Đại Tập 132 · Bộ Kinh Sớ XVIII · Số 1754 (Quyển Thượng–Trung–Hạ)

Số 1755 - Kinh A Di Đà Nghĩa Ký

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 132

KINH

A DI ĐÀ NGHĨA KÝ

SỐ 1755

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1755

KINH A-DI-ĐÀ NGHĨA KÝ

Đại sư Trí Giả núi Thiên thai ghi.

Bậc Chí Thánh dủ lòng từ bi chiếu soi căn cơ chúng sinh ứng hiện hình tích, mở dẫn chúng sinh trong Sáu đường, cũng như toàn bộ các chúng sinh đang trôi lăn trong các thế giới ở mười phương, Ngài đã tùy duyên bất luận là tịnh hay uế cảnh thăng hay trầm Ngài đều khéo dùng phương tiện nhiếp hóa để dẫn dắt đi đến quả vị Bồ-đề Vô thượng. Xưa kia bậc Đại giác A-di-đà đã phát ra nguyện lực rộng lớn ứng thân ở cảnh giới Cực lạc, để mở bày đạo tràng, cứu độ ba hạng chúng sinh vãng sinh về cảnh giới Cực lạc ấy, nếu chúng sinh nào phát nguyện vãng sinh về đó, đều được nhập vào thiền định, sắc tướng tốt đẹp, tuổi thọ cũng khó nghĩ bàn. Cây báu, hoa trời đều có thể nói pháp, gió mát, nước chảy đều nói tiếng hay, Hành giả khi được nghe nói về khổ, không, liền chứng Vô sinh nhẫn. Đức Giáo chủ Thích-ca Mâu-ni đã phát nguyện rộng lớn, vì tấm lòng từ bi mà thị hiện vào cảnh đời có năm thứ vẩn đục thiêu đốt đau đớn, tám thứ khổ nung nấu ép ngặt này để nói pháp rộng lớn sáng tỏ, khuyên răn, thích hợp các căn cơ, Ngài khuyến khích dạy bảo cho tất cả chúng sinh phương pháp niệm Phật thù thắng mầu nhiệm, chỉ cần mười niệm thì sẽ được vãng sinh, bốn chúng đều vâng hành, y vào lời dạy đó để tu tập. Tuy giáo lý có rộng hẹp, nơi chốn và thời gian có khác, Ngài ở tại Linh Thứu giảng nói về ba thứ tịnh nghiệp, ở thành Xá-vệ giảng nói Chánh pháp đều có Chư Phật trong sáu phương giữ gìn che chở.

A-di-đà, là tiếng Phạm của Thiên-trúc, Hán dịch là Vô Lượng Thọ, là hiệu của đức hóa chủ cõi Cực lạc. Kinh thường lưu xuất từ trong kim khẩu của bậc Thánh là Đức Thích Tôn ở cõi Ta-bà nói về cảnh giới

Tây phương Cực lạc nên gọi là kinh, giáo pháp này tuy lời văn sơ sài ngắn gọn, nhưng làm sáng tỏ ý nghĩa thì thật nhiều rộng.

Thứ nhất là giải thích tên kinh, tức là dựa vào người để nêu danh và y cứ vào giáo nghĩa tu tập sẽ được vãng sinh về cảnh giới Cực lạc.

Thứ hai là nói về thể, Pháp tánh Chân như, nếu dụng tâm quán sát kỹ thì sẽ chứng được quả vị thường lạc.

Thứ ba là nói về tông trí, Tịnh độ có cơ duyên diệu lạc trang nghiêm hóa hiện hình tượng để đón rước.

Thứ tư, là nói về lực dụng có thể phá trừ ái kiến và năm thứ trần lao, nếu tu tập chân chánh thì đều trừ hết.

Thứ năm, Giáo tướng, nghiệp riêng hay chung, mơ hồ hay thuần thục vị đề hồ đều là giáo tướng.

Đoạn văn này được chia thành ba đoạn, đó là phần tựa, phần chính tông và phần lưu thông và không có phần tựa riêng, trong phần lưu thông có đủ sáu phần:

1. “Như thị” là từ quyết định, Đức Thế tôn quán xét căn cơ chúng sinh, người nào nặng về tức giận thì Ngài nói về các pháp sâu mầu, người nào nặng về tham muốn, thì Ngài mở ra rộng về pháp bí mật và người nào vì nặng về u mê ngu muội, thì Ngài sẽ tùy căn cứ để giảng nói, lời lẽ phát ra không luống uổng vô ích ứng vật, hợp duyên cho chúng sinh học tập tu hành để tạo lập nhân duyên.

2. “Ngã văn”: là Chánh pháp vô lượng vô biên của Đức Như lai, các pháp tôi đã được nghe giống như hòn bọt nhỏ, những pháp chưa nghe như nước biển lớn.

3. “Nhất thời” ấy là có cảm nay ứng, giây phút căn cơ ngộ được tức là ở hội nói pháp đổi phàm thành Thánh.

4. “Phật” ấy là chỉ cho Đức Hóa chủ, Ngài là bậc Ứng Cúng Chánh Biến Tri, bốn thứ biện luận, sáu thứ thần thông, tám thứ minh tám thứ giải, Ngài có thể dùng một âm thanh nói giáo, mà tất cả chúng sinh đều được nghe hiểu.

5. “Tại nước Xá-vệ”, là một đất nước nổi tiếng, ở đó có rất nhiều vị Thánh hiền, lại ở đó là một đất nước dồi dào của báu, các bậc giác ngộ, rất nhiều thương nhân khắp trên mọi miền đất nước đều tập trung ở đó, lại gọi là nơi chẳng vật gì không có. “cây của Thái tử kỳ-đà, vườn của Trưởng giả cấp Cô Độc, cây trong vườn là do ông Kỳ-đà dâng cúng để xây cất tịnh xá, còn ông Tu-đạt người cứu giúp những kẻ nghèo thì dùng vàng trải lên mặt đất để mua đất và xây cất tịnh xá.

6. “Cùng với các vị Đại Tỳ-kheo”: Đại có ba nghĩa, một là người

được các bậc đại nhân và Thiên vương đại tôn kính cho nên gọi là đại, người hiểu biết thấu suốt toàn bộ kinh giáo trong ngoài nên nói là nhiều, vượt trên chín mươi lăm thứ nên gọi là Thắng, Tỳ-kheo ngoài những ý nghĩa trên còn gọi là “Trừ cẩn” do ba ý nghĩa khác là khất sĩ, bố ma và phá ác, có ba quả đức là ứng cúng, sát tặc và bất sinh. Tăng là bốn vị trở lên, hòa hợp yết-ma, hiểu rõ sự lý, giúp duy trì chánh giáo. Toàn bộ các vị Tỳ-kheo “Một ngàn hai trăm năm mươi (1250) vị cùng ở trong đó”, trong đó có chúng đệ tử của ba anh em ông Ca-diếp tổng cộng một ngàn vị và các chúng đệ tử của ngài Xá-lợi và Mục-liên hai trăm năm mươi vị, đây là chúng chứng tín thường theo Đức Thế tôn để học đạo.

Trưởng lão Xá-lợi-phất là người trí tuệ bậc nhất còn được gọi là Thu Lộ Tử.

Đại Mục-kiền-liên là người nổi tiếng về thần thông, Hán dịch là Tán Tụng.

Ma-ha Ca-diếp còn gọi là Bát-la, Hán dịch là Ẩm Quang, còn gọi là Đại Niết Thị, còn gọi là Quang Ba.

Ma-ha Ca-chiên-diên, là người biện luận bậc nhất Hán dịch là Phiến Thằng.

Ma-ha Câu-hy-la: là người biện tài vô ngại còn dịch là Đại Tất.

Ly-bà-đa, Hán dịch là Thất túc, cũng dịch gọi là Thường Tác Thanh

Châu-lợi-bàn-đà-già, Hán dịch là Tiểu Lộ Biên Sinh.

Tôn giả Nan-đà, Hán dịch là Hân Lạc.

A-nan-đà, Hán dịch là Thiện Hân Duyệt.

La-hầu La, Hán dịch là Chướng Trì.

Kiều-phạm Ba-đề, Hán dịch là Ngưu Tích.

Tân-đầu-lô Phả-la-đọa, Hán dịch là Tẩu Bế Môn.

Ca-lưu-đà-di, Hán dịch là Đại Thô Hắc.

Kiếp-tân-na, Hán dịch là Phòng Túc

Bạc-câu-la, Hán dịch là Thiện Dung.

A-nâu-lâu-đà, Hán dịch là Như Ý.

Văn-thù-sư-lợi, Hán dịch là Diệu Đức.

A-dật-đa, Hán dịch là Vô Tam Độc.

Càn-đà-ha-đề, Hán dịch là Hương Ý.

Thường Tinh Tấn, đây là ngôn ngữ địa phương, như thế, v.v… là kết thúc chúng Bồ-tát.

Thích-đề-hoàn-nhân, Hán dịch là Năng Thiên Chủ.

Đây là tổng kết các chúng đồng đến nghe, phần tựa của kinh đã

xong.

Phần chánh thuyết có hai:

Thứ nhất là nói về y báo và chánh báo của Đức Phật A-đi-đà.

Kế là khuyến khích chúng sinh nên vãng sinh về đó.

Phần thứ nhất cũng có hai, trước là nêu lên và sau đó là giải thích, tức là trước thì giới thiệu về cõi nước, rồi sau là giải thích về Đức hóa chủ. Kinh này là do Đức Phật nói với ngài Xá-lợi-phất, còn các kinh khác thường là phải có một vị nào đó thưa thỉnh, rồi chính Đức Phật giảng nói, do đó kinh này được mệnh danh là “không hỏi tự nói”. Trong mười hai bộ kinh, cũng không được đầy đủ, không có hai loại bài kệ, còn các bộ kinh khác cũng không toàn vẹn, không nói với Bồ-tát mà chỉ nói với Thanh văn, dầu có hóa độ cũng không có phương pháp, muốn giúp cho các phàm phu Tiểu thừa, chán ghét cõi Ta-bà uế trược này để ưa thích Tịnh độ, tức y cứ vào quả để giải thích sự xa gần, từ đây đi về phía Tây cách xa mười muôn ức cõi Phật có một cõi nước là Cực lạc, đó là nói theo từ bậc Hiền đứng đầu cho đến kẻ hạ phẩm, chỉ vì so với cõi Ta-bà này mà gọi là Cực lạc, cõi đó có ba tên gọi: Cực lạc là đối với khổ, An Dưỡng là nói theo dụng và nước Vô Lượng Thọ là tên nước gọi theo tên người, kế thành chánh quả hiệu là A-đi-đà. Thực ra tuổi thọ của Ngài cũng có hạn lượng, nhưng vì mọi người không thể biết hết số lượng đó, cũng như khi nói Quán âm bổ xứ, thì những người bậc hạ không thể biết được do đó mà gọi là vô lượng.

Cõi đó vì sao như vậy? Dưới đây sẽ giải thích, trước là nói về quả của y báo, có ba phần: Một là chung; hai là riêng và ba là kết.

1. Chung như văn nói: Từ “Bảy lớp hàng cây” trở đi, được chia ra giải thích có bốn.

a. Nói về các loài cây báu, ao báu, lầu báu, gác báu tất cả đều rất tráng lệ.

b. Giải thích về hoa trời, nhạc trời ánh sáng hiển hiện tô điểm đẹp đẽ.

c. Các loài chim thường giảng nói về các đạo phẩm.

d. Là nói cây báu diễn tấu ra các âm nhạc, trên cây có bảy lớp đều do bốn loại báu như vàng, bạc, lưu ly, pha-lê, tô điểm, trong bảy lớp lưới giăng, bảy hàng cây báu, khi gió nhẹ thổi vào, các cây đều phát ra âm thanh êm tai, khi mọi người nghe âm thanh đó xong tức tự nhập vào chánh niệm; nước tám công đức thường đầy tràn nhẹ nhàng, trong, mát, mềm, dịu, không có mùi hôi, khi uống rất dễ chịu, khi uống rồi thân thể không còn bệnh hoạn, dưới đáy của ao trải cát vàng, bốn mặt đều có

các bậc thang và lối đi do bốn thứ ngọc báu làm thành, trong ao có hoa sen lớn như bánh xe, ánh sáng của hoa rất huyền nhiệm và mùi thơm rất tinh khiết, trên thì có các lầu gác, cũng do bốn loại báu tô điểm trang nghiêm.

2. Nói về nhạc trời, không do người đánh mà âm vận vẫn tự nhiên phát, âm thanh đó diễn tấu những pháp mầu vô lượng, giúp người nghe tự phát tâm từ và khi nghe liền ngộ đạo. Sáng tối sáu thời đều tuôn rải các hoa trời Mạn-đà-la như mưa, hoa trời tuyệt diệu gọi là Mạn-đà-la, màu sắc nó tuyệt diệu không gì so sánh, mùi hương rất thơm, thường vào các buổi sáng, mọi người đều dùng các giỏ đựng hoa đựng đầy các hoa để đi cúng dường khắp mười muôn ức các Đức Phật khác khắp trong mười phương, đến giờ ăn đều trở về lại cõi này. Y kích là dụng cụ đựng hoa, hình dáng giống như cái giỏ, nhưng có một chân, dùng tay xách đi để cúng dường.

3. Loài chim nhiều màu, như hạc, trắng, chim công, anh võ, cù dục,… đều là loài thủy cầm, chim Ca-lăng có tiếng hót mầu nhiệm thanh cao có thể ví như âm thanh của Đức Phật. Cộng mạng là loài chim một thân mà hai đầu, cùng sống và cùng chết, do đó gọi là cộng mạng. Các loài chim như vậy sáng tối sáu thời đều giảng nói về năm căn, năm lực, bảy phần Bồ-đề và tám Chánh đạo, âm thanh êm ái êm tai tức là danh nghĩa pháp môn của các đạo phẩm.

Trước hết năm căn ấy là tín, tấn, niệm, định và tuệ, tiếp đó là nói về năm lực, tên gọi thì không khác với năm căn, vì có khác một chút là ở chữ “Căn” có thêm một chữ lực. Bảy phần Bồ-đề là trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, niệm, định và xả.

Tám Chánh đạo là: Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. Nếu ai khéo tu các đạo phẩm này, thì sẽ được thếy đế, cho đến bậc Vô học, chớ bảo loài chim này là do tội báo sinh ra, vì tất cả đều do Đức Phật A-đi- đà muốn giúp tiếng pháp tuyên dương và lưu bố, mà biến hóa ra.

4. Giải thích bảy hàng cây báu và lưới báu, âm thanh êm ái ví như trăm ngàn loại âm nhạc đồng thời đều trổi lên và người nghe tự nhiên khởi tâm niệm Phật, niệm Pháp và ngộ được Vô sinh nhẫn, rất khon khoái vui sướng.

Kế là giải về chánh quả, văn cũng phân thành hai đoạn:

Trước là giải về Đức Hóa chủ và kế là giải thích đồ chúng.

Nói về Đức Hóa chủ cũng có hai, trước là nói về ánh sáng vô lượng, kế là nói về tuổi thọ của Ngài không có hạn lượng. Kinh Đại

Phẩm chép: Muốn được ánh sáng vô lượng và tuổi thọ vô cùng, thì nên học Bát-nhã.

Dưới đây sẽ nói về đồ chúng, trước là nói về các vị Thanh văn và sau đó nói về các vị Bồ-tát.

Hỏi rằng, ở trên có nói có vô số Thanh văn, về sau sao lại còn nói các chúng sinh vãng sinh về cõi nước Cực lạc đều là A-bệ-bạt-trí?

Giải rằng, người Nhị thừa ở cõi Cực lạc cũng đều là bậc bất thoái, Nhị thừa bất thối là phàm phu, Bồ-tát bất thối là Tiểu thừa.

Từ đoạn “Chúng sinh nghe” v.v... trở xuống là đoạn hai khuyến khích chúng sinh nên vãng sinh, đoạn này cũng có ba:

Một là nói về sự khuyến khích vãng sinh, kế là dẫn chứng để khuyến khích. Và cuối cùng là lời tổng kết khuyến khích.

Phần cuối lại có hai: Phần đầu chính là nói về khuyến khích, kế là chỉ bày phương pháp vãng sinh, trong phần đầu lại cũng có hai, chính là phần khuyến khích, kế là giải thích về ý nghĩa khuyến khích.

Từ “Xá-lợi-phất, kẻ thiếu thiện căn…” v.v... trở xuống, là phần chỉ bày về phương pháp.

Hỏi rằng trước thì nói, không thể “thiếu thiện căn…”, vì sao đến đây lại nói, chỉ cần niệm Phật một ngày cho đến bảy ngày tâm không bị tán loạn thì sẽ được vãng sinh?

Đáp, nay không đo thời gian, ngày tháng nhiều ít, đặc biệt chỉ phụ thuộc vào sử dụng tâm sâu hay cạn, nếu một người nào đó niệm Phật suốt bảy ngày mà tâm không tán loạn, người đó lúc qua đời, Đức Phật A-đi-đà sẽ dùng nguyện lực từ xưa đã phát, sẽ hóa thân đến để đón rước, tâm không điên đảo, thì sẽ được vãng sinh, vì sao khi sắp qua đời chỉ cần dụng tâm khẩn thiết trong một niệm tức cũng được vãng sinh. “Ta thấy lợi ích ấy” tức là giải thích ý đồ nói kinh này “nên phát nguyện” là một lòng tu hành và phát nguyện trang nghiêm, sự tu hành và tâm nguyện hỗ trợ lẫn nhau thì chắc chắn sẽ được vãng sinh.

Từ “Như ta nay…” v.v... trở xuống là đoạn dẫn chứng về sự khuyến khích, từ “không chỉ một mình Như lai khen ngợi…”, là y báo chánh báo khuyến khích chúng sinh nên vãng sinh về Cực lạc. Cả Chư Phật trong sáu phương đều khuyến khích xưng dương khen ngợi, Hằng hà sa số chúng sinh trong các cõi nước đều vãng sinh về Cực lạc.

Nếu thiện nam hay tín nữ nghe được danh hiệu kinh, đều được Chư Phật đồng che chở và người đó sẽ được không lui sụt tâm Bồ-đề Vô thượng, “do đó các ngươi hãy tin tưởng lời của Như lai và Chư Phật đã nói”.

Nếu chúng sinh nào phát nguyện muốn được vãng sinh thì đều được không lui sụt vãng sinh về Cực lạc.

“Các Đức Phật khác cũng khen ngợi Đức Thích-ca” là bậc đã làm được việc khó làm ngay trong cảnh giới Ta-bà năm thứ vẩn đục đầy dẫy những điều xấu đó, Ngài đã “vì các chúng sinh mà nói về những pháp khó tin” và đã chứng đắc quả vị Bồ-đề Vô thượng, cõi nước uế trược, nghiệp chướng sâu dày, năm thứ vẩn đục nặng nề, tham sân là phiền não trược, năm kiến là kiến trược, hai trược này làm gốc, làm nhân để duy trì mãi cái nạn này, mà trong năm ấm, giả lập làm chúng sinh, bốn thứ này trải qua thời gian, gọi là kiếp trược, ở cõi uế thì khổ đau nhiều và trược rất sâu nặng. Còn ở Tịnh độ Đồng cư, thì trược cũng nhẹ đi, vì để thuận với các phương khác, mới có tên gọi như thế, nếu không còn các phiền não ép ngặt nữa thì gọi là Cực lạc.

Từ “Phật nói kinh xong…” v.v... trở xuống tức là đoạn lưu thông, là nói kinh đã xong. Bốn chúng trời, người, A-tu-la… đều vui mừng tin nhận. Đức Thánh chủ thật khó mà được gặp, cũng như hoa ưu-đàm rất ít có, vui mừng vì nay được thấy. Chánh pháp khó được nghe mà nay được nghe, xưa chưa được tỏ ngộ, mà nay được chứng ngộ, vì đầy đủ ba niềm vui nay do đó hết sức vui mừng và vui mừng, dâng lên trong lòng hớn hở vô lượng.

Số 1756 - Kinh A Di Đà Nghĩa Thuật

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 132

KINH

A DI NGHĨA THUẬT

SỐ 1756

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1756

KINH

A-DI-ĐÀ NGHĨA THUẬT

Tuệ Tịnh soạn.

Kinh A-di-đà, Hán dịch là Vô Lượng Thọ, ngài La-thập đời Hậu Tần, dịch là Tiểu Vô Lượng Thọ, pháp sư Cầu-na-bạt-đà dịch lại.

