Đại Tập 132 · Bộ Kinh Sớ XVIII · Số 1754 (Quyển Thượng–Trung–Hạ)

Giải thích: phần ba là kết thành Cực lạc.

Thứ bảy là nói về tiếng chim trổi tiếng pháp, là quyến thuộc viên tịnh. Nghĩa là Như lai ở Tịnh độ hóa thành tám bộ trời, rồng, quyến thuộc các loài khác để trang nghiêm đồ chúng quyến thuộc.

Hỏi: Cõi kia có thuộc ba cõi hay không? Tuy nói không có núi Tu-

di, mà sáu tầng trời cõi Dục cũng ở trong hư không, thuộc về cõi Dục, sao không phải là chúng sinh thật mà phải biến hóa?

Đáp: Theo Kinh Vô Lượng Thọ,… chép: Đó là cõi Dục, nhưng Lu- ận Trí Độ chép: Nếu hóa độ ở phương khác tạp ác bất tịnh thì thuộc cõi Dục. Nếu thanh tịnh thì chẳng thuộc ba cõi. Vì có thân nên chẳng thuộc về cõi Vô sắc, vì ở trên mặt đất nên chẳng thuộc cõi Sắc, vì vô dục nên chẳng thuộc cõi Dục. Vì cõi kia dường như trụ ở cõi Dục, mà chẳng thuộc cõi Dục, cho nên chẳng thuộc ba cõi, không có súc sinh thật, nên kinh Chánh Pháp Niệm chép: Từ Tứ Thiên trở lên thì không có súc sinh thật, phước lực của các vị trời để trang nghiêm chỗ ở của mình nên cũng có cầm thú nhưng chẳng phải do nghiệp báo, huống chi là Tịnh độ mà có súc sinh thật ư?

Nói các loài chim là do Đức A-di-đà hóa hiện thành, dường như ánh sáng báu.

Văn này có hai: trước trình bày, sau giải thích và trừ nghi bên ngoài.

Văn trình bày có năm:

Nêu chung loài chim.

Nêu riêng tên loài cầm.

Tiếng hót êm tai.

Giảng nói pháp mầu.

Nghe tiếng động niệm.

Lại nữa, Xá-lợi-phất! Cõi nước kia thường có vô số các giống chim màu sắc kỳ lạ.

Thứ nhất là nêu chung về loài có cánh, màu sắc có nhiều thứ, cho nên nói “vô số”, dáng vẻ vượt hơn cùng loài nên nói kỳ diệu.

Kinh nói: “Hạc trắng, chim công, anh vũ, Xá-lợi, Ca-lăng-tần-già, cộng mạng.”

Phần hai là nói riêng về tên chim.

Kinh Phật Hoa Nghiêm Bất Tư Nghị chép: “Xá-lợi, Hán dịch là Cù dục điểu”, Ca-lăng-tần-già, Luận Trí Độ chép: “Ca-lăng-tần-già, Hán không có tên dịch chính xác, là loại chim hót rất hay, chim non, tuy còn trong trứng nhưng tiếng kêu đã hay hơn các chim khác, huống chi ra khỏi trứng.”

Chim cộng mạng, tương truyền rằng có một thân mà hai đầu. “Các thứ chim này ngày đêm sáu thời hót vang những âm thanh êm tai.”

Đoạn ba nói về tiếng hót êm tai.

“Các âm thanh ấy giảng nói các pháp như năm căn, năm lực, bảy phần Bồ-đề, tám phần Thánh đạo,…”

Đoạn bốn giảng thích về pháp mầu.

Ba mươi bảy phẩm cũng gọi là ba mươi bảy pháp giúp đạo, cũng gọi là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề.

Ý nói ba mươi bảy là số lượng, là ba mươi bảy pháp tâm sở.

Nói phẩm nghĩa là trong ba mươi bảy pháp ấy mỗi pháp khác nhau nên gọi là phẩm.

Giúp đạo: nghĩa là pháp này có công năng thuận theo giúp đỡ tận trí và vô sinh trí, giúp cho lực dụng của thánh đạo thêm cao siêu. Cho nên nói hai trí giúp đạo, còn gọi là Bồ-đề, Bồ-đề cũng gọi là giác, tức là hai trí trước.

Nên Luận Tứ Đế chép: ba mươi bảy giúp đạo giác pháp, pháp này là chánh học của Tiểu thừa, các Bồ-tát tu cả hai trí.

Luận Trí Độ chép: “Vì sao Như lai thường nói pháp này không thêm không bớt, chỉ nói ba mươi bảy phẩm?”

Đáp: Ba mươi bảy phẩm này thí như các thứ thuốc trộn chung, để trị bệnh cho chúng sinh, chính vì lẽ đó nên thường nói không nhiều không ít. Lại thường nói là vì người mới vào đạo thứ lớp tên gọi, như người mới đến chỗ thầy nghe pháp, trước phải dùng tâm niệm ghi nhớ lời pháp đã nghe, nên trước nói về niệm. Nhớ rồi y theo đó mà thực hành, kế là nói về chánh cần, siêng năng dứt hai thứ ác, siêng tu hai thứ thiện. Nếu tinh tấn nhiều thì tâm tán loạn, vì muốn nhiếp tâm phải trụ trong định, nên kế là nói về như ý túc. Tâm đã định rồi thì sinh năm căn, năm căn tăng dần có công năng ngăn dứt các phiền não, có khả năng đi vào pháp sâu xa, nên kế là nói về năm lực. Năm lực đã tăng thì phân biệt được Thánh đạo, nên kế là nói về bảy phần giác. Đã thấy đế rồi phải dứt tu hoặc, hướng về thành Niết-bàn, nên nói về tám Thánh đạo. Nếu phân biệt rộng, thì đầy đủ như ở chương riêng.

Hỏi: Căn cứ vào tiếng hót của chim, thì phải nói đủ, vì sao trong kinh chỉ nói bốn khoa?

Đáp: Vì ở cõi kia là do hóa sinh, thân không có máu mủ bất tịnh…, cho nên không có tâm điên đảo chấp tịnh hay bất tịnh, vì thế không nói về thân niệm. Tuy không có khổ thọ, cũng không có tâm điên đảo vì quả báo vui, nên không nói thọ niệm. Tâm biết vô thường, siêng năng tu đạo, nên không nói tâm niệm. Biết pháp vô ngã mà không có ngã đảo, nên không nói pháp niệm, vì lý do đó nên không nói bốn niệm xứ.

Vả lại, chúng sinh cõi ấy không hề làm ác, không có phiền não

nên không nói dứt bỏ, mạnh mẽ tự vươn lên, tu các Thánh đạo, nên không cần nói tu, cho nên chim không nói bốn chánh cần.

Lại, định tuệ đều tu, chẳng hề tán loạn, sử dụng được năm thông, nên không nhọc nói về bốn như ý túc, thế nên ba thứ trước các loài chim không giảng nói. Lại còn giải thích thêm rằng nghĩa ấy không đúng, chỉ vì kinh nêu lược chứ chẳng phải chim không nói.

Cũng nói ba mươi bảy pháp giúp đạo là bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám thánh đạo.

Bốn niệm xứ là thân, thọ, tâm, pháp.

Bốn chánh cần là điều ác chưa sinh phải làm cho nó không sinh, những điều ác đã sinh phải tìm cách dứt bỏ, những điều lành chưa sinh phải làm cho sinh, những điều lành đã sinh phải tìm cách làm cho tăng trưởng.

Bốn như ý túc: đó là dục định túc, tinh tấn định túc, niệm định túc và tuệ định túc.

Năm căn, là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, và tuệ căn.

Năm lực là tín lực, tinh tấn lực, niệm lực, định lực, và tuệ lực.

Bảy giác phần là giác chi trạch pháp, giác chi tinh tấn, giác chi hỷ, giác chi ỷ (khinh an), giác chi xả, giác chi niệm, giác chi định.

Tám thánh đạo là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định.

Thể tánh có mười, đó là: tịnh tín, tinh tấn, niệm, trí tuệ và hỷ giác chi, ỷ giác chi (khinh an), xả giác chi tương ưng, tư, giới, tam-ma-đề.

Tín phần có hai: đó là tín căn và tín lực. Tinh tấn chia làm tám: là bốn chánh cần và tinh tấn căn, tinh tấn lực, tinh tấn giác chi, chánh tinh tấn. Niệm chia làm bốn, là niệm căn, niệm lực, giác chi niệm, chánh niệm. Trí tuệ chia làm tám: bốn niệm xứ và tuệ căn, tuệ lực, giác chi trạch pháp, chánh kiến.

Hỷ là giác chi hỷ, y là giác chi y, xả là giác chi xả, tư là giác chi số, đó là chánh tư duy.

Giới chia làm ba, là chánh ngữ, và chánh nghiệp, chánh mạng.

Định tam-ma-đề, định chia làm tám, đó là bốn như ý túc là bốn và định căn, định lực, định giác chi, chánh định.

Hỏi: Vì sao gọi là pháp giúp đạo? Nghĩa giúp đạo là gì?

Đáp: Tận trí, vô sinh trí là Bồ-đề, nghĩa là các pháp này thuận theo các pháp kia. Vì giúp cho lực dụng cao siêu, nên gọi là pháp giúp đạo.

“Chúng sinh cõi ấy nghe các âm thanh này đều niệm Phật, niêm

Pháp, niệm Tăng.”

Đoạn năm này là nói nghe tiếng khởi niệm. Nghĩa là nghe chim nói pháp đều sinh niệm lành, niệm Tam bảo.

Hỏi: Các kinh khác phần nhiều nói về sáu niệm, vì sao kinh này chỉ nói ba niệm?

Đáp: Sáu niệm là y theo cõi này và cõi dưới mà nói sáu niệm, vì các chúng sinh các căn không đủ, thọ thân đường ác, muốn cho họ giữ giới, nên dạy niệm giới, vì các chúng sinh nghèo cùng thiếu thốn, vì muốn xả keo bẩn, nên dạy họ niệm thí, vì người cõi dưới không bằng các vị trời nên ý muốn họ tu hạnh cõi trời nên dạy họ niệm thiên, vì chúng sinh cõi kia không có làm ác nên tự nhớ tu thiện. Vì không phạm giới cấm nên không niệm giới, vì không có người nghèo thiếu nên không niệm thí. Nhưng cũng cầm hoa đi khắp nơi, rải lên Chư Phật là cúng dường, chứ chẳng phải bố thí. Vì chúng sinh cõi kia không có cấu uế san tham, keo bẩn nên không niệm thí, tướng mạo của người ở cõi kia, và chỗ ở của họ đẹp hơn tầng trời thứ sáu, nên không niệm thiên. Vì ruộng phước Tam bảo là trên hết, không gì sánh bằng nên chỉ niệm Tam bảo.

