Đại Tập 30 · Bộ Bát-nhã XIII · Số 221–222

Kinh Quang Tán, Quyển 10- Phẩm 26: Pháp Sư Như Huyễn

Vô sở úy, mười tám pháp Bất cộng của chư Phật, tất cả các môn Tam-muội, môn Đà-la-ni, trí Nhất thiết chẳng phải chẳng phải tự nhiên, sâu xa, vi diệu?

Khi ấy các Thiên tử nghĩ: “Người nói pháp chẳng quyết định sắc, thọ, tưởng, hành, thức chăng? Chẳng quyết định sáu pháp Ba-la-mật, bảy không, ba mươi bảy phẩm, mười Lực, Vô úy, pháp của chư Phật chăng? Chẳng quyết định Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật chăng?”

Ngài Tu-bồ-đề biết tâm niệm của các Thiên tử, liền nói với họ. Này các Thiên tử, đúng vậy! Phật đạo không chứng đắc. Như Lai cũng chẳng thuyết pháp, cũng không có người nghe, cũng không có người hiểu. Ai muốn đắc quả chứng Tu-đà-hoàn, quả chứng Tư-đà-hàm, quả chứng A-na-hàm, A-la-hán thì đừng rời trí nhẫn. Quả Bích-chi-phật cũng như vậy.

Này các Thiên tử! Như vậy, Đại Bồ-tát sơ phát tâm trụ Bát-nhã ba-la-mật không có nói năng, tức cũng chẳng nghe.

Phẩm 26: PHÁP SƯ NHƯ HUYỄN

Bấy giờ các Thiên tử suy nghĩ: “Tôn giả Tu-bồ-đề nói pháp như thế, thì nên dùng gì để nghe?”

Ngài Tu-bồ-đề biết ý nghĩ của các Thiên tử, bảo với họ:

–Pháp sư như huyễn, người nghe như hóa, những điều nghe được cũng chẳng tác chứng.

Các Thiên tử lại nghĩ: “Tại sao Tu-bồ-đề nói người như huyễn, Pháp sư như huyễn, người như hóa, người nghe như hóa?”

Ngài Tu-bồ-đề nói:

–Này các Thiên tử! Đúng vậy, đúng vậy! Người như huyễn, pháp sư như huyễn, người như hóa, pháp sư như hóa, tôi ta như mộng. Sắc cũng như thế, thọ, tưởng, hành, thức cũng như mộng. Nhãn sắc như mộng, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cũng lại như thế. Các xúc cũng lại như mộng. Pháp nội không, pháp ngoại không, pháp không

gần, pháp không xa, pháp chân không, pháp sở hữu không, pháp không sở hữu không cũng đều như mộng. Ba mươi bảy phẩm, mười Lực, bốn Vô sở úy, bốn Phân biệt biện, mười tám pháp Bất cộng của chư Phật cũng lại như mộng, như huyễn, như hóa. Quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán cũng như huyễn mộng. Bích-chi-phật lên đến Chánh đẳng Chánh giác cũng như huyễn mộng.

Các Thiên tử hỏi Tôn giả Tu-bồ-đề:

–Cho đến Phật đạo phải chăng cũng là như huyễn mộng?

Ngài Tu-bồ-đề đáp:

–Cho đến Niết-bàn cũng là như huyễn mộng.

Các Thiên tử hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Cho đến Niết-bàn, mà Niết-bàn cũng như mộng chăng?

Ngài Tu-bồ-đề đáp:

–Niết-bàn là pháp xưa nay rất tôn quý, nhưng không sở hữu. Tôi gọi nó như huyễn như mộng. Vì sao? Vì huyễn mộng và Niết-bàn không có hai, cũng không có nhiều, rỗng không, không sở hữu.

Khi ấy Hiền giả Xá-lợi-phất, Ma-ha Mục-kiền-liên, Ma-ha Câu-hy-la, Ma-ha Ca-chiên-diên, Bân-nậu Văn-đà-phất, Ma-ha Ca-diếp và vô số chúng Bồ-tát hỏi Tôn giả Tu-bồ-đề:

–Bát-nhã ba-la-mật ấy rất sâu xa khó hiểu, tịch nhiên, vi diệu, ai là người có thể lãnh thọ pháp thâm diệu khó đạt ấy?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời các đệ tử Phật và các Bồ-tát:

–Đại Bồ-tát không thoái mới có thể lãnh thọ hạnh uyên thâm, vô niệm, không nghĩ bàn ấy. Nó phát xuất từ chỗ huyền viễn, tịch nhiên vời vợi, khó đạt, khó hiểu. Chỉ có bậc Hiền thánh thông tuệ mới có thể lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật này. Bậc Kiến đế là A-la-hán, chí nguyện đầy đủ, đối với Phật quá khứ đã tạo hạnh, cúng dường vô số trăm ngàn chư Phật, trồng các cội đức, được Thiện tri thức hộ trì, thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy mới có thể lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Họ lắng nghe, lãnh thọ lời dạy này, hiểu biết sắc là rỗng không, chẳng tưởng. Sắc là rỗng không, chẳng tưởng thì thọ, tưởng, hành, thức cũng rỗng không, chẳng tưởng. Thần thức là

rỗng không, chẳng tưởng, chấp sắc cũng chẳng tưởng. Nếu nghĩ không có sắc thì chẳng nghĩ năm ấm vô tướng, chẳng nghĩ thần thức vô tướng, chẳng nghĩ thức vô nguyện, chẳng nghĩ sắc vô nguyện. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy. Chẳng nghĩ năm ấm vô tưởng, chẳng nghĩ năm ấm không vô tưởng, chẳng nghĩ sắc không chỗ sinh, cũng chẳng nghĩ sắc không chỗ diệt, chẳng nghĩ tịch nhiên, không thật. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Chẳng nghĩ nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý không chỗ sinh, không chỗ diệt, tịch nhiên, không thật. Chẳng nghĩ các xúc do các duyên sinh khởi. Đối với Thí, Giới, Nhẫn, Tinh tấn, Thiền, Bát-nhã ba-la-mật, chẳng nghĩ chỗ sinh, cũng không chỗ diệt, tịch nhiên, không thật. Cho đến bảy không, ba mươi bảy phẩm, mười Lực, bốn Vô sở úy, mười tám pháp Bất cộng của chư Phật, tất cả các môn Tam-muội, môn Đà-la-ni cũng lại như thế, chẳng nghĩ chỗ sinh, cũng không chỗ diệt. Quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán và Bích-chi-phật, trí Nhất thiết, đều biết rõ là rỗng không. Trí Nhất thiết chẳng tưởng niệm không, trí Nhất thiết cũng không sở nguyện. Cái không sở nguyện ấy cũng chẳng tưởng niệm trí Nhất thiết. Cái sở hữu ấy chẳng tưởng không, cái không ấy cũng chẳng tưởng sở hữu. Vô nguyện, vô tướng cũng lại như vậy. Cảnh giới vô vi chẳng tưởng không, không cũng chẳng tưởng cảnh giới vô vi. Vô nguyện, vô tướng cũng lại như vậy, không chỗ sinh, cũng không chỗ diệt, cũng không tịch nhiên, cũng không thật, đều không tưởng niệm.

Ngài Tu-bồ-đề nói với các Thiên tử:

–Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, vi diệu chẳng phải là pháp mà bậc Hiền thánh minh trí được lãnh thọ. Vì sao? Vì pháp ấy không phải pháp để lãnh thọ, cũng không phải pháp để nghe, cũng không nói rõ. Nếu không người nghe, thì không người nói. Do đó, tức là không có người, không đối tượng lãnh thọ.

