì nhất định không còn đọa vào đường ác, đắc quả vị không thoái chuyển, quyết chắc không rời xa chư Phật, sáu pháp Ba-la-mật; Nhất định không rời xa nội ngoại không và hữu vô không, đạt được quả vị Vô thượng Bồ-đề, không bao giờ rời xa ba mươi bảy phẩm Trợ đạo, mười tám pháp Bất cộng.

Này Xá-lợi-phất! Sau khi Như Lai diệt độ, Bát-nhã ba-la-mật sẽ còn lại ở phương Nam. Các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di ở phương Nam sẽ thọ trì đọc tụng, học tập, biên chép, giữ gìn Bát-nhã ba-la-mật này, quyết chắc không còn rơi vào cõi ác, được phước đức trong cõi trời, cõi người, do thực hành theo sáu pháp Ba-la-mật. Họ hiểu rõ sáu pháp Ba-la-mật rồi sẽ cúng dường phụng sự chư Phật, sau khi phụng sự nhờ ba thừa mà được giải thoát.

Này Xá-lợi-phất! Bát-nhã ba-la-mật truyền đến phương nào cũng được bốn hàng học sĩ thọ trì, biên chép, giữ gìn, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, do công đức giữ gìn nên không rơi vào đường ác, nhận được phước đức cõi trời, cõi người, cũng sẽ phụng hành sáu pháp Ba-la-mật. Họ hiểu rõ sáu pháp Ba-la-mật rồi sẽ cúng dường phụng sự chư Phật, sau khi phụng sự nhờ pháp ba thừa mà được độ thoát.

Này Xá-lợi-phất! Bát-nhã ba-la-mật này sẽ di chuyển về phương Bắc, bốn hàng đệ tử ở phương Bắc cũng sẽ thọ trì biên

chép, giữ gìn, đọc tụng, thực hành sáu pháp Ba-la-mật sâu xa, nhờ công đức giữ gìn nên không bị sinh vào ba cõi ác, nhận phước đức của hai cõi trời và người, họ cũng sẽ vâng làm theo sáu pháp Ba-la-mật, cũng sẽ phụng sự chư Phật, Thế Tôn và nhờ pháp ba thừa mà được độ thoát.

Này Xá-lợi-phất! Bấy giờ, Bát-nhã ba-la-mật sâu xa sẽ làm Phật sự. Vì sao? Này Xá-lợi-phất! Sau khi ta Niết-bàn, lúc Pháp sắp diệt hết ta đã biết trước thiện nam, thiện nữ ấy thọ trì Bát-nhã ba-la-mật. Ta lại biết thiện nam, thiện nữ ấy hết lòng cúng dường Bát-nhã ba-la-mật bằng các thứ hương thơm, vải lụa, lọng hoa, nhờ công đức vâng giữ Bát-nhã ba-la-mật nên họ không rơi vào ba đường ác, nhận được phước lành của hai cõi, thực hành sáu pháp Ba-la-mật, cúng dường chư Phật và nhờ pháp ba thừa mà được độ thoát. Vì sao? Này Xá-lợi-phất! Như Lai đã thấy người này, đã khen ngợi những người này, Như Lai đã chỉ rõ nơi chốn của những người này, chư Phật hiện tại trong mười phương, cũng khen ngợi, cũng thấy người này, cũng chỉ rõ những người này.

Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này về sau sẽ được phổ biến ở phương Bắc chăng?

Phật dạy:

–Như lời ông nói, thiện nam, thiện nữ đời sau sẽ nhận học, biên chép giữ gìn thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Ông nên biết những người này phát tâm Đại thừa, cúng dường đã nhiều chư Phật và tạo công đức lành từ lâu rồi.

Xá-lợi-phất thưa:

–Bạch Thế Tôn! Về sau ở phương Bắc sẽ có bao nhiêu thiện nam, thiện nữ hành Bồ-tát đạo, thọ trì, đọc tụng và hiểu được Bát-nhã ba-la-mật?

Phật dạy:

–Này Xá-lợi-phất! Về đời sau mặc dù có nhiều thiện nam, thiện nữ thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, nhưng chỉ một số ít người thành tựu được Đại thừa.

Này Xá-lợi-phất! Đó là những thiện nam, thiện nữ hành Bồ-tát đạo nghe thuyết Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì không hỏi vặn, không nhàm chán, không sợ hãi. Vì sao? Vì những thiện nam, thiện nữ này đã được thấy Phật, đã được nghe chư Phật giảng dạy pháp sâu xa. Vì những thiện nam, thiện nữ này đã đầy đủ sáu pháp Ba-la-mật; đầy đủ nội ngoại không, hữu vô không, mười tám pháp Bất cộng và ba mươi bảy phẩm Trợ đạo. Những thiện nam, thiện nữ này đã tạo nhiều công đức, phát tâm Vô thượng Bồ-đề vì tất cả chúng sinh.