Kinh Đại Niết-bàn chép: “Tên cướp mù niệm Phật, còn được nhãn căn, người nữ họ Thích niệm Phật, tay chân trở lại đầy đủ, người đi buôn niệm Phật, được tránh khỏi nạn cá, Ma-ha Tư-na niệm Phật hết bệnh ghẻ nhọt.”

Lại, Quán Kinh nói: “Nhất tâm niệm Phật Di-đà diệt tội sinh tử trong tám mươi ức kiếp.”

Kinh Pháp Hoa chép: “Một xưng Nam-mô Phật, đều được thành Phật đạo”, đây là năng lực của niệm Phật.

Kinh Đại Phẩm chép: Niệm Bát-nhã ba-la-mật hết bốn trăm lẻ bốn thứ bệnh, lìa tai nạn, tiêu các nghiệp ác, hoặc niệm các Tam-muội được sự thấy biết. Đây là năng lực của niệm Pháp, nếu người niệm Bồ- tát Quán Âm, Địa Tạng, Hư Không Tạng, thì tiêu trừ các nạn, quả theo sở nguyện, đây là năng lực của niệm Tăng.

Hỏi: Kinh Phật Tạng chép: “Các pháp rốt ráo tánh không, ở trong cái không ấy không có Phật, Pháp, Tăng, nếu có nói năng, hình tướng để niệm, thì đó là điên đảo, như vậy phải niệm gì?”

Đáp: Như kinh ấy nói là theo lý rốt ráo không, nay kinh này nói là theo sự, tiếp dẫn từ cạn đến sâu, nên Luận Thập Trụ Tỳ-bà-sa chép: Bồ-tát mới phát tâm nếu niệm Phật thì phải niệm sắc thân trước, phải niệm sắc thân Phật từ ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp.

Tâm dần được vào sâu trong pháp, phải niệm pháp thân Phật, dần dần chuyển sâu vào thế lực trên hết, phải niệm thật tướng, chớ niệm sắc thân, cũng đừng chấp mắc pháp thân, khéo biết hết các pháp thường vắng lặng như hư không, nên không có gì để niệm, cũng không có đối tượng niệm, đây là niệm chân thật. Nay người mới phát tâm chỉ dùng sự tướng để niệm, Kinh Ưu-bà-tắc Giới nói Phật có bảy việc cao siêu phải nên lấy đó suy niệm, một là thân thắng, đầy đủ các tướng tốt; hai là trụ như pháp thắng, ba nghiệp thường không có lỗi; ba là trí thắng, đầy đủ trí nhất thiết chủng; thứ tư là Cụ túc thắng, tất cả phước đức viên mãn; năm là hành xứ thắng, thường ở trong Tam-muội; sáu là bất tư nghì thắng, vì sáu thông đầy đủ; bảy là giải thoát thắng, vì tất cả phiền não chánh tập đều hết.

Lại, Luận Nhiếp Đại thừa chép: Phật có ba thân, các Bồ-tát niệm Phật phải nương vào thân nào để niệm?

Đáp: Nương pháp thân để niệm, pháp thân tuy có vô lượng đạo lý sâu xa, nhưng nương vào pháp thân niệm bảy tướng của Phật, bảy tướng này là chánh dụng của pháp thân, cũng là đức viên mãn của pháp thân.

Một là thân bình đẳng lợi ích viên đức, nghĩa là có khả năng thị hiện hóa thân thành đạo, cũng làm lợi ích rộng lớn, như Bồ-tát chứng nhập Thập địa, Nhị thừa, phàm phu, người chưa gieo giống thì giúp cho gieo giống, người chưa thành thục giúp cho thành thục, người chưa được giải thoát giúp cho họ được giải thoát.

Hai là viên đức không lỗi, do tất cả hai chướng và hoặc trí dứt hẳn nên không có phiền não làm cho sinh lỗi lầm.

Ba là viên đức vô ngại, vì nhờ trí tuệ nên đối với tám pháp ở đời không bị buồn vui làm chướng ngại tâm.

Thứ tư là năng thí đại pháp lạc viên đức, nhờ có nội tài, ngoại tài nên thường được vui sướng giàu có, cũng được Tịnh độ trong sạch, tự thọ pháp vui, cũng giúp cho các Bồ-tát ở phương khác thọ pháp vui.

Thứ năm là vô công dụng viên đức, nghĩa là đối với tất cả việc Như lai không dụng công mà tự nhiên thành tựu, vì nhờ nguyện lực xưa của các Ngài, nên việc các Ngài muốn làm tự nhiên thành tựu.

Thứ sáu là tâm viên đức, Chư Phật được tự tại hoàn toàn trong sáu cảnh giới thần thông, dù người đồng loại và người thấp hơn cũng không thể làm trở ngại, trong địa vị hữu tâm, vô tâm, thường không quên bỏ, vì tu tập thành tựu đã lâu nên được tự tại.

Thứ bảy là thường viên đức, pháp thân thường trụ, và các đức

cũng thường hằng, vì chân như là thường trụ nên các pháp lấy đó làm thân. Vì thân Chư Phật thường trụ nên các đức nương vào thân mà có cũng thường trụ, nên nói niệm Phật,…

Ý nghĩa của Tam Bảo có nói rộng ở các chương riêng. Kế là đoạn hai, giải thích trừ bỏ nghi bên ngoài, văn ấy có năm:

Ngăn dứt.

Nêu bày.

Đáp.

Ví dụ.

Giải thích.

Ông chớ cho rằng các thứ chim này thật do tội báo sinh ra: kế là giải thích có súc sinh. Do tâm nghi này, nên Phật muốn ngăn dứt, chớ bảo rằng các loài chim đó là do tội báo sinh ra.

Vì sao: đoạn hai này là nêu, đã có chim giảng nói tiếng pháp, vì sao nói chẳng phải thật do tội báo?

Kinh nói: Cõi nước Phật kia không có ba đường ác: đoạn ba là đáp, vì cõi Phật kia không có ba đường ác.

Sở dĩ không có là do Phật Di-đà xưa kia có nguyện rằng: Nếu tôi thành Phật, mà trong nước tôi có ba đường ác thì tôi không thành Chánh giác, cho đến trời, người trong nước sau khi qua đời còn đọa vào ba đường thì tôi không thành Chánh giác, cho nên biết là không.

Cõi Phật kia không có danh từ ba đường ác, huống chi là có chim thật do tội báo sinh ra.

Thứ tư là ví dụ để đáp, danh từ ba đường ác còn không có, huống chi là có chim thật do tội báo sinh ra.

Các thứ chim này đều do Phật Di-đà vì muốn cho tiếng pháp được truyền bá nên biến hóa ra: đoạn năm là giải thích chung. Có người nghi rằng: chim này chẳng phải thật do tội báo thì là thân gì?

Đáp: Phật kia biến hóa, hoặc do ánh sáng báu làm ra, vì muốn nó giúp đỡ giảng nói chánh pháp, nên luận Trí Độ hỏi rằng: Chư Phật ở Tịnh độ có thần lực vô lượng, vì sao không biến hóa ra nhiều Đức Phật, ở khắp nơi nói pháp độ chúng sinh, mà lại hóa ra súc sinh, cây cối… để nói pháp?

Đáp: Nếu thấy thân Phật nói pháp ở khắp nơi thì chúng sinh không thể tin nhận, cho là huyễn hóa, tâm không kính trọng, nên đối với đạo khó nhập vào. Vì vậy mà không hóa ra thân Phật. Lại như kinh Bổn Sinh chép: Nếu Bồ-tát hóa ra thân súc sinh, nói pháp cho người nghe thì đó là việc ít có, người nghe ai cũng tin nhận. Lại vì tâm súc sinh ngay

thẳng, không dối gạt người. Nên ai nghe thì tin nhận. Lại sợ rằng chúng sinh hữu tình là dối gạt, nên cũng khiến loài cây cối vô tình nói pháp, thì người nghe liền tin nhận.

Thứ tám là nói về gió sinh niệm lành. Nghĩa là khi gió thổi nhẹ trên cây và mành lưới thì phát ra các âm thanh êm tai, người nghe liền sinh niệm lành.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Chúng sinh nghe tiếng gió nhẹ thổi trên các hàng cây và mành lưới kia, liền được pháp nhẫn sâu xa, trụ vào không lui sụt, cho đến thành Phật đạo, nhĩ căn thấu suốt, không gặp khổ hoạn. Văn này có bốn:

Gió mát thổi nhẹ.

Âm nhạc giàng bày.

Người nghe sinh niệm lành.

Tổng kết thành tựu Cực lạc.

“Xá-lợi-phất, gió nhè nhẹ thổi làm lay động các hàng cây báu và mành lưới báu”: đoạn một là gió thổi nhè nhẹ làm xao động.

“Phát ra các âm thanh êm tai, thí như trăm ngàn thứ nhạc đồng thời trổi lên.”

Đoạn hai là âm nhạc giảng bày, đó là các âm thanh hay êm tai, thí như trăm ngàn bản nhạc của năm âm thanh đồng thời tấu lên.

Người nghe âm thanh này, đều sinh tâm niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.

Đoạn ba là người nghe sinh niệm lành.

Xá-lợi-phất! Cõi nước Cực lạc có các công đức trang nghiêm như vậy: là tổng kết thành tựu Cực lạc, đoạn hai nói về chánh quả công đức thanh tịnh của Như lai, Luận Vô Lượng Thọ chép: Nói lại chia làm hai, trước là nói về công đức trang nghiêm của Như lai, kế là nói về công đức trang nghiêm của Bồ-tát.

Trong văn đầu, trước hỏi, kế là trả lời, sau là giải thích điều nghi bên ngoài.

Ý ông nghĩ sao? Cõi Phật ấy vì sao tên là A-di-đà.