Ngài Xá-lợi-phất hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Bát-nhã ba-la-mật này chẳng phải nói rộng ra cho tất cả các thừa A-la-hán, Bích-chi-phật, Chánh đẳng Chánh giác sao?

Bát-nhã ấy sẽ hộ trì cho hạnh Đại Bồ-tát từ khi mới phát ý

đạo Bồ-tát cho đến đạt được thập Trụ, sáu pháp Ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, mười Lực, Vô úy, pháp của chư Phật. Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật phát sinh thần thông, không quên mất pháp thuận. Như thế, gốc đức đã đạt từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, Bồ-tát muốn được cúng dường chư Phật Thế Tôn, đúng như lòng mong muốn, đều được toại nguyện. Cúng dường xong, theo chư Phật nghe thọ kinh pháp, chưa từng quên mất, tự đạt thành trí Nhất thiết, thường định tâm Tam-muội, chưa hề tán loạn, chưa từng tư niệm, biện tài vô ngại, nói ra điều gì không ai có thể cắt đứt nửa chừng, biện tài đúng với nghĩa lý cao siêu mầu nhiệm, vượt qua tất cả sự thông minh của thế gian.

Ngài Xá-lợi-phất nói với ngài Tu-bồ-đề:

–Đúng vậy, đúng vậy! Đúng như Tôn giả đã nói: Bát-nhã ba-la-mật giải nói cho ba thừa tức là trí tuệ biện tài của Đại Bồ-tát vượt qua thế gian, tôn quý không thể bì kịp, tâm không chấp trước, tự hiểu rõ thân, không có điên đảo, cũng chẳng chấp vào sở kiến, đó là sở kiến đối với sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng chẳng chấp vào sáu pháp Ba-la-mật, chẳng chấp vào bảy không, ba mươi bảy phẩm, mười Lực, Vô úy, pháp của chư Phật, cũng chẳng chấp trước trí Nhất thiết.

Ngài Xá-lợi-phất hỏi Tôn giả Tu-bồ-đề:

–Vì lý do gì mà đem Bát-nhã ba-la-mật nói rộng cho ba thừa thì Đại Bồ-tát đạt được biện tài Bồ-tát, vượt qua tất cả thế gian mà không chấp trước?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời Xá-lợi-phất:

–Vì pháp nội không, pháp ngoại không nên nói rộng ba thừa. Bảy không cũng lại như vậy, đều không sở hữu nên nói ba thừa. Đại Bồ-tát hiểu rõ các pháp không nên giảng thuyết pháp này cho hành giả. Vì vậy cho nên biện tài của Bồ-tát vượt qua tất cả thế gian, rất tôn quý mà không vướng mắc.

Kinh Quang Tán, Quyển 10- Phẩm 27: Mưa Pháp Bảo

Phẩm 27: MƯA PHÁP BẢO

Bấy giờ Thích Đề-hoàn Nhân tự nghĩ: “Những điều Tôn giả Tu-bồ-đề đã nói hôm nay là mưa pháp báu cho cả tam thiên đại thiên thế giới, từ cõi trời Tứ Thiên vương lên đến trời A-ca-nị-sất. Pháp mà Tu-bồ-đề đã nói hôm nay là mưa pháp báu. Ta nên biến hóa ra hoa để rải lên Đức Phật, Bồ-tát và Thánh chúng cùng ngài Tu-bồ-đề.

Thích Đề-hoàn Nhân và chúng chư Thiên cả tam thiên đại thiên thế giới đều biến hóa ra hoa rải lên Đức Thế Tôn, các Đại Bồ-tát, Thánh chúng Tỳ-kheo và ngài Tu-bồ-đề để cúng dường, tự quy về Bát-nhã ba-la-mật. Vừa rải hoa xong, hoa này biến khắp ba ngàn cõi Phật, ở trên hư không hóa làm lầu gác vời vợi cao ngất, nhanh không thể tưởng. Tôn giả Tu-bồ-đề tự nghĩ: “Xưa kia ta từng dạo khắp các cung trời nhưng chưa được thấy các loại hoa này. Hoa vừa rải cúng đó là hoa biến hóa, chẳng phải từ cây sinh. Loại hoa mà các Thiên tử vừa rải cúng là từ cây tâm sinh ra chứ chẳng phải từ cây thường sinh.”

Thích Đề-hoàn Nhân nói với Tu-bồ-đề:

–Hoa này không từ đâu sinh, chẳng từ cây tâm sinh.

Ngài Tu-bồ-đề nói:

–Như Câu-dực nói thì hoa này không từ đâu sinh, chẳng từ cây tâm sinh, nếu như lời Câu-dực nói không từ đâu sinh thì chẳng phải là hoa.

Thích Đề-hoàn Nhân trả lời ngài Tu-bồ-đề:

–Quả thật hoa không từ đâu sinh thì sắc không từ đâu sinh; thọ, tưởng, hành, thức không từ đâu sinh.

Ngài Tu-bồ-đề nói:

–Này Câu-dực! Hoa này chẳng phải không từ đâu sinh. Sắc không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có sắc. Thọ, tưởng, hành, thức không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có thọ, tưởng, hành, thức. Nhãn không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì

không có nhãn. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý cũng lại như thế. Thí ba-la-mật cũng không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có Thí ba-la-mật. Giới, Nhẫn, Tinh tấn, Thiền, Bát-nhã ba-la-mật cũng không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có Giới, Nhẫn, Tinh tấn, Thiền, Bát-nhã ba-la-mật. Bảy không, ba mươi bảy phẩm cũng không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có bảy không, ba mươi bảy phẩm. Mười Lực, Vô úy, pháp của chư Phật cũng không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có mười Lực, Vô úy, pháp của chư Phật. Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, trí Nhất thiết cũng không chỗ sinh, mà không chỗ sinh thì không có Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, trí Nhất thiết.

Thích Đề-hoàn Nhân tự nghĩ: “Tôn giả Tu-bồ-đề đã nhập trí tuệ sâu xa nên pháp đã nói ra đều không có chỗ tranh biện, cũng không lầm lẫn.”

Khi ấy Đức Phật bảo Thích Đề-hoàn Nhân:

–Này Câu-dực! Đúng vậy. Tu-bồ-đề đã nhập trí tuệ sâu xa. Do đã thâm nhập tuệ nên kinh pháp đã nói ra đều không có chỗ tranh biện, cũng không lầm lẫn.

Thích Đề-hoàn Nhân bạch Phật:

–Tôn giả Tu-bồ-đề thâm nhập trí tuệ thế nào mà do sự thâm nhập trí tuệ ấy, kinh pháp Tôn giả nói ra đều không chỗ tranh biện, cũng không lầm lẫn?

Đức Phật bảo Thích Đề-hoàn Nhân:

–Chỗ thâm nhập đó là sắc, nhập pháp này rồi thì pháp được nói ra, đều không có chỗ tranh biện, cũng chẳng lầm lẫn. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Vì sao? Vì đúng như pháp, không hòa không tranh. Pháp Tu-bồ-đề đã nói cũng lại như thế, chẳng động, chẳng loạn. Sáu pháp Ba-la-mật cũng lại như thế. Và bảy không, ba mươi bảy phẩm, mười Lực, Vô úy, pháp của chư Phật, chẳng đồng, chẳng loạn. Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, trí Nhất thiết cũng lại như thế, chẳng đồng, chẳng loạn. Vì sao? Vì pháp mà Tu-bồ-đề nói chẳng hòa, chẳng

tranh mà không có hòa, tranh thì không có chỗ tranh.