Trộm nghĩ : Pháp thân vô tướng, tướng do căn cơ mà có tướng, Tịnh độ là vô phương, phương do chiêu cảm mà có phương, tuy vậy nếu nói về cùng tột lý ngưng đọng vắng lặng thì đạo là bất lập văn tự, nay Đấng đại bi khéo tùy căn cơ mà ba lần xoay bánh xe pháp để dẫn dắt vô số chúng sinh ra khỏi trần tục. Nếu người nào khế hội được thì đồng với bản nguyện của Phật, người hóa độ, không cùng một hạng với chúng sinh, là do Đức Di-đà, Ngài dùng trí giác của mình ở tại cõi nước Cực lạc mầu nhiệm để mở rộng đạo pháp. Còn Bậc Năng Nhân Thích-ca Thế tôn thì đang ở tại cõi Ta-bà này để tiếp độ chúng sinh, ở cõi Tịnh độ căn tánh của chúng sinh thuần thục dễ điều phục, ngược lại chúng sinh ở cõi Ta-bà, thì rất ngang bướng khó dạy, do đó Đức Thế tôn phải mở ra ba nhân để nói bốn sinh, ban bố cho chín phẩm để phá bỏ năm khổ não, Chư Phật sáu phương, ứng hiện trong cõi Tam thiên, để chứng minh cho chúng sinh được vãng sinh đây là lời nói không luống dối; vì duyên với chúng sinh là không (tức lòng từ vô duyên), nên không bỏ đại Bi; quán Như lai là vắng lặng mà không mất cung kính cúng dường; tuy biết Phật và cõi nước hoàn toàn vắng lặng như hư không mà vẫn hiện bày lớp lớp cõi Phật thanh tịnh. Có thể nói đó là mượn tên không hoại, mà nói về thật tướng các pháp, địa vị chính thật bất động mà lập ra các pháp, Đức Phật nói kinh A-di-đà, là để khuyến thích chúng sinh vãng

sinh về Tịnh độ, vì ở đó chúng sinh không bị lui sụt tâm Bồ-đề, ánh sáng của ba minh ví như ánh trăng mùa thu, trấn áp bốn biện thuyết giống như tiếng sấm mùa xuân, khen ngợi tịnh cảnh để chỉ bày Tây phương, khen ngợi nhân tốt đẹp trên hết để chỉ cho Đông độ, dùng thân miệng mình để nói về tâm của Phật A-di-đà, để giác ngộ người hợp cơ nên gọi là Phật nói.

A-di-đà, Hán dịch là Vô Lượng Thọ, ánh sáng nói pháp cho đồ chúng tất cả đều vô lượng, vì dắt dẫn tâm chúng sinh nên chỉ nêu chữ Thọ, do đó đặt tên là vô lượng.

Kinh có hai nghĩa là trải qua, và thường, là chỗ thường dạo chơi của các bậc Thánh, nên gọi là kinh xưa kinh nay, thường hằng cố định gọi là Thường, nên gọi là kinh Phật nói về Đức Phật A-đi-đà.

Từ “Như vậy…” cho đến “vườn Cấp Cô Độc”: Thuật rằng: kinh chia làm ba phần:

Lời tựa.

Phần chánh thể.

Lưu thông.

Ba phần, mỗi phần đều có hai:

Phần tựa có hai:

1. Tựa chung, để làm chứng tín (chứng cứ để dẫn dắt lòng tin).

2. Tựa riêng, dùng để phát khởi.

Phần chánh thể, có hai:

1. Nói về nhân quả ở Tịnh độ An lạc.

2. Nói về nhân quả của pháp thân Phật A-đi-đà.

Phần lưu thông, có hai:

1. Như lai nói kinh này rồi.

2. Đại chúng vui mừng tin nhận.

Trong hai phần chung và riêng, mỗi phần đều có sáu:

Sáu của lời tựa chung là:

1. Lòng tin thành tựu.

2. Nghe thành tựu.

3. Thời thành tựu.

4. Chủ thành tựu.

5. Nơi chốn thành tựu.

6. Chúng thành tựu.

Sáu của tựa riêng còn thì lời văn ở sau sẽ giải thích.

Nay trong sáu phần của tựa chung thì năm phần đã thành tựu. Như vậy thì lòng tin thành tựu.

“Như thị” là danh từ chỉ sự tin thuận, tin tưởng thì lý được nói ra sẽ thuận, thuận thì đạo thầy trò được thành. Kinh không gò bó, người không có lòng tin thì không truyền, nên gọi là như thị. Lại, “Như” là chỉ cho pháp, “Thị” chỉ cho Định, như Đức Phật đã nói tất cả pháp đều như thế nên gọi là “Như thị”. Lại, “Tín” là tin kinh này, trong văn có chép: Chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong sáu phương đều hiện tướng để làm chứng cho người niệm Phật A-đi-đà chắc chắn được vãng sinh Tịnh độ. Mở đầu kinh nói “Như thị” là để nói lên đáng tin, cuối kinh nói vui mừng vâng thực hành là để nói lên trí tuệ. Tín là năng nhập, và trí là năng độ, ba thứ tinh tiến, chánh niệm và Thiền định, bao trùm toàn bộ cả trước sau. Năm căn đầy đủ, là có khả năng thọ nhận và trao truyền, nên gọi là Như thị.

“Tôi nghe” là nghe thành tựu, tự thân nhận lãnh gọi là “tôi nghe”, truyền trao gọi là “Được nghe”, ở đây là nói đích thân được nhận lãnh âm thanh và yếu chỉ, tức là nói ngài A-nan đích thân theo hầu bên Phật, được nghe Phật nói về cõi nước Cực lạc của Đức Phật A-di-đà. Nếu có chúng sinh nào chuyên tâm niệm danh hiệu Phật A-di-đà thì chắc chắn sẽ được vãng sinh, đây là lời thuật lại không thể nào sai, vì khi A-nan chưa làm thị giả hầu Phật thì mỗi bài kinh mà Phật nói trước đó A-nan không được đích thân nghe, mà nay nói tôi nghe, thì lúc Đức Phật sắp nhập Niết-bàn Ngài đã nói lại cho A-nan nghe, do đó mà được ghi là tôi nghe. “Một thuở nọ” là thời thành tựu, lúc Đức Phật nói kinh A-di-đà này, thì lúc đó có ngài Xá-lợi-phất và A-nan v.v... đều được nghe. Lại, khi Đức Phật sắp nói pháp, các đệ tử tập trung lại một chỗ, gọi là một thuở nọ. “Phật”, Hán dịch là Giác, là Chủ thành tựu, có năm hạng người được nói pháp:

1. Phật.

2. Các đệ tử.

3. Các vị trời.

4. Thần tiên.

5. Người biến hóa.

Ở đây là Phật nói, nên gọi là Chủ thành tựu, Phật là mệnh danh của bậc Đại sư, dựa vào trí giác để lập nghĩa, Giác cũng có hai nghĩa:

Giác sát.

Giác ngộ.

Giác ngộ thì trí chướng hết.

Giác sát thì phiền não chướng hết. Trong hai giác trên cũng có ba thứ khác nhau. Tự giác khác với phàm phu, Giác tha khác với Nhị

thừa, Giác hạnh viên mãn khác với Bồ-tát, Đức Phật là bậc đã đầy đủ cả ba giác trên, nên gọi là Phật.

“Ngự tại” là xứ thành tựu, cũng gọi là Trụ, mà Trụ thì có nhập, ở đây lược có hai:

1. Cảnh giới trụ (ở nơi cảnh giới).

2. Y chỉ trú (ở nương).

“Ngự tại nước Xá-vệ, cây của Thái tử Kỳ-đà, vườn Trưởng giả Cấp Cô Độc” là phát xuất từ cả hai chỗ trụ: Cảnh giới là giáo hóa đệ tử thế tục, vườn là chỗ nương ở, để tiếp độ chúng xuất gia. Thái tử Kỳ-đà, Hán dịch là Chiến Thắng, lúc Thái tử vừa sinh, thì nhà vua phá tan được quân giặc xâm lược. Các cung phi được nghe tin thắng trận nên đặt tên Thái tử là Chiến Thắng. Cấp Cô Độc vốn là Tu-đạt, Hán dịch là Thiện Từ, vì ông là người rất giàu, có tâm từ bi đối với mọi người, thường giúp đỡ người cô đơn, cấp dưỡng những người nghèo khó, mọi người trong thôn xóm khen ngợi, do đó nên gọi ông là Thiện Từ.

Người thì có trên dưới, không thể nói riêng vườn trước. Vườn là nói chung, cây là nói riêng, cũng không thể chỉ nói cây của Kỳ-đà, vì cả hai người đều đồng tâm xây dựng tinh xá, vì vậy mà có tên gọi chung là “Cây của Thái tử kỳ-đà, vườn của Trưởng giả Cấp cô độc”.

Pháp thân thật sự không còn nương gá, nhưng để chỉ bày giáo hóa được hiệu nghiệm nên giả ở nơi đó, để nói về năm môn của Phật A-đi- đà, giúp người tu hành chắc chắn được vãng sinh.

Theo Luận Vãng sinh năm môn gồm:

1. Môn lễ bái

2. Môn khen ngợi

3. Môn tác nguyện

4. Môn quán sát

5. Môn hồi hướng.

“Cùng chúng Đại Tỳ-kheo…” cho đến “các Đại đệ tử”. Thuật rằng: Đây là chúng thành tựu. Chúng có ba:

1. Chúng Thanh văn

2. Chúng Bồ-tát

3. Chúng chư thiên

Chúng Thanh văn ở đây có năm:

1. Nêu loại.

2. Nêu số.

3. Khen đức.

4. Nêu tên.

5. Kết thúc và đặt tên.

“Cùng với Đại Tỳ-kheo” là nêu loại, chữ “cùng” cũng có nghĩa là và, tứ nhũ thân tự gồm kia, gọi đó là cộng.

Luận Trí Độ chép: là cùng một giới, một kiến, một xứ, v.v… gọi là cộng. Đại, tiếng Phạm là Ma-ha, ở đây giải thích có ba nghĩa:

1. Lớn.

2. Nhiều

3. Hơn.

Được trời, người, vua, v.v… cung kính nên gọi là “Đại”. Thế nào là “Đa”? Vì số đến hai ngàn năm trăm vị. Các vị này có khả năng hơn người phá trừ được luận nghị của chín mươi sáu thứ ngoại đạo nên gọi là thắng.

Tỳ-kheo, lược có ba nghĩa:

1. Bố ma.

2. Khất sĩ.

3. Phá ác.

Ba nghĩa trên cũng có đầu, giữa và cuối. Bố ma, tức là người đã mở được cánh cửa mầu nhiệm, hàng phục được ý chí của ma quân, do đó trước khi cạo tóc đắp y, thì giúp cho cung điện của ma quân rung chuyển, khiến ma sợ hãi.

Khất sĩ thân là đạo khí, thân an thì đạo hưng thịnh, làm cho giáo pháp sống động, khất thực để nuôi thân.

Phá ác là, con đường của bậc Thánh dài ra thì con đường phàm phu tự biến mất, sự tu hành đến kỳ viên mãn, phá được ác, chứng được quả, ba từ “Bản giác địa” còn gọi là Chí quả địa, tức chuyển Bố ma thành sát tặc, đổi khất sĩ thành ứng cúng, nói phá ác trở thành bất sinh.

Tăng, Hán dịch là Chúng, tức là nhiều vị Tỳ-kheo hòa hợp ở cùng một chỗ thì gọi là Chúng. Một ngàn hai trăm năm mươi vị Tỳ-kheo ở chung trong một trú xứ, đây là nói lên số lượng của Tăng, “đều là các bậc đã chứng được quả vị đại A-la-hán”, đây là khen ngợi đức độ của các Tỳ-kheo.

La-hán có ba nghĩa, như ba tên gọi của quả địa của Tỳ-kheo ở trên.

“Các vị mà mọi người đều biết”, nghĩa là trời, người toàn bộ đại chúng đều biết đức độ bên trong và hình dạng bên ngoài của vị đó.

Từ “Trưởng lão Xá-lợi-phất” cho đến “A-nậu-lâu-đà”, đều là nêu lên các danh hiệu, nói trong chúng Thanh văn có mười bảy vị, như Trưởng lão Tuệ Mạng, Tịnh Mạng, v.v… đều là những lời khen ngợi.

Xá-lợi-phất, Hán dịch là Thân tử. Đần độn (độn căn) có giới hạn tức là Bàn-đà (Bàn-đặc), lợi căn (lanh lợi) có chừng mực là Thân tử, nói được những việc trước mà dự biết những việc sau, tài năng như gấu, sảng khoái như chim ưng, trí tuệ như thần, tỏ ngộ hơn người.

Mục-liên, Hán dịch là Tán Tụng, Ca-diếp, Hán dịch là Ẩm Quang; Câu-hy-la, Hán dịch là Đại Tất; Châu-lợi-bàn-đà-gia, Hán dịch là Xà- nô; Nan-đà, Hán dịch là Khánh Hỷ; A-nan, Hán dịch là Vui mừng; La- hầu, Hán dịch là Phú Chướng; Kiều-phạm Ba-đề, Hán dịch là Ngưu Vương; Tân-đầu-lô, Hán dịch là Thượng Tọa; Phả-la-đọa, Hán dịch là Lợi Căn; Ca-lưu-đà-di, Hán dịch là Hắc Sắc; Kiếp-tân-na, Hán dịch là Phòng Túc; Bạc-câu-la, Hán dịch là Thiện Dung; A-nậu-lâu-đà, Hán dịch là Như Ý, các vị Đại đệ tử như thế v.v…, đây là phần kết định (kết thúc và đặc tên).

“Và các Bồ-tát cho đến các Đại Bồ-tát như thế.”

Là nói về chúng Bồ-tát, phần này cũng có ba:

1. Nêu lên thứ loại.

2. Nêu các tên gọi.

3. Phần kết thúc và đặt tên.

Bồ-tát, Hán dịch là Giác Sĩ, Giác có bốn nghĩa:

1. Ứng giác

2. Chánh giác

3. Giác Phần

4. Toàn giác.

Sĩ cũng có hai cách chép:

1. Trị

2. Sự.

Vì dùng sự giác ngộ này để sửa chữa và giáo hóa chúng sinh, nên gọi là giác sĩ.

Ma-ha đại Giác sĩ, theo Chân-đế thì đó là nói theo địa vị.

Thập tín, Thập giải, Thập hạnh, đứng trước Thập địa thì gọi là Bồ- tát tự lợi, còn Thập địa Thập Hồi hướng về sau thuộc về lợi tha, gọi là Ma-ha-tát.

Khi đăng địa bước vào Thập địa) rồi, địa thứ bảy trở xuống, chỉ gọi là Bồ-tát, chỉ Địa thứ tám trở lên mới gọi là Ma-ha-tát.

Theo Địa Luận chép: Đại chúng cũng có ba nghĩa:

1. Nguyện lớn.

2. Hạnh lớn.

3. Lợi ích lớn.

“Văn-thù…” v.v... trở xuống là nêu các danh hiệu.

Văn-thù-sư-lợi, Hán dịch là Diệu Đức, là đệ tử đấng Pháp vương, sau này sẽ kế tiếp địa vị Đức Thế tôn .

A-dật-đa, Hán dịch là Vô Năng Thắng; Càn-đà-ha-đề, Hán dịch là Xích Sắc; Bồ-tát Thường Tinh Tấn, thân tâm tu đạo, như cứu lửa cháy đầu. Cùng các Bồ-tát, v.v… đó là phần kết thóc đặt tên.

Từ “Cùng Thích Đề-hoàn-Nhân, v.v… cho đến và Chư Thiên đại chúng nhóm họp” là nói các chúng chư Thiên gọi đủ là “Thích đề- hoàn Nhân-đà-la”. Nhân-đà-la Hán dịch là “chủ”, Đề-hoàn Hán dịch là “Thiên”, Thích-ca, Hán dịch là Năng. Gọi đủ là Năng Thiên Chủ, đẳng là chỉ cho các vị còn lại trong hội chúng.

Tựa chung đã giải thích rồi, dưới đây là nói về tựa riêng.

Tựa riêng có sáu:

1. Khấu cơ: là đúng căn cơ.

2. Chỉ xứ: là chỉ nơi chốn.

3. Số lượng

4. Y báo

5. Chánh quả

6. Hoằng hóa.

Khấu cơ, tức Đức Phật bảo Xá-lợi-phất.

Chỉ xứ, tức Đức Phật chỉ bày cảnh giới Tây phương.

Số lượng, là cách xa mười muôn ức cõi nước.

Y báo, chỉ cho thế giới Cực lạc

Chánh báo, có Đức Phật hiệu là A-đi-đà.

Hoằng hóa, tức chỉ cho hiện tại Đức Phật đang nói pháp. “Này Xá-lợi-phất, vì sao cõi đó hiệu là thế giới Cực lạc?”

Thuật rằng: Dưới đây là nói về phần Chánh tông.

Phần Chánh tông gồm có: Lược nhị (nói lược có hai), Trung ngũ (nói vừa có năm điều), và Quảng thập (nói rộng có mười điều).

Nói lược hai điều là:

1. Nói về nhân quả của Tịnh độ

2. Nói về nhân quả của Pháp thân.

Năm điều của nói vừa là:

1. Nói về quả vị không lui sụt của Đức Phật A-di-đà ở cõi Cực lạc.

2. Nói về phát nguyện, khởi hạnh, khuyến tu nhân.

3. Nói về Chư Phật trong sáu phương đều hiện thân tướng chứng thành cho lời nói pháp của Phật.

4. Nói về Chư Phật đã chứng minh, giúp người tu hành ưa thích.

5. Nói về hai Đức Thế tôn ở hai cõi nước đang hiện tướng khen ngợi công đức.

Nói rộng có mười điều là:

1. Nói về y báo ở cõi an lạc.

2. Nói về chánh báo của Đức Phật A-đi-đà

3. Nói về phát nguyện vãng sinh.

4. Nói về hạnh nguyện vãng sinh.

5. Nói về Chư Phật hiện tướng.

6. Giải thích tướng đó do đâu mà có.

7. Nói về nguyên nhân lời nguyện ba thời.

8. Nói về hành quả ba đời.

9. Đức Thích-ca khen ngợi Phật A-đi-đà.

10. Đức Phật Di-đà khen ngợi Đức Thích-ca.

Từ đây trở xuống chia ra mười chương.

Chương I: NÓI VỀ Y BÁO CỦA TỊNH ĐỘ , có hai:

1. Hỏi

2. Đáp.

Nay hỏi: Từ “Chúng sinh cõi ấy không có các điều khổ”, cho đến “Nên gọi là Cực lạc”.

Đáp: có hai:

1. Nêu tông đáp lược.

2 Khai tông giải thích rộng.

Nay nói về phần nêu tông đáp lược, cõi nước của Phật A-đi-đà, không có các sự đau khổ, chỉ có các điều vui sướng, hễ được sinh về cõi đó, thì sẽ vượt qua được năm đường và ra khỏi ba cõi, cho đến không còn bị lui sụt, phải ở a-tăng-kỳ đầu tiên trải qua một muôn kiếp tu hành.

Trong luận Thập Trụ Tỳ-bà-sa nói rằng: Người tu đạo có hai:

1. Khó hành: khó tu hành.

2. Dễ hành: dễ tu hành.

Ở cõi nước Ta-bà này mà tu hành thì gọi là khó hành, còn ở Cực lạc Tây phương tu hành thì gọi là dễ hành, ví như người bị què chân mà đi đường, nếu đi bộ thì sẽ khổ, còn nếu đi thuyền trên nước thì sẽ rất khỏe mà còn vui thú.

Từ “Lại Xá-lợi-phất cõi nước Cực lạc có bảy lớp lan can”, cho đến, “Gọi là Cực lạc”. Thuật rằng: Dưới đây nói về phần khai tông giải

thích rộng, có năm:

1. Nói về lan can bằng chất báu trang nghiêm.

2. Nói về ao báu, ánh sáng trang nghiêm.

3. Nói về âm nhạc, thần thông trang nghiêm.

4. Nói về chim báu, tiếng pháp trang nghiêm.

5. Nói về cây báu gió thổi trang nghiêm.

Vấn đề thứ nhất nói về lan can bằng chất báu trang nghiêm, phần này có sáu:

1. Lan can báu.

2. Lá chắn báu.

3. Lưới báu.

4. Màn báu.

5. Rừng báu.

6. Cây trang nghiêm.

Lan can là giữ nội đức, lá chắn là phòng bên ngoài. Màn lưới như châu ngọc xỏ chỉ khít sát nhau không làm rơi rớt pháp. Các cây cỏ là pháp công đức ở cảnh giới Cực lạc Tây phương, để trang nghiêm cõi nước.

Từ “Lại Xá-lợi-phất cõi nước Cực lạc” cho đến “Công đức trang nghiêm”:

Thuật rằng: Ao báu trang nghiêm bằng ánh sáng của các hoa sen, phần này có tám.

1. Ao báu.

2. Nước báu.

3. Thềm báu.

4. Đường báu

5. Lầu báu.

6. Gác báu

7. Hoa báu

8. Ánh sáng báu trang nghiêm, v.v…

Ao là ao tắm có nước tám giải thoát,

Nước là nước thơm có tám tính chất tốt.

Lầu là lầu cao tám định.

Gác là lầu gác ba không.

Hoa là hoa giác bảy tịnh.

Quang là ánh sáng trí tuệ, có công năng phá trừ sự si ám của chúng sinh.

Từ “Lại Xá-lợi-phất! Thường trổi nhạc trời”, cho đến “Công đức

trang nghiêm”.

Thuật rằng: Đây là đoạn nói về nhạc báu thần thông trang nghiêm thứ ba, đoạn này có ba:

1. Nói về âm nhạc và mưa hoa.

2. Nói về Chư Phật ứng cúng.

3. Nói vbề sự trang nghiêm thành tựu.

Trời tức sáu thời đều rải xuống bốn thứ hoa báu nhiều như mưa. Người tức mọi người ở đó ngày nào cũng đi cúng dường muôn Đức Phật trong mười phương, mỗi sáng sớm mọi người đều đến chỗ Chư Phật cúng dường, đến giờ ăn thì mọi người đều trở về ăn và đi kinh hành.