Đoạn một là câu hỏi, cõi Phật kia vì sao tên là A-di-đà? Trong câu trả lời ở dưới, bao gồm hai nghĩa nên gọi là Di-đà, hai nghĩa ấy là:

Vì có vô lượng ánh sáng nên gọi là A-di-đà.

Vì có tuổi thọ vô lượng nên gọi là A-di-đà.

Đức Phật kia có ánh sáng vô lượng, chiếu khắp các cõi nước trong mười phương, không hề chướng ngại, nên gọi là A-di-đà: kế là giải thích vì ánh sáng vô lượng, nên gọi là A-di-đà.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Phật dạy rằng oai thần ánh sáng của Phật Vô Lượng Thọ sáng chói bậc nhất, ánh sáng của Chư Phật không vị nào bằng, vì ánh sáng ấy rất nhiều nên gọi là Vô Lượng Quang, cho đến có mười hai loại ánh sáng, nếu chúng sinh nào thấy ánh sáng ấy thì tội cấu tiêu trừ, nếu đang chịu khổ trong ba đường ác, mà thấy được ánh sáng ấy thì khổ đau liền dứt, sau khi qua đời đều được giải thoát.”

Kinh Bình Đẳng Giác chép: “Ánh sáng phía sau ót Đức Phật kia thường chiếu khắp ngàn muôn cõi Phật ở mười phương”.

Luận Trí Độ chép: Ánh sáng trên thân các Bồ-tát ở cõi Phật Di- đà thường chiếu xa mười muôn do-tuần. Nếu là ánh sáng của Phật thì chiếu cả các cõi nước ở mười phương.

Hỏi: Đức hạnh của Chư Phật đều giống nhau, vì sao Phật Di-đà vượt hơn?

Đáp: Luận Trí Độ chép: “Thường quang của Chư Phật cũng không có lớn nhỏ, xa gần khác nhau, vì căn cơ chúng sinh có sâu cạn mà đức có dày mỏng, thường quang của Chư Phật chiếu ra khác nhau, nhưng thật ra thì bằng nhau”. Nên Luận Thập Trụ Bà-sa chép: “Thường quang của Chư Phật không thể dùng số đo do-tuần làm hạn lượng được, trùm khắp mười phương, chẳng lường bờ mé”. Lại, thân quang của Thanh văn, Bồ-tát cõi kia cũng rực rỡ, nên Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Ánh sáng của Bồ-tát ở cõi Phật kia thường chiếu ra trăm ngàn do-tuần, ánh sáng phát ra từ Thanh văn cũng xa một tầm.”

Kinh Đại Phẩm chép: “Muốn được tuổi thọ vô lượng, ánh sáng vô lượng, phải học Bát-nhã ba-la-mật”.

Kinh nói: “Tuổi thọ của Đức Phật kia và nhân dân ở cõi nước của Ngài dài lâu vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp, nên gọi là A-di-đà.”

Đoạn hai là trả lời về tuổi thọ vô lượng, nên gọi là A-di-đà.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Tuổi thọ của Đức Phật kia dài lâu không thể tính kể, dù cho vô lượng chúng sinh ở các thế giới mười phương đều thành A-la-hán, cùng nhau suy tính trong trăm ngàn muôn kiếp cũng không biết hạn lượng tuổi thọ của Phật A-di-đà, tuổi thọ của Bồ-tát, trời, người cũng như vậy.

Kinh Thanh Tịnh Giác chép: “Phật A-di-đà muốn cho loài hữu tình ở các thế giới trong mười phương đều sinh về nước ấy, cùng đến Niết-bàn, nếu người thực hành các hạnh Bồ-tát đều muốn cho họ thành Phật. Khi thành Phật rồi, trở lại giáo hóa chúng sinh trong mười phương cũng được thành Phật, khi thành Phật rồi trở lại giáo hóa tất cả chúng sinh đều đến Niết-bàn, cho nên tuổi thọ Bồ-tát cũng vô lượng.” Luận

Thập Trụ Bà Sa chép: “Tuổi thọ nghĩa là thọ nhận nhân duyên nghiệp báo nên được mạng căn nối tiếp, trụ trong một thời kỳ nên gọi là thọ mạng.”

Kinh Đại Phẩm chép: “Không thể lường được gọi là vô lượng, không thể đoán được ngằn mé nên gọi vô biên.”

Kinh Đại Pháp Cự Đà-la-ni chép: “Không thể tính kể nên gọi là vô lượng, không thể cùng tận được bờ mé, nên gọi là vô biên.”

Luận Đại Trí Độ chép: “Từ “A” là vô, “Tăng-kỳ” là số, “Kiếp” là thời. Nghĩa là thời gian vô số.”

Nhiếp Luận chép: “Không thể tính đếm có hai: một là a-tăng-kỳ kiếp, nghĩa là số lượng năm tháng không đếm được, Bồ-tát tu đạo lấy đó làm tiểu kiếp; Hai là kiếp a-tăng-kỳ, nghĩa là Bồ-tát tu đạo lấy kiếp làm lượng, kiếp này cũng không đếm được, nên gọi là kiếp a-tăng-kỳ. Đây là đại kiếp.” Nay kiếp thọ của Phật A-di-đà là năm tháng a-tăng- kỳ. Nghĩa kiếp ấy như nói ở chương riêng. Người nghe tuổi thọ của Phật ấy vượt hơn số tăng-kỳ, không biết thành Phật rồi đến nay đã bao lâu, nếu lâu thì sợ sắp diệt độ, tuy mười niệm mà khó gặp, nếu gần thì chưa nhập Niết-bàn, hết trăm năm thì có thể mong gặp? Bởi có câu hỏi này, nên ở dưới đáp rằng:

“Phật A-di-đà thành Phật đến nay đã hơn mười kiếp.”

Đoạn ba là giải thích nghi ngờ này, nghĩa là từ lúc thành Phật đến nay, mới được mười kiếp, người nào nguyện vãng sinh thì chắc chắn được gặp đâu có nghi gì?

Hỏi: Là kiếp nào? Đáp: Là Tiểu kiếp.

Như Nhiếp Luận dịch vào đời Lương cho rằng hàng năm và năm nhuận làm một số, số hơn mười sáu số là một a-tăng-kỳ kiếp. Nghĩa là năm năm nhuận hai lần là một cặp, tức một cặp, hai cặp cho đến mười cặp, trăm cặp, ngàn cặp, muôn cặp cho đến a-tăng-kỳ cặp, gọi là một tiểu kiếp. Cho nên biết cặp này đồng với Kiếp.

Kinh Hoa Nghiêm chép: Một kiếp ở cõi Ta-bà, tương đương với một ngày một đêm ở cõi kia, tức lấy ba mươi ngày ở cõi kia làm một ngày, cho đến mười hai tháng làm một năm, năm năm có hai lần nhuận làm một cặp, cho đến a-tăng-kỳ cặp.

Kế là đoạn hai nói về công đức trang nghiêm của Bồ-tát, văn chia làm năm:

1. Chúng thường theo.

2. Hiền mới.

3. Thánh cũ.

4. Khuyên vãng sinh.

5. Giải thích khuyên răn.

Văn phần đầu có hai:

1. Nêu chung hai chúng.

2. Tổng kết thành tựu trang nghiêm Tịnh độ.

Kinh chép: Cõi ấy có vô lượng vô biên đệ tử Thanh văn, đều là bậc A-la-hán, chẳng thể dùng con số tính toán mà đếm biết được, chúng Bồ-tát cũng lại như vậy.

Kế là giải thích đoạn một nói về chúng thường theo bên Phật. Thanh văn: Luận Thành Thật chép: “Nghe pháp được ngộ nên gọi là Thanh văn, nên Luận Phật Địa chép: “Nghe tiếng Phật nói, mà vào Thánh đạo, nên gọi là Thanh văn.” Như Quán Kinh gọi người có căn cơ Tiểu thừa sinh về cõi kia được Tứ quả.

Hỏi: Cõi kia đã có bốn quả, vì sao kinh nói đều là A-la-hán?

Đáp: Ở đây chỉ nêu chúng thường theo Phật, như đệ tử của Phật Thích-ca cũng vô lượng vô biên, đầu kinh chỉ nêu một ngàn hai trăm năm mươi vị, nghĩa là chỉ nêu những chúng thường theo Phật.

Hỏi: Luận Vô Lượng Thọ chép: “Hạt giống Nhị thừa không sinh? Vì sao có chúng Thanh văn?”

Đáp: Luận kia nói theo báo độ thọ dụng của Phật, vì cõi thọ dụng của Chư Phật chỉ có các Đại Bồ-tát Thập địa, không có Nhị thừa và phàm phu.

Nay trong kinh này, nói theo hóa độ, có Bồ-tát chưa chứng Thập Địa và Nhị thừa, phàm phu, cùng thấy cùng thọ dụng.

Quán Kinh nói người có căn tánh Tiểu thừa cũng được vãng sinh. Các Bồ-tát cũng chỉ nêu những vị thường theo Phật.

Về Thanh văn, Kinh Bảo Tích nói có bốn:

1. Ứng hóa.

2. Tăng thượng mạn.

3. Định tánh.

4. Phát tâm Bồ-đề.

Ứng hóa: Thật do Chư Phật và Đại Bồ-tát vì độ chúng sinh nên thị hiện làm Thanh văn, vì dẫn dắt Thanh văn chân thật, như Phú-lâu- na, La-hầu-la, v.v…

Tăng thượng mạn: là người chưa được mà cho là được, chưa chứng mà cho là chứng, gọi là Tăng thượng mạn.

Định tánh: nghĩa là vốn thiếu lòng từ bi, một bề vì bản thân mình,

không vì chúng sinh, sợ hãi thế gian, chỉ trụ trong Niết-bàn, nên gọi là tánh Quyết định trong Tiểu thừa.

Phát tâm Bồ-đề: Vị ấy từ xưa đến nay ít lòng từ bi, gần gũi Chư Phật nhưng ít niềm tin, tuy trụ Niết-bàn, Chư Phật khuyến hóa, phương tiện dắt dẫn, liền phát tâm Bồ-đề, nhưng lại chậm lụt.

Hỏi: Đệ tử Thanh văn ở cõi kia đều là A-la-hán, số ấy rất nhiều, trong bốn loại, có loại Thanh văn nào?