Này Câu-dực! Như thế, Tu-bồ-đề do thâm nhập trí tuệ nên pháp nói ra vi diệu sáng chói như thế.

Ngài Tu-bồ-đề nói với Thích Đề-hoàn Nhân:

–Như Thế Tôn đã dạy tất cả pháp, Đại Bồ-tát hiểu rõ như thế, lý giải tất cả các pháp, học Bát-nhã ba-la-mật cũng nên như vậy. Đại Bồ-tát học như thế là chẳng học sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì chẳng thấy sắc, chẳng thấy thọ, tưởng, hành, thức. Đại Bồ-tát học như thế là chẳng học Thí, Giới, Nhẫn, Tinh tấn, Thiền, Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì chẳng thấy học Bát-nhã ba-la-mật. Chẳng học Bảy không, ba mươi bảy phẩm. Vì sao? Vì chẳng thấy Bảy không, ba mươi bảy phẩm. Chẳng học mười Lực, bốn Vô sở úy, mười tám pháp Bất cộng của chư Phật. Chẳng học Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, trí Nhất thiết. Vì sao? Vì chẳng thấy học trí Nhất thiết.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Tôn giả Tu-bồ-đề:

–Thưa Tôn giả Tu-bồ-đề! Vì sao chẳng thấy sắc thọ, tưởng, hành, thức, bảy không, ba mươi bảy phẩm, Thanh văn, Bích-chi-phật, Trí Nhất thiết?

Ngài Tu-bồ-đề đáp:

–Vì sắc rỗng không; thọ, tưởng, hành, thức rỗng không, cho đến trí Nhất thiết cũng rỗng không.

Này Câu-dực! Vì sắc rỗng không nên chẳng học sắc không. Vì thọ, tưởng, hành, thức rỗng không cho nên chẳng học thọ, tưởng, hành, thức không. Cho đến trí Nhất thiết cũng lại rỗng không cho nên chẳng học tuệ không.

Này Câu-dực! Đó là vì không, vì cái không ấy cho nên chẳng học không. Nếu học không thì chẳng phải một pháp mà là hai pháp. Nếu học sắc không lên đến trí Nhất thiết thì chẳng phải một. Nếu học tuệ thì chẳng phải một.

Này Câu-dực! Vì vậy sắc, thọ, tưởng, hành, thức là không, tức là không có hai, lên đến trí Nhất thiết cũng đều là không, cho nên không có hai. Sáu pháp Ba-la-mật cũng lại như thế, đều không có

hai. Bảy không, ba mươi bảy phẩm, mười Lực, bốn Vô sở úy, mười tám pháp Bất cộng của chư Phật, Thanh văn, Bích-chi-phật lên đến Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cũng không có hai. Trí Nhất thiết cũng không có hai. Ai có thể học trí Nhất thiết của Phật tức là học được vô số pháp chẳng thể tính đếm. Đã có thể học vô số Phật pháp thì chẳng học sắc có tăng có giảm. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy, lên đến trí Nhất thiết chẳng tăng chẳng giảm. Học năm ấm chẳng tăng chẳng giảm rồi thì có thể học trí Nhất thiết. Đã có thể học trí Nhất thiết chẳng tăng chẳng giảm rồi thì chẳng thọ học sắc, cũng không để mất, chẳng thọ học thọ, tưởng, hành, thức, cũng không để mất, chẳng thọ học Thanh văn, Bích-chi-phật lên đến trí Nhất thiết cũng không để mất.

Ngài Xá-lợi-phất nói với ngài Tu-bồ-đề:

–Đại Bồ-tát học như thế thì chẳng vì thọ học, cũng không để mất.

Ngài Tu-bồ-đề nói:

–Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, đúng vậy! Đại Bồ-tát học như thế là chẳng vì thọ học sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng không để mất, chẳng thọ học trí Nhất thiết, cũng không để mất.

Ngài Xá-lợi-phất hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Sao gọi là Đại Bồ-tát chẳng thọ học năm ấm, cũng không để mất, chẳng thọ học trí Nhất thiết, cũng không để mất?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời:

–Sắc không sở hữu, chẳng thể thọ trì nên không thọ sắc. Thọ, tưởng, hành, thức, trí Nhất thiết đều không sở hữu, chẳng thể thọ trì nên không thọ thọ, tưởng, hành, thức, trí Nhất thiết. Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, đó là Đại Bồ-tát đối với tất cả pháp đều không thọ, thành tựu trí Nhất thiết.

Xá-lợi-phất hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Đại Bồ-tát học như thế là học Bát-nhã ba-la-mật, làm phát sinh trí Nhất thiết chăng?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời:

–Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, đúng vậy! Đại Bồ-tát học như thế

là học Bát-nhã ba-la-mật làm phát sinh trí Nhất thiết, đối với tất cả pháp không thọ.

Ngài Xá-lợi-phất nói với ngài Tu-bồ-đề:

–Đại Bồ-tát học như thế, đối với tất cả các pháp không thọ học, cũng không để mất. Đại Bồ-tát học như thế là làm phát sinh trí Nhất thiết.

Ngài Tu-bồ-đề nói:

–Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật, chẳng thấy sắc có sinh, cũng không có diệt, chẳng thọ, chẳng xả, không trì, không tranh, chẳng tăng, chẳng giảm. Vì sao? Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Vì sắc tự nhiên cho nên không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức, chẳng thấy sinh, cũng không diệt, chẳng thọ, chẳng xả, không trần lao, không sân hận, không buông thả, cũng chẳng phải không buông thả, không tăng, không giảm. Vì sao? Vì trí Nhất thiết tức là tự nhiên, không sở hữu.

Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Vì vậy, Đại Bồ-tát đối với tất cả pháp, không sinh, cũng không diệt, không thọ, không xả, không trần lao, không sân hận, không buông thả, cũng chẳng phải không buông thả, không tăng, không giảm, học Bát-nhã ba-la-mật rồi, phát sinh trí Nhất thiết, tức là dùng vô học nên không sinh.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:

–Đại Bồ-tát nên cầu Bát-nhã ba-la-mật ở đâu?

Ngài Xá-lợi-phất đáp:

–Này Câu-dực! Nên cầu ở Tôn giả Tu-bồ-đề.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Do oai thần của Tôn giả, do sự kiến lập của Tôn giả nên khiến cho Tôn giả Xá-lợi-phất nói thế này: Tôn giả Tu-bồ-đề nói Bát-nhã ba-la-mật thì nên theo Tôn giả mà cầu.

Tu-bồ-đề nói với Thích Đề-hoàn Nhân:

–Chẳng phải do oai thần của tôi kiến lập đâu.

Lại hỏi:

–Vậy do oai thần của ai mà tạo lập?

Đáp:

–Này Câu-dực! Nhờ ân oai thần của Như Lai mà tạo lập.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Tu-bồ-đề:

–Tất cả các pháp đều không chỗ lập, như vậy tại sao gọi là do oai thần của Như Lai kiến lập? Cũng không do chỗ khác kiến lập? Chấp vào các pháp thì chẳng đắc Như Lai!