Này Xá-lợi-phất! Ta đã vì những thiện nam, thiện nữ này thuyết về trí Nhất thiết, quá khứ chư Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác cũng đã thuyết trí Nhất thiết. Những người cầu đạo Vô thượng Bồ-đề đều vì sự sinh, già, bệnh, chết, ta cũng vì họ thuyết đạo Bồ-đề. Những thiện nam, thiện nữ này từ nhỏ cho đến trọn đời đều cầu đạo Vô thượng Bồ-đề nên ma và các thiên ma chắc chắn không thể phá hoại được, huống chi những người có ác hạnh khác muốn phỉ báng Bát-nhã ba-la-mật sâu xa.

Này Xá-lợi-phất! Những thiện nam, thiện nữ nào nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa liền được hoan hỷ rất vi diệu làm cho nhiều người đạt đến địa vị Vô thượng Bồ-đề.

Phật dạy:

–Khi còn làm Bồ-tát, ta đã phát thệ nguyện: Ta sẽ giúp đỡ vô số người khuyến hóa họ hành đạo Bồ-tát, ta sẽ thọ ký họ thành Vô thượng Bồ-đề. Nếu có người phát tâm Bồ-tát thì ta nhất định hoan hỷ. Nếu có người nào khuyến hóa người khác làm cho họ phát tâm Vô thượng Bồ-đề thì ta cũng rất hoan hỷ. Thiện nam, thiện nữ nào hành Bát-nhã ba-la-mật thì người này ở đời trước đã phát thệ nguyện trước chư Phật, nay lại phát thệ nguyện độ chúng sinh với ta, ta phải làm lợi ích, làm an ổn, khuyến hóa tất cả chúng sinh phát tâm Vô thượng Bồ-đề làm cho họ không còn bị thay đổi. Vì sao? Vì chư Phật ở quá khứ cũng đã tùy hỷ, cho những người phát tâm Bồ-tát, lập thệ nguyện như vậy.

Này Xá-lợi-phất! Ta rất hoan hỷ vì những thiện nam, thiện nữ muốn an ổn giúp đỡ chúng sinh, mong cầu địa vị Vô thượng Bồ-đề, xa lìa sáu trần, được hạnh thanh tịnh vi diệu, đã được hạnh thanh tịnh

vi diệu rồi lại đem tịnh thí, bố thí thanh tịnh rồi lại được nhận phước. Do công đức thanh tịnh vi diệu, nhận được phước thanh tịnh vi diệu rồi lại vì chúng sinh phân biệt tất cả bên trong và bên ngoài làm cho chúng sinh được phước thanh tịnh vi diệu.

Nhờ giữ gìn công đức này, họ được nghe chư Phật ở các quốc độ khắp mười phương thuyết Bát-nhã ba-la-mật. Nghe nhận rồi, họ lại khuyến hóa những chúng sinh khác làm cho đạt đến Vô thượng Bồ-đề.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Những lời của Đức Như Lai Vô Sở Trước Chánh Đẳng Giác thật kỳ lạ! Pháp quá khứ hiện tại tương lai không một pháp nào Như Lai không biết; những việc làm của chúng sinh không một việc nào Như Lai không biết. Như Lai cũng biết được sự việc của chúng Tăng, sự việc của chư Phật trong quá khứ, hiện tại, vị lai. Nếu có thiện nam, thiện nữ nào được sáu pháp Ba-la-mật rồi muốn đọc tụng, thọ trì, nhưng ý muốn thoái lui thì không thể học sáu pháp Ba-la-mật được. Nếu thiện nam, thiện nữ nào mong cầu sáu pháp Ba-la-mật, không có thoái lui, siêng năng, không biếng nhác thì trong một lúc có thể có đầy đủ sáu pháp Ba-la-mật.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Thiện nam, thiện nữ nào thực hành như vậy liền được kinh điển sâu xa, được ứng hợp với Bát-nhã ba-la-mật chăng?

Phật dạy:

–Đúng như vậy! Kinh sâu xa như vậy là ứng hợp với Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì có công năng khuyến hóa giúp đỡ chúng sinh làm cho họ phát tâm Vô thượng Bồ-đề.

Này Xá-lợi-phất! Đối với sáu pháp Ba-la-mật, thiện nam, thiện nữ nào không kể đến sinh, già, bệnh, chết mà siêng năng, không biếng nhác thực hành theo Bát-nhã ba-la-mật, làm thanh tịnh cõi Phật giáo hóa chúng sinh, làm cho đạt được quả vị Vô thượng Bồ-đề thì ý chí không bao giờ biếng nhác.