Đáp: Theo Quán Kinh, Kinh Vô Lượng Thọ thì cõi kia chỉ có ba loại Thanh văn, không có loại Tăng thượng mạn, vì sao biết? Vì y theo cõi này có loại Tăng thượng mạn, hoặc ác ma làm Phật thị hiện thọ ký, liền tự nghĩ rằng: Có sở đắc nên tự nói chứng Niết-bàn, giống như đại A-la-hán. Hoặc có người đắc Tứ thiền mà cho rằng mình đắc Tứ quả, bèn tưởng rằng mình là A-la-hán, cũng thọ sự cúng dường của người.

Theo luận Thành Thật thì người này về sau sẽ bị ưu não, nghĩa là lúc sắp chết thấy trong ba đường ác thân trung ấm hiện ra liền sinh buồn phiền. Cõi nước kia không có thứ này nên nói là không có tăng thượng mạn. Kinh Thanh Tịnh Giác chép: “Bồ-tát Thanh văn ở cõi kia vốn cùng ngôn ngữ, đều nói kinh đạo, không nói lời khác. Âm thanh của các vị ấy như ba trăm tiếng sấm, người nghe đều yêu kính, không ghen ghét nhau, nên có tôn ti lớn nhỏ, trên dưới.”

Hỏi: Cõi kia chúng nào nhiều nhất?

Đáp: Đại Luận nói rằng: Bồ-tát tăng nhiều, Thanh văn ít.

Cõi nước Cực lạc có các công đức trang nghiêm như vậy.

Đây là phần Tổng kết.

Chúng sinh sinh về cõi kia đều là những vị không lui sụt.

Giải thích: đoạn hai là nói về chúng tân hiền. Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Các chúng sinh tin rõ trí Phật, làm các công đức, tín tâm hồi hướng, nguyện sinh về cõi ta, tự nhiên hóa sinh trong hoa bảy báu, trong chốc lát, thân tướng sáng suốt, công đức trí tuệ như các Bồ-tát, đều có ba mươi hai tướng, thân màu vàng ròng, nếu không được như vậy thì ta không thành Chánh giác.” Nên kinh Thanh Tịnh Giác chép: “Người sinh về cõi kia đều có đủ các tướng, trí tuệ viên mãn, thần thông vô ngại, hoặc được trăm pháp minh môn, vào địa Hoan hỷ.”

Thế nên biết người sinh về cõi đó, có vị đến địa vị tam hiền, nên nói là Tân hiền.

A-bệ-bạt-trí là: A là vô, bệ-bạt-trí là lui sụt, Kinh Đại Phẩm chép: Không lui sụt nên gọi là A-bệ-bạt-trí. Hỏi: A-bệ-bạt-trí có công dụng thù thắng gì? Đáp: Kinh Đại Phẩm chép: Nếu đến địa vị không lui sụt

thì người này không bị ma quấy nhiễu, không còn lui sụt nữa. Đại Luận chép: Bồ-tát vào địa vị không lui sụt này gọi là nhập vào địa vị Bồ-tát, tự biết sở chứng của mình, không do người khác nói, không rơi vào số phàm phu, gọi là người đắc đạo, tất cả việc đời không thể làm động tâm, đóng cửa ba đường ác. Nếu theo luận ấy thì giống với luận Di-lặc Vấn, vì luận ấy chép: Bồ-tát chưa chứng chánh vị Sơ địa, tuy vô lượng kiếp tu tập quả báo gốc lành nhưng chưa thể được không lui sụt, chưa được tâm rốt ráo không sợ hãi.

Hai luận này đều cho Sơ địa là địa vị không lui sụt, nên Luận Di- lặc Vấn chép: Thế nào là không lui sụt?

Đáp: Vì các Bồ-tát được nhân rốt ráo của Sơ địa, nhờ năng lực kiến đạo nên lìa các phiền não như thân kiến,… như Tu-đà-hoàn. Bồ-tát Sơ địa dứt nhân trái ngược với tâm Bồ-đề, lìa các phiền não như thân kiến,… mới được gọi là nhập vào địa vị Bồ-tát. Tự biết tự chứng hai không chân như, vượt qua địa vị phàm phu, bấy giờ có chín thứ vượt hơn:

Vượt hơn về nhập vị : nghĩa là người mới nhập vào địa vị Bồ-tát, mới được tâm xuất thế gian.

Vượt hơn về nhà: nghĩa là sinh vào nhà Phật, vì nương theo trí tuệ Bát-nhã mà sinh.

Vượt hơn về chủng tánh: chủng tánh tôn quý không thể chê bai, ganh ghét, vì từ hạnh Đại thừa sinh ra.

Vượt hơn về ra khỏi: nghĩa tất cả đạo thế gian không thể nhiếp nhục.

Vượt hơn về nhập: vì nhập vào đạo pháp xuất thế gian.

Vượt hơn về thân: dùng việc lành mà trụ trong pháp Bồ-tát, dùng đại bi làm thể.

Vượt hơn về xứ: dùng việc lành trụ trong chỗ tu hành chân chánh của Bồ-tát mà không bỏ thế gian, vì đã hết nhiễm.

Vượt hơn về nghiệp: nghĩa là vào trong pháp bình đẳng chân như ba đời, thuận theo pháp tương tự sinh mạng không thánh trí.

Vượt hơn về rốt ráo: nghĩa là nhập vào dòng dõi Như lai, giúp cho hạt giống Phật không dứt, rốt ráo chứng đạo Niết-bàn. Đây chính là địa vị không lui sụt ở Sơ địa.

Nếu theo luận Tư Lương thì lúc Bồ-tát đắc Vô sinh nhẫn, liền trụ ở Bất động địa, chắc chắn sẽ thành Phật, không còn lui sụt, chính là địa vị không lui sụt ở Bát địa, nên vị kia tự hỏi rằng: “Vì sao từ Sơ địa, đến Thất địa đều quyết định hướng về Tam-bồ-đề mà không gọi là không

lui sụt, chỉ nói người trụ Bất động địa là không lui sụt?”

Đáp: Bồ-tát Bất động địa có các gốc lành xuất thế gian như tín,… Bồ-tát Thất địa và người Nhị thừa không thể làm chướng ngại, giúp cho vị ấy lui sụt, nên ở địa ấy gọi là không lui sụt.

Còn y theo chúng sinh sinh về cõi đó, đến được Thất địa, Bát địa thì địa vị ấy rất cao, nếu đến Sơ địa thì tương ưng với Quán Kinh.

Cho nên kinh ấy chép: Chúng sinh sinh về cõi đó, có vị trải qua một kiếp, nửa kiếp thì được vào địa hoan hỷ. Còn theo kinh Anh lạc Bổn Nghiệp thì trong vị Thập trụ, kinh ấy chép: “Nếu các Bồ-tát mới phát tâm, hoặc lùi hoặc thối, phần đông là ở Trụ thứ sáu, muốn lên Trụ thứ bảy, thì phải làm sao? Nếu người thiện nam trong một kiếp, hai kiếp cho đến mười kiếp tu hành sáu độ, được lên Thất trụ. Vị này lúc bấy giờ từ trụ đầu tiên đến Trụ thứ sáu nếu tu Bát-nhã ba-la-mật, chánh quán hiện ra trước, lại gặp được Chư Phật và các Bồ-tát thiện tri thức che chở cho liền được lên vị Thất trụ, không còn lui sụt, từ Thất trụ trở xuống gọi là thối phần, nếu chúng sinh sinh về đó, được vào Thất trụ gọi là không lui sụt.

Việc này là tất nhiên, vì thời gian cõi kia rất lâu dài, duyên tu rất mạnh.

Lại có chỗ giải thích, cõi kia không có bảy duyên lui sụt, nên giúp cho chúng sinh đều không lui sụt:

1. Không có năm duyên lui sụt, nói đủ như Luận Bà-sa chép: một là bệnh lâu ngày, hai là đi xa, ba là thường tụng tập kinh điển, bốn thường làm các sự việc, năm là thường giảng hòa sự tranh tụng. Năm nhân duyên này khiến tâm dễ bị mệt mỏi, đây gọi là năm duyên làm lui sụt.

2. Tuổi thọ dài lâu vô lượng kiếp, cúng dường Phật nghe pháp, theo người tài giỏi, vì trong thời gian dài tu đạo, nên gọi là không lui sụt.

3. Vì không có người nữ nên không có sự mê đắm dâm dục, khiến tâm không đắm nhiễm đối với thấy, nghe, hay, biết của cảnh giới sáu trần mà phát tâm Bồ-đề, vì không có duyên ái nhiễm, nên gọi là không lui sụt.

4. Không có điều bất thiện và chẳng có việc gì không như ý, nên gọi là không lui sụt.

5. Không có bạn ác, thường thấy Chư Phật và Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ, cho nên tâm không trễ nãi chậm chạp, cung kính tu hành nên tâm không lui sụt.

6. Nhờ nguyện lực của Đức Phật kia, nên không lui sụt.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Nếu có chúng sinh nào hễ sinh về nước ta, cho đến thành Phật, không còn đọa vào đường ác, trừ thị hiện sinh, nếu không như vậy thì ta không thành Chánh giác”. Lại, Luận Thập Trụ Bà-sa chép: Nếu người muốn hiện đời được đến không lui sụt thì nên học Bát-nhã ba-la-mật, phải xưng niệm Vô Lượng Minh Phật ở Tây phương.

7. Vì lợi ích chúng sinh, nên không lui sụt. Luận Trí Độ chép: A- bệ-bạt-trí có hai loại: đã được Vô sinh pháp nhẫn và chưa được nhẫn, tức là nhục thân sinh tử của chúng sinh kết sử chưa dứt, Phật biết người ấy chắc chắn sẽ dứt, vì lợi ích cho họ nên Như lai cũng thọ ký cho Bồ- tát ấy là không lui sụt. Đức Thích-ca Như lai cũng biết các phàm phu chúng ta được sinh về cõi ấy sẽ không lui sụt nên cũng thọ ký xa là không lui sụt, vì thế cũng gọi là A-bệ-bạt-trí. Hơn nữa, dẫu sinh về cõi kia dần dần được đến Thất địa, đắc Vô sinh nhẫn, nhập vào Bát địa, không động không thoái, đối với lý không chướng ngại. Vì sao? Vì ở trên đã nói Đức Di-đà muốn cho chúng sinh mười phương sinh về đó đều được thành Phật, thành Phật rồi lại hóa thành chúng sinh, để giáo hóa các chúng sinh ở cõi kia cũng được thành Phật, cho đến Niết-bàn, đây là thời gian trải qua sáu đại a-tăng-kỳ, chúng sinh kia tu đạo trong thời gian ấy cũng giúp cho sinh về cõi kia, cho đến thành Phật, đâu chỉ có Thất địa, Bát địa.