Tôn giả Tu-bồ-đề trả lời Thích Đề-hoàn Nhân:

–Này Câu-dực! Đúng vậy. Như Lai thì không chỗ trụ, cũng không chỗ khác. Cái có thể trụ thì không khác Như Lai, hễ có sở đắc thì chẳng lìa trụ. Như Lai cũng không chỗ trụ, nhưng đối với tất cả các pháp chẳng lìa chỗ trụ, chẳng cho sắc là Như Lai, chẳng cho không cội gốc là Như Lai, chẳng cho sắc không cội gốc là Như Lai, chẳng cho Như Lai là không cội gốc, sắc là không cội gốc, sắc pháp là Như Lai, chẳng cho Như Lai là không cội gốc. Vì pháp không cội gốc cho nên các sắc không cội gốc, vì thọ, tưởng, hành, thức không cội gốc nên Như Lai không cội gốc, chẳng cho Như Lai là không cội gốc, chẳng cho thọ, tưởng, hành, thức là không cội gốc, chẳng cho thọ, tưởng, hành, thức không cội gốc là pháp của Như Lai, chẳng cho pháp của Như Lai là pháp của thức, chẳng cho Thanh văn, Bích-chi-phật lên đến trí Nhất thiết, Như Lai là không cội gốc, chẳng cho Như Lai là không cội gốc, trí Nhất thiết là không cội gốc, chẳng cho pháp trí Nhất thiết là pháp của Như Lai, chẳng cho pháp của Như Lai là pháp của trí Nhất thiết.

Lại nữa, này Câu-dực! Như Lai đối với pháp không hợp không tan, đối với pháp thọ, tưởng, hành, thức không hợp không tan, đối với cái khác năm ấm chẳng có hợp có tan, đối với Như Lai chẳng có hợp có tan, đối với pháp trí Nhất thiết chẳng có hợp có tan, đối với trí Nhất thiết của Như Lai không hợp, không tan, đối với pháp trí Nhất thiết chẳng có hợp có tan, đối với cái khác trí Nhất thiết, Như Lai chẳng có hợp có tan.

Lại nữa, này Câu-dực! Đối với các pháp này chẳng hợp chẳng tan. Dùng oai thần này kiến lập mà có chỗ trụ. Vừa rồi Câu-dực hỏi rằng: Đại Bồ-tát sẽ cầu Bát-nhã ba-la-mật ở đâu? Chẳng cầu ở sắc,

chẳng cầu khác sắc, chẳng cầu ở thọ, tưởng, hành, thức, chẳng cầu khác thọ, tưởng, hành, thức. Bát-nhã ba-la-mật đối với sắc, thọ, tưởng, hành, thức, tất cả các pháp không hợp, không tan, không sắc, không thấy, chẳng thể thọ trì, chỉ có một tướng, tức là tướng không sở hữu.

Lại nữa, này Câu-dực! Đại Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật lên đến trí Nhất thiết đều không có sự mong cầu, chẳng đối với nơi khác mà cầu trí Nhất thiết. Vì sao? Vì cầu trí Nhất thiết của Bát-nhã ba-la-mật, đối với tất cả các pháp không hợp, không tan, không sắc, không thấy, chẳng thể thọ trì, tức là chỉ có một tướng, là tướng không sở hữu. Vì sao? Này Câu-dực! Vì Bát-nhã ba-la-mật không có sắc, cũng không có cái khác sắc, không có thọ, tưởng, hành, thức, cũng không có cái khác thọ, tưởng, hành, thức. Thức chẳng khác Bát-nhã ba-la-mật, cũng không có khác trí Nhất thiết, chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật không khác trí Nhất thiết. Bát-nhã ba-la-mật của Như Lai không sắc, cũng không khác sắc, cũng không khác thọ tưởng, hành thức. Bát-nhã ba-la-mật cũng không khác thức. Trí Nhất thiết chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật không khác trí Nhất thiết. Bát-nhã ba-la-mật của Như Lai không sắc, cũng không khác sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế, không khác thọ, tưởng, hành, thức, cũng chẳng phải không cội gốc. Bát-nhã ba-la-mật không có pháp sắc, cũng không có pháp khác sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Bát-nhã ba-la-mật không sắc, không có cội gốc, cũng không khác sắc, không không cội gốc. Bát-nhã ba-la-mật không có pháp sắc, cũng không có khác pháp sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Thanh văn, Bích-chi-phật, lên đến trí Nhất thiết cũng lại như thế, không có pháp sắc trí Nhất thiết cũng không khác pháp sắc trí Nhất thiết. Bát-nhã ba-la-mật không có trí Nhất thiết, không có cội gốc, cũng không khác trí Nhất thiết, chẳng phải không cội gốc.

Ngài Thích Đề-hoàn Nhân nói với Tu-bồ-đề:

–Đó là Bát-nhã ba-la-mật của Đại Bồ-tát không khác ba-la-mật vô hạn. Pháp mà Đại Bồ-tát có thể học là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, Bồ-tát, Phật theo đó mà

học. Nếu Đại Bồ-tát học pháp này dùng để khai hóa chúng sinh, làm nghiêm tịnh cõi Phật thì sẽ chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

Ngài Tu-bồ-đề nói với Thích Đề-hoàn Nhân:

–Này Câu-dực! Đúng vậy. Đó là Bát-nhã ba-la-mật của Đại Bồ-tát không khác ba-la-mật vô hạn. Nên học như thế. Vì ba thừa đều do đó sinh Đại Bồ-tát tự đạt đến Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, thành bậc Đẳng Chánh Giác.

Sắc không có biên giới, đó là Ba-la-mật vô cực của Đại Bồ-tát. Vì sao? Vì chẳng thể nắm bắt sắc quá khứ, cũng chẳng thể nắm bắt sắc hiện tại, cũng chẳng thể nắm bắt sắc vị lai. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế; thọ, tưởng, hành, thức không có biên giới, Ba-la-mật vô cực. Vì sao? Vì chẳng thể nắm bắt thọ, tưởng, hành, thức quá khứ, cũng chẳng thể nắm bắt thọ, tưởng, hành, thức vị lai, cũng chẳng thể nắm bắt thọ, tưởng, hành, thức hiện tại. Thanh văn, Bích-chi-phật cho đến Phật không cùng cực, không biên giới, cũng lại như vậy.

Này Câu-dực! Đó là Ba-la-mật vô cực của Đại Bồ-tát. Sắc không có hạn lượng, Bát-nhã ba-la-mật cũng không có hạn lượng. Vì sao? Vì sắc chẳng thể nắm bắt được hạn lượng.

Này Câu-dực! Thí như hư không chẳng thể nắm bắt được giới hạn, sắc không có hạn lượng, cũng lại như thế. Hư không không có hạn lượng cho nên sắc không có hạn lượng. Sắc không có hạn lượng cho nên Bát-nhã ba-la-mật không có hạn lượng, lên đến trí Nhất thiết cũng không có hạn lượng, cho nên Bát-nhã ba-la-mật không có hạn lượng. Đó là hạnh của các Đại Bồ-tát. Vì sao? Này Câu-dực! Vì trí Nhất thiết, chẳng thể nắm bắt được biên giới. Thí như hư không chẳng thể nắm bắt được biên giới, trí Nhất thiết cũng lại như vậy. Hư không không có giới hạn nên trí Nhất thiết cũng không có giới hạn. Trí Nhất thiết không có giới hạn nên Bát-nhã ba-la-mật cũng không có giới hạn.