Từ “Lại Xá-lợi-phất cõi nước ấy thường có các thứ chim”, cho đến “Biến hóa ra”:

Thuật rằng: Đây là đoạn thứ tư, nói về các loài chim báu nói tiếng pháp trang nghiêm. Đoạn này cũng có sáu:

1. Nêu chung về các loài chim báu.

2. Phân biệt tên các loài chim.

3. Ca ngâm tiếng pháp.

4. Khi nghe được âm thanh đó mọi người đều niệm Tam bảo.

5. Nói về phá trừ sự nghi ngờ và chấp trước.

6. Chỉ bày các sự không thể suy nghĩ, bàn luận.

Các thứ chim đẹp đẽ nhiều màu là nói chung về các loài chim có màu sắc lạ lùng, xinh đẹp.

Các loài chim như hạc trắng, cộng mạng, chim công, là chỉ cho tên riêng, lược nêu tên bảy thứ chim, suốt sáu thời đều giảng nói về năm căn, năm lực, bảy Bồ-đề và tám chánh đạo, tức là ca ngâm Phật pháp. Đức Phật sáu thời quán sát chúng sinh trong sáu đường, và loài chim sáu thời lúc nào cũng ca vịnh các đạo phẩm, các chúng sinh ở cõi nước đó khi nghe âm thanh đó rồi đều niệm Phật, niệm pháp, niệm Tăng, tức là nói người nghe âm thanh đó đều được lợi ích.

Từ “Xá-lợi-phất! Ông chớ cho rằng các thứ chim ấy thật do tội báo sinh ra”, cho đến “Huống chi là thật có”:

Đây là đoạn phá trừ tâm nghi ngờ, ở trên nêu ý nghi ngờ cho nên dưới đây sẽ giải thích.

Ở cõi nước Cực lạc còn không có danh từ ba đường ác, huống chi là thật có ý ba đường ác, “Các chúng sinh…” cho đến “Biến hóa làm ra.”, đây là nói lên sự không thể nghĩ bàn.

Các loài chim đó do Đức Phật Di-đà biến hóa ra để giảng nói tiếng pháp, trang nghiêm cõi nước, và làm lợi ích cho chúng sinh.

“Xá-lợi-phất! Cõi nước Phật kia có gió nhẹ thổi”, cho đến “trang nghiêm như thế” là đoạn thứ năm nói các cây báu bị xao động bởi gió trang nghiêm, đoạn này cũng có bốn ý:

1. Tiếng vang do gió thổi vào cây báu phát ra.

2. Âm thanh đó phát ra hay như tiếng nhạc

3. Khi nghe đều niệm ba pháp quy y.

4. Tổng kết trang nghiêm thành tựu.

“Gió nhẹ thổi làm xao động các hàng cây báu” tức là gió thổi vào các cây báu làm xao động, từ cây báu phát ra các âm thanh rất hay nói về các pháp ví như trăm ngàn tiếng nhạc trời, đó là thí dụ âm thanh mầu nhiệm, giúp cho người nghe đều niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, tức nói về niệm Ba quy y, người nghe đều được lợi ích, nói sự thành tựu các công đức như thế là để tổng kết về sự thành tựu trang nghiêm ở cõi Cực lạc.

Từ “Xá-lợi-phất, ý thầy nghĩ sao” cho đến “A-di-đà”.

Thuật rằng: Dưới đây là phần hai nói về chánh báo của Đức Phật A-đi-đà, đoạn này có bốn:

1. Hỏi

2. Đáp

3. Kết

4. Nói về địa vị.

Ở đây hỏi vì sao có tên hiệu là A-đi-đà.

Từ “Xá-lợi-phất! Ánh sáng của Đức Phật ấy”: Đây là lời đáp, đoạn đáp này cũng có ba:

1. Nói về ánh sáng

2. Nói về tuổi thọ

3. Nói về các đồ chúng.

Vì ánh sáng đó vô lượng.

Từ “Lại Xá-lợi-phất! Tuổi thọ” cho đến “Cách nay đã mười kiếp”.

Thuật rằng: Đoạn này nói về tuổi thọ vô lượng, trước là chung, sau là riêng.

Chung thì chúng sinh ở cõi đó tuổi thọ vô lượng.

Còn riêng là chỉ nói về tuổi thọ của Đức Phật A-đi-đà, tuổi thọ của Ngài tuy chỉ mười kiếp, nhưng người thế gian không thể biết hết được số ấy, nên gọi là Vô Lượng Thọ.

Từ “Lại Xá-lợi-phất! Đức Phật có vô lượng, vô biên” cho đến “Các Bồ-tát cũng như thế”.

Thuật rằng: Đoạn này nói về đồ chúng, đồ chúng có hai:

1. Chúng Thanh văn: Tức là bốn hướng và bốn quả.

2. Chúng Bồ-tát: Tức là chỉ cho năm mươi hai Hiền vị, là các bậc có đầy đủ uy thần về quyền và thật, đều là những vị đã nắm được cốt cán của giáo lý. Từ “Xá-lợi-phất” cho đến “thành tựu công đức trang nghiêm như thế”:

Thuật rằng: Đây là phần lược kết, ánh sáng, tuổi thọ của Bồ-tát và Thanh văn, người, pháp tuy khác nhau, nhưng đều không thể tính kể, do đó mà gọi là vô lượng, dựa vào đây mà có danh hiệu là Vô Lượng Thọ.

Từ “Lại Xá-lợi-phất! Cõi nước Cực lạc chúng sinh nào sinh về đó” cho đến “nói là a-tăng-kỳ”.

Thuật rằng: Dưới đây nói về quả vị, đoạn này có ba ý:

1. Cõi Cực lạc chúng sinh ở đó đều là bậc A-bệ-bạt-trí, đây là nói về nhân mạnh mẽ.

2. Phần nhiều các Đại sĩ ở đây đều là bậc bổ xứ, là nói về duyên cao quý.

3. Nói là A-tăng-kỳ: Đây là nói về chúng lớn.

Từ “Xá-lợi-phất chúng sinh nào nghe thì nên phát nguyện”, cho đến “Cùng ở một chỗ”.

Thuật rằng: Dưới đây là phần ba nói về sự phát nguyện vãng sinh, trước là nêu, sau là giải thích.

Tâm không đợi kỳ hạn, nửa đường thủ chứng, đưa tâm lên đến quả cao nhất mà chặng giữa không trải qua sinh tử (nghĩa là chứng quả tức thời).

“Xá-lợi-phất! Không thể với chút ít nhân duyên phước đức gốc lành mà được sinh về cõi kia”.

Thuật rằng: Dưới đây là phần thứ tư nói về hành nguyện vãng sinh. Trước là nêu, kế là giải thích, sau là tổng kết. Đây là nêu lên hạnh nguyện, tức là phải gieo trồng gốc lành đã lâu mới được vãng sinh, nên nói không thể với chút ít.

Từ “Xá-lợi-phất! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào nghe được danh hiệu Đức Phật A-đi-đà”, cho đến “Người được sinh về cõi nước Cực lạc”.

Thuật rằng: Giải thích hạnh nguyện có năm:

1. Căn cơ.

2. Nguồn gốc.

3. Giờ khắc.

4. Đức Phật A-đi-đà đến cõi này đón rước.

5. Chúng sinh ở cõi này được vãng sinh về cõi kia.

Căn cơ: tức là người nam hay người nữ.

Nguồn gốc: tức là chỉ cho Đức Phật A-đi-đà.

Giờ khắc: tức là chỉ trong bảy ngày phải phất tâm.

Đức Phật ấy đến cõi này đón rước: tức là Đức Di-đà và các Thánh chúng đều đến cõi này để đón rước,

Chúng sinh ở cõi này sinh về cõi kia: là tâm không điên đảo liền được vãng sinh.

Từ “Xá-lợi-phất! Ta thấy được lợi ích này” cho đến “Phát sinh công đức không thể nghĩ bàn.

Thuật rằng: Đây là phần kết, trước là kết thúc nguyện trước, kế là kết thúc hạnh sau. Hễ được sinh về cõi nước đó thì sẽ được không lui sụt, vượt qua năm đường, ra khỏi ba cõi.

Dòng sông sinh tử tuy mờ tối, nhưng không lâu cũng sẽ được vượt qua, đạo Niết bàn tuy xa, nhưng cũng có thể bước lên. Cho nên ở đây gọi là “Thấy lợi ích này”. “Này Xá-lợi-phất! Như nay ta khen ngợi công đức lợi ích không thể nghĩ bàn”: ở đây là kết thúc hạnh sau, cũng là phối hợp với những điều trước để khởi hạnh sau, chứng minh cho nhau và thành tựu cho nhau).

“Phương Đông cũng có Đức Phật A-súc-bệ” cho đến “Chư Phật phương trên đều che chở kinh này”.

Thuật rằng: Thứ năm là nói về Chư Phật trong sáu phương đều hiện tướng chứng minh thành tựu. Sáu phương tức là bốn phương và phương trên, phương dưới, đây là minh chứng về chỗ ở của Chư Phật, Chư Phật có đầy đủ ba thân trong ba đời hằng hà sa hạt giống tuệ giác, đây là minh chứng về Đức Phật, hiện tướng tức bày tướng lưỡi rộng dài khắp trùm cả Tam Thiên, đây là minh chứng về tướng. Chứng thành là nói về những lời chân thật, tức là chứng thành về giáo. Văn nói sáu phương tức là sáu lớp, trong mỗi phương đều có bốn, phương Đông có bốn là:

1. Nơi làm chứng, tức là phương Đông

2. Người làm chứng, tức là Chư Phật nhiều như số cát sông Hằng như Phật A-súc-bệ v.v…

3. Tướng làm chứng, là lưỡi trùm khắp thế giới Tam thiên

4. Giáo pháp làm chứng, tức là nên tin vào kinh này.

Đệ tử nói kinh là dẫn đệ tử làm chứng, còn Chư Phật nói kinh thì lấy Chư Phật sáu phương làm chứng, do đó phải dẫn Chư Phật nhiều

như cát sông Hằng trong sáu phương hiện bày tướng lưỡi rộng dài nói lời chân thật, nếu ai suốt đời niệm danh hiệu Phật A-đi-đà thì chắc chắn sẽ được vãng sinh về thế giới Cực lạc, khi đã được vãng sinh về đó thì không còn bị lui sụt, còn lại năm phương thì bốn điều trên cũng giống như vậy có thể biết.

Từ “Xá-lợi-phất! Ý ông nghĩ sao” cho đến “Kinh hộ niệm”.

Thuật rằng: Dưới đây là nói về phần sáu: Lý do giải thích tướng. Trước hỏi, sau đáp, đây là hỏi.

Từ “Xá-lợi-phất! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ” cho đến “Tam-bồ-đề”.

Thuật rằng: Đây là đáp, nếu ai được nghe kinh này và danh hiệu Đức Phật A-di-đà cũng như danh hiệu Chư Phật khác trong kinh mà trì niệm không quên thì sẽ được Chư Phật che chở, giúp cho người đó không bị lui sụt Bồ-đề.

“Cho nên, Xá-lợi-phất các ông nên tin nhận lời ta và lời Chư Phật đã nói.”

Thuật rằng: Đây là phần bảy nói về nhân nguyện của ba thời, đoạn này cũng có hai:

1. Đức Phật dạy bảo người nghe nên tin nhận.

2. Chính là nói về nhân nguyện của ba thời.

Đây là lời khuyên người nghe nên tin nhận.

“Lời ta” là lời của Đức Thích-ca khuyên chúng sinh sinh về Tịnh độ. “Lời Chư Phật” là Chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong sáu phương chứng minh và khuyên chúng sinh nên vãng sinh về Cực lạc.

“Xá-lợi-phất nếu có người đã phát nguyện v.v… cho đến Tam-bồ-đề.

Thuật rằng: Đoạn này nói về nguyện của ba thời.

“Đã phát nguyện” là như các ngài Quán Âm, Thế Chí, Long Thọ v.v…

“Đang phát nguyện” là như hiện nay các chúng sinh đang tin nhận.

“Sẽ phát nguyện” là như vị lai về sau các chúng sinh sẽ tin nhận. “Muốn sinh về cảnh giới của Đức Phật A-đi-đà” là chỗ sinh về do lời nguyện trong ba đời.

“Được không lui sụt Bồ-đề” là hễ được sinh về Cực lạc thì ở đó có các nhân duyên cao quý, sẽ giúp cho ta không còn bị lui sụt đối với quả vị Bồ-đề Vô thượng.

“Ở cõi nước ấy cho đến sinh về cõi nước ấy.”

Thuật rằng: Dưới đây là phần tám nói về hành quả ba đời.

“Đã sinh về” là như ngài Quán Âm, Thế Chí v.v…

“Đang sinh về” là người hiện nay đang tin nhận.

“Sẽ sinh về” là các chúng sinh ở đời vị lai biết tin nhận kinh này sẽ được vãng sinh.

Từ các bậc Hiền đời trước đến các bậc Thánh đời sau đều nguyện vãng sinh về cõi đó, thấy người khác được vãng sinh thì mình cũng tu làm sao cho được vãng sinh. Cho nên người có lòng tin, thì nên phát nguyện vãng sinh về Cực lạc, sở dĩ Chư Phật hết lòng khuyến khích chúng sinh nên vãng sinh về Tịnh độ Tây phương, vì ở đó chắc chắn không còn bị lui sụt.

“Xá-lợi-phất! Như hôm nay ta” cho đến “Công đức không thể suy nghĩ bàn luận”:

Thuật rằng: Dưới đây là phần chín nói về Chư Phật đều khen ngợi cảnh giới Cực lạc. Tức là Đức Thích-ca Như lai khen ngợi quả Tịnh độ của Phật A-đi-đà và Chư Phật.

“Các Đức Phật ấy” cho đến, “Việc rất khó ít có”.

Thuật rằng: Dưới đây là phần thứ mười nói về Đức Phật Di-đà khen ngợi cõi này rằng, Đức Thích-ca tuy ở trong cõi đời ác có năm thứ vẩn đục mà thành tựu được việc rất khó làm.

Việc khó làm tức là trong cõi đời ác độc có năm thứ vẩn đục mà vẫn giáo hóa được chúng sinh tin tưởng phát nguyện sinh về Tịnh độ chắc chắn chứng quả không còn lui sụt. Văn cũng có ba lớp:

1. Nêu.

2. Giải thích.

3. Kết luận.

Nêu tức là nói về việc làm rất khó khăn và hết sức ít có, rất khó, tức ba chương.

Hai là giải thích, tức là việc Bồ-đề trong thế giới có năm thứ vẩn đục,

Ba là kết luận, tức là chung lại ba ý nghĩa trên.

Nói về nêu thì trước là chung, kế là riêng. Chung là nói về Đức Phật ở cảnh giới Cực lạc mà vẫn ghi nhận công đức tu tập của ta.

Riêng là nói về việc rất khó làm và ít có, “Rất khó” tức cõi năm thứ vẩn đục, “Việc ít có” tức việc Bồ-đề Vô thượng, “Tức vì chúng sinh mà nói”, tức là nói chúng sinh ở trong cõi uế mà muốn tu nhân để chứng được quả Tịnh độ, thật là một pháp rất khó chứng.

“Có thể ở cõi nước Ta-bà” cho đến “Pháp khó tin.”

Thuật rằng: Đoạn này giải thích ba chương; “năm thứ vẩn đục” là chương giải thích sự “rất khó khăn”.

Người được Bồ-đề là chương giải thích “ít có)”.

Vì chúng sinh mà nói là chương giải thích về sự.

Từ “Xá-lợi-phất nên biết ta”, cho đến “đó là việc rất khó.”

Đoạn này tổng kết ba chương, ở trong đời có năm thứ vẩn đục đắc được Bồ-đề là hai môn tổng kết tự lợi, nói cho tất cả thế gian nghe, môn này là tổng kết lợi tha.

Từ “Phật nói kinh này xong” cho đến “vui mừng tin nhận.”

Là nói về phần lưu thông, tức là nói hai Đức Phật đều khen ngợi nhau và bốn chúng đều được lợi ích, trong thâm tâm rất vui mừng, và tin nhận vâng theo thực hành.

Số 1757 - Kinh A Di Đà Sớ

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 132

KINH A DI ĐÀ SỚ

SỐ 1757

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1757

KINH A-DI-ĐÀ SỚ

Pháp sư Khuy Cơ chùa Từ Ân ở Kinh Triệu soạn.

Trộm nghe lý báu của Tam bảo vượt khỏi sự biểu hiện của hiện tượng ràng buộc, sự truyền thừa của ba thừa thì vượt ngoài dấu vết của danh ngôn. Lý chân tế bình đẳng tánh không, tùy theo căn cơ mà mở cửa quyền thật, ứng theo tính phàm mà lập cõi uế tịnh. Người biết được con đường ấy thì nói nín chỉ một đường, người mê con đường ấy thì lý sự cách xa như trời với vực, cho nên ngài Thân Tử vì bị ràng buộc bởi sự cao thấp nên nhìn đất thấy có gò nổng, hầm hố. Phạm Vương nhờ dứt sạch phân biệt nên nhìn đất đá ruộng đồng thành ngọc báu. Vì thế nên biết cái tịnh ở Tịnh độ, là do ý trong sạch mở ra cửa Cực lạc, cái nhơ uế của cõi này, là do tâm trần khởi ra thế giới toàn khổ, bởi chấp vật rồi có tâm lấy bỏ, chỉ trống treo lấy làm vui, người tranh đua phải quấy, chê túi dơ là đáng chán, cho nên phải cố gắng chân thành mười niệm thì mặt trời lồng lộng giữa trời cao, hết lòng tôn sùng ba hạnh thì vượt lên tận đài sen.

Nay chép: “Kinh Phật nói về đức Phật A-di-đà” chính là chỗ quan trọng để vượt qua thành hiểm, là chiếc thuyền từ đưa qua biển khổ, nói việc trước mắt là để nói về sự biểu hiện của thế giới chúng sinh.

Kinh Hoa Thủ chép: “Phật gọi là giác, các chúng sinh mãi chìm trong giấc mộng sinh tử không thể giác ngộ, chỉ có Phật đã được giác ngộ.”

Đã giác ngộ cho tự thân lại giác ngộ cho người nên gọi là Phật. “Nói”, luận Thập Trụ chép: nghĩa là mở bày giải thích. “A-di-đà”: văn dưới đây của kinh sẽ giải thích.

Hỏi: Thế nào gọi là A-di-đà?

Đáp: Vì bao gồm hai nghĩa: nên gọi A-di-đà:

Vì có Vô lượng ánh sáng, nên gọi A-di-đà.

Vì có Vô lượng tuổi thọ, nên gọi A-di-đà. Kinh là pháp, là thường. Pháp tức là nêu thẳng để sắp đặt lại chỗ sai lệch, dùng dây mực để thí dụ; thường là tuôn mãi không hết, lấy việc tuôn như suối để so sánh, nên nói là kinh. Luận Phật Địa chép: Năng quán năng nhiếp, gọi là kinh, vì thánh giáo của Phật xuyên suốt thu giữ các nghĩa cần phải nói, nên gọi là Kinh.

Trước khi chú thích văn xin nói lược bảy ý:

Nói về thân Phật.

Nói về cõi nước của Phật .

Nói về tâm không lui sụt.

Nói về tâm khen ngợi riêng.

Nói về thể tánh.

Nói về bộ loại, tông thú.

Phê bình giải thích nghĩa văn.

1. Thứ nhất: Nói về thân Phật:

Hỏi: Người vãng sinh thấy được thân nào của Phật?

Đáp: Thấy được hai loại thân. Nếu là Bồ-tát đã được Thập địa thì thấy được thân thọ dụng của Phật. Nếu là Bồ-tát chưa được Thập địa, phàm phu, Nhị thừa thì thấy thân biến hóa.

Hỏi: Do đâu biết được?

Đáp: Nhiếp luận chép: nếu lìa ứng thân, gốc lành của Bồ-tát Thập địa không thể thành tựu. Nếu lìa hóa thân thì Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát ở trong địa vị nguyện lạc tất cả gốc lành không thể thành tựu. Cho nên người vãng sinh thấy được hai thân.

Hỏi: Ở Tây phương có hai Phật A-di-đà ư?

Đáp: Theo báo thân thì có một, nếu theo hóa thân thì có trăm ức Di-đà.

Hỏi: Hai thân báo và hóa là một Đức Phật mà người cùng ở một chỗ hiện đời đều thấy hay mỗi chúng sinh vãng sinh ở mỗi nơi khác nhau thấy riêng?

Đáp: Đồng ở trong một thế giới tam thiên mỗi thấy khác nhau. Như Bồ-tát Thập Địa thì thấy thân thọ dụng khác, cũng thấy trăm ngàn hóa thân, nếu là các vị chưa chứng Thập địa thì chỉ thấy một thân.

Hỏi: Nếu nhiều người ở cùng chỗ mà không khác thì vì sao luận Nhập Đại Thừa chép: Sắc thân Chư Phật thành đạo trong cõi Dục, còn pháp tánh sinh thân thì ở cõi trời Tịnh cư, xứ ấy lại khác. Bồ-tát sinh thì

lẽ ra sinh Tịnh cư, chúng sinh sinh thì lẽ ra sinh cõi Dục, làm sao cùng chỗ được ?