Kinh chép: “Trong số đó có nhiều vị Nhất sinh bổ xứ, chẳng thể dùng con số tính toán mà biết được, chỉ có thể nói là vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp.”

Giải thích: đoạn ba là nói về cựu thánh chúng, tức là trợ viên tịnh, nghĩa là các Bồ-tát giúp Phật giáo hóa. Nhất sinh bổ xứ nghĩa là Bồ-tát Thập địa này còn một phen thọ sinh ở cõi trời Đâu-suất. Từ Đâu-suất xuống liền thành Phật ở chỗ Phật trước kia, nên Luận Tư Lương hỏi: Nhất sinh bổ xứ và thân sau cùng là một hay khác?

Đáp: Là khác nhau, nghĩa là Bồ-tát Thập địa còn có một đời bị ràng buộc, mới lên cõi trời Đâu-suất, như thân đang trụ ở cõi Đâu-suất này gọi là thân cuối cùng.

Kinh Đại Phẩm chép: Bồ-tát một đời bổ xứ này là thân cuối cùng của Bồ-tát.

Đại Luận chép: Hỏi rằng: Trời Đâu-suất có Bồ-tát Nhất sinh bổ xứ, vì sao các cõi nước khác cũng có?

Đáp: Sinh lên cõi trời là phép tắc thông thường của cõi Tam thiên,

ở chỗ khác thì không nhất định.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Nếu ta thành Phật, các chúng Bồ-tát ở cõi Phật khác sinh về nước ta, rốt ráo sẽ đến Nhất sinh bổ xứ, trừ người có bổn nguyện tự tại giáo hóa”. Vì nhờ năng lực bổn nguyện của Phật, nên người sinh về nước kia được vào địa vị Bổ xứ.

“Chúng sinh nào được nghe thì nên phát nguyện, nguyện sinh về nước ấy.” Giải thích: thứ tư là khuyên vãng sinh, chúng sinh các ngươi ở đời vị lai, hiện tại nếu nghe lời ta nói trên, thì nên phát nguyện sinh về cõi kia.

Kinh chép: “Vì sao? Vì được ở chung với các bậc thượng thiện.”

Giải thích: đoạn năm nói về ý khuyên vãng sinh, sở dĩ ta khuyên ông nguyện sinh về đó là vì muốn các ông được ở chung với các vị Bồ- tát Nhất sinh bổ xứ.

Trên đây đã trình bày xong quả Tịnh độ. Kế là nói về đoạn lớn thứ hai, là nêu nhân Tịnh độ. Văn này chia làm năm:

1. Phân biệt với chít ít nhân.

2. Trình bày nhiều hạnh.

3. Thánh chúng duỗi tay tiếp dẫn.

4. Chúng sinh nương gá thần thức.

5. Tổng kết khuyên cố gắng.

Kinh chép: Xá-lợi-phất! Không thể với chút ít nhân duyên phước đức gốc lành mà được sinh về đó.

Giải thích: đoạn một là phân biệt với chút ít nhân, vì sợ chúng sinh từng nghe Phật nói lúc sắp qua đời mười niệm liền được vãng sinh, nên mạng trời của ta hôm nay chưa hết, phải sống buông thả, vì ngăn dứt ý nghĩ này nên nói không thể dùng chút ít phước đức nhân duyên mà được sinh về cõi đó.

Có chỗ giải thích rằng: Văn này tương ưng với biệt thời ý của Nhiếp Luận. Ở đây giải thích không như vậy, luận nói biệt thời ý là như người đọc tụng thọ trì danh hiệu Phật Đa Bảo, chắc chắn không còn lui sụt trên đường tiến đến Bồ-đề Vô thượng. Lại, chỉ do phát nguyện được vãng sinh về cõi Cực lạc đều là biệt thời ý. Người niệm Phật ngày nay chỉ nguyện vãng sinh, bất luận là Bồ-đề lui sụt hay không lui sụt, hễ càng chuyên niệm Phật thì lìa mười điều ác, nhất niệm liền trừ tội sinh tử trong tám mươi ức kiếp, huống chi là niệm nhiều, tức là có hành không phải chỉ phát nguyện.

Luận Thập Trụ chép: Các Bồ-tát hễ bắt tay vào làm một việc nhỏ mà phát nguyện sâu xa, thì vì nguyện lớn nên được quả lớn. Nay

ta niệm nhiều Phật, tức là thực hành nhiều việc. Lại nguyện vãng sinh, nguyện và hành giúp nhau, làm sao không được sinh về cõi Tịnh độ? Chúng sinh vì nghe với chút ít việc lành nên không được sinh bèn có tâm nghi ngờ, không biết phải có bao nhiêu công đức mới được sinh về Cực lạc, cho nên phần dưới kinh nói: Như lai dạy một ngày niệm Phật cho đến bảy ngày. Điều đó biết rằng niệm Phật phát nguyện chắc chắn được vãng sinh, chẳng phải biệt thời ý.

Nay kinh nói gốc lành, chưa hẳn là ba gốc lành không tham, không sân, không si, nhưng cũng không lìa nó, tuy nhiên ở đây nói một ngày niệm Phật bằng với gốc lành ba nghiệp đã tu, đều được vãng sinh, chắc chắn chẳng phải biệt thời.

Kinh chép: “Người thiện nam, người thiện nữ nghe nói Phật A-di- đà, chấp trì danh hiệu, hoặc một ngày cho đến bảy ngày nhất tâm bất loạn.”

Kế là đoạn thứ hai trình bày nhiều hạnh, Kinh Ưu-bà-tắc Giới chép: “Nếu người thọ ba quy y, gọi là cận trụ nam, cận trụ nữ gồm thọ một giới cho đến năm giới không làm việc ác, nên gọi là thiện, tức là người năng tu hành. Nghe nói Phật A-di-đà là sở tu hành. Chấp trì danh hiệu là đọc tụng không quên. Nếu một ngày… là thời gian thực hành điều kinh dạy. Nhất tâm bất loạn là chuyên chú không tán loạn, cho nên Luận Thập Trụ Tỳ-bà-sa chép: Nhất tâm là dụng ý, tức là niệm Phật.

Kinh Niệm Phật Tam-muội chép: “Đây là pháp yếu của Chư Phật, Nhị thừa không có.”

Trong Kinh Chiêm-sát, Kinh Văn-thù Bát-nhã đều chép: Nếu người muốn sinh về cõi nước Diệu Tịnh hiện tại ở phương kia, thì phải nhất tâm tụng niệm danh hiệu Phật ở cõi nước ấy, người nguyện vãng sinh chắc chắn được vãng sinh.

Kinh Quán Phật Tam-muội chép: muốn thành tựu Tam-muội Niệm Phật này, phải có năm nhân duyên:

1. Giữ giới không phạm.

2. Không khởi tà kiến.

3. Không ngạo mạn.

4. Không sân nhuế, không ganh ghét.

5. Tinh tấn mạnh mẽ.

Kinh Cổ Âm chép: “Dạy niệm danh hiệu Phật kia mười ngày mười đêm, sáu thời lễ bái.”

Kinh Hiền Hộ chép: Người khéo giữ giới, chuyên niệm Phật Di- đà, bảy ngày sẽ được vãng sinh.

Kinh Thanh Tịnh Bình Đẳng Giác và Kinh Đại A-di-đà đều nói ba bậc vãng sinh.

1. Phẩm Thượng, là xả bỏ sự nghiệp thế tục, thực hành hạnh Sa- môn, tu đạo vô vi, vâng thành sáu độ của Bồ-tát, tu giới nhẫn từ, chuyên niệm Phật A-di-đà, nguyện sinh về cõi ấy. Đức Phật kia không bỏ, người ấy hiện thân nằm mộng thấy Đức Phật A-di-đà, Bồ-tát, Thanh văn. Nếu lúc qua đời thì Phật, Bồ-tát cõi ấy đích thân đến rước, hóa sinh trên đài sen trong ao bảy báu, thọ thân cao lớn, liền thành Bồ-tát A-duy-việt-trí cùng với các Bồ-tát khác bay đi khắp mười phương, cúng dường Phật, nghe pháp.

2. Phẩm Trung, người này ở tại gia, không bỏ vợ con, thường trì kinh giữ giới, hết lòng chí thành, cúng dường thức ăn cho Sa-môn, tạc tượng Phật, xây cất chùa chiền, nhiễu tháp đốt hương, rải hoa thắp đèn, treo cờ phướn, lọng báu, hành từ dứt dục, nguyện sinh về nước kia, một ngày một đêm niệm Phật nối nhau, hiện tại người ấy cũng mộng thấy Phật A-di-đà. Nếu lúc qua đời, Phật A-di-đà sai hóa Phật đến rước, liền được vãng sinh trên hoa sen trong ao báu. Nếu có người tuy niệm Phật Di-đà và nguyện vãng sinh nhưng nghi ngờ không tin, người ấy khi qua đời, Phật Di-đà cũng sai hóa Phật đến rước, hiện ra trước mặt người ấy, người ấy thấy Phật tâm sinh hổ thẹn hối hận vì lúc xưa nghi ngờ, cũng được vãng sinh, tuy đến cõi nước kia, nhưng không được đến chỗ Phật, ở trong thành bảy báu của biên giới nước kia, vui mừng bèn dừng lại, liền được hóa sinh trên hoa sen trong ao báu của thành kia, trong năm trăm năm không thấy Phật, không nghe pháp, không thấy tăng, người ấy gọi là Thánh thai sinh.

Cho nên luận Thành Thật chép: Như lời kinh dạy tâm coi thường bố thí, sinh nơi biên địa, được chút quả báo nhỏ. Cho nên biết người niệm Phật A-di-đà mà có tâm nghi thì cũng vậy. Thành này rộng mỗi bề hai ngàn dặm, phòng ốc, vườn rừng, chăn nệm đều bằng bảy báu.