Này Câu-dực! Vì vậy Bát-nhã ba-la-mật không có giới hạn. Đó là các Đại Bồ-tát như hư không vô biên. Sắc không cùng tận,

Ba-la-mật không cùng tận. Vì sao? Này Câu-dực! Vì sắc không biên giới, cũng không trung gian. Thọ, tưởng, hành, thức cũng không biên giới, cũng không trung gian. Vì vậy ba-la-mật của các Đại Bồ-tát không có biên giới, không cùng tận. Vì sao? Vì Thần túc, chẳng thể nắm bắt được cái cùng tận, không có trung gian, lên đến trí Nhất thiết cũng không cùng tận, Ba-la-mật cũng không cùng tận. Đó là hạnh của các Đại Bồ-tát. Vì sao? Này Câu-dực! Vì trí Nhất thiết, chẳng thể nắm bắt được biên giới, cũng không có trung gian. Ba-la-mật không cùng tận. Đó là sắc của Đại Bồ-tát không cùng tận cho nên trí Nhất thiết cũng không cùng tận.

Lại nữa, này Câu-dực! Sự việc không cùng tận, ba-la-mật không cùng tận. Có thể hiểu như thế tức là Đại Bồ-tát.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi Tu-bồ-đề:

–Vì sao sự việc không cùng tận, Ba-la-mật không cùng tận?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời:

–Này Câu-dực! Vì sự việc của trí Nhất thiết không cùng tận, cho nên ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận. Lại nữa, Câu-dực, pháp không cùng tận, cho nên Ba-la-mật của các Đại

Bồ-tát cũng không cùng tận.

Thích Đề-hoàn Nhân lại hỏi Tôn giả Tu-bồ-đề:

–Vì sao pháp không cùng tận, ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời:

–Vì pháp giới không cùng tận cho nên Ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận. Lại nữa, này Câu-dực! Vì sự việc không cội gốc đều không cùng tận nên ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Vì sao việc không cội gốc đều không cùng tận nên ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận?

–Này Câu-dực! Vì không cội gốc, không cùng tận nên không cùng tận. Vì sự việc không đầu mối, không cội gốc, không cùng tận, nên không cội gốc, không cùng tận. Vì sự việc không cùng tận, vì

không cùng tận cho nên Ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận. Lại nữa, vì con người không cùng tận cho nên ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận.

Thích Đề-hoàn Nhân hỏi ngài Tu-bồ-đề:

–Vì sao con người không cùng tận nên ba-la-mật của các Đại Bồ-tát cũng không cùng tận?

Ngài Tu-bồ-đề trả lời:

–Này Câu-dực! Theo ý ông thì sao? Trong pháp nào có dạy cái gọi là Đại Bồ-tát chăng?

Thích Đề-hoàn Nhân trả lời ngài Tu-bồ-đề:

–Thưa ngài Tu-bồ-đề! Không có trong giáo pháp cũng chẳng phải không có trong giáo pháp. Đây là danh tự, từ duyên ngoài đến, đều không sở hữu, không cội gốc, hình tượng, chỉ là tương tự giả danh. Cái gọi là con người, thật ra không có nhân duyên chính mà chỉ là danh tự giả lập.

–Này Câu-dực! Ông hiểu về Bát-nhã ba-la-mật như thế nào? Có phải là thuyết minh về con người chăng?

Trả lời:

–Thưa không phải!

Ngài Tu-bồ-đề nói:

–Này Câu-dực! Nếu chẳng nói về con người thì đâu không cùng tận.

Này Câu-dực! Vậy tại sao Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sống lâu số kiếp nhiều như số cát sông Hằng mà ai ai cũng nói? Có phải Ngài là người có sinh có diệt chăng?

–Thưa Tôn giả Tu-bồ-đề, không phải! Vì sao? Vì con người vốn thanh tịnh.

–Này Câu-dực! Vì vậy con người không cùng tận, Bát-nhã ba-la-mật không cùng tận. Bồ-tát học, phải biết như vậy, hành pháp Bát-nhã ba-la-mật như vậy.

Mục Lục

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 30

BỘ BÁT-NHÃ

XIII

SỐ 221 →222

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

NHỮNG QUY ƯỚC THỐNG NHẤT

TRONG PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

I-Viết hoa toàn bộ:

1.Tên người: (Phật) Vô Lượng, (vua) Tự Đức, (Thiền sư) Vạn Hạnh, (Bồ-tát) Quán Thế Âm…

2.Tên nước: Việt Nam, Trung Hoa, Thái Lan, Đài Loan…

3.Tôn xưng danh hiệu Phật: Đức Như Lai, Bậc Chúng Hựu, Đấng Tối Chánh Giác…

4.Tác phẩm, kinh sách: luận Trung Quán, kinh Diệu Pháp Liên Hoa, kinh Trường A-hàm…

II-Viết hoa chữ đầu:

1.Địa danh: thành Vương xá, chùa Ấn quang, rừng Thi Lợi….

2.Thuật ngữ Phật học được nhấn mạnh: Bát chánh đạo, Tứ thánh đế, Khổ xuất yếu thánh đế…

3.Phẩm bậc, quả vị tôn kính: Hòa thượng, Thanh văn, Duyên giác,….

4.Chủng loại: chư Thiên

5. Phương hướng: phương Đông nam, hướng Tây bắc, phía Đông thành vương xá…

III- Viết hoa chữ đầu+ gạch nối: (những từ được phiên âm từ Pāli)

1.Nhân danh: Mãn-độ-ma, Xà-ni-sa, Xá-lợi-phất…

2. Địa danh: nước Bạt-kỳ, thành Xá-vệ,…

3. Thuật ngữ Phật học được nhấn mạnh: A-lại-da, Tam-phật-đà,…

4. Phẩm bậc, quả vị: Tỳ-kheo, Ưu-bà-di,…

5. Chủng loại: A-tu-la, La-sát,…

IV- Gạch nối: (danh từ chung được phiên âm từ Pāli)

Ví dụ: đàn-việt, na-do-tha, do-tuần…

V- Số:

1.Viết thành chữ: (những số qua lớn nên chú thích thêm số)

Ví dụ: hai trăm năm mươi (giới), ba mươi hai (tướng tốt), mười lăm ức bảy ngàn sáu mươi vạn (1.570.600.000)…

2. Viết thành số: số hiệu kinh, số trang dẫn

Ví dụ: Đại I, trang 15, cht.52…

VI- Đặc biệt:

Âm “y” và “i” dù đứng một mình, đứng đầu từ hoặc ở giữa từ, hoặc sau các phụ âm: K, L, M, T, Q vẫn viết theo thói quen cũ.

Ví dụ: kỷ cương, lý luận,…

梵: viết là “Phạm” không viết là “Phạn”(phát âm theo chữ Brahma)

慧: viết là “Tuệ” không viết là “Huệ”.

Tp. Hồ Chí Minh, ngày 8 tháng 9 năm 2000

Sa môn THÍCH TỊNH HẠNH

CÁC KINH BIỆT XUẤT TRONG BỘ BÁT- NHÃ

Thời Bát- nhã có thể nói nói là thời thuyết pháp dài nhất trong năm thời thuyết giáo của Đức Phật. Do vậy ngoài chánh kinh đã được biên tập và trình bày, các kinh biệt xuất lần lượt giới thiệu sau đây cũng sẽ mang nhiều sắc thái phức tạp đặc biệt đòi hỏi nhiều công trình của những nhà nghiên cứu văn học Phật giáo sau này. Trong Đại Tạng Kinh chữ Việt của Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh, các kinh biệt xuất sẽ được lần lượt trình bày như sau:

Trong Bộ Bát- nhã 13, tập 30 có hai kinh: Kinh Phóng Quang Bát- nhã và Kinh Quang Tán.