Đáp: Trên dưới tuy khác nhau nhưng đều là cảnh do một báo sinh ra, nhưng bậc Thượng nhân sinh ra chính là thấy cõi thọ dụng, chỗ nào cũng là Tịnh cư. Chúng sinh sinh ra thấy cõi biến hóa ở Diêm-phù-đề. Cho nên ngài Chân-đế nói các Bồ-tát ở Tịnh độ thấy Phật, ý này là nói theo báo độ hoàn toàn thuần tịnh. Tam tạng Ba Phả chép: Tịnh độ của ứng thân Phật có phàm phu, Nhị thừa, Bồ-tát chưa nhập Thập địa, còn Tịnh độ của Báo thân Phật chỉ có Đại Bồ-tát.

Như kinh này nói Phật Di-đà có vô lượng đệ tử Thanh văn và các Đại Bồ-tát, đây là nói theo hóa độ (cõi Tịnh độ của hóa thân Phật).

Hỏi: chúng sinh sinh về cõi kia, có biết là cõi được không? Và biết là hóa thân không?

Đáp: Đức Phật mà cõi dưới biết là Đức Phật thật.

Hỏi: Phật Di-đà có báo thân, hóa thân, vì sao kinh Đại Thừa Đồng Tánh chép: Như Phật Thích-ca Mâu-ni ở thế giới này và Phật Di-đà ở Tây phương đều là báo thân phải không?

Đáp: Đây là nói theo thân này, nghĩa là cõi nước Cực lạc là cõi của một báo thân Phật đứng đầu, nhưng trong trăm ức bốn thiên hạ tức là hóa thân Phật, và Đức Thích-ca trong thế giới Liên Hoa Tạng tức là Báo thân, trong trăm ức Diêm-phù chính là hóa thân Phật.

Hỏi: Vì sao Phật A-di-đà không chỉ hiện một thân thật, để cho thánh phàm đồng thấy?

Đáp: Do căn cơ và phước lực khác nhau nên thân hiện có thô, diệu.

Hỏi: Như Quán Kinh nói “Thân Đức Phật kia cao sáu mươi muôn ức na-do-tha hằng hà sa do-tuần” Lại kinh Cổ Âm nói là sát-lợi, ở đây thật ra là thân gì?

Đáp: Như Quán Kinh nói thì Đức Phật kia là Báo thân, còn Kinh Cổ Âm nói là Hóa thân.

Hỏi: Làm sao biết được?

Đáp: Theo thân ở tầng trời Tịnh cư thì thân rất cao lớn, Báo thân Như lai đều ở Tịnh độ Thật Báo của tầng trời Sắc Cứu Cánh thuộc Tịnh cư, cho nên Báo thân là lớn. Nếu ở trong Diêm-phù-đề thị hiện có dòng giống, cha mẹ, nơi sinh và đắc đạo dưới cội Bồ-đề, thì như kinh Vô Lượng Thọ chép: “Cội cây kia cao bốn trăm muôn dặm”.

Kinh Cổ Âm chép: “Thành mà Ngài ở rộng mỗi bề mười ngàn do- tuần”. Lại, Kinh Quán Âm Thọ Ký chép: “Phật A-di-đà sau khi diệt độ,

thì Quán âm bổ xứ”. Theo nhân duyên trên, thì thân này là nhỏ, lại tới lui sinh diệt nên biết là hóa.

Hỏi: Nếu là hóa, thì chúng sinh sinh về cõi ấy sẽ thấy được thân của hóa Phật, đến khi được Sơ địa thì thấy thân gì?

Đáp: Nếu từ Thập địa trở lên thì thấy Báo thân.

Hỏi: Bước lên Thập địa thấy Báo thân là diệt hóa tướng trước mà thấy Báo thân hay là không diệt mà thấy Báo thân?

Đáp: Tức trên thân tướng đã thấy lúc trước mà thấy diệu thân. Như người uống thuốc, khi tỉnh liền thấy trên cây kia có vô số hoa cỏ, cũng vậy mỗi địa cao hơn thấy thân tướng Phật, càng cao càng thắng diệu, chỉ có Phật và Phật, là thấy bình thường không khác, không có tướng thêm bớt.

2. Thứ hai là hỏi có mấy loại Tịnh độ?

Đáp: Có bốn loại:

Cõi Pháp tánh.

Cõi Tự thọ dụng.

Cõi Tha thọ dụng.

Cõi Biến hóa.

Hỏi: Trong bốn cõi ấy, Tây phương thuộc cõi nào?

Đáp: Nếu là cõi pháp tánh, thì thuộc về vô cấu chân như, tự tánh thanh tịnh đệ nhất nghĩa không, xưa nay vắng lặng, không nhờ tu mà thành, là chỗ nương tựa của tất cả pháp, chẳng có một pháp xuất thế gian của Đức Phật nào mà không có, đó gọi là tánh Tịnh độ. Phàm Thánh đều có, phàm phu còn ẩn, Chư Phật thì đã hiển lộ rõ ràng.

Nếu là cõi tự thọ dụng, thì từ ba đại a-tăng-kỳ tu tập gốc lành muôn hạnh mà cảm được, cõi đó thanh tịnh mầu nhiệm, Chư Phật (Theo luận Thập địa là các Bồ-tát), cũng không thể thấy, chỉ có thể được nghe, chỉ có Phật tự thọ dụng. Luận Phật Địa chép: Cõi tự thọ dụng này trùm khắp pháp giới, chỗ nào cũng có, không thể nói lìa ba cõi, không thể nói tức là ba cõi.

Nếu là cõi Tha thọ dụng, luận Phật Địa chép: “Chư Phật vì giúp cho các Bồ-tát từ Thập địa trở lên được Đại pháp lạc, tiến tu thắng hạnh”, Đức Phật đối với trí hậu đắc, vì tâm đại Bi nên đối với trí Đại viên cảnh khởi tịnh thức tương ưng, nương vào nghiệp lực của các Bồ- tát, Như lai tạo duyên tăng thượng cho họ, tùy theo cơ nghi của các vị ấy mà hiện ra cõi Tịnh độ kia, hoặc hơn, hoặc kém, chuyển đổi không nhất định, từng địa hơn kém, như vua Chuyển luân chiêu cảm thấy, được thì cõi ấy đồng xứ với chúng sinh, nhưng chỗ thấy lại khác. Nếu là hóa độ,

Luận Phật Địa chép: Tùy theo sự thích hợp của Bồ-tát, hoặc ở tầng trời Tịnh cư của cõi Sắc, hoặc ở Tây phương,…, chỗ ở không nhất định, nay nói theo tướng thì Tây phương có hai cõi: nếu là Bồ-tát đã chứng Thập địa thì đều thấy là cõi tự thọ dụng, nếu là người chưa chứng Thập địa thì thấy là hóa độ.

Hỏi: Làm sao biết là thấy hóa độ?

Đáp: Nếu là Báo thân Tịnh độ, thì Chư Phật bình đẳng, không có hơn kém, nếu là hóa độ, thì tùy theo chúng sinh hiện mà có khác nhau, cho nên Kinh Hoa Nghiêm chép: “Một kiếp ở thế giới Ta-bà bằng một ngày một đêm ở cõi Phật Di-đà, một kiếp ở cõi Cực lạc tương đương với một ngày một đêm ở thế giới Ca-sa-tràng”.

Lại kinh Thủ lăng nghiêm chép: “đời vị lai Văn-thù thành Phật ở phương Nam hiệu là Phổ Hiện Sắc Thân. Cõi ấy vượt hơn cõi nước của Phật Di-đà không thể thí dụ được”. Lại, Kinh Quán Âm Thọ Ký chép: “Vào đời quá khứ, cõi Phật Kim Quang Sư Tử Du Hý và cõi Phật của ngài Quán Âm đời vị lai khi thành Phật thì thù thắng hơn cõi Phật Di-đà ngày nay vô lượng”. Lại theo Kinh Đại A-di-đà,…, thì cõi ấy ở trên cõi Dục, có sáu tầng trời, lại rất hơn kém nên biết là hóa.

Hỏi: Chúng sinh sinh về cõi kia là sinh vào cõi nào?

Đáp: Là sinh vào hóa độ.

Hỏi: Nếu là hóa độ, thì vì sao Nhị thừa, người nữ không được sinh về?

Đáp: Nói theo Báo (thân) độ, kinh Bình Đẳng Giác nói chúng sinh sinh về cõi kia, đầu tiên được Sơ quả, cho đến khi được quả A-la- hán, làm Đại Bồ-tát, hoặc sinh về cõi kia, mới phát tâm Bồ-đề. Đã có phàm phu và Bồ-tát mới phát tâm tức là hóa độ, nếu nói Nhị thừa cũng không được sinh về cõi kia thì hoàn toàn là Báo thân Tịnh độ, ba vì sao bậc chín phẩm trong “Quán Kinh” được sinh? văn sau của kinh này nói “Đức Phật kia có vô lượng, vô biên đệ tử Thanh văn, vì sao Thanh văn không được sinh?

Lại, người nữ cũng không được sinh, kinh A-di-đà này cũng chép: Người thiện nữ nghe nói danh hiệu Đức Phật kia, chấp trì không quên, chắc chắn được vãng sinh. Ở đây nói làm sao thông? Lại, nếu cõi kia hoàn toàn không có người nữ, tức là Báo độ. Kinh Cổ Âm chép: “Cha của đức Phật kia là Nguyệt Thượng, mẹ Ngài là Thù Thắng Diệu Nhan” cõi đó há không có người nữ ư?

Người nữ, người căn thiếu không được sinh về đó, bởi bổn nguyện của Đức Phật ấy: “Những ai nguyện sinh về nước ta đều thành người

nam, sáu căn đầy đủ, xinh đẹp hơn người cõi trời.”

Kinh Thanh Tịnh Giác chép: “Người nữ vãng sinh, thì đều biến thành người nam”. Nên nói rằng không có người nữ và người thiếu căn, chẳng phải người nữ và người thiếu căn ở cõi này không được sinh về cõi kia.

Hỏi: Nếu là hóa độ, thì vì sao Nhiếp luận gọi là biệt thời ý (ý vào thời gian khác nhau)?

Đáp: Nói về biệt thời ý, có hai ý:

Một là vì cõi ấy là cõi lạc tăng thượng, người chỉ có chút ít phước đức thì không được sinh về đó.

Hai là thấy chúng sinh, có nhiều người không tu đạo, chỉ phát nguyện suông. Vì có hai ý này, nên nói “biệt thời”, tức là Kinh A-di-đà chép: “Không thể chỉ với chút ít gốc lành mà được sinh về đó”. Nếu sáu thời niệm Phật thì ba nghiệp không sai trái, chính là giữ mười nghiệp lành, hoặc một ngày cho đến bảy ngày nhờ niệm Phật nên nhất niệm, liền diệt trừ tội sinh tử trong tám mươi kiếp, tức là nhiều hạnh. Đó tức là có nhiều hạnh giúp đỡ cho hạnh nguyện, nguyện sinh.

Hỏi: Nếu là hóa độ, thì vì sao Đại luận chép: Chẳng thuộc về ba cõi?

Đáp: Câu nói chẳng thuộc ba cõi đó, chẳng phải vượt hơn ba cõi, chỉ là khác ba cõi. Cho nên Đại luận chép: Vì vào Thập địa nên chẳng thuộc cõi Sắc, vì có thân nên chẳng phải cõi Vô sắc, vì vô dục nên chẳng thuộc cõi Dục, vì vậy nói chẳng thuộc ba cõi. Lại, Luận Phật Địa chép: “Đây là do thức tâm thanh tịnh vượt ngoài ba cõi của Phật hiện ra, vì giáo hóa các loài hữu tình chưa chứng Thập địa giúp họ được an vui, tu hành nhân kia, khiến người Thanh văn đồng thấy”. Nếu cho rằng chẳng phải ba cõi tức là vượt qua ba cõi thì trái với Kinh Bình Đẳng Giác kia.

Hỏi: Nếu là hóa độ, thì vì sao Kinh Giải Thân Mật nói bậc Tam địa trở lên được sinh về cõi kia?

Đáp: Ở đây là nói theo cõi Tha thọ dụng, tha thọ dụng có hai:

Vì hàng từ Thập địa trở lên mà hiện, để cho người đã vào Thập địa trở lên thọ dụng.

Vì người nhập vào Thập địa mà hiện, khiến người có nguyện lạc trở xuống được thọ dụng, tức là hóa Tịnh độ. Kinh ấy căn cứ theo các Đại Bồ-tát sinh về cõi kia mà nói theo thọ dụng ở trên, chẳng phải Tây phương hoàn toàn là Tịnh độ của bậc Sơ địa trở lên. Vì phàm phu Nhị thừa cũng được sinh về đó do đó có hóa độ và thọ dụng độ.

Hỏi: Nếu là hóa độ, chúng sinh sinh về đầu tiên là thấy độ nào, sau đó thấy độ nào?

Đáp: Đầu tiên thấy cõi biến hóa, sau thấy cõi thọ dụng.

Hỏi: Ở đâu thấy hai cõi này?

Đáp: Ở các cõi cùng một tướng trong một thế giới ban đầu thấy thô, sau thấy tế, chẳng phải diệt bỏ cõi trước mà thấy cõi sau, cũng chẳng phải ở cõi khác mà thấy hai cõi kia, cho nên luận Phật Địa chép: “Khi Đức Thích-ca Như lai nói Kinh Phật Địa, đại chúng chưa chứng Thập địa thấy thân biến hóa ở cõi uế nói pháp, Bồ-tát vào Thập địa thấy thân thọ dụng ở Tịnh độ nói pháp.”

Hỏi: Nếu sinh về cõi kia thấy hóa Phật lại ở cõi tịnh thì Đức Thích- ca cũng là hóa thân, vì sao cõi ấy bất tịnh? Vốn đã khác nhau, thì biết rõ Tịnh độ kia là Báo độ, cõi uế này là hóa độ mới phải chứ?

Đáp: Theo Đại luận dẫn Kinh Mục-liên Vấn, thì Đức Thích-ca cũng chỉ bày cho Mục-liên thấy Tịnh độ của thân mình. Phật nói tất cả Chư Phật đều có hai cõi uế và tịnh. Như Đức Thích-ca Mâu-ni có hai cõi uế tịnh, nay Chư Phật mười phương và Phật A-di-đà cũng vậy.

Hỏi: Chư Phật đều có hai cõi uế tịnh, vì sao không thấy cõi uế của Phật A-di-đà? Không thấy cõi Tịnh của Phật Thích-ca Mâu-ni?

Đáp: Vì chúng sinh này chỉ ưa thích thấy Tịnh độ, chỉ nói tên Tịnh độ; lại có chúng sinh do không gặp khổ thì không cầu Niết-bàn, cho nên Đức Thích-ca làm duyên tăng thuợng cho chúng sinh có nghiệp ác, thị hiện ra cõi uế, khiến chúng sinh nhàm chán. Nhưng chẳng phải Đức Thích-ca cũng ở cõi uế, cho nên Kinh Niết-bàn chép: “Chư Phật không có vị nào xuất thân từ cõi Bất tịnh, nhưng vì giáo hóa chúng sinh nên thị hiện tịnh uế”, vì vậy Kinh Duy-ma chép: “Nếu các chúng sinh phải dùng duyên này mới được nhập vào luật hạnh, Phật liền vì họ mà thị hiện.”

Hỏi: Nếu cõi kia là hóa, lại ở cõi Dục thì cũng phải có núi Tu-di, biển lớn chứ?

Đáp: Vì năng lực bổn nguyện của Phật nên không có núi non, sông ngòi, biển cả, tứ vương Đao-lợi nhờ phước lực nên nương vào hư không mà trụ.

3. Thứ ba: Lại hỏi cõi kia là cõi không lui sụt, chúng sinh sinh về đó đều được không lui sụt, vì sao chỉ lấy niệm Phật phát nguyện nhưng không cần dứt hoặc mà lại được vãng sinh?

Đáp: Ở cõi kia nói là không lui sụt vì cõi ấy cao quý, duyên mạnh, thời gian kéo dài không ngừng dứt nên được không lui sụt, chẳng phải

sinh về là được không lui sụt ngay. Nói cõi kia cao quý, chúng sinh nếu có ai muốn an vui, sung sướng thì có thể phát tâm, tức có Tỳ-kheo muốn được, nhà cửa, đồ nằm bằng bảy báu cũng giống như vậy. Ở cõi kia không có ba đường ác. Lại không có nghèo khổ, sinh, già, bệnh, chết. Cõi ấy thanh tịnh, trăm báu trang nghiêm, hơn cả tầng trời thứ sáu, cho nên gọi là cõi cao quý.

Nói về duyên mạnh, ở cõi ấy không có năm thứ lui sụt, đầy đủ như Luận Bà-sa chép: “Một là không có bệnh lâu ngày; hai là không đi xa; ba là không thường tụng tập; bốn là không thường kiếm kế sinh nhai; năm là không thường chống trái”. Vì năm duyên này khiến tâm mệt mỏi chán nản, thường sinh tâm lui sụt.

Lại không có người nữ, không có các việc dâm dục, không mê ái, đối với sáu trần cảnh tuy có nghe, thấy, tiếp xúc, nhưng tâm hoàn toàn chẳng nhiễm. Lại không có bạn ác, thường cùng các Bồ-tát mỗi sáng đem hoa cúng dường Chư Phật, nước chảy, gió lay cây đều giảng nói tiếng pháp, nhờ duyên mạnh mẽ này, nên giúp cho các vị này không làm việc ác, mà rơi vào ba đường.

Nói về thời gian dài thì một kiếp ở cõi Ta-bà tương đương với một ngày một đêm ở cõi kia. Lại, tuổi thọ của chúng sinh ở cõi kia dài lâu vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp, trải qua thời gian tu hành dài lâu như vậy thì làm sao chẳng đạt đến địa vị không lui sụt?

Nói không gián đoạn, người thù thắng, pháp thù thắng giúp đỡ giữ gìn không xen hở, thọ thân sau cùng làm sao còn lui sụt được?

Lại, không lui sụt có ba xứ:

Nếu theo Kinh Anh Lạc Bổn Nghiệp thì trụ thứ bảy trước khi chứng Thập địa gọi là Bất thối trụ, sự tu hành của con người có sự tiến lùi, phần nhiều là ở cuối trụ thứ sáu, còn đến trụ thứ bảy thì hoàn toàn không còn lui sụt, người này được xếp vào số chủng tánh Bồ-tát.

Theo Luận Di-lặc Vấn và Luận Trí Độ thì Bồ-tát chưa đạt đến chánh vị Sơ địa, tuy vô lượng kiếp tu tập gốc lành cũng chưa được không lui sụt. Nếu đạt đến Sơ địa, nhờ năng lực kiến đạo lìa các phiền não như thân kiến,… cho nên dứt hẳn, phát tâm Bồ-đề, trái với nhân lui sụt, nên không còn lui sụt.

Luận Tư Lương chép: “Nếu lúc Bồ-tát được Vô Sinh Nhẫn, liền trụ Bất Động Địa, chắc chắn sẽ thành Phật, không còn lui sụt ”. Ở đây tương đương với Bát Địa, vì Vô Sinh Nhẫn ở Thất địa, cho nên được Vô Sinh Nhẫn tức là đã đến Bát Địa, không còn lui sụt. Nay theo Quán kinh thì chúng sinh sinh về cõi kia được không lui sụt, chỉ gọi là Sơ địa được

sinh nhẫn và pháp nhẫn, không còn lui sụt, chẳng cần chứng Thất địa, rốt ráo mà nói cũng được thành Phật, đâu chỉ Thất địa, Bát địa ư?

Nếu nói niệm Phật chẳng dứt hoặc, đây là chẳng hiểu tánh phiền não, nên không thể dứt, nhưng có công năng hàng phục vọng hoặc, kh- iến nó không khởi được. Còn người nhất tâm niệm Phật, ý địa sẽ không còn khởi tham, sân, ganh ghét, tà kiến nữa.

Nhờ năng lực niệm Phật nên hóa chuyển nghiệp ác từ vô thỉ, phát sinh vô lượng công đức, ngăn vô lượng nghiệp ác, dứt vô lượng ba bất thiện căn. Vả lại, dù không dứt phiền não, sinh về cõi kia, mới dứt phiền não, dần dần được không lui sụt, đối với lý đâu có lỗi gì?

4. Thứ tư là nói về tâm khen ngợi riêng:

Kế hỏi: Mười phương không còn Tịnh độ nào khác hay sao mà chỉ khen ngợi Tây phương?

Đáp: Chẳng phải không còn cõi Phật, chỉ vì sợ chúng sinh cảnh phiền thì tâm loạn, cho nên Kinh Tùy Nguyện Vãng Sinh chép: “Chúng sinh ở cõi này do niềm tin hướng về thì ít, nghiệp tà thì nhiều, tâm ý không nhất định, do đó để chúng sinh chuyên tâm, cho nên đặc biệt khen ngợi Tây phương. Lại, nếu nói mười phương đều có Tịnh độ, thì tâm chúng sinh thờ ơ, nếu chỉ nói một Tịnh độ thì tâm mới tha thiết”.