Trăm thức ăn uống hễ nghĩ đến liền có, thú vui thọ hưởng như ở tầng trời Đao-lợi, nhưng không được ra khỏi thành ấy, chỉ thường thấy được ánh sáng Phật. Vì không thấy nghe Tam Bảo, nên tâm sinh buồn chán, suốt năm trăm năm mới được ra khỏi thành. Đến chỗ Phật, thấy Phật, Bồ-tát, tuy được nghe pháp nhưng tâm không hiểu, cũng không được ở trong chúng Bồ-tát và Tỳ-kheo tăng kia nghe pháp. Vì cách phòng xá của các vị ấy rất xa, lại không thể giúp cho phòng xá ở trên hư không, đến đi tự tại, thật lâu sau đó mới được như bậc phẩm Thượng kia.

3. Còn người phẩm hạ, không có tất cả công đức, chỉ nhất tâm niệm Phật A-di-đà, nguyện được vãng sinh, đêm ngày không dứt, trải qua mười ngày thì người này cũng được vãng sinh. Nếu còn hồ nghi thì cũng như đã nói ở trước, lại trải qua năm trăm năm, mới được ra khỏi thành và thấy Phật, phòng ốc mà họ ở cũng cách Phật rất xa.

Lại, kinh ấy chép: phải thực hành mười nghiệp lành:

1. Không sát sinh.

2. Không trộm cắp.

3. Không tà dâm.

4. Không nói lời chia rẽ, lừa gạt.

5. Không uống rượu ăn thịt.

6. Không nói hai lưỡi.

7. Không nói lời độc ác.

8. Không nói dối.

9. Không ganh tị.

10. Không tham dục, không san tiếc, không sân hận, không ngu si, không buông lung, không hối hận nửa chừng, không hồ nghi. Thường hiếu thuận trung tín, khéo giữ gìn trai giới, không ngủ chung với vợ, dứt tâm ái dục, chuyên niệm Phật A-di-đà, trải qua một ngày một đêm, cho đến mười ngày mười đêm không dứt, thì chắc chắn được vãng sinh.

Như Quán Kinh nói: Phải tu ba việc:

1. Hiếu thảo dưỡng nuôi cha mẹ, hầu hạ sư trưởng, tâm từ không sát sinh, tu mười nghiệp lành.

2. Thọ trì ba quy y, giữ đủ các giới, không phạm oai nghi.

3. Phát tâm Bồ-đề, tin sâu nhân quả, đọc tụng kinh sách Đại thừa, khuyên người tu hành.

Tu ba nghiệp này cũng được vãng sinh. Lại tu hành chín phẩm cũng được vãng sinh, như kinh kia nói.

Như “Luận Vô Lượng Thọ” chép: Tu năm niệm môn thành tựu cũng được vãng sinh:

1. Môn lễ bái: là thân nghiệp lễ bái.

2. Môn khen ngợi: là khẩu nghiệp khen ngợi.

3. Môn phát nguyện: tâm thường nguyện vãng sinh.

4. Môn quán sát: dùng trí tuệ quán sát Phật và Bồ-tát ở Cực lạc.

5. Môn hồi hướng: không bỏ tất cả chúng sinh khổ não.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Nếu tôi được thành Phật, chúng sinh mười phương hết lòng tin ưa, muốn sinh về nước tôi, dù chỉ mười niệm,

nếu không được sinh, tôi không thành Chánh giác, chỉ trừ người phạm năm tội nghịch, phỉ báng chánh pháp.

Lại, kinh Pháp Hoa chép: nếu người được nghe “Phẩm Dược Vương Bồ-tát”, mà nguyện sinh Tây Phương, cũng được vãng sinh.

Kinh Dược Sư chép: “Niệm Dược Sư Như lai cũng được vãng sinh Tây Phương.”

Kinh Niết-bàn chép: “Đắp đường xây giếng, làm cầu đò, trồng cây che mát, lập phòng tăng, xây tháp, hồi hướng nguyện vãng sinh, cũng đều được sinh về cõi kia.”

Kinh nói: “Lúc người ấy qua đời, Phật A-di-đà và các Thánh chúng hiện ra trước mặt.”

Giải thích: đoạn ba nói về Thánh chúng tiếp dẫn.

Theo Quán Kinh, thì thấy Phật và Bồ-tát cõi kia cầm đài vàng tím, hoặc hoa sen vàng. Như Thiền sư Trân đời Lương thấy đài bạc trắng, hoặc thấy hóa Phật, Bồ-tát đến đón rước, nhưng tùy theo hạnh sâu cạn mà sự tiếp rước có hơn kém.

Kinh chép: “Khi người này qua đời, tâm không điên đảo, liền được vãng sinh về cõi nước Cực lạc của Đức Phật A-di-đà.”

Giải thích: là đoạn bốn nói về chúng sinh nương gá thần thức, người vãng sinh tâm không điên đảo, nghĩa là không thay đổi tâm thiện và túc nguyện, theo những người vãng sinh đều sinh vào trong ao bảy báu kia, hóa sinh trên hoa sen thân tướng xinh đẹp như các Bồ-tát, trời, người thân đều màu vàng ròng, trong chốc lát lớn lên.

“Ta thấy lợi ích như vậy nên nói lời này, nếu có chúng sinh nào nghe nói lời này, thì nên phát nguyện sinh về nước kia.”

Giải thích: đoạn năm là nói về kết khuyên cố gắng: Nghĩa là ta đã thấy rõ lợi ích cao quý như vậy, nên khuyên các ông vãng sinh.

Kế là nói về đại môn, đoạn ba dẫn ra Chư Phật sáu phương để làm chứng chân thật, văn này chia làm ba phần:

1. Trình bày tự nói.

2. Dẫn vị khác để làm chứng.

3. Giải thích danh mục.

Kinh chép: “Như hôm nay ta khen ngợi công đức không thể suy nghĩ bàn luận của Đức Phật A-di-đà”: tức là Phật tự nói, như ta từ đầu đến giờ khen ngợi công đức cao quý của cõi kia. Chẳng phải mình ta nói, mà Chư Phật sáu phương cũng thấy như ta, điều đó biết được lời ta không luống dối.

Kinh chép: “Phương Đông cũng có Phật A-súc, Phật Tu-di Tướng,

Phật Đại Tu-di, Phật Tu-di Quang, Phật Diệu Âm, Hằng hà sa số Phật như vậy”, cho đến “Tất cả Chư Phật đều che chở kinh này.” Giải thích đoạn hai là dẫn ra sự khen ngợi của các vị khác để làm chứng.

Kinh Xưng Tán Tịnh Độ nêu mười phương, bổn này chỉ lược nêu sáu phương, trong mỗi phương đều có năm câu:

1. Nơi chốn làm chứng, là phương Đông.

2. Người làm chứng, đó là Phật A-súc-bệ…

3. Số nhiều làm chứng, là Hằng hà sa số Chư Phật như thế.

4. Tướng làm chứng, là ở cõi nước kia kia Đức Phật nào cũng hiện ra chiếc lưỡi rộng dài.

5. Từ ngữ làm chứng, là lời nói thành thật.

Sỡ dĩ dẫn phương Đông trước là y theo phép tắc Tây Vực, lấy phương Đông làm đầu. Chính điện của nhà vua và khi lâm triều cũng hướng mặt về phương Đông.

Lại, phương Đông là nơi mặt trời mọc, cho nên mặt trời bắt đầu đi từ hướng Đông là chính, nên nêu phương Đông trước.

Kinh A-súc-bệ Phật chép: Hiệu là Vô Sân Nhuế, ở nước A-tỳ-la- đề phương Đông.

Kinh Pháp Hoa chép: Ở nước Vui mừng.

Phật Tu-di Tướng: nghĩa là kim dung tôn quý to lớn, hình dáng như núi Tu-di. Phật đại Tu-di nghĩa là nghi dung thật lớn như núi chúa. Phật Tu-di Quang nghĩa là ánh sáng của Ngài cao lớn như núi chúa.

Phật Diệu Âm nghĩa là âm thanh của Ngài dịu dàng êm ái thấu đến trời Đại phạm.

Hằng hà sa: Kinh Trường A-hàm phẩm mười tám chép: Trên đỉnh bắc của núi Tuyết ở cõi Diêm-phù này có Hương Sơn, được cấu tạo bằng bốn thứ báu, cao hai mươi do-tuần, trên đỉnh có ao rồng tên là A- nậu-đạt, Hán dịch là Vô Nhiệt Não, ao này chảy ra bốn con sông, trong miệng voi vàng ở phương đông chảy ra sông lớn gọi là Hằng hà.

Luận Trí Độ chép: Sông ấy vừa sâu vừa rộng, cát dưới đáy sông rất mịn và nhiều.

Ngài Chân-đế chép: sông này chảy ra từ miệng ao vuông vức một do-tuần, dưới sông đầy cát, cát ấy rất mịn, cùng chảy với nước. Phương Đông Thiên-trúc rất gần sông này, vì người đời ai cũng thấy nên dẫn ra để làm thí dụ.

Hỏi: Đức Như lai là bậc cao cả, vì sao khi biểu hiện niềm tin phải thè lưỡi ra.

Đáp: Đại Luận chép: Vì Phật cùng người đời đồng một phép tắc,

nghĩa là duỗi lưỡi đến mũi thì chắc chắn là lời nói không luống dối, huống chi che phủ cả Tam thiên, mà không thật hay sao? Nhưng Như lai chỉ chứng minh một việc nhỏ thì lưỡi chỉ duỗi che cả mặt, hoặc đến mí tóc, nếu chứng minh việc lớn thì thè lưỡi che cả Đại thiên.

Hôm nay, nhân nhỏ mà quả lớn, sợ người không tin, mà bỏ đi mấu chốt để thoát vòng khổ, bước lên con đường trang nghiêm Niết-bàn, việc ấy không phải tầm thường, nên việc chứng minh cũng phải lớn, cho nên Ngài duỗi tướng lưỡi che cả Tam thiên Đại thiên thế giới, bảo nên tin những lời khen ngợi này, khen là thuật lại công đức của Ngài, ngợi là khen ngợi vẻ đẹp của Ngài, tâm nghĩ tưởng không thể lường được gọi là không thể suy nghĩ, lời nói không thể diễn tả được gọi là không thể bàn luận. Tuy chứa nhóm muôn hạnh nhưng không bằng công đức niệm Phật, các đức tuy nhiều, song khó bì với đức của kinh này.