Kinh Phóng Quang Bát- nhã thuộc kinh số 221 trong tạng Đại Chánh gồm 20 quyển do Vô- la-xoa dịch ra tiếng Hán vào đời Tây Tấn. Tên kinh có nghĩa là 25.000 bài tụng Bát- nhã. Kinh thuật lại pháp Bát- nhã ba- la- mật và các công đức của pháp này. Kinh còn có các tên như sau: Phóng Quang Bát- nhã ba- la- mật kinh, Phóng Quang Ma- ha Bát- nhã kinh, Ma- ha Bát- nhã Phóng Quang kinh, Quang Bát- nhã ba- la- mật kinh, hoặc gọi tắt là Phóng Quang kinh. Trong các dị bản, có kinh lên đến 30 quyển.

Kinh Quang Tán thuộc kinh số 222 trong tạng Đại Chánh có 10 quyển do Trúc Pháp Hộ dịch vào đời Tây Tấn. Kinh có tên đầy đủ là Quang Tán Bát- nhã Ba- la- mật kinh. Kinh này là một phần trong Hội thứ 2 của kinh Đại Bát- nhã. Tức là kinh này chiếm 27 phẩm đầu trong 85 phẩm cùng Hội. Và so trong kinh Ma- ha Bát- nhã thì đây cũng là 27 phẩm đầu trong 90 phẩm cùng Hội.

Trong các kinh thuộc Bộ Bát- nhã ta gặp sự trùng hợp này rất nhiều. Ngoài ra nếu so sánh hai kinh Phóng Quang Bát- nhã và kinh Quang Tán ta thấy số quyển của hai kinh chênh nhau đến gấp đôi nhưng nội dung có rất nhiều trùng hợp. Thí dụ:

Phóng Quang: Quang Tán

I.3. Giả hiệu III.8. Giả hiệu

II.6 Thọ Ký III.5. Thọ Ký

II.9 Hành IV.9 Hành

III.13. Hỏi về huyền IV.10. Huyền

III.15. Ma- ha- tát VI.11. Ma- ha- tát

IV. 16. Hỏi về Đại Thừa VI.13. Đại- thừa

VI.30. Mưa pháp X.27. Mưa pháp bảo

X.45. Đẳng II.4. Thán đẳng

Trong Bộ Bát- nhã 14, tập 31 có hai kinh: Kinh Ma- ha Bát- nhã và kinh Đạo Hành Bát- nhã.

Kinh Ma- ha Bát- nhã ở đây co Cưu- ma- la- thập dịch vào đời Hậu Tần gồm 27 quyển, thuộc kinh số 223 trong tạng Đại Chánh. Kinh còn có tên là Đại Phẩm Bát- nhã kinh.Kinh tập trung giảng rộng sâu về giáo nghĩa Pháp Bát- nhã Ba- la- mật.

Kinh Đạo Hành Bát- nhã do Chi- lâu- ca- sấm dịch vào đời hậu Hậu Hán gồm 10 quyển, thuộc kinh số 224 trong tạng Đại Chánh. Kinh còn có các tên khác như. Đạo Hành Bát- nhã ba- la- mật kinh, Ma- ha Bát- nhã Ba- la- mật Đạo Hành kinh, Bát- nhã Đạo Hành Phẩm kinh hay Ma- ha Bát- nhã Ba- la- mật kinh. Trong 10 quyển có 30 phẩm. Phẩm 1 mang tên Đạo Hành. Khi Phật thuyết giới ở Kỳ- xà- quật, Tu- bồ- đề được oai thần của Phật đối trước Xá- lợi- phất giảng nói Bát- nhã Ba- la- mật cho học chúng Bồ- tát. Phật cũng vì Tu- bồ- đề và Bân- kỳ- văn- đà- phất- đa nói ý nghĩa của Ma- ha Tăng- na- tăng- niết, Ma- ha- diễn, Tam- bạt- trí… Từ phẩm 2 đến phẩm 11 thì phân nửa trước Tu- bồ- đề giảng nói pháp Không cho các Thiên tử tập hội đến nghe. Đồng thời Phật vì các Thiên Tử, Tu- bồ- đề, Xá- lợi- phất nói về công đức thuyết pháp, công đức thọ trì, công đức bố thí, cũng như quả báo của việc tin thọ hay phỉ báng pháp này. Phật cũng còn giảng nói những điều cần biết về việc xảy ra trong ma sự trong khi thọ học Bát- nhã, và Bát- nhã soi sáng thế gian cùng các lợi ích mà tứ chúng Bồ- tát trong pháp hội đạt được. Từ nửa sau phẩm 11 đến phẩm 14: Phật vì Tu- bồ- đề nói về các pháp xuất sinh của Bát- nhã, các pháp vốn

không. Từ phẩm 15 đến phẩm 19: Phật lại vì Tu- bồ- đề giải thích hành pháp A-duy- việt- trí của Bồ- tát, nói về các pháp sâu xa, sáu Ba- la- mật, không Tam- muội, nơi Bồ- tát phải xa lìa và thế nào là Thiện tri thức của Bồ- Tát. Từ phẩm 20 đến phẩm 25: Thích Đề- hoàn Nhân được oai thần của Phật nói về công đức thọ trí Bát- nhã. Phẩm 26 cho đến hết: Phật lại vì Tu- bồ- đề nói về sự không cùng tận của Bát- nhã Ba- la- mật và khuyên hãy tùy hành, rồi phú chúc cho A- nan hoằng dương pháp này.

Trong Bộ Bát- nhã 15, tập 32 có các kinh số 225 đến kinh số 230 của tạng Đại Chánh.

Kinh Đại Minh Độ do Chi Khiêm dịch vào đời Ngô, gồm 6 quyển, thuộc kinh số 225. Theo các Kinh học đối chiếu thì kinh này cùng với Ma- ha Bát- nhã Ba- la- mật kinh Sao 5 quyển, kinh số 226 do Đàm- ma- tì và Trúc Phật Niệm dịch vào đời Tần, kinh Tiểu Phẩm Bát- nhã Ba- la- mật 10 quyển, kinh số 227 do Cưu- ma-la- thập dịch vào đời Hậu Tần, Đại Bát- nhã Đệ Tứ Phần của Đường Huyền Trang, kinh Phật Mẫu Xuất Sinh Pháp Tạng Bát- nhã Ba- la- mật- đa 25 quyển, kinh số 228 do Thi Hộ dịch vào đời Tống đều là những bản khác của kinh Đạo Hành Bát- nhã.

Nếu đem so sánh các kinh vừa nói trên với kinh Đạo Hành Bát- nhã thì kinh Đại Minh Độ là gần giống nhất. Tuy khác số quyển nhưng cũng có đủ 30 phẩm với một ít khác nhau về tên gọi và thứ tự mà thôi.

Trong Bộ Bát- nhã 16, tập 33 có các kinh số 231 đến kinh số 261 của tạng Đại Chánh.