Hỏi: Di-lặc hạ sinh thì cõi này cũng thanh tịnh, lại là cùng một thế giới, Phật khuyên sinh về cõi kia, đâu hơn cõi này?

Đáp: Ở cõi này tuy nói thanh tịnh nhưng vẫn kém hơn cõi trời Tứ Thiên, nên biết Tây phương vượt hơn tầng trời Tự Tại. Lại, cõi này có những thứ nhơ uế như ba đường ác, nữ sắc, dâm dục, tiểu tiện, làm sao giống như cõi Tây phương được? Nơi chốn đã không hơn, rốt cuộc vẫn còn lui sụt, cho nên khen ngợi cõi kia.

5. Thứ năm là nói về thể tánh

Kế lại hỏi: Tịnh độ lấy gì làm thể?

Đáp: Nhiếp Luận chép: “Chỉ có thức trí làm thể” nghĩa là Phật và Bồ-tát chỉ lấy thức trí làm thể, Luận Kim Cương Bát-nhã chép: “Trí luyện tập, duy thức thông suốt, như vậy được Tịnh độ”, như “Luận Phật Địa” lấy tâm vô lậu tự tại của Phật làm thể, chẳng lìa tâm tịnh của Phật mà có riêng các tịnh sắc như chất báu v.v…. Lại giải thích rằng: do năng lực nguyện đại từ bi của Đức Phật kia, lấy hậu đắc trí không phân biệt làm thể.

6. Thứ sáu: bộ loại, tông thú

Lại hỏi: Bộ loại của kinh này được bao nhiêu tông thú làm sáng tỏ?

Đáp: Bao gồm cả bộ loại, có bốn bản, nói chung về Tịnh độ, tức lấy Tịnh độ làm tông:

1. Quán Kinh.

2. Kinh Vô Lượng Thọ.

3. Kinh Tiểu A-di-đà.

4. Kinh Cổ Âm.

Lại như ngài Bạch Diên đời Tấn dịch “Kinh Vô Lượng Thanh Tịnh Bình Đẳng Giác”, lại có “Kinh Đại A-di-đà”, hai quyển tức cùng với “Kinh Vô Lượng Thọ” và “Kinh Thanh Tịnh Giác” ở trước được dịch vào niên hiệu Nguyên Gia đời Tống là đồng bản Phạm mà khác người dịch. Theo đây thì “Quán Kinh” cũng do ngài Cầu-na-bạt-ma dịch vào niên hiệu Nguyện Gia đời Tống, khác hẳn với bổn kia.

Nay tìm trong từng bộ của tứ kinh tuy đều nói về Tịnh độ, nhưng chỉ thú lại khác nhau, như Quán Kinh này dạy tu nghiệp Tịnh độ, lấy định thiện, tán thiện làm tông. Ba kinh Như: “Vô Lượng Thọ v.v…” Như lai quán sát căn cơ chúng sinh ở Tịnh độ đã thuần thục, thời gian thích hợp nghe pháp đã đến cho nên nhan sắc của Phật Thích-ca thù thắng hơn ngày thường. A-nan do đó đứng dậy thưa hỏi: “Nhan sắc Đức Thế tôn vui mừng có lẽ là nghĩ đến những việc tốt đẹp mầu nhiệm của Chư Phật quá khứ, hiện tại, vị lai chăng?” Phật khen A-nan: “Lành thay câu hỏi của ông”, do đó Phật bèn nói rộng về những việc ở Tây phương, đó là lấy Tịnh độ làm tông.

Như vậy, “Kinh Tiểu Di-đà” lại hỏi vì sao tên là Cực lạc, những việc ở Cực lạc chưa biết là hư hay thật? Như lai do đó giải thích vì sao có tên là Cực lạc, đồng thời dẫn việc Chư Phật sáu phương chứng minh thành tựu, chẳng phải luống dối. Kinh này lấy việc dứt nghi chứng thật làm tông. Như “Kinh Cổ Âm” có người nghĩ Đức Phật kia làng cõi trời, hay người thế gian, hay thuộc về đường nào? Lại, ở cõi Tịnh độ kia là nơi quả báo tăng thượng, chúng sinh bị nhiều nghiệp chướng, hoặc ác ma gây trở ngại khó khăn, làm sao sinh về đó được? Như lai vì họ giải thích rõ rằng Đức Phật Di-đà thuộc dòng Sát-lợi, lại dạy sám hối, tụng chú để chuyển nghiệp, trừ ma; tức là kinh ấy lấy việc chuyển nghiệp và bảo vệ giúp đỡ khi gặp tai nạn làm tông. Trên đây là giải thích tông thú của bốn kinh và bộ loại nhiều ít, nhưng thứ lớp của bốn kinh, y theo lý của nó thì trước là nói để biết, kế là dạy tu tịnh nghiệp và dứt nghi chứng thật, sau cùng là cứu nạn, không cho khởi nữa, chính là “Kinh Vô Lượng Thọ” đầu tiên, “Quán Kinh” thứ hai, “Tiểu A-di-đà” thứ ba, “Kinh Cổ Âm” thứ tư. Vậy nếu lấy việc đó để suy nghiệm, thì “Quán

Kinh” là đầu tiên, “Vô Lượng Thọ” là thứ hai. Làm sao biết được? Theo thời gian nói “Quán Kinh” thì đó là lúc A-xà-thế còn làm Thái tử, chiếm đoạt ngôi vua, khi mẹ ông bị hại, do đó mà cầu thỉnh pháp Tịnh độ, Như lai hiện cảnh giới Tây phương, cho Bà thấy, dạy bà tu hai thiện định tán. Nếu nói về thời gian nói “Kinh Vô Lượng Thọ” thì A-xà-thế đã lên ngôi, Thái tử đã nhốt vua, cho nên “Kinh Đại A-di-đà”… nói khi Như lai nói về những việc ở Tây phương, thì Thái tử vương A-xà-thế cùng năm trăm vị Trưởng giả cầm lọng đến cúng dường Phật, nghe Phật nói đến đại nguyện thu hai mươi bốn của Phật Di-đà, Thái tử liền phát nguyện, nguyện như Đức Thế tôn kia, Phật thọ ký cho ông sau này như Đức Phật Di-đà, vì vậy nên biết kinh này đứng thứ hai. Người ta cho rằng Thái tử vương A-xà-thế chính là vương thân A-xà-thế. Lúc ấy do chưa soán ngôi, nên gọi là Thái tử, đi đến chỗ Phật. Ở đây dịch không đúng, nếu vậy lẽ ra phải bỏ chữ vương, chỉ nói là Thái tử A-xà-thế, đã nêu lên chữ Vương và Thái tử thì rõ biết là tên cha con khác nhau. Thế nên “Kinh Vô Lượng Thọ” phải nói đứng thứ hai và “Quán Kinh” nói cho phu nhân, thị nữ, còn “Kinh Vô Lượng Thọ” là vì trời người và đại chúng.

Hỏi: Nếu “Quán Kinh” là đầu tiên, nói cho phu nhân, thì vì sao sau Phật trở lại Linh Sơn, Ngài bảo A-nan trùng tuyên mà đại chúng không ai thỉnh, biết rõ đại chúng đã từng nghe rồi, lại muốn giúp cho đại chúng nghe để tu nghiệp sinh Tịnh độ, cho nên Như lai bảo trùng tuyên lại định thiện và tán thiện, đâu được cho “Quán Kinh” là đầu tiên?

Đáp: Ý của Như lai là giúp cho đại chúng biết được hai món định thiện và tán thiện, Chư Phật ba đời lấy Tịnh độ làm nhân, cho nên bảo A-nan nói lại.

Lại mong rằng kinh này truyền mãi ở đời sau, nếu sau này kết tập, thì biết rằng A-nan truyền lại không luống dối, cho nên bảo nói lại, chẳng phải nghe rồi, sau không thỉnh mà nói. Tức là tương đương với kinh thứ hai. Hai kinh còn lại, đã giải thích như trước có thể biết.

Thứ bảy là phê bình giải thích nghĩa văn.

Ở đây phê bình giải thích kinh này, y theo xưa, cũng chia làm ba phần, đó là phần tựa, chánh tông và lưu thông. Song vẫn nương vào tâm đại bi mà chia ra làm năm phần:

Phần lòng tin, tức kinh ấy nói: ở chỗ nào đó, pháp do Phật nói, đó là “Tôi nghe như vầy”…

Phần chứng cứ, tức là kinh ấy nói: ở nơi nào đó, đại chúng nhóm họp, đó là “cùng đại Tỳ-kheo”.

Phần duyên khởi, cũng gọi là phần phát khởi, tức kinh ấy chép: “Tùy nhân duyên ấy, tùy theo lời tựa nói về lý do, kinh này lược bỏ không có người nói”, từ “lúc bấy giờ, Phật bảo Xá-lợi Phật” v.v... trở xuống làm phát khởi, “Vì sao cõi kia gọi là Cực lạc” v.v... trở xuống là phần chánh tông. Ở đây sợ rằng không đúng, chỉ là Như lai lúc đầu lược nêu ra, kế là phân biệt rộng, ở đây đều là chánh tông, chẳng phải phần phát khởi.

Phần chính nói, tức kinh này chép: tùy theo các thứ danh cú vị của nó, nói rộng cho người nghe,…, tức “bấy giờ, Phật bảo Xá-lợi Phật” v.v... trở xuống.

Phần vâng giữ, như kinh nói: Phật nói kinh này rồi, đại chúng vui mừng, đảnh lễ vâng giữ tức là “Phật nói kinh này xong”.

Nhưng trong các kinh luận, hai phần đầu là chứng kinh, chẳng phải lầm lộn, không có khai và hợp, y theo phần tín đầu tiên, lại chia làm năm:

Tín: tin.

Văn: nghe.

Thời: thời gian.

Chủ: người chính.

Xứ: nơi chốn.

Ngài Lưu-chi chép: năm câu này làm chứng cho ba nghĩa, cho nên Phật dạy:

1. Chứng minh là Phật nói, giúp cho người phát sinh niềm tin.

2. Biểu thị khác với kinh sách ngoại đạo, đó là A-ẩu-cát.

3. Để dứt tranh luận, biết chẳng phải do người kết tập nói.

Lại Luận Trí Độ chép: “Nói về thời gian, nơi chốn, người, là giúp cho chúng sinh nghe rồi sinh niềm tin”, cho nên năm câu này gọi là nhân duyên tín phần, như luận ấy có nói rộng.

Kinh nói: “Như thị”

Kế là giải thích niềm tin. Luận Trí Độ chép: “Phật pháp như biển cả, do niềm tin mà vào được” như người có niềm tin, mới vào Phật pháp được, do đó người tin nghe điều đó, tức nói “Như thị”; nếu người không tin thì nói không như thị, nên biết “Như thị” là biểu thị cho niềm tin.

Có người nghi rằng: kinh chưa giảng nói thì tin trước việc gì mà nói như thị?

Đáp: Như chỉ lời kinh sau đề mục và tựa đề là do Phật nói, chẳng phải do tôi nói, người nghe nên tin, nên ngài Chân-đế nói câu “Như thị” là nói lên pháp đã được nghe, nói văn lý của một bộ, quyết định có thể

tin theo, cho nên nói “Như thị”.

Ngài Lưu-chi chép: “Như thị” gồm có bốn nghĩa:

1. Nghĩa phát tâm: nghĩa là tự nghĩ nói tôi sẽ phát tâm như vậy, tu hành như vậy.

2. Nghĩa dạy người: đó là ông hãy phát tâm như vậy, tu hành như vậy.

3. Nghĩa thí dụ: nghĩa là trí tuệ, công đức của người ấy như mặt trời, như các vị trời, hoặc nay ông giàu sang như Thọ-đề-già.

4. Nghĩa quyết định: sự thấy biết của tôi thật sự như vậy. Nay lấy nghĩa này, nên gọi là “Như thị”.

Lại theo, luận Phật Địa thì: “Như thị” có bốn nghĩa:

Thí dụ.

Dạy bảo.

Hỏi đáp

Chấp nhận.

Như luận kia nói là nghĩa chấp nhận nên nói là Như thị, nghĩa là ta sẽ nói như vậy cho ông nghe.

Ngài Chân-đế chép: Như thị là pháp thể được tin, có hai nghĩa:

1. Giải thích theo Phật: Nghĩa là Chư Phật ba đời nói pháp không khác, nên gọi là “như”. Vì cùng nói nên biết chẳng phải dối, vì thế gọi là “Thị.” Chính vì Chư Phật đồng nói, pháp ấy đáng tin nên gọi là “Như thị”.

2. Giải thích theo lý: Nghĩa là thật tướng các pháp xưa nay không khác, gọi đó là “Như”, như như mà nói không thêm không bớt, chắc chắn đáng tin, nên gọi là “Như thị”.

Lại có người hỏi, năm câu này đều đúng là lời Phật nói, giúp cho người tin nhận, đâu phải chỉ hai chữ “Như thị” mới đặc biệt gọi là Tín?

Đáp: Nghĩa thật Như thị, chỉ vì chỉ danh đúng thật là nghĩa thật đáng tin hiển bày, nên nói là tín.

Kinh nói: Tôi nghe.

Kế là là giải thích, nêu lên người nghe, Luận Phật Địa chép: “Người nghe năng lực duyên tăng thượng trong bổn nguyện từ bi của Như lai”, biết sinh ra từ nghĩa tướng của văn trên, nên nói là tôi nghe. Lại, “Tôi” nghĩa là người giả, tức là tên chung của một thân; “nghe” là từ nơi tai, tức là tên riêng của sáu căn, nay bác bỏ cái riêng mà chọn cái chung, nên nói tôi nghe.

Hỏi: Ai nói cho tôi nghe?

Đáp: Theo nguyên ý, thì do người kết tập soạn lời này nói, nhưng

kinh Đại Bi quyển bốn chép: “Lúc Phật sắp nhập Niết-bàn, cầm tay A-nan giao phó cho tất cả pháp Phật” và quyển năm nói là “dạy cách kết tập”.

Lại, kinh Xử Thai quyển năm nói ngay lúc kết tập, bảo A-nan lên tòa, Ca-diếp nói rằng: “Giáo pháp Phật đã nói, một lời một chữ, ông chớ để thiếu sót, Bồ-tát tạng, Thanh văn tạng, Luật tạng,… mỗi thứ kết tập riêng mỗi chỗ”, lúc ấy, A-nan liền chép: “Tôi nghe như vầy” tức là A-nan xưng rằng mình nghe.

Kinh chép: Một thuở nọ:

kế là giải thích về thời gian nói kinh. Nghĩa là thời gian nói bộ kinh này, nên luận Phật Địa chép: “Giảng nghe xong, gọi chung là một thời”.

Ngài Lưu-chi chép: “Phật nói kinh này, ta và đại chúng nghe không khác thời nên nói là nhất thời”. Lại, lúc Như lai giảng nói tức là giờ khắc nghe của chúng sinh, nói thì dạy hết điều nên nói, nghe thì tùy lượng chứa mà nghe đầy các pháp, nên nói nhất thời.

Kinh chép: Phật.

Kế là giải thích về Giáo chủ. Sở dĩ ở đây nói Phật, là để phân biệt với người khác, “Luận Trí Độ” chép: “Có năm hạng người nói pháp: Một là Phật; hai là đệ tử Phật; ba là các vị trời; bốn là thần tiên; năm là người biến hóa”, nói lên chẳng phải người khác nói, nên gọi là Phật. Kinh Phạm-ma Dụ chép: “Người gọi là Phật, cội gốc sinh tử đã thiêu đốt hết không còn dư sót, các điều nghi đã hết, chẳng pháp nào không đạt, được trí nhất thiết, tôn hiệu là Phật”. Kinh Phóng Quang Bát-nhã chép: Đạo mà Chư Phật đã hành, đã chứng gọi là giác, vì Chư Phật đều giác ngộ như nhau, nên gọi là Phật. Kinh Đại Pháp Cự Đà-la-ni chép: Phạm Thiên Vương hỏi Phật: “Thế nào là Phật? Phật bảo: Khéo giác ngộ được sinh tử” đó gọi là Phật.

Kinh chép: Tại nước Xá-vệ, rừng cây của Thái tử Kỳ-đà vườn Trưởng giả Cấp cô độc:

Kế là giải thích chỗ nói kinh, ở đây lại chia làm hai:

1. Cảnh giới trụ, nghĩa là nơi mà nhà vua thống lãnh, chính là nước Xá-vệ.

2. Y chỉ trụ, nghĩa là chỗ Như lai ở, chính là khu vườn của Trưởng giả Cấp Cô Độc.

Xá-vệ, Hán dịch là Văn vật, nên kinh Pháp Kinh chép: “Đi đến Văn vật”. Kinh Tam Tự Sinh, Kinh Thắng Thị Thọ Thập Nhị Du chép: “Nước ấy không có vật gì chẳng có, thiên hạ ai cũng biết nên gọi là

Văn vật”. Luật Thiện Kiến chép: Hán dịch là Đa Hữu, ngày xưa đạo sĩ tu hành ở đây, khi vua đi ra ngoài, thấy khu đất tốt này, bèn xin để lập kinh đô, đất do người đặt tên gọi là Xá-vệ. Xá-vệ là tên địa chủ nên gọi là nước Xá-vệ.

Cây của Thái tử Kỳ-đà: là tên Thái tử nước đó, gọi là Kỳ-đà, cũng gọi là Thệ-đa, Hán dịch là Chiến Thắng, cúng dường cây trong khu vườn ấy cho Phật đi kinh hành nên gọi là Kỳ Thọ, kinh A-hàm gọi là “Lâm”.

Vườn Trưởng giả Cấp cô độc: Kinh A-hàm quyển chín của bản dịch khác chép: Trưởng giả Tu-đạt-đa đến thành Vương-xá vừa gặp được Phật bèn tự xưng rằng: “Con tên là Tu-đạt-đa người nước Xá-vệ, Hán dịch là Thiện Thí. Người trong làng vì cho rằng con thích giúp đỡ những người già cả, neo đơn nên gọi là Cấp Cô Độc”. Sau này mua khu vườn của Thái tử Kỳ-đà, xây tịnh xá cúng dường Phật, nên gọi là vườn Cấp Cô Độc. Vì trên vua mà dưới là thần, nên trước nói là “Kỳ”, sau là “Cấp”. Lấy quy cái riêng về cái chung, nên trước là cây, sau là vườn.

Kinh chép: Cùng chúng đại Tỳ-kheo.

kế là giải thích về làm chứng riêng. Tức là nêu những vị cùng nghe kinh này, y theo thứ lớp trước sau của kinh, lược nêu năm chúng: một là Thanh văn, hai là Bồ-tát, ba là Trời, bốn là Người, năm là Tu-la.

Ở đây đầu kinh có ba, cuối kinh có hai:

Đầu kinh có ba là:

Thanh văn.

Bồ-tát.

Các vị trời.

Chúng Thanh văn có năm:

Nêu Loại.

Nêu số.

Nêu vị.

Nêu tên.

Kết thúc đặt tên.

Dữ: là gồm người và mình.

Đại: tên gọi những vị có địa vị cao.

Luật Thiện Kiến chép: những vị có công đức rất lớn trong chúng tăng gọi là Đại A-la-hán. Lại, những vị nhỏ nhất gọi là Tu-đà-hoàn. Lại, số chúng Tỳ-kheo đông nên nói là Đại.

Tỳ-kheo: “Trí luận” nói có ba nghĩa:

1. Năng Bố, có khả năng làm cho ma vương và quyến thuộc khiếp

sợ, nên gọi là Tỳ-kheo.

2. Khất Sĩ, có khả năng lìa các nghề nghiệp tà (tà mạng), đi xin ăn một cách thanh tịnh để nuôi thân mạng, nên gọi là Khất sĩ.

Tà mạng có ba nghĩa:

Ly khẩu tà mạng: không dùng cấm chú, dối nói lành dữ, vì muốn được lợi dưỡng để nuôi thân mạng.

Ly thân tà mạng, không điều chế thuốc thang, bùa yểm, cày ruộng trồng trọt và làm nghề thủ công được tiền bạc để nuôi sống.

Ly thân khẩu tà mạng, nghĩa là miệng không tụng cấm chú, thân không đốt lửa và chẻ củi… (trích trong luật Tăng kỳ).

Lại, Luận Trí Độ có bốn thứ tà mạng:

Ngưỡng khẩu, ngước xem các sao.

Hạ khẩu, cày cấy làm ruộng, làm các đồ vật.

Phương khẩu, bị người khác sai khiến khắp nơi.

Duy khẩu, hốt thuốc bốc thẻ và cả ba việc trước.

Nếu làm những việc này để nuôi thân mạng, gọi là bốn tà mạng, pháp Tỳ-kheo không được làm bốn việc này, phải xin ăn thanh tịnh gọi là Khất sĩ.

3. Tỳ là phá, kheo là phiền não, phá được phiền não nên gọi là Tỳ-kheo.

Chúng, chẳng phải một vị Tỳ-kheo mà có thể gọi là Chúng, phải có nhiều vị tăng hoà hợp, mới gọi là Chúng.

Kinh chép: “Cùng với một ngàn hai trăm năm mươi vị”, là nói về số lượng, nghĩa là chúng thường theo bên Phật. Xưa cho rằng Phật độ ba anh em Ca-diếp, hai thầy trò ngoại đạo, gồm chung có một ngàn hai trăm năm mươi vị, vì báo ân Phật nên họ thường theo hầu Phật. Ở đây y theo tên húy sợ không đúng, tức như La-hầu-la, Đại Ca-diếp… thường ở trong đó, há cũng là môn đồ của kia ư?