Cho nên khiến Hằng hà sa Chư Phật che chở, mà không diệt ký ức ở trong tâm, nên gọi là Kinh Xưng Tán Bất Khả Tư Nghị Công Đức Nhất Thiết Chư Phật Sở Che chở. Các phương Nam, Tây, Bắc, trên, dưới cũng đồng như vậy.

Tu-di, Hán dịch là Tối cao, núi này cao mười sáu muôn tám ngàn do-tuần, phân nửa chìm dưới nước biển.

Giải thích: đoạn ba này giải thích đề mục kinh, văn có ba: trước hỏi, kế giải thích, sau là khuyến khích.

Kinh chép: “Ý thầy nghĩ sao? Vì sao gọi là Kinh Nhất Thiết Chư Phật Sở Che chở?”

Giải thích: đoạn một là hỏi ông biết đề kinh này chăng?

Kinh này vì sao được gọi là Kinh Nhất Thiết Chư Phật Sở Che chở?

Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào nghe kinh này và thọ trì, nghe danh hiệu Chư Phật, thì người thiện nam, thiện nữ này đều được tất cả Chư Phật che chở, đều được không lui sụt (trên đường tiến đến) quả A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Đoạn hai giải thích nếu có người thiện nam, thiện nữ v.v.. là người được che chở, nghe nói về Phật A-di-đà và nghe Hằng sa Chư Phật ở sáu phương ở trên là người năng che chở.

“Các thiện nam, thiện nữ này đều được tất cả Chư Phật che chở, đúng là được che chở.”

Như luận Bát-nhã của ngài Thiên Thân chép: Các vị Bồ-tát căn cơ chín muồi được Chư Phật che chở, tức là ngăn dứt duyên xem thường ở bên ngoài, tức là những điều xấu ác bên ngoài không đến thân, nội tâm

không có niệm khổ nên ghi nhớ nội đức của mình.

Bởi dùng trí tuệ để tự thành tựu, thêm Phật lực ở ngoài gia hộ để lợi ích chúng sinh.

Lại, kinh là gốc để khởi hạnh, tu là để tô bồi bên trong, Phật chính là duyên để ngăn dứt các hạnh, kính xưng mà vì ngoại hộ, cho nên nói do trì kinh này và nghe danh hiệu Chư Phật nên được Chư Phật che chở. Do được che chở, giúp cho những người thiện nam, thiện nữ nghe kinh này đều không lui sụt đạo tâm Vô thượng.

Luận Thập Trụ Bà-sa chép: Nếu người xưng danh hiệu Phật A-di- đà nhất tâm niệm thì cũng được không lui sụt.

Hỏi: Chỉ niệm danhhiệu Phật A-di-đà là được không lui sụt, hay còn dùng phương tiện nào khác không?

Đáp: Chẳng những xưng niệm lễ kính, lại còn phải dốc lòng sám hối trước tất cả Chư Phật, khuyến thỉnh tùy hỷ, hồi hướng phát nguyện. Bởi nhờ sám hối mà chuyển được các định nghiệp, như hạt ngọc như ý tùy nguyện dễ được, nếu có cõi nguyện sinh thì phải sám hối để tâm không lui sụt.

Hỏi: Bất thối và bất chuyển có gì khác nhau?

Đáp: Luận Kinh Di-lặc Vấn chép: Khi các Bồ-tát thấy pháp thì lìa hẳn chướng Bồ-đề, đó là tất cả phiền não như thân kiến,… vượt qua địa vị Nhị thừa, chứng đắc thâm tâm, nên gọi là bất thối. Vì chứng pháp thù thắng, thành tựu các hạnh như bố thí… nên gọi là bất lui sụt, được sinh tự tại.

A-nậu-đa-la, Hán dịch là Vô thượng. Tam-miệu, Hán dịch là Chánh biến. Tam-bồ-đề, Hán dịch là Tri giác, nghĩa là chánh biến tri giác Vô thượng.

Lại, Vô thượng là pháp thân Bồ-đề, chánh là như lý trí, biến là như lượng trí. Lại, chánh là trí căn bản vô phân biệt, giác là hậu đắc trí vô phân biệt, đó là vì nhờ Chư Phật che chở nên ở trong tâm cầu quả trí Vô thượng được không lui sụt.

Kinh chép: Cho nên, Xá-lợi-phất! Các ông đều nên tin lời ta và lời Chư Phật nói.

Giải thích: đoạn ba là kết khuyến.

Cho nên: tổng kết lời ở trước.

Đều nên… : là lời khuyến khích, các ông hãy tin lời ta đã nói từ trên đến đây và lời của Chư Phật sáu phương.

Kế là nói về đại môn, thứ tư là nêu ba đời để hiển bày chân thật, văn này có bốn mục:

- Phát tâm.

- Hộ trì làm lợi ích.

- Toại chí.

- Khuyên vãng sinh.

Kinh chép: Nếu có người đã phát nguyện, đang phát nguyện, sẽ phát nguyện muốn sinh về cõi nước Phật A-di-đà.

Giải thích: đoạn một nói về phát tâm.

Đã phát nguyện là đời quá khứ, đang phát nguyện thuộc về hiện tại, sẽ phát nguyện thuộc về đời vị lai.

Những người muốn vãng sinh là nhất tâm mong mỏi.

Thì những người này đều được không lui sụt trên đường tiến đến quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Giải thích: Hiện được lợi ích, do niệm Phật phát nguyện, một là nhờ sự âm thầm che chở của Đức Phật ấy, hai là do sự che chở âm thầm của Đức Phật này, giúp cho người có tâm cầu đạo không lui sụt, chí nguyện vãng sinh không thay đổi, nên nói là không lui sụt.

Hỏi: Đã phát nguyện, đang phát nguyện, có thể giúp cho không lui sụt, còn sẽ phát nguyện, tức chưa phát nguyện thì làm sao cho rằng không lui sụt được?

Đáp: Nếu người đã phát nguyện thì đã được không lui sụt, nếu người đang phát nguyện thì ngay đó được không lui sụt. Nếu người sắp phát nguyện thì sẽ được không lui sụt.

Kinh chép: “Thì đã sinh, hoặc đang sinh, hoặc sẽ sinh về cõi Cực lạc.”

Đoạn ba là giải thích toại chí.

Nghĩa là nếu người đã phát nguyện thì thuộc về quá khứ. Người trong quá khứ phát nguyện thì người ấy đã vãng sinh. Nếu người đang phát nguyện thì đó là hiện tại, hiện tại phát nguyện thì đang vãng sinh. Nếu người sẽ phát nguyện thì thuộc về tương lai, vị lai phát nguyện thì sẽ vãng sinh.

Kinh chép: Cho nên, Xá-lợi-phất! Các người thiện nam, nếu có người nào kính tin thì nên phát nguyện, nguyện sinh về cõi kia.

Giải thích: đoạn bốn là khuyên vãng sinh.

Các ông nếu ai tin lời ta thì hãy phát nguyện sinh về nước kia, kế là nói về đại môn, thứ năm là nói về việc ít có ở cõi kia, có bốn ý:

1. Kia khen ngợi.

2. Ngạc nhiên ở khả năng chịu đựng.

3. Lấy làm lạ vì được thắng quả.

4. Khen trao phương pháp bí mật.

Kinh chép: Xá-lợi-phất! Như hôm nay ta khen ngợi công đức không thể suy nghĩ bàn luận của Chư Phật thì Chư Phật kia cũng ca tụng công đức không thể suy nghĩ bàn luận của ta.

Giải thích: đoạn một nói về Đức Phật kia khen ngợi, ta khen ngợi Chư Phật ở sáu phương có thể làm chứng minh chân thật cho chúng sinh, chúng sinh nhờ đây mà tâm không còn nghi ngờ nữa. Lại, lòng thương xót sâu xa của Phật Di-đà tiếp dẫn và nạp thọ nên ta hết sức khen ngợi Ngài, đồng thời Ngài cũng khen ngợi ta.

Kinh chép: “Mà nói lời thành thật rằng: Đức Thích-ca Mâu-ni làm được những việc khó làm, có khả năng ở thế giới Ta-bà, cõi đời có năm thứ vẩn đục, là kiếp trược, kiến trược, phiền não trược, chúng sinh trược, mạng trược.”

Giải thích: đoạn hai là ngạc nhiên ở khả năng chịu đựng.

Kinh Tự Thệ Tam-muội chép: Thích-ca, Hán dịch là Năng Nhân.

Kinh Thập Nhị Nhân Duyên chép: Mâu-ni, Hán dịch là Vắng lặng, cũng dịch là Vô phân biệt.

Kinh Quá Khứ Nhân Quả chép: Thân, miệng, ý viên mãn thì sẽ chứng Niết-bàn vắng lặng, sẽ chứng trí vô phân biệt, có khả năng giúp cho công đức của ba nghiệp viên mãn. Cho nên nói Đức Thích-ca Mâu- ni là đấng có khả năng làm những việc khó làm, và ngạc nhiên vì Phật có khả năng chịu đựng ở trong cõi đời có năm thứ vẩn đục.

Thế giới Ta-bà, Hán dịch là tạp ác.

Kinh Tự Thệ Tam-muội chép: là thế giới Nhẫn.

Ngài Chân-đế chép: Nhẫn là danh hiệu của thế giới Phạm Vương, do có khả năng chịu đựng được việc người khác thắng mình, không sinh tâm ghen tỵ, lại đặt tên theo chủ (người đứng đầu: Thích-ca) nên gọi thế giới nhẫn.

Lại, kinh Bi Hoa chép: Chúng sinh cõi này chịu đựng được ba độc và các phiền não, nên gọi là cõi Nhẫn.

Cõi đời có năm thứ vẩn đục chép: Năm là số, trược là vẩn đục.

Luận Thập Địa chép: Có vô minh tạp trí gọi là năm thứ vẩn đục.

Trược là dơ bẩn thấp kém, thí như nước rượu, dầu tô,… Chất thuần trong ở trên, còn cặn bã ở dưới. Như kiếp sơ sinh của chúng sinh, người có khả năng sống lâu, ăn mặc sạch sẽ thơm tho, phiền não nhẹ mỏng, ít các kiến chấp, thân sắc xinh đẹp, hiếu thuận từ kính, không có năm thứ dơ bẩn gọi là Thanh.

Khi kiếp sắp mạt, thời kỳ xấu ác, tuổi thọ ngắn ngủi, phiền não

sâu dày, các kiến chấp sâu chắc, phản nghịch không thương xót, có năm thứ dơ bẩn này nên gọi là vẩn đục.