Kinh Thắng Thiên Vương Bát- nhã Ba- la- mật, 7 quyển do Nguyệt- bà- thủ- na dịch vào đời Trần, thuộc kinh số 231. Nội dung kinh nói về pháp tu tập Bát- nhã sâu xa, về tướng của mười pháp Ba- la- mật, về hai con đường tà chánh, bốn Niệm xứ, Nhân quả của Như- Lai pháp tánh, việc Phật xuất hiện ở uế độ, hiện tướng khổ hạnh, thành đạo, bản sinh Phật Nhiên Đăng và ngàn vị Phật thời Hiền kiếp, con đường Bồ- tát và sự hành hóa chúng sinh, bản sinh của Thắng Thiên vương, công đức và tội lỗi của việc tin thọ và phỉ báng, Bồ- tát tự hành hóa tha và năm công đức không thể nghĩ bàn của việc thực

hành Bát- nhã ba- la- mật, bản sinh của Văn- thù- sư- lợi và Thắng Thiên Vương, cuối cùng là Chư Thiên tán than và Phật thọ ký.

Kinh này vốn do Cầu- na- bạt- đà- la mang bản tiếng Phạm từ nước Vu điền sang Đông chấn vào đời Lương năm Thái Thanh thứ 2 nhưng đến đời Trần niên hiệu Thiên Gia thứ 6 mới được Nguyệt- bà- thủ- na con của vua Ưu- thiền- ni người Trung Thiên Trúc dịch ra tiếng Hán. Tuy nhiên bản kinh này nội dung rất giống với Hội thứ 6 trong kinh Đại Bát- nhã của Đường Huyền Trang. Có điều là trong bản dịch của Huyền Trang thì phẩm 1: Thông đạt được chia làm phẩm là phẩm Duyên Khởi và phẩm Thông đạt thành ra bản của Huyền Trang có 17 phẩm.

Kinh số 232 là kinh Văn- thù- sư- lợi Sở Thuyết Ma-ha Bát- nhã Ba- la- mật, 2 quyển do Mạn- đà- la- tiên dịch vào đời nhà Lương. Kinh này trùng vào Hội thứ 46, có tên là Văn- thù Thuyết Bát- nhã Hội trong kinh Đại Bảo Tích thuộc bộ Phương đẳng, do Bồ- đề- lưu- chí dịch vào đời nhà Đường. Nội dung Phật và Văn thù nói về Như Lai và chúng sinh là lý “ nhất tướng bất khả đắc”, nói về tướng phúc điền và Nhất hành Tam- muội. Kinh tương đương với kinh này là kinh Văn- thù- sư- lợi Sở Thuyết Bát- nhã Ba- la- mật, thuộc kinh số 233, 1 quyển, do Tăng- già- ba- la dịch vào đời nhà Lương. Ngoài ra kinh còn nằm rải rác trong các Hội ở những bộ kinh khác như Hội thứ 7 của Đại Bát- nhã Ba- la- mật kinh của Đường Huyền Trang… Các kinh từ số 234 đến số 244 cũng thấy thu lục trong các kinh Đại Bát- nhã và kinh Đại Bảo Tích.

Kinh số 245 mang tên Nhân Vương Bát- nhã Ba- la- mật, 2 quyển do Cưu- ma- la- thập dịch đời Dao Tần. Kinh còn các tên như: Nhân Vương Hộ Bát- nhã Ba- la- mật kinh, Nhân Vương Bát- nhã Ba- la- mật Hộ Quốc kinh… và gọi tắt là Nhân Vương Bát- nhã kinh hay Nhân Vương kinh. Nội dung Phật nói về việc hành bộ Phật quả và Thập địa, đồng thời dạy các nhân duyên bảo vệ giữ gìn đất nước.

Các kinh từ số 246 đến số 260 cũng ở trong tình trạng đan xen như trên hoặc có kinh còn chưa truy cứu xác minh được.

Kinh số 261 là Kinh Đại Thừa Lý Thú Lục Ba- la- mật- đa, 10 quyển do Bát- nhã dịch vào đời Đường. Thật ra kinh này thuộc Bộ Bí

mật. Kinh dạy sáu pháp Ba- la- mật và khuyên Bồ- Tát phải tu hành để hộ trì quốc giới. Liên hệ tư tưởng Bát- nhã chỉ ở 2 phần cuối của quyển 9, phẩm 10 (phần 1) và quyển 10, phẩm 10 (phần 2) cho nên Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh đã xếp vào Bộ Bát- nhã là lý do như vậy chăng.

Kinh điển Phật giáo, qua nhiều đợt phát hiện, qua nhiều lần sưu tập, qua nhiều nhà dịch khác nhau có khi cùng một nội dung kinh mà mang các tên khác nhau, trong nhiều kinh có nhiều phẩm trùng hợp hoặc giao thoa, có khi một tiều kinh này lại là một Hội trong một bộ kinh khác. Đó là điều thường gặp trong Kinh Tạng Phật giáo mà không riêng gì ở một Bộ Bát- nhã.

Ban Biên Tập

MỤC LỤC

(BÁT- NHÃ – BỘ 13)

Số 221 – KINH PHÓNG QUANG BÁT-NHÃ............................. 3

QUYỂN 1......................................................................................... 3

Phẩm 1: PHÓNG QUANG............................................................... 3

Phẩm 2: VÔ KIẾN............................................................................ 15

Phẩm 3: GIẢ HIỆU........................................................................... 17

QUYỂN 2......................................................................................... 26

Phẩm 4: HỌC NĂM LOẠI MẮT..................................................... 26

Phẩm 5: ĐỘ NĂM THẦN THÔNG................................................. 35

Phẩm 6: THỌ KÝ.............................................................................. 37

Phẩm 7: DIỆU ĐỘ ........................................................................... 38

Phẩm 8: HÀO QUANG CỦA TƯỚNG LƯỠI................................ 40

Phẩm 9: HÀNH................................................................................. 41

Phẩm 10: HỌC.................................................................................. 48

Phẩm 11: BẢN VÔ........................................................................... 52

QUYỂN 3......................................................................................... 60

Phẩm 12: KHÔNG HÀNH............................................................... 60

Phẩm 13: HỎI VỀ HUYỄN.............................................................. 66

Phẩm 14: LIỄU BỔN........................................................................ 71

Phẩm 15: MA-HA-TÁT.................................................................... 76

Phẩm 16: HỎI VỀ ĐẠI THỆ NGUYỆN.......................................... 78

Phẩm 17: MA-HA-DIỄN.................................................................. 81

Phẩm 18: CÁC THỆ NGUYỆN....................................................... 82

QUYỂN 4......................................................................................... 88

Phẩm 19: HỎI VỀ ĐẠI THỪA......................................................... 88

Phẩm 20: ĐÀ-LÂN-NI...................................................................... 98

Phẩm 21: TRỊ ĐỊA............................................................................ 107

Phẩm 22: HỎI VỀ PHÁT SINH THỪA........................................... 121

QUYỂN 5......................................................................................... 125

Phẩm 23: KHEN NGỢI VỀ THỪA................................................. 125

Phẩm 24: ĐẠI THỪA NHƯ HƯ KHÔNG...................................... 128

Phẩm 25: HỢP TỤ............................................................................ 134

Phẩm 26: BA GIAI ĐOẠN KHÔNG THỂ THỦ ĐẮC................... 136

Phẩm 27: HỎI VỀ QUÁN................................................................ 144

QUYỂN 6......................................................................................... 154

Phẩm 28: VÔ TRỤ............................................................................ 154

Phẩm 29: NHƯ HUYỄN................................................................... 162

Phẩm 30: MƯA PHÁP...................................................................... 165

Phẩm 31: TÁN THÁN...................................................................... 173

Phẩm 32: ĐIỀU PHỤC CHÚNG SINH........................................... 177

QUYỂN 7......................................................................................... 184

Phẩm 33: THỦ HẠNH...................................................................... 184