Nay Kinh Trường A-hàm quyển một chép: “Phật dạy: Kiếp sắp hết các vật tổn giảm, như trước đây trong hội nói pháp của Phật Ca- diếp, đệ tử thường theo Ngài khoảng hai muôn người, nay trong một hội nói pháp của Phật Thích-ca Mâu-ni, đệ tử có một ngàn hai trăm năm mươi vị”. Theo luật Thiện Kiến “Câu” nghĩa là cùng ở một chỗ.

Kinh chép: “Đều là bậc Đại A-la-hán, mọi người đều biết”. Kế là giải thích về địa vị. Đầu tiên là nêu ra thứ vị, tức là La-hán, kế là nêu sự nổi tiếng tức là mọi người đều biết.

Gọi Đại, là người hạ lạp cao, đức lớn, là lời mà trong lúc ngài Ca- diếp kết tập chép: “Nếu là A-la-hán thì phải đầy đủ ba minh, tám giải

thoát”, Đại La-hán trụ nên nói là Đại.

A-la-hán, luật Thiện Kiến nói danh từ “A-la” gồm có năm nghĩa, ngài Chân-đế nói danh từ ấy có sáu nghĩa:

1. Sát tặc: A-la là sát tặc, Hán dịch là năng, nghĩa là phiền não kiến tư trong ba cõi làm xâm tổn thiện pháp tài, được dụ như giặc, lại sáu trần như giặc, người này có khả năng dùng năng lực trí tuệ dứt sạch hết, chứng ngộ sáu trần là không, ví như sát. Ngài Chân-đế gọi là Sát oán, như kinh Niết-bàn chép: “Tất cả phiền não là oán của Bồ-đề”, Phật phá dẹp chúng nên gọi là sát tặc, ba quả tuy dứt nhưng chưa dứt hết, thì không đặt tên gọi này.

2. A-la là tất cả các nghiệp ác, Hán dịch viễn trụ. Vị này xa lìa tất cả các nghiệp ác, trụ trong công đức thiện vô lậu, gọi là A-la-hán. Ngài Chân-đế gọi là bất sinh, tức là người này tuy có nghiệp cũ, nhưng không bị duyên phiền não tưới ẩm, nghiệp cũ kia như hạt giống bị phơi sáu năm, không đủ sức để nẩy mầm nữa. Cho nên A-la-hán chép: Sự sinh tử của ta đã hết nên gọi là bất sinh. Bất sinh ở cõi nào? Đó là không còn sinh trong ba cõi phiền não chịu quả báo sinh tử nữa.

3. Chữ A là không có, La-hán là che giấu. Người đời làm ác, rồi tự che giấu, vị A-la-hán không làm ác cũng không che giấu, cho nên A-la-hán tự xưng là “phạm hạnh đã lập”.

4. A-la là bánh xe trong ba cõi, Hán dịch là người đả phá, có khả năng đập nát bánh xe mười hai nhân duyên trôi lăn trong ba cõi nên gọi là A-la-hán. Chính là ý mà ngài Chân-đế gọi là phá luân, nghĩa là phá bánh xe luân hồi mười hai nhân duyên, tức là lấy vô minh, ái, thủ làm vành bánh xe. Vì phiền não xuyên suốt cả ba đời, tức là lấy hành, hữu làm trục. Vì nghiệp có công năng sinh ra vô số báo chướng, tức năm quả hiện tại như thức,… hai quả vị lai là sinh và già, chết, tổng cộng có bảy quả làm cái nhíp xe.

5. Gọi Ứng Cúng: là bậc trí đoạn, đầy đủ ruộng phước cao quý, có thể tiêu được thức ăn, có khả năng sinh ra lợi ích lớn, nên gọi là Ứng cúng. Như ngài Chân-đế chép: Không đền trả, nghĩa là vì không trả nợ sinh tử. Người này nhờ ba học viên mãn, dứt hẳn bốn dòng sinh, già, bệnh, chết, một bề Niết-bàn, không vào sinh tử, nên gọi là không đền trả.

6. Ứng Giáo: nghĩa là vị này tự giác đã đủ, dùng sở chứng của mình để dạy người, nên gọi là Ứng giáo. Như kinh Đại Phẩm chép: “Người này năm kết sử phần thượng đã dứt hết, gọi là A-la-hán.”

Năm kết sử phần thượng là:

Sắc ái.

Vô sắc ái.

Thiền.

Mạn.

Vô minh.

Năm thứ này là kết tánh của hai cõi trên, nghĩa là sẽ đến phần thượng, do đó tùy sinh vào cõi trên. Vì sinh ra sự trói buộc ở cõi trên, nên nói là kết sử phần thượng, năm thứ này hoàn toàn do tư duy mà dứt, vì người này đã dứt hết, nên gọi là A-la-hán.

Mọi người đều quen biết: ở đây là nói sự nổi tiếng, Luận Pháp Hoa chép: “Vì các vua, vương tử… đều biết”. Lại, Thanh văn, Bồ-tát, Phật là những bậc thắng trí, vì đều khéo hiểu biết (Thiện tri thức). Lại giải thích là tất cả phàm thánh hiểu được dung mạo của họ, biết được dòng họ của họ.

Kinh chép: Trưởng lão: Giải thích bốn danh hiệu theo thứ lớp, nay nêu mười sáu vị, trong đó A-nan tuy chưa chứng La-hán, nhưng vì đức cao vọng trọng, cũng được mọi người quen biết, nên cũng ở trong hội này. Luật Thiện Kiến chép: “Lão” là nói người đức lớn, người tuổi nhỏ nhưng đức lớn vẫn gọi là Trưởng lão”. Kinh Tăng Nhất A-hàm chép: “Phật bảo: Từ nay về sau các Tỳ-kheo không được lễ bái vua quan, người lớn là Tôn, người nhỏ gọi là Hiền. Tỳ-kheo nhỏ gọi Tỳ-kheo lớn là Trưởng lão, đại Tỳ-kheo gọi tiểu Tỳ-kheo là Tôn”. Theo hai câu này, thì tôn ti không nhất định, nay theo kinh Trường A-hàm nói “Lão” có ba:

Tuổi lớn.

Biết pháp.

Khéo tu.

Lại, luận Trí Độ dẫn kinh Bảo Đảnh rằng: Bồ-tát Phổ Hóa gọi Xá-lợi-phất là bậc kỳ túc. Nay gọi Trưởng lão một là do tuổi cao, hai là biết pháp. Như thế gian có danh hiệu Tiên sinh, gọi Trưởng lão là khen ngợi đức tốt của họ, không nói lên húy của các ngài.

Kinh chép: Xá-lợi-phất, Ma-ha Mục-kiền-liên: Giải thích: hai vị Trưởng lão này vốn là ngoại đạo, tình bạn thân thiết, cả hai cùng ngộ đạo một lúc, cho nên nêu chung. Kinh Tăng Nhất A-hàm chép: “Phú- lâu-na hỏi Xá-lợi-phất rằng: Thưa nhân giả! Mọi người gọi Nhân giả bằng tên gì?”

Ngài đáp: “Cha tôi là Ưu-ba-đề-xá, mẹ tôi là Xá-lợi, gọi tên theo mẹ là Xá-lợi-phất”. Đại Luận chép: “Mắt của mẹ Ngài như mắt chim

Xá-lợi”, Kinh Phật Hoa Nghiêm Nhập Như lai Trí Đức Bất Tư Nghị chép: “Xá-lợi” Hán dịch là chim quán, chim yểng, “Phất-đa-la” Hán dịch là “Tử”. Do đó kinh Niết-bàn chép: “Như Xá-lợi-phất nhân tên mẹ mà đặt tên Ngài, vì tư thái khôi ngô, đầy đủ hiền thục, giỏi giang hơn đời, mắt bà trong suốt, con ngươi tròn sáng, mẹ khéo đặt tên, con được tên tốt đẹp. Lại, kinh La Vân Nhẫn Nhục gọi là Thu Lộ Tử. Kinh Trung Bổn Khởi chép: “Xá-lợi-phất, vốn tên là Ưu-ba-thế, Phật chép: Ông phát nguyện cùng lúc với Mục-kiền-liên. Ta thành đạo, hai ông làm đệ tử gần gũi nhất của ta, nay đã như tâm nguyện. Ưu-ba-thế là tên gọi cao nhất ở đời. Hay mà không thật, lại theo bổn nguyện của ông, trở lại tên chữ là Xá-lợi-phất, Câu-luật-đà cũng giống như vậy, ông vốn là Mục-liên”.

Luận Bà-sa chép: “Xá-lợi dịch là Thân, chữ Phất dịch là tử, gọi là Thân tử. Nhưng Ưu-ba-đề-xá cũng gọi là Ưu-bà-thế-xá, Đại Luận chép: Hán dịch là Tuệ Tinh, vì cha ngài Thân Tử tên là Ưu-ba”, Hán dịch là Tuệ. Đề-xá, Hán dịch là “Tinh”, nên nói là Tuệ tinh. Nếu gọi theo tên cha, thì lẽ ra Xá -lợi-phất phải gọi là Ưu-ba-đề-xá.

Ma-ha là lớn, kinh Văn-thù Vấn chép: Đại Mục-kiền-liên, Hán dịch là “La phục căn”, là món ăn mà cha Ngài thích ăn, từ vật mà đặt tên. Như kinh Niết-bàn chép: “Mục-kiền-liên là họ”, đồng với Kinh Quá Khứ Nhân Quả, Hán dịch là tán tụng, tự là Câu-luật-đà, vì mẹ Ngài vịn cây Câu-luật-đà mà sinh ra, ngài nên Chân-đế chép: Phải gọi là Vật-ca-la, Hán dịch là Ái Hồ Đậu, Hồ Đậu tức là đậu xanh. Vào thời thượng cổ có vị tiên chỉ ăn đậu này, là dòng giống của vị tiên đó, nên do họ mà đặt tên.

Ma-ha Ca-diếp: Ca-diếp, Hán dịch là Ẩm Quang, ngài Chân-đế chép: Tổ tiên của ngài là Đại Tiên, thân có ánh sáng, có thể ngậm các thứ ánh sáng, giúp cho không hiện, là dòng họ của vị tiên kia, nên gọi là Ẩm Quang. Nhưng thân ngài Ca-diếp còn sáng hơn sắc vàng, việc thừa kế tổ hiệu “Ẩm quang” nay chưa được rõ ràng. Kinh Văn-thù Vấn dịch là Quy, sợ là nhầm lẫn. Luật Tỳ-bà-sa chép: Vì ngài Ca-diếp có rất nhiều thứ tốt đẹp, nên dùng chữ Đại để tôn xưng Ngài.

Do năm việc cao quý, nên gọi là Đại.

Ngài sinh ra trong gia đình Trưởng giả giàu sang.

Ngài có thể bỏ sự giàu sang, hào tộc mà xuất gia.

Có khả năng tu hạnh đầu-đà, ít muốn biết đủ.

Đáng được vua chúa, trời, rồng, quỷ thần, người học rộng cúng dường.

- Bỏ lợi dưỡng lớn ở thế gian mà tu hành pháp ít muốn biết đủ mà đi khất thực.

Lại, Kinh Ca-diếp Bổn Khởi chép: Trong thành Vương-xá có vị phạm chí giàu có, tên là Ni-câu-luật, Hán dịch là Vô Dạng, có người con tên là Tất-bát-la, chính là Đại Ca-diếp. Ca-diếp là họ, Tất-bát-la là tên. Trong các đệ tử Phật, Ngài là người thực hành hạnh đầu-đà bậc nhất trong hàng đệ tử Phật, hễ Phật thấy Ngài đến thì chia tòa cho Ngài ngồi chung.

Ma-ha Ca-chiên-diên: Ngài Chân-đế chép: Hán dịch là Tư Thắng. Thuở xưa có vị tiên văn tư hơn người, vì là dòng họ của vị tiên ấy nên gọi là Tư Thắng. Xưa dịch là Kiên Thừa, người ta cho rằng có lẽ là nhầm, phải gọi là Phiến thằng, nghĩa tương đối chính xác. Cha Ngài mất sớm, mẹ góa nuôi con, thương con không nỡ tái giá, như chiếc quạt buộc sợi dây, lấy đó mà đặt tên. Lại giải thích: Ca-chiên-diên là họ, Phiến Thằng là tên.

Ma-ha Câu-hy-la, Hán dịch là Đại Tất, vì vóc dáng Ngài cao lớn, là cậu của ngài Xá-lợi-nhất, ông rất thông minh, ban đầu làm thầy của ngoại đạo tên là Trường Trảo Phạm Chí.

Ly-bà-đa: Kinh Văn-thù Vấn chép: Hán dịch là Thường tác thanh, nghĩa ấy chưa rõ, tương truyền rằng theo Luận Trí Độ, Hán dịch là Giả hòa hợp, nghĩa là mượn đầu và tay chân người chết mà làm thành thân thể.

Theo luận ấy quyển mười bốn, thì nói chung một người, không nói tên họ, chẳng biết có phải là vị này hay không?

Có người đi đường, ban đêm ngủ nhờ trong miếu thần, có một con quỷ già vác đến một thây người chết, muốn ăn thịt, liền bị một con quỷ nhỏ đoạt lấy, con nào cũng nói là của mình. Tranh giành không xong, bèn nhờ người kia làm chứng. Người ấy nghĩ rằng: “Ta nói thật cũng chết, nói dối cũng chết, thà nói thật còn hơn”.

Liền nói “Thây chết ấy do quỷ già đem đến”, quỷ nhỏ kia nổi giận, bèn đánh người kia, bẻ cánh tay để ăn thịt, cho đến đầu chân. Quỷ già thương cho người này làm chứng, bèn lấy tay, chân và đầu của người chết ghép cho, trời sáng thì bỏ đi. Người ấy nói chẳng biết có phải là thân ta hay không?” rồi đến một ngôi chùa, hỏi vị tăng: “Có phải là tôi chăng?” Nhân câu hỏi mà tự kể đầu đuôi câu chuyện.

Vị tăng chép: “Thân ông xưa nay do bốn đại, năm ấm giả hòa hợp thành, đâu phải chỉ ngày nay mới hòa hợp”, ông liền xuất gia, về sau chứng của La-hán.

Châu-lợi-bàn-đà-già: Theo Kinh Phật Hoa Nghiêm Nhập Như lai Trí Đức Bất Khả Tư Nghị chép: Hán dịch là kế đạo. Luật Thiện Kiến dịch là Lộ Bàng Sinh.

Ngày xưa, có một vị Trưởng giả, chỉ có một cô con gái, tư thông với kẻ hầu, rồi trốn nhà bỏ đến nước khác về sau có thai, lúc sắp sinh bà trở về nhà, giữa đường bèn sinh con, do đó mà đặt tên là Lộ Bàng Sinh. Lần thứ hai cũng vậy, tất cả có hai đứa, đứa lớn tên là Bàn-đà- già, đứa nhỏ tên là Châu-lợi-bàn-đà-già. Vì hai anh em liên tiếp sinh ra giữa đường, người anh gọi là Lộ Bàng, người em gọi là Kế Đạo, chính là Châu-lợi-bàn-đà-già.

Kinh Tăng Nhất A-hàm chép: “Cha mẹ họ đều nối nhau qua đời, người anh bỏ nhà xuất gia, người em cũng xuất gia theo, tánh chất rất ngu độn, người anh giận nói rằng: “Em không thể trì tụng lại còn biếng nhác, tốt hơn là hoàn tục đi”, nói rồi kéo em mình ra khỏi cổng tịnh xá Kỳ-hoàn, người em đứng đó khóc lóc. Như lai thấy vậy, biết được mầm đạo của ông sắp chín, bèn gọi đến bên cạnh, trao cho cây chổi bảo quét, và dạy rằng “Ông hãy tụng tên này, tên này cũng gọi là trừ bẩn” cả ngày đọc như vậy, nhớ được chữ chổi thì quên chữ quét. Ông liền suy nghĩ nghĩa của tên gọi trừ bẩn này: trừ phải là thanh tịnh, cấu là các trói buộc trong thân. Suy nghĩ bỗng nhiên hiểu ra, đắc quả A-la-hán”.

Kinh Xứ Xứ nói vị này vào thời quá khứ thông suốt các kinh luận, nhưng che giấu không nói, lúc sắp chết hối hận bảo rằng: những điều tôi biết không nói cho người khác nghe, thì hiểu biết để làm gì? Do tôi che giấu nên nay bị ngu độn, “vì lúc qua đời hối hận, cho nên nay trải qua hai mươi bốn năm, ghi nhớ được năm chữ, nhờ đó được ngộ đạo”.

Lại, Kinh Ngũ Bá Đệ Tử Bổn Khởi chép: “Xưa ta thả heo, xua nó lội qua nước, dùng dây buộc miệng, heo không thở được, giữa dòng thì chết. Do tội này, nên chịu thân sau vẫn còn ngu muội. Tôi học hoài một bài kệ suốt ba tháng mới biết”.

Kinh Tăng Nhất chép: “Nhưng có khả năng hóa thân thành nhiều biến hóa”.

Nan-đà: Kinh Đại Oai Đức Đà-la-ni nói có bốn vị Na-đà:

Chỉ nói Nan-đà, Hán dịch là Hỷ.

Tu-nan-đà, Hán dịch là Thiện Hỷ.

A-nan-đà, Hán dịch là Vui mừng.

Bà-nan-đà, Hán dịch là Hiền vui mừng.

Ở đây nói là Nan-đà, tức là em ruột của Phật, chính là do Di mẫu sinh ra, là con rể của Tôn-đà-la. Sở dĩ gọi là Hỷ vì lúc bấy giờ, vua Bạch

Tịnh, có người con tên Tất-đạt vừa bỏ nhà vào đạo, không có người nối dõi, tâm cứ lo buồn, cho đến khi sinh ra Nan-đà, dáng vẻ tựa người anh, có khả năng kế thừa nghiệp cả, nên ông sinh tâm vui vẻ.

Kinh A-hàm bàn Dịch riêng chép: Phật bảo: “Nan-đà em ta, khéo nhiếp căn, không vướng sáu trần, ăn uống chừng mực, vừa để dứt đói, nên gọi là Nan-đà.”

Lại, Kinh Tăng Nhất A-hàm chép: “Thân tướng ngay thẳng, khác hẳn người đời, các căn vắng lặng, tâm không thay đổi, nên gọi là Nan- đà.”

Kinh Ngũ Bá Đệ Tử Bổn Khởi chép: “Do đời quá khứ cúng dường nhà tắm cho tăng chúng và tắm gội cho một vị Tỳ-kheo tăng, liền được vô cấu, thân tướng ngay thẳng, sắc đẹp như hoa. Lại, Ngài đã từng sơn phết, sửa chữa tháp một vị Bích-chi-phật, lại thăm viếng tháp Phật Ca- diếp, xây cột cờ, đặt trên tảng đá lớn giữa trời, do các nhân lành ấy, nay sinh vào dòng họ Thích, được làm em của Phật, có tướng tốt của bậc Đại nhân, thân cao một trượng năm thước hai tấc”.

Kinh chép: A-nan-đà.

Luận Trí Độ chép: “Ông sinh ra vào đêm Như lai thành đạo, sáng sớm có các vị trời ở trong hư không báo cho vua Bạch Tịnh biết rằng: Thái tử Tất-đạt-đa trong đêm qua vào lúc sao mai mọc đã thành Nhất thiết trí.”

Vua nghe vậy rất vui mừng, người em thứ ba của vua là Hộc Phạn Vương cũng chính ngày hôm đó đến bẩm báo cho ông hay là đêm qua sinh một hoàng nam. Vua chép: “Vương đệ sinh con trai tôi rất vui mừng, hôm nay là ngày tốt, đứa con mà đệ sinh ra phải đăt tên là A- nan”, Hán dịch là Vui mừng. Vả lại người ấy đời đời tu hạnh nhẫn nhục, nên sinh ra thân thể ngay thẳng, cha mẹ rất vui mừng, do đó mà đặt tên là A-nan-đà.

Kinh Quán Phật Tam-muội chép: “Phật bảo A-nan: Ông tên là Vui mừng, ở đây y theo tên mà có sự thật”. Kinh Tăng Nhất A-hàm chép: “A-nan có bốn thứ ít có, làm cho người khác vui mừng”.

Im lặng vào trong đại chúng, người nhìn thấy ai cũng vui.

Nói ra điều gì, người nghe cũng ưa thích.

Đến chỗ chúng tăng ai cũng sinh tâm vui mừng, và khởi tâm cung kính, nhìn ngắm không nhàm chán.

Ngay lúc nói chuyện, người nghe không chán, nên sinh tâm vui mừng. Đại Luận chép: “Người này ngày xưa là Trưởng giả, nhờ bố thí thức ăn cho Sa-di tụng kinh, rồi phát đại nguyện rằng: Khi nào tiểu sư

thành Phật, tôi nguyện làm đệ tử học rộng của người. Cho nên tất cả pháp tạng của Như lai ngày nay, A-na-đà đều có khả năng thọ trì hết.”