Nay nghĩa trược này rộng nói ở chương khác, ở đây giải thích sơ lược tên gọi:

1. Kiếp trược: Kiếp là thời gian. Kinh Bồ-tát Thiện Giới chép: Do chúng sinh bên trong có tâm ác, nên bên ngoài có ba ác, đó là đói khát, bệnh tật, đao binh, khi ba kiếp này khởi thì gọi là Kiếp trược.

Đói khát trải qua bảy năm, bệnh tật trải qua bảy tháng, đao binh trải qua bảy ngày. Bấy giờ, thời gian tuy dài ngắn khác nhau, nhưng chúng sinh chết cùng một loại, gặp mỗi kiếp, người chết hơn phân nửa. Nếu hiện tại chúng sinh cúng dường chư tăng một bữa ăn thì không gặp kiếp đói khát, cúng dường chư tăng một viên thuốc và người nghèo bệnh thì không gặp kiếp tật bệnh, giữ giới bất sát, khởi tâm thương xót, thì không gặp kiếp binh đao. Trong ba kiếp này, kiếp đói khát trước kiếp binh đao sau, kiếp ở giữa là bệnh tật, nhưng chẳng phải liên tục, chỉ theo thứ lớp, nghĩa là vào kiếp cướp bóc thì có kiếp đói khát, kế kiếp cướp bóc thì có kiếp tật bệnh, sau kiếp cướp bóc thì có kiếp binh đao. Khi ba tai kiếp này xảy ra, thì tuổi thọ con người giảm chỉ còn mười tuổi, nên gọi là Kiếp trược.

2. Kiến trược: Kiến là năm kiến, tà trí suy sầu, tà tâm tác giải, nên gọi là Kiến trược.

Kinh Thiện Giới chép: Như nay chúng sinh chẳng phải pháp chấp là pháp, chánh pháp cho là phi pháp, phi pháp nói là chánh pháp, do không thấy đúng nên vọng sinh phân biệt, phá hoại chánh pháp, tăng trưởng pháp tà, dạy người khác tu tập, nên gọi là Kiến trược.

3. Phiền não trược: Nghĩa là ba độc nơi tâm giúp cho tâm sinh phiền não, gây ra các nghiệp ác, như Kinh Thiện Giới chép: Khiến các chúng sinh do phiền não gây ra các nghiệp ác và chứa khí cụ ác như dao, súng, gậy,… làm tổn hại chúng sinh, đều gọi là Phiền não trược.

4. Chúng sinh trược: Mượn danh sắc mà sinh ra, danh sắc chẳng phải một, tức do nhiều pháp giả hoà hợp thành, nên gọi là Chúng sinh. Nhưng các chúng sinh quên ân, bội nghĩa ngạo mạn luống dối, không tu ba học và mười nghiệp lành, thường gây ra mười điều ác, năm tội ng- hịch, như Kinh Thiện Giới chép: “Giúp cho các chúng sinh không hiếu thảo nuôi nấng cha mẹ, không kính sư trưởng, không làm việc lành, gọi là Chúng sinh trược.”

5. Mạng trược: Nghĩa là được thân quả báo phi sắc phi tâm trong một thời kỳ, gọi là Mạng trược. Nếu tu nghiệp lành thì được mạng sống

lâu dài, hoặc tám muôn tuổi. Do các chúng sinh gây ra nhiều việc giết hại, trộm cướp, làm tổn hại duyên nghiệp của mạng sống, không đầy một trăm tuổi, như Kinh Văn-thù Vấn chép: Mạng người giảm ngắn dần, xuống đến còn mười tuổi thì già rồi chết, gọi là Mạng trược, nên gọi là Năm thứ vẩn đục. Cái gọi là trung thì Đức Thích-ca đã ra khỏi năm thứ vẩn đục này.

Kinh nói: “Được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề”. Giải thích: đoạn ba là giải thích lấy làm lạ vì được thắng quả, ngạc nhiên rằng Ngài ở vào thời ác, chỗ ác, chúng sinh ác, mà chịu đựng được các điều ác, đạt được Bồ-đề.

“Mà nói pháp tất cả thế gian khó tin cho các chúng sinh nghe.”

Kế là đoạn bốn giải thích: khen trao pháp bí mật. Pháp mà tất cả thế gian khó tin đó là từ một ngày cho đến bảy ngày niệm Phật liền nhổ sạch bụi nhơ, vượt lên cảnh tịnh, nhân nhỏ quả lớn, kẻ phàm tình khó tin, người ta nghi ngờ lời tiếp dẫn của Như lai, nên nói là pháp khó tin.

Dưới đây là đại môn, đoạn sáu tự trình bày sự rất khó. Văn chia làm bốn:

1. Nói về nhân khó làm.

2. Nói về quả khó đắc.

3. Nói về pháp khó tin.

4. Tóm lại thành rất khó.

“Xá-lợi-phất nên biết! Ta ở trong cõi đời có năm thứ vẩn đục này mà làm được việc khó này”, cho đến “đó là việc rất khó”, giải thích: tự trình bày việc rất khó này, chia làm bốn câu:

1. Ta ở trong cõi đời có năm thứ vẩn đục… là nêu ra cõi uế.

2. Đắc A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề là nói về chứng quả cao quý.

3. Nói pháp cho các chúng sinh nghe v.v.. là nói về việc truyền trao pháp bí mật, là điều rất khó, tóm lại ba việc khó làm trên Phật đều làm được.

Dưới đây là đoạn ba nói về phần lưu thông, tức là phần y giáo vâng làm, văn này có ba:

Đầu tiên, điều nói đã hoàn thành, kế là điều nghe đã đủ, sau cùng là vui mừng kính nhận.

Phật nói kinh này rồi, Trưởng lão Xá-lợi-phất và các Tỳ-kheo, tất cả thế gian, trời, người, A-tu-la… nghe lời Phật nói xong, đều vui mừng tin nhận.

Giải thích: “Phật nói kinh rồi” là lời người kết tập tự kể lại, tức là

năng thuyết đã xong.

“Trưởng lão” v.v... trở xuống tức là sở văn đã đủ.

“Nghe Phật nói kinh” v.v... trở xuống là vui mừng tin nhận.

Nói tất cả thế gian, vật ở thế gian không phải một, cho nên nói là tất cả.

Kinh Đại Tập Nhật Tạng chép: Thế gian có ba thứ: một là thế gian của chúng sinh, tức là hữu tình trong sáu đường; hai là khí thế gian, nghĩa là bốn mươi chỗ nương ở trong ba cõi; ba là năm chúng thế gian, đó là năm ấm hữu lậu.

Thế nào là Thế gian?

Kinh Tạp A-hàm chép: “Nguy hiểm, dễ vỡ, bại hoại, nên gọi là thế gian”.

Kinh Niết-bàn chép: Trời là ngọn đèn sáng, cũng gọi là ánh sáng, ánh sáng ấy có công năng xua tan sự tối tăm, làm cho sáng tỏ, nên gọi là trời.

Hơn nữa, vì tốt lành nên gọi là trời, vì có nhiều ân nghĩa nên gọi là người, có niềm tin thì có nhiều ân nghĩa nên gọi là người.

Kinh Đại Pháp Cự chép: A-tu-la gọi là phi thiên (chẳng phải loài trời), vì phi thiên (chẳng phải loài trời) kia nên gọi là A-tu-la; đẳng là vân vân. Rồng, chim cánh vàng, Khẩn-na-la, Càn-thát-bà, chỉ lược mà không kể . Hoan hỷ: tâm vui mừng thân vui thích, nên nói là vui mừng. Như luận Thập Địa chép: Tâm vui mừng thân vui thích. Lại luận kinh Già Gia Sơn Đảnh chép: Đầy đủ ba thứ thanh tịnh gọi là vui mừng:

1. Do đối tượng nói kinh thanh tịnh, nghĩa là Phật là đấng Nhất Thiết Trí. Khắp vì chúng sinh nói đến cùng tận pháp Vô Cấu Tạng.

2. Pháp nói ra thanh tịnh, nghĩa là lý giáo tương ưng, thuận theo cú nghĩa không trái ngược, nương vào đó mà ra khỏi.

3. Người lãnh thọ thanh tịnh, nghĩa là thọ nhận pháp một cách thành tín, không sinh phỉ báng. Đủ ba nghĩa này, nên gọi là vui mừng. Lại, dung nhan thư thái gọi là hoan, thần thái vui vẻ gọi là hỷ, không chê bai gọi là tín, lãnh thọ pháp ở tâm gọi là thọ, nên gọi là vui mừng tin nhận. Vâng làm là chỉ cho người đời sau vâng giữ và thực hành.

———

LỜI BẠT A-DI-ĐÀ KINH SƠ

Từ khi ngài La-thập dịch kinh A-di-đà về sau, trải qua các triều đại có đến mấy mươi nhà soạn thuật sớ ký nên rất hưng thạnh. Tác phẩm do ngài Khuy Cơ chùa Từ Ân soạn có hai: một là Thông Tán Sớ, hai chỉ gọi là Sớ. Hai bộ sớ này có khác nhau, nói lên được nghĩa kinh, giống như trong một ngôi nhà có hai ngọn đèn, soi chiếu vật càng sáng, đâu thể bỏ một ngọn đèn nào.

Tôi có đọc Trường Tây Lục, lại thấy chỗ trích dẫn của Thiền sư thì biết ngoài Thông Tán còn có Sớ nhưng tiếc là không được lưu truyền đến ngày nay. Một hôm, khi tôi đang nói chuyện với hai ngài Tuệ Nhạc và Lân Thụy ở Trí Tích thì tình cờ đề cập đến việc này, nhờ đó mà biết vẫn còn trong tạng kia. Tôi bèn xin hai ngài chép được một bản, hiệu đính sơ lại rồi cất vào rương. Không bao lâu thì có người đem đi in, giúp sức cho nhau, bản gỗ được cất trong kho Hoa Đảnh. Tôi không thẹn sự kém dở của mình mà trình bày sơ lược từ đầu đến cuối của sách này, để làm lời bạt ở sau sách.

Tháng 02 năm Nhâm Tý, niên hiệu Khoan Chính năm thứ tư. Sa-môn Điển Thọ ở Giang Hộ soạn.