Phẩm 34: CÚNG DƯỜNG............................................................... 191

Phẩm 35: GIỮ GÌN............................................................................ 192

Phẩm 36: KHIỂN DỊ ĐẠO SĨ........................................................... 195

Phẩm 37: KHÔNG HAI.................................................................... 197

Phẩm 38: XÁ-LỢI............................................................................. 203

QUYỂN 8......................................................................................... 214

Phẩm 39: CÔNG ĐỨC BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT........................... 214

Phẩm 40: KHUYẾN TRỢ................................................................ 225

QUYỂN 9......................................................................................... 240

Phẩm 41: CHIẾU MINH................................................................... 240

Phẩm 42: ĐỊA NGỤC....................................................................... 247

Phẩm 43: MINH TỊNH...................................................................... 254

Phẩm 44: VÔ TÁC............................................................................ 263

QUYỂN 10....................................................................................... 274

Phẩm 45: ĐẲNG............................................................................... 274

Phẩm 46: CHÂN TRI THỨC............................................................ 285

Phẩm 47: GIÁC MA.......................................................................... 300

QUYỂN 11....................................................................................... 307

Phẩm 48: KHÔNG HÒA HỢP......................................................... 307

Phẩm 49: ĐẠI MINH........................................................................ 313

Phẩm 50: VẤN TƯỚNG................................................................... 318

Phẩm 51: ĐẠI SỰ XUẤT HIỆN...................................................... 325

Phẩm 52: THÍ DỤ............................................................................. 330

QUYỂN 12....................................................................................... 335

Phẩm 53: THÂN CẬN BẠN TỐT CHÂN THẬT.......................... 335

Phẩm 54: HIỂU SÂU XA................................................................. 340

Phẩm 55: THÁN TÂM SỰ THẬM THÂM..................................... 342

Phẩm 56: KHÔNG THOÁI CHUYỂN............................................ 354

QUYỂN 13....................................................................................... 361

Phẩm 57: KIÊN CỐ........................................................................... 361

Phẩm 58: THẬM THÂM.................................................................. 368

Phẩm 59: THỰC HÀNH TRONG MỘNG...................................... 377

Phẩm 60: HẰNG-GIA-ĐIỀU............................................................ 384

QUYỂN 14....................................................................................... 387

Phẩm 61: HỎI VỀ TƯỚNG HẠNH NGUYỆN.............................. 387

Phẩm 62: TƯỚNG KHÔNG THOÁI CHUYỂN............................. 392

Phẩm 63: THÍCH ĐỀ-HOÀN NHÂN.............................................. 405

Phẩm 64: HỎI NHỮNG ĐIỀU HỌC............................................... 410

QUYỂN 15....................................................................................... 415

Phẩm 65: THÂN CẬN...................................................................... 415

Phẩm 66: KIÊN CỐ........................................................................... 419

Phẩm 67: GỬI LẠI............................................................................ 424

Phẩm 68: VÔ TẬN............................................................................ 430

Phẩm 69: SỰ TƯƠNG QUAN GIỮA SÁU ĐỘ.............................. 433

QUYỂN 16....................................................................................... 443

Phẩm 70: PHƯƠNG TIỆN QUYỀN XẢO...................................... 443

Phẩm 71: TRỒNG CÂY................................................................... 472

Phẩm 72: BỒ-TÁT HẠNH............................................................... 478

Phẩm 73: THÂN CẬN BẠN LÀNH................................................ 481

QUYỂN 17....................................................................................... 483

Phẩm 74: GIÁO HỘI CHÚNG SINH.............................................. 483

Phẩm 75: VÔ KIÊN YẾU................................................................. 494

Phẩm 76: TƯỚNG KHÔNG CHẤP TRƯỚC.................................. 501

Phẩm 77: VÔ HỮU TƯỚNG............................................................ 510

QUYỂN 18....................................................................................... 518

Phẩm 78: TRỤ NHỊ KHÔNG........................................................... 518

Phẩm 79: SIÊU VIỆT PHÁP TƯỚNG............................................. 529

Phẩm 80: TIN VÀO BẢN TẾ........................................................... 537

QUYỂN 19....................................................................................... 548

Phẩm 81: VÔ HÌNH.......................................................................... 548

Phẩm 82: KIẾN LẬP......................................................................... 557

Phẩm 83: RỐT RÁO......................................................................... 563

Phẩm 84: PHÂN BIỆT TRÍ.............................................................. 570

Phẩm 85: CÓ VÀ KHÔNG.............................................................. 574

QUYỂN 20....................................................................................... 580

Phẩm 86: CÁC PHÁP BÌNH ĐẲNG............................................... 580

Phẩm 87: CÁC PHÁP NHƯ HÓA................................................... 586

Phẩm 88: TÁT-ĐÀ-BA-LUÂN........................................................ 588

Phẩm 89: PHÁP THƯỢNG.............................................................. 601

Phẩm 90: CHÚC LỤY...................................................................... 607

SỐ 222 – KINH QUANG TÁN...................................................... 611

QUYỂN 1 611

Phẩm 1: QUANG TÁN..................................................................... 611

Phẩm 2: THUẬN KHÔNG............................................................... 627

Phẩm 3: HÀNH KHÔNG (Phần 1)................................................... 629

QUYỂN 2......................................................................................... 643

Phẩm 3: HÀNH KHÔNG (Phần 2)................................................... 643

Phẩm 4: THÁN ĐẲNG..................................................................... 662

Phẩm 5: THỌ KÝ.............................................................................. 664

Phẩm 6: PHÂN BIỆT KHÔNG........................................................ 667

QUYỂN 3......................................................................................... 679

Phẩm 7: LIỄU KHÔNG.................................................................... 679

Phẩm 8: GIẢ HIỆU........................................................................... 686

QUYỂN 4......................................................................................... 701

Phẩm 9: HÀNH................................................................................. 701

Phẩm 10: HUYỄN............................................................................. 712

QUYỂN 5......................................................................................... 725

Phẩm 11: MA-HA-TÁT.................................................................... 725

Phẩm 12: ĐẲNG VÔ ĐẲNG........................................................... 736

Phẩm 13: ĐẠI THỪA....................................................................... 741

QUYỂN 6......................................................................................... 750

Phẩm 14: NƯƠNG THEO ĐẠI THỪA........................................... 750

Phẩm 15: VÔ PHƯỢC...................................................................... 752

Phẩm 16: TAM-MUỘI...................................................................... 765

QUYỂN 7......................................................................................... 782

Phẩm 17: QUÁN............................................................................... 782

Phẩm 18: THẬP TRỤ....................................................................... 793

QUYỂN 8......................................................................................... 804

Phẩm 19: SỞ NHÂN XUẤT DIỄN.................................................. 804

Phẩm 20: VÔ KHỨ LAI.................................................................... 809

Phẩm 21: DIỄN DỮ KHÔNG.......................................................... 814

QUYỂN 9......................................................................................... 823

Phẩm 22: PHÂN-MẠN-ĐÀ-NI-PHẤT............................................ 823

Phẩm 23: ĐẲNG TAM THẾ............................................................ 824

Phẩm 24: QUÁN HẠNH.................................................................. 835

QUYỂN 10....................................................................................... 846

Phẩm 25: VẤN.................................................................................. 846

Phẩm 26: PHÁP SƯ NHƯ HUYỄN................................................. 855

Phẩm 27: MƯA PHÁP BẢO............................................................ 859