La-hầu-ha, Hán dịch là Phú chướng, cũng dịch là Cung sinh.

Kinh Ngũ Bá Đệ Tử Bổn Khởi chép: “Thuở xưa ta làm vua, có một vị tiên phạm tội, nhốt kỹ sau vườn, đến sáu ngày quên không cho ăn, nhưng ta không có tâm ác, chỉ do nhân duyên quên, nên bị đọa vào địa ngục Hắc thằng, trải qua sáu muôn năm, thân cuối cùng thọ bào thai, sáu năm mới sinh”. Nên gọi là Phú chướng, nghĩa là bị bào thai che chướng nhiều năm.

Phật xuất gia sáu năm, La-hầu-la mới sinh, những người trong dòng họ Thích đều nghi ngờ La-hầu-la chẳng thuộc dòng họ ấy.

Sau khi Phật thành đạo, trở về hoàng cung nói pháp. Vợ ngài là Da-du-đà-la, Hán dịch là Danh Thanh, muốn tỏ bày thân trong trắng của mình để mọi người biết mình trong sạch, nên đưa viên ngọc hoan hỷ cho La-hầu-la, bảo đem dâng cho cha. Phật biết ý bà, bèn hóa hết các đệ tử đều thành thân Phật, La-hầu-la đem dâng vẫn không nhầm lẫn. Phật nhận rồi, hóa Phật cũng diệt. Những người trong dòng họ Thích bấy giờ mới tin La-hầu-la thật là Cung sinh.

Luận Nhập Đại Thừa chép: La-hầu-la an trụ lâu dài ở đời là thân biến hóa.

Kiều-phạm Ba-đề: Kinh Phật Hoa Nghiêm Nhập Như lai Trí Đức Bất Khả Tư Nghị chép: “Hán dịch là Ngưu Vương”.

Đại Luận dịch là Ngưu Ha.

Kinh Xử Xứ chép: “Thuở xưa, Ngài làm Tỳ-kheo, ngắt của người một bông lúa để xem sống hay chín, từ đó đến nay năm trăm đời, làm trâu để trả nợ cho người”. Hôm nay đắc đạo, chân giống như chân trâu, ăn rồi nhai lại, do đó đặt tên là Tỳ-kheo Ngưu Ha.

Luận Phân Biệt Công Đức chép: Sợ người chê bai mà mắc tội, nên Phật bảo ông ở trên cùng trời Đao-lợi, ngồi dưới cây Thi-lợi-phất-sa, hiểu luật bậc nhất. Khi Phật nhập Niết-bàn, lúc kết tập pháp tạng, Đại Ca-diếp cho người đến thỉnh Ngài. “Hôm nay ở cõi Diêm-phù có một pháp sự lớn.” “Ngài chép: Phật nhập Niết-bàn phải không?”

Đáp: Phật đã nhập Niết-bàn.

“Thầy ta là Xá-lợi-phất còn chăng?”

Đáp: Cũng đã nhập Niết-bàn.

Ông bèn than rằng: “Đại sư của ta đã diệt độ rồi, Hòa thượng cũng nhập Niết-bàn, đôi mắt thế gian đã khép, ta không muốn xuống thế gian nữa. Nói xong bèn hóa lửa đốt thân, thành bốn dòng nước chảy vào

trong đại hội kết tập ở Diêm-phù-đề, nước nói kệ rằng:

“Kiều-phạm Ba-đề cúi đầu lễ,

Diệu chúng bậc nhất đại đức tăng,

Nghe Phật diệt độ tôi diệt theo,

Như voi chúa đi, voi con theo.”

Thế rồi, Ngài nhập Niết-bàn ở trên cõi trời, Đại Luận cũng nói như vậy.

Tân-đầu-lô-phả-la-đọa: Luận Đại Trí Độ chép: Tân-đầu-lô-phả- la-đọa-thệ là Sư tử hống bậc nhất, theo Kinh Thỉnh Tân-đầu-lô chép: “Tân-đầu-lô là tên, chưa rõ ý nghĩa, Phả-la-đọa-thệ là họ, Hán dịch là lợi căn, chỉ cho tất cả những việc phụng thỉnh như làm nhà mới, phòng tắm, trai hội, mặc y phục mới, hễ muốn thỉnh Ngài, phải ở chỗ thanh tịnh, đốt hương lễ bái, hướng về núi Ma-lợi ở nước Thiên Trúc xưng Nam-mô Đại Đức Tân-đầu-lô-phả-la-đọa-thệ vâng lời Phật dạy làm ruộng phước cho người đời sau, cúi mong nhận lời thỉnh của con.

Luật Tỳ-nại-đa chép: “Người kia vốn tham chiếc bát bằng gỗ chiên-đàn, Ngài vì Trưởng giả Thọ-đề hiện thần túc đến lấy. Phật quở trách Ngài, không cho phép Ngài ở cõi này, Ngài bèn đến châu Cù-đa- ni ở phía Tây giáo hóa chúng sinh.

Kinh Tam-ma-kiệt chép: “Phật sắp đến nước kia độ vị vua thờ ngoại đạo loã hình khó giáo hóa, bảo các đệ tử đều hiện thần biến, cùng lúc đến đó, nhận lời thỉnh của họ.

Khi ấy, Tân-đầu-lô ở trong núi đang vá y nên quên mất, chợt nhớ lại bèn ghim kim xuống đất, sợi chỉ vẫn còn dính theo y. Ngài bèn vận thần túc để đến đó, ngọn núi đó bị kim chỉ kéo theo sau Ngài. Ở nước đó lúc bấy giờ có một phu nhân mang thai, thấy ngọn núi lớn che hư không bay đến, bà hoảng sợ bị đọa thai, Phật ở xa biết được việc đó, bảo Mục- liên đến chép: “Ông đem theo ngọn núi phía sau làm gì?” Tân-đầu-lô ngoái lại nhìn thấy, nắm lấy ngọn núi ném xa tám ngàn dặm. Phật bảo rằng: “Ta giáo hóa chúng sinh đều muốn cho họ nhập Niết-bàn”, nay ông làm họ thất vọng, lại giết một mạng người, mạng người rất nặng, điều đó khiến ta không vui, từ nay về sau ông không được theo ta thọ thực và dự chúng hội, để ông làm ruộng phước cho đời sau, đến khi Phật Di-lặc ra đời mới được diệt độ”. Tân-đầu-lô nghe, buồn bã tự trách, thọ thực xong thì vào núi.”

Luận Nhập Đại thừa chép: “A-la-hán không còn phiền não, cùng Bồ-tát Bát Trụ đồng tu như ý túc, có khả năng trụ ở thế gian theo ý mình”, tức Tân-đầu-lô là thân biến hóa chứ chẳng phải thân thật.

Ca-lưu-đà-di: Kinh Chánh Pháp Hoa chép: Hán dịch là Hắc Diệu.

Luật Tỳ-nại-da nói là Hắc Quang.

Kinh Tăng Nhất A-hàm chép: Thân ngài Ca-lưu-đà-di rất đen, đi khất thực ban đêm, lúc ấy trời rất tối mà đi đến nhà người, trời nổi sấm chớp, nhà kia có người phụ nữ đang mang thai, trong ánh chớp thấy Ngài cho là quỷ đen, hoảng quá đọa thai, rồi hỏi rằng: “Ông có phải là quỷ không?”

Ngài đáp: “Tôi là đệ tử Cù-đàm, nay đến đây khất thực”.

Người nữ kia bèn nổi giận mắng chửi, Như lai biết được liền bảo Tỳ-kheo: “Từ hôm nay trở đi, không được ăn quá ngọ, cũng không được đi khất thực.”

Ma-ha Kiếp-tân-na: Hán dịch là Phòng Túc, tương truyền rằng: Vì khi Ngài mới vào đạo, ở trong phòng tăng, Phật biết đạo căn của ông sắp chín muồi, liền hóa thành Tỳ-kheo lớn tuổi ở chung, nói pháp cho ông nghe giúp ông ngộ Thánh đạo, nên gọi là Phòng Túc, cũng gọi là Phòng Tinh, vì cầu nguyện sao Phòng mà sinh ra, nên lấy đó đặt tên.

Bạc-câu-la: Hán dịch là Thiện Dung, vì Ngài có dung nghi tuấn tú. Vào thời quá khứ thường giữ giới Bất sát, nay được năm quả báo Bất tử.

Bỏ vào nồi nấu không chết.

Cho vào lò nướng không cháy.

Rớt xuống nước không chìm.

Cá nuốt không tiêu.

Dao cắt không đứt.

Kinh Ngũ Bá đệ Tử Tự thuyết Bổn Khởi chép: Xưa con cóbố thí thuốc cho người bệnh và cúng dường một trái ha-lê-lặc cho Sa-môn, nên trong suốt chín mươi kiếp không rơi vào đường ác, nay đã một trăm sáu mươi tuổi mà không hề bệnh hoạn.

Luận Phân Biệt Công Đức chép: “Bạc-câu-la ngày xưa làm Trưởng giả, say rượu vào chùa tuyên bố rằng: Các Tỳ-kheo! Có vị nào cầu gì thì đến nhà tôi”. Sáng hôm sau có vị Tỳ-kheo đến xin thuốc, để bị bệnh nhức đầu.

Trưởng giả chép: “Đây là do nước trong ngực tấn công lên đầu thì đầu mới đau” liền cúng dường một quả ha-lê-lặc, Tỳ-kheo uống rồi thì hết bệnh, nhờ vậy mà trong chín mươi mốt kiếp không hề bị bệnh. Đến năm tám mươi tuổi xuất gia học đạo, đến nay hơn tám mươi năm tổng cộng một trăm sáu mươi năm.

Trong A-hàm chép: “Ta giữ y phấn tảo hơn tám mươi năm, không hề nghĩ đến việc thọ dụng y kim tuyến và y gấm cho dù một cọng chỉ, không hề khất thực từ một nhà giàu, không hề nhìn mặt người nữ và vào phòng Tỳ-kheo ni, cũng không nói chuyện, không hề có ý niệm nuôi một Sa-di, cũng không hề bị đau đầu,… cũng không hề uống một thang thuốc, tám mươi năm nay thường ngồi kết già, không hề dựa nằm các vật”.

Kinh Tạp A-hàm chép: “Sau khi Phật diệt độ, lúc đó vua A-dục đi lễ khắp các tháp, bố thí nhiều châu báu, nghe Bạc-câu-la thiểu dục bậc nhất, bèn cúng dường tháp Ngài một đồng tiền vàng, khi ấy thần tháp kia ném trả lại cho vua. Vua chép: “Hay lắm! Đúng thật là người thiểu dục, một đồng cũng không nhận”.

A-nậu-lâu-đà: cũng gọi là A-ni-lô-đậu, cũng gọi là A-nậu-lâu-đà, Hán dịch là Như Ý.

Kinh Chánh Pháp Hoa gọi là Thuần-nậu, là con vua Cam Lồ Phạn, em trai thứ tư của vua Bạch Tịnh. Người ấy ở đời quá khứ từng cúng dường một bữa ăn cho một vị Bích-chi-phật, nêu suốt chín mươi kiếp, được hưởng niềm vui thù thắng ở cõi trời và nhân gian. Cuối cùng sinh vào dòng họ Thích này chứng quả A-la-hán, thường cầu được như ý, cho nên lấy đó để đặt tên.

Kinh chép: Các đại đệ tử như thế: kế là tổng kết, “Đẳng” là cùng những vị khác.

Kế là nói về chúng Bồ-tát, văn có ba:

Trước là nêu loại.

Kế là nêu tên gọi.

Cuối cùng là kết thúc đặt tên.

Kinh chép: Cùng các Bồ-tát Ma-ha-tát: trước là nêu loại.

Luận Trí Độ chép: “Theo bản chữ Phạm phải gọi là Bồ-đề Tát- đỏa, Ma-ha Tát-đỏa”, nay ở đây giải thích: Bồ-đề là trí tuệ Vô thượng, cũng dịch là Giác, cũng dịch là Đạo. Tát-đỏa là chúng sinh, hoặc gọi là Đại tâm, hoặc dịch là tâm mạnh mẽ, Ma-ha là lớn, người này tu đạo trí tuệ Vô thượng, phát sinh tâm mạnh mẽ, dưới chữ bồ bỏ chữ đề, dưới chữ tát bỏ chữ đỏa, nên ghép thành Bồ-tát Ma-ha-tát”.

Kinh Tiểu Phẩm chép: Nghĩa là người này giác ngộ nghĩa tất cả pháp không chướng ngại, gọi là Bồ-tát, thường làm bậc thượng thủ trong đại chúng, gọi là Ma-ha-tát.

Kinh Đạo Hạnh chép: Người này đối với tất cả pháp đều hiểu biết, nên gọi là Bồ-tát, thắng pháp cao quý nhất trên cõi trời, và dưới nhân

gian gọi là Ma-ha-tát.

Luận Thập Địa chép: Ma-ha-tát có ba thứ lớn:

Nguyện lớn, khởi nguyện cùng khắp pháp giới, không giống như Nhị thừa, chỉ cầu tự độ.

Hạnh lớn: Bồ-tát khởi hạnh, chẳng có hạnh khó nào mà không làm, khó bỏ mà không bỏ, khó làm mà không làm.

Lợi ích lớn: hạnh nguyện của Bồ-tát sâu xa, hễ làm được việc gì đều muốn lợi ích cho tất cả chúng sinh.

Kinh chép: Pháp Vương tử Văn-thù-sư-lợi: Thứ hai là nêu tên gọi.

Phạm bổn chép Mạn-thù-thất-lợi, Hán dịch là Diệu Đức, Kinh Xưng Tán Tịnh độ, bản tân dịch dịch là Diệu Cát Tường, Kinh Chánh Pháp Hoa dịch là Phổ Thủ, có kinh dịch là Nhu Thủ.

Kinh Bi Hoa chép: “Vào thời quá khứ có Đức Phật hiệu là Bảo Tạng Như lai, lúc ấy là con thứ ba của vua Chuyển Luân, thông minh trí tuệ, phát nguyện sâu rộng, tu hạnh Bồ-tát. Đức Phật ấy nói rằng: “Nay ta đặt tên cho ông là Văn-thù-sư-lợi” nay gọi theo tên cũ”.

Hỏi: Vị ấy là Bồ-tát thật hay là người thị hiện?

Đáp: Kinh Thủ lăng nghiêm chép: “Vào thời quá khứ không thể nghĩ bàn a-tăng-kỳ kiếp, Ngài thành Phật ở phía Nam cõi này, thế giới tên là Bình đẳng, Phật hiệu là Long Chủng Thượng Tôn Vương Như lai, chính là Văn-thù-sư-lợi”.

Kinh Ương-quật-ma chép: “Nay ở phương Bắc có cõi Thường Hỷ, Phật hiệu vui mừng Tạng Ma-ni Bảo Tích Như lai, chính là Văn-thù”.

Kinh Bồ-tát Xử Thai chép: Văn-thù chép: Xưa là thầy bậc Năng Nhân, nay làm đệ tử Ngài, không thể cùng có hai vị Phật, nên ta làm Bồ-tát.

Kinh Anh Lạc quyển bốn chép: Vào thời quá khứ lâu xa về trước có Đức Phật hiệu là Đại Thân, chính là ngài Văn-thù.

Lại, Kinh Văn-thù-sư-lợi Phật Độ chép: “Về đời sau ở phương Nam thành Phật, hiệu là Phổ Hiện, thế giới tên là Ly Cấu Tâm, tốt đẹp hơn cõi nước của Phật A-di-đà.”

Kinh Văn-thù Niết-bàn chép: “Phật bảo rằng: bốn trăm năm mươi năm sau khi ta diệt độ, Văn-thù xuất hiện từ núi Tuyết, đến thôn Đa-la nước Xá-vệ nơi ông sinh ra, hiện thân khôi ngô ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp, phát ra ánh sáng rực rỡ, một thời gian lâu ánh sáng mới tắt, bèn nhập Niết-bàn, để lại toàn thân Xá-lợi một trượng sáu thước, sạch như lưu ly, trong ngoài sáng suốt, trong tim có tượng bằng vàng

ròng ngồi kết già trên hoa sen, cao sáu thước, trên cánh tay trái ngài Văn-thù có mười ấn Phật, trong mỗi ấn có mười danh hiệu Phật, tay phải có bảy ấn Phật, trong mỗi ấn có bảy danh hiệu Phật. Nếu người niệm danh hiệu Văn-thù thì trước phải nhớ nghĩ tượng lưu ly và tượng ngồi ở trong tim. Lại, hễ niệm danh hiệu Văn-thù thì trừ được tội sinh tử trong mười hai kiếp. Nếu người dốc lòng niệm thì bảy ngày chắc chắn hiện ra, được như sở nguyện, Hương Sơn có tám quỷ thần dời lên đặt trên đỉnh Hương Sơn để cúng dường. Pháp Vương tử, nghĩa là từ Phật Hóa sinh, từ miệng Phật sinh, Phật là pháp vương, người là Pháp tử, vị Bồ-tát ấy có khả năng nối tiếp dòng Thánh, nên gọi là Pháp Vương tử.

Luận Phật Địa chép: “Vì từ miệng chánh pháp của Đức Thế tôn sinh ra, nên có thể nối tiếp hạt giống Phật, để cho chánh pháp không dứt mất, gọi là Pháp Vương tử”. Bồ-tát Thập Trụ gọi là trụ Pháp Vương tử, vì sao? Vì kế tiếp nối ngôi Phật, huống chi ở thời quá khứ vị ấy đã thành Phật, chỉ thị hiện làm Bồ-tát, có khả năng thừa kế ngôi vị Pháp Vương.

Kinh Phóng Bát chép: “Phật Thích-ca chép: Nay ta được quả Phật là nhờ ân Văn-thù, Văn-thù là Bổn sư của ta ở thời quá khứ, vô số các Đức Phật vào thời quá khứ đều là đệ tử của Văn-thù, vào thời tương lai cũng vậy”. Văn-thù là cha mẹ trong Phật đạo.

Bồ-tát A-dật-đa: Theo Kinh Xưng Tán Tịnh độ, bản tân dịch dịch là Vô Năng Thắng, hoặc gọi là Di-lặc, Hán dịch là Từ Thị, do Ngài siêng tu tâm từ, thường nhập định từ, nên gọi là Từ Thị, tu lòng từ trên hết, gọi là Vô Năng Thắng.

Bồ-tát Càn-đà-ha-đề: Không rõ tên Hán dịch, nhưng Kinh Xưng Tán Tịnh độ nói Bồ-tát thứ ba tên là Bất Hưu Tức, chẳng biết có phải dịch là Càn-đà-ha-đề hay không, nếu là Bất Hưu Tức thì giáo hóa chúng sinh không ngừng nghỉ, gọi là Bất Hưu Tức.

Kinh Chánh Pháp Hoa dịch là Bất Trí Viễn.

Bồ-tát Thường Tinh Tấn, Kinh Chánh Pháp Hoa nói Ngài là Bồ- tát Thường Ứng Thời. Kinh Niết-bàn nói trong khoảng thời gian đó Ngài lúc nào cũng tu bố thí, cho đến tu trí tuệ, không lúc nào biếng nhác, gọi là Thường Tinh Tấn.

Kinh chép: Cùng với các Đại Bồ-tát như thế: kế là tổng kết.

Thứ ba, nói về các vị trời.

Kinh chép: Và vô lượng các vị trời, đại chúng như: Thích-đề-hoàn- nhân… đoạn này nói về các vị trời.

Luận Trí Độ chép: “Thích-ca là Năng, Đề-bà là Thiên, Nhân-đà-

la là chủ, nghĩa là năng làm thiên chủ. Lại nói Thích là tự, Đề-hoàn- nhân là hiệu, hoặc xưng là Kiều-thi-ca. Vị trời kia ở đời quá khứ là một vị Bà-la-môn ở nước Ma-ha-đà, tên là Ma-già, họ Kiều-thi-ca, người này có phước đức rất lớn, vì ông và ba mươi hai người bạn phát tâm sửa chữa nền ngôi tháp đã bị sụt lở của Phật Ca-diếp, những người này khi chết đều được sinh lên cõi trời Đao-lợi, Ma-già làm chủ, gọi là Đế- thích, Phật gọi bằng họ gốc nên nói là Kiều-thi-ca. có chỗ gọi là Thiên Nhãn, vì đời quá khứ ông là người thông minh tuấn tú, lúc trẻ có khả năng giải quyết xử đoán cả ngàn việc, nên gọi là Thiên Nhãn.

Hỏi: Là người đã chứng quả vị nào?

Đáp: Có thuyết chép: ông đã chứng quả Tư-đà-hoàn, có thuyết nói là Đại Bồ-tát, có thuyết nói là phàm phu, các thuyết ấy đều không nhất định.

Đẳng: nghĩa là và trở xuống, số ấy chẳng phải một, nên nói cùng vô lượng các vị trời và đại chúng. Nghĩa là trên đây là biệt chứng phần, cũng gọi là tựa chứng tín. Từ đây trở xuống là phần thứ hai chánh nói. Có người cho phần này trở xuống là phần phát khởi, ở đây cho là không đúng.

Việc về Tịnh độ này, Như lai trước kia đã nói, chỉ có người ở nước Xá-vệ chưa nghe, nên không hỏi mà Phật tự nói.

Nếu cho đoạn này trở xuống cho đến đoạn “Không có các khổ, gọi là Cực lạc” là phần phát khởi, thì như Quán Kinh nói về các phép quán mặt trời lặn ở phía Tây…, cũng là tựa phát khởi, nên biết từ đây trở xuống là phần chánh nói.

Văn có sáu việc:

Nêu quả Tịnh độ.

Nêu nhân Tịnh độ.

Dẫn Chư Phật sáu phương để làm chứng.

Chỉ ra ba đời để bày thật.

Nói về sự ít có của cõi kia

Tự nói là rất khó.

Văn đầu lại chia làm hai phần, trước lược, sau rộng. Ngay trong phần lược lại có bảy đoạn:

Chỉ nơi chốn.

Chỉ sự xa gần.

Nêu tên nước.

Nói về người dẫn đường (Bậc Đạo sư).

Nói về thùy hóa (lập bày giáo hóa).

Nêu đề mục.

Giải thích vì sao có tên gọi ấy.

Kinh chép: Bấy giờ, Phật bảo Xá-lợi-phất: Từ đây đi về phương Tây là chỉ nơi chốn:

Luật Thiện Kiến chép: Bấy giờ là nghĩa phát khởi, là nghĩa nhân, tức là nhân phát ra lời nói. Có chỗ giải thích: kinh nói thời là ngay lúc ấy, Phật bảo Thân tử, nên nói là bấy giờ.

Từ đây đi về phương Tây là Kinh Thanh Tịnh Giác và Quán Kinh nói ngay chỗ mặt trời lặn, là cõi nước kia.

Kinh Tùy Nguyện Vãng Sinh chép: Bồ-tát Phổ Quảng Bạch Phật rằng: Mười phương chẳng có Tịnh độ hay sao mà nay chỉ khen ngợi Tây phương?

Phật chép: “Tịnh độ ở mười phương, lý thật nhiều vô cùng, nhưng vì chúng sinh ở cõi này tin về thì ít, mà tập khí tà vạy thì nhiều, tâm ý không nhất định, muốn giúp cho chúng sinh chuyên tâm hiện tiền, nên ta chỉ khen ngợi cõi ấy.

Kinh Niết-bàn chép: Tất cả Chư Phật chẳng có vị nào xuất thân từ cõi Bất tịnh, nhưng vì hóa độ chúng sinh nên thị hiện trụ ở cảnh uế.

Lại, Luận Trí Độ dẫn kinh Mục-liên Vấn chép: Phật chép: Phật Thích-ca Mâu-ni có cõi tịnh, cõi uế, nay Đức Phật A-di-đà ở phương Tây và tất cả Chư Phật cũng vậy, đều có uế tịnh. Nhưng vì cơ duyên có thích nghi, cho nên bày ra khác nhau.

Kinh Duy-ma chép: Người ứng theo duyên này được nhập hạnh thì Như lai vì họ mà hiện, Tây phương hiện nay là thích hợp với cơ duyên, Phật biết căn tánh chúng sinh nên khen ngợi để họ khát ngưỡng.

Kinh chép: Quá mười muôn ức cõi Phật: là đoạn hai nói về xa gần.

Như Kinh Quán Âm Thọ Ký chép: Vượt qua trăm ngàn cõi Phật, Kinh Thanh Tịnh Giác chép: Vượt qua ngàn muôn ức núi Tu-di cõi Phật.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Cách cõi này mười muôn ức cõi, lời tuy có khác, nhưng số cõi thì giống nhau.

Kinh Bồ-tát Xứ Thai chép: Cách cõi này đi về phương Tây mười hai muôn ức na-do-tha cõi Phật có nước lười biếng, buông lung, vui sướng an ổn, người muốn vãng sinh về cõi Phật Di-đà thì phải đi ngang qua cõi nước này, ai nhiều đắm nhiễm thì liền nguyện sinh vào đó, thì không đến được cõi Phật Di-đà. Nếu người đó không tham, không ái thì vượt qua nước ấy mà đến cõi An lạc.

Kinh chép: Có thế giới tên là Cực lạc: là đoạn ba nói về tên nước. Đây là ở chỗ hoàn toàn thanh tịnh. Kinh Vô Lượng Thọ gọi là An lạc, còn Kinh Thanh Tịnh Giác và Đại A-di-đà đều gọi nước ấy là Tu-ma- đề.

Tu-ma-đề là tiếng Phạm, An lạc, Cực Lạc là âm Hán. Còn Kinh Cổ Âm nói thế giới tên là An lạc, cõi nước tên là Thanh thái, chỗ bậc Thánh vương an trụ, chu vi thành ấy đến mười ngàn do-tuần, ở trong đó đầy dẫy dòng Sát-lợi. Tên nước giải thích ở sau.

Kinh chép: Nước ấy có Phật hiệu là A-di-đà: là đoạn bốn nói về vị thầy dẫn đường. Đây là chủ viên tịnh, có giải thích ở sau.

Kinh chép: Hiện nay đang nói pháp: đây là đoạn năm nói về giáo hóa. Nghĩa là dùng giáo pháp hóa độ chúng sinh.

Kinh chép: Xá-lợi-phất! Cõi kia vì sao tên là Cực lạc? Đây là đoạn sáu nêu hỏi đề mục.

Chúng sinh cõi ấy không có các thứ khổ, chỉ hưởng các điều vui, nên gọi là Cực lạc: đây là đoạn bảy giải thích vì sao tên nước là Cực lạc.

Cõi nước ấy: là cảnh giới Như lai thống trị.

Chúng sinh: là các căn cơ mà Như lai giáo hóa.

Kinh Đại Pháp Cổ chép: Tất cả pháp hoà hợp lập ra gọi là chúng sinh. Đó là do bốn đại, năm ấm, mười hai nhân duyên, mười tám giới hợp thành, giả gọi là người, hiệu là chúng sinh.

Luận Bát-nhã Đăng chép: Gọi là hữu tình vì thường sinh, nên gọi là Chúng sinh.

Kinh Đại Phẩm chép: Không có pháp nào để gọi là chúng sinh vì chỉ giả gọi, nên gọi là Chúng sinh. Danh từ này vốn không thật có, chỉ gượng lập tên, gọi là Chúng sinh.

Kinh Bất Tăng Bất Giảm chép: Pháp thân này Bổn tánh thanh tịnh, nhưng bị Hằng sa phiền não trói buộc, thuận theo thế gian mà ra vào sinh tử, nên gọi là Chúng sinh.

“Không có các thứ khổ”:

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Ở cõi kia không có danh từ các thứ khổ nạn, cũng không có ba đường ác, chỉ có những việc vui vẻ tự nhiên, không chút khổ nào.

Kinh Ương-quật-ma chép: Không có chút khổ, chỉ thuần là vui, nên gọi là Cực lạc, lại không có tám thứ khổ.

1. Hóa sinh hoa sen nên không có khổ sinh.

2. Cõi nước không có già bệnh nên không có khổ già bệnh.

3. Tuổi thọ sắp hết, nguyện sanh về Tịnh độ trong mười phương, tùy ý vãng sinh, lìa niệm, niệm diệt, gọi là không có khổ chết.

4. Hỷ lạc theo nhau, không có khổ oán ghét mà gặp nhau.

5. Tâm đều bình đẳng, cũng không thù ghét.

6. Tuy có ra đi, nhưng không có khổ thương yêu mà chia lìa.

7. Điều ao ước như ý, không có khổ cầu mong mà không được và khổ nghèo cùng.

8. Lại thân màu vàng trang nghiêm như cõi trời, có thần thông tự tại, gió thơm thổi, vào bát vị cõi trời dồi dào, không có khổ năm ấm lừng lẫy.

Chính mắt thấy Chư Phật rõ ràng, tai nghe tiếng linh reo trên mành lưới, nước chảy nhạc trời, tùy ý nghe thấy, nên gọi là Cực lạc.

Đây là phần hai, nói rộng về hai quả y báo chánh báo ở cõi kia: trước hết nói y báo khí thế gian thanh tịnh: Y quả, sau là nói về chánh báo Như lai công đức thanh tịnh chánh quả.

Trong phần đầu có tám đoạn:

Rừng báu chói sáng.

Nước công đức trong lặng.

Nhạc trổi khắp trời.

Vàng Diêm-phù-đàn tô điểm mặt đất.

Hoa đúng thời xoay vần rơi xuống.

Dạo chơi khắp nơi.

Chim giảng tiếng pháp.

Gió phát sinh niệm lành.

Văn đầu lại có năm thứ:

Dưới có lan can vàng bao quanh.

Trên có lưới châu trùm khắp.

Các cây cùng nhau tô điểm.

Bao quanh cả cõi nước.

Kết thành Cực lạc.

Cõi nước Cực lạc có bảy lớp can can: đây là phần thứ nhất, nói về lan can vàng bao quanh.

Luận Vô Lượng Thọ chép: Đây là đất trang nghiêm, lan can báu bao quanh.

Thuyết Văn chép: Lan là tấm ngăn cửa, thuẫn là lan can gỗ.

Theo giải thích thì thì lan là thể che lấp, can là tên phòng hộ, đây chính là hình dung Tịnh độ. Nếu nói theo cõi Đệ Nhất Nghĩa thì kinh Hoa Nghiêm chép: Tâm thanh tịnh là thuẫn, ý nói không có ba thứ ác là

thể của thuẫn, bảy nghiệp không sinh là dụng của lan.

Bảy lớp mành lưới: đây là phần hai, trên có lưới châu che khắp.

Luận Vô Lượng Thọ chép: đó là hư không trang nghiêm, vô lượng thứ báu xen nhau, mành lưới che khắp hư không.

Như Quán Kinh nói: “chân châu quý báu giăng phủ trên cây”.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Che phủ cõi Phật, đâu phải chỉ trên cây. Bốn bên mành lưới đều có các thứ báu kết rủ xuống. Lưới được tô điểm bằng trăm ngàn thứ châu báu.

Kinh chép: Bảy hàng cây, đều là bốn báu: đây là đoạn ba các cây đều tô điểm, nghĩa là đều trang nghiêm bằng bảy chất báu.

Như Kinh Vô Lượng Thọ chép: Đều dùng bảy chất báu đan xen.

Kinh Thanh Tịnh Giác chép: Hoặc dùng bốn thứ báu, trăm thứ báu, một thứ báu trang nghiêm, theo ý muốn liền hiện, như Quán Kinh nói: Mỗi cây đều cao tám ngàn do-tuần, lá, hoa, quả đều thành màu sắc báu kỳ lạ.

Như Kinh Vô Lượng Thọ chép: Cây không nói là lớn nhỏ, nhưng cây Bồ-đề của Phật cao bốn trăm muôn dặm, chu vi của gốc là năm mươi do-tuần, lá tỏa ra bốn mươi muôn dặm, tất cả các thứ báu tự nhiên hợp thành. trời, người cõi ấy nghe cây này lay động giảng nói tiếng pháp, đều được vô sinh thâm pháp nhẫn Phật, trụ không lui sụt. Thấy, ngửi và xúc chạm đều vừa ý. Đây là hình tướng Tịnh độ. Nói theo cõi Đệ nhất nghĩa thì kinh Tịnh Danh chép: “Rừng pháp vô lậu, cây phô bày hoa báu giác ý, quả trí tuệ, giải thoát.”

Bao bọc xung quanh: đây là đoạn bốn nói về sự bao quanh cõi nước.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Các cây bảy báu đầy khắp thế giới.”

Bốn cảnh của cõi nước và tùy từng chỗ vây quanh ao, nhà cửa, đều có bảy hàng cây và lan can.

Nên gọi là Cực lạc: đoạn năm là kết thành. Kế là nói phần hai, nước công đức lắng trong.

Luận Vô Lượng Thọ chép: Đó là nước trang nghiêm. Văn có bảy ý:

Ao lóng lánh bảy báu.

Nước có tám tính chất tốt.

Dưới lát bằng gạch báu.

Trên là thềm bằng ngọc.

Đài châu tận chân trời.

Hoa tươi rơi xuống thành đệm.

- Kết thành Cực lạc.

Có ao bảy báu. Kế là giải thích: ý một là ao lóng lánh bảy chất báu.

Theo Quán Kinh chỉ có tám ao, đây là nói theo số lớn, số tốt đẹp.

Như kinh Thanh Tịnh Giác,… nói khắp nơi đều có ao tắm. Hoặc xung quanh giảng đường của Phật, hoặc xung quanh giảng đường của Bồ-tát, La-hán, ao tắm của Phật lớn nhất, rộng mỗi bề bốn muôn tám ngàn do- tuần, các vị Thanh văn, Bồ-tát và các vị trời tắm rửa xong thì hoặc tụng kinh trong giảng đường, nói pháp, ngồi thiền, hoặc giảng kinh, tụng kinh, nhập định giữa hư không. Đối với những người chưa đắc đạo đều đắc đạo, hoặc đắc Sơ quả, tứ quả và không lui sụt, cõi kia không có biển cả, sông ngòi, kênh rạch, chỉ có các ao và hoa sen nhỏ. Xung quanh bốn bên ao đều có bảy chất báu đan xen, giúp cho nước ao cũng thành các sắc báu kỳ lạ.

Trong ao đó đầy nước có tám tính chất tốt. Giải thích: thứ hai là nước có tám tính chất tốt.

Kinh Xưng Tán Tịnh Độ nói tám tính chất tốt gồm:

1. Lặng trong.

2. Mát mẻ.

3. Ngon ngọt.

4. Trơn nhẹ.

5. Thấm nhuần.

6. An hòa.

7. Uống vào hết khát, đói.

8. Uống rồi nuôi lớn các căn, bốn đại.

Theo đây thì nước có đủ bốn trần, thanh tịnh là sắc nhập, mát lạnh là xúc nhập, ngon ngọt là vị nhập, ngoài ba công dụng của nước, thiếu không có hương trần.

Luận Thành Thật chép:

1,2,3. Nhẹ, mát lạnh, mềm mại là xúc.

4. Ngon là vị.

5. Thanh tịnh là sắc.

6. Không hôi là hương.

7. Uống rồi điều hòa thích hợp.

8. Uống rồi không bệnh.

Đó là công dụng của nước.

Kinh Chánh Pháp Niệm chép:

Đủ sáu vị là ngọt, đắng, cay, lạt, mặn, chua.

Thanh tịnh.

Thơm mát.

Hết khát.

Mát mẻ.

Uống không biết chán.

Không có bụi nhơ.

Uống vào không bệnh.

Kinh Thanh Tịnh Giác chép: Nước trong ao ấy muốn sâu cạn tùy ý, cao thấp nước cũng theo.

Quán Kinh nói: Nước theo cọng hoa sen lên xuống. Tiếng nước chảy hoặc nghe tiếng Tam bảo, không, vô ngã, các thứ tiếng Ba-la-mật. Đây chính là do thần lực của Phật Di-đà khiến như vậy, tức là thuộc về hình tướng Tịnh độ, còn đệ nhất nghĩa Tịnh độ thì Kinh Tịnh Danh chép: “Nước định lắng trong tràn đầy”.

Kinh nói: “Dưới đáy ao toàn bằng cát vàng”.

Giải thích: thứ ba là dưới đáy ao trang trí bằng sỏi báu. Kinh Vô Lượng Thọ nói soi chiếu lẫn nhau. Nếu ao bằng vàng ròng thì dưới đáy ao rải cát bạc trắng, các trường hợp khác cũng giống như vậy. Dưới đáy ao có bùn bằng Chiên-đàn, đen, tím thơm tho chìm dưới đáy nước.

Thềm đường bốn bên bằng vàng, bạc, lưu ly, pha-lê.

Giải thích: phần thứ tư nói ở trên có thềm ngọc.

Hỏi: Kinh nói do các thứ báu hợp thành, vì sao lại nói ngọc?

Đáp: Hễ nói về ngọc là thưởng thức vẻ đẹp chứ chẳng phải bằng ngọc, ý nói quý đẹp, các thứ kia cũng vậy.

Kinh nói: “Trên ao có lầu các, cũng tô điểm bằng vàng bạc, lưu ly, pha-lê, xà cừ, xích châu, mã não”. Giải thích: thứ năm là đài châu đến tận chân trời.

Luận Vô Lượng Thọ chép: “Đất trang nghiêm là sắc tướng, viên tịnh nghĩa là đài bảy báu sáng chói thanh tịnh. Theo Quán Kinh: “khắp nơi đều có lầu các bằng các thứ báu, đâu phải chỉ có trên mặt đất.”

Kế là đoạn sáu, giải thích: hoa tươi rơi xuống thành đệm, tức là y chỉ viên tịnh. Như chỗ Như lai ở có hoa sen báu lớn để ngự trên đó. Những người từ bên ngoài nếu khi sinh vào hoa sen, liền lấy hoa sen để nương ở. Trong văn này có bốn ý:

Tên hoa.

Kích thước.

Màu Sắc sáng chói.

Mùi thơm.

Hoa sen trong ao.

Giải thích: tên hoa, gọi là hoa sen.

Lớn như bánh xe: Giải thích đoạn hai nói về kích thước. Kinh này nói theo vật nhỏ nhất, đó là bánh xe.

Quán Kinh, kinh Thanh Tịnh Giác nói theo vật lớn: hoặc lớn hơn hai mươi dặm, cho đến sáu mươi muôn dặm, là tùy theo ý niệm mà có lớn nhỏ, không có tiêu chuẩn nhất định.

Kinh viết Hoa màu xanh phát ra ánh sáng xanh, hoa màu vàng phát ra ánh sáng vàng, hoa màu đỏ phát ra ánh sáng đỏ, hoa màu trắng phát ra ánh sáng trắng.

Giải thích thứ ba nói về màu sắc ánh sáng, nhưng kinh này chỉ có bốn mầu. Theo Kinh Thanh Tịnh Giác, Quán Kinh thì mỗi hoa sen và lá đều phát ra sắc báu khác nhau, vì sao nói hoa màu xanh chỉ phát ra ánh sáng xanh?

Theo các kinh thì hoa kia, chẳng phải mỗi cánh hoa có các thứ màu sắc, kinh này chỉ nói theo thuần sắc.

Đẹp đẽ thơm tho.

Giải thích: đoạn bốn là nói về hương thơm. Kinh Thanh Tịnh Giác chép: Mùi hương của hoa kia, khắp cả mười phương, không mùi nào sánh bằng, ai ngửi được mùi hương này cũng đều ưa thích.

Xá-lợi-phất! Cõi nước Cực lạc có đủ các công đức trang nghiêm như vậy.

Phần bảy là tổng kết về Cực lạc.

Lại, Xá-lợi-phất! Cõi nước của Phật Di-đà thường trổi nhạc trời.

Giải thích: đoạn ba nói về nhạc trời trổi lên, theo “Quán Kinh” thì vô lượng nhạc khí thường treo lơ lửng trên hư không, chẳng đánh mà tự kêu. Lại tùy theo vật có chỗ hoặc nhà, hoặc rừng, đều treo nhạc khí, thảy đều hòa tấu, tùy ý chúng sinh, đều tấu tiếng pháp, không có âm thanh phi pháp, trời, người nghe được liền phát tâm đạo.

Đất bằng vàng ròng

Giải thích: đoạn bốn nói về vàng Diêm-phù-đàn tô điểm mặt đất. Tức là tướng mạo viên tịnh. Nên Luận Phật Địa chép: “Nơi dạo đi của Phật Vô Lượng Thọ chỗ nào cũng đều trang nghiêm ít có”.

Theo các kinh thì thể của đất phần nhiều là vàng, các thứ báu xen lẫn trong đó, biểu hiện cho ánh sáng xuyên suốt, cho nên Quán Kinh gọi là đất lưu ly.

Lại kinh ấy chép: “Dưới đất có cây cột vàng tám cạnh, các thứ báu cũng tô điểm ánh sáng rực rỡ, đất ấy giống như mặt trời treo trên

hư không. Đất báu ấy mịn nhuyễn, bước chân đi thì lõm xuống, khi giở chân lên thì đầy lại như cũ. Lại, cõi nước kia không có núi Tu-di và các núi khác.

Kinh Vô Lượng Thọ chép: Phật bảo: “Trời Đao-lợi của bốn vị Thiên vương nương vào hư không mà trụ.”

Đêm ngày sáu thời hoa Mạn-đà-la cõi trời rải xuống như mưa.

Giải thích: đoạn năm nói về hoa thường rơi xuống.

Luận Vô Lượng Thọ chép: “Mưa trang nghiêm”, theo Luận Trang Nghiêm thì: rải hoa như mưa là để nghiêm sức mặt đất, cho nên Kinh Vô Lượng Thọ chép: Hoa ấy phủ trên đất dày hơn bốn tấc, tùy theo thứ lớp màu sắc, không lộn xộn. Rực rỡ thơm ngát, giẫm lên thì lún xuống bốn tấc, giở chân lên thì nổi lên trở lại. Nếu lúc rãi hoa mới nữa thì đất dần dần nứt ra để lấp những hoa cũ, khi hoa cũ lấp hết thì hoa mới lại đầy. Hoặc y báu rãi như mưa che khắp mặt đất, người bước đi trên đó.”

Kinh Xưng Tán Tịnh Độ chép: “Người thấy hoa này tuy có tâm ưa thích nhưng không tham đắm, càng tăng thêm công đức cao quý cho chúng sinh.”

Mạn-đà-la: Hán dịch là Xích viên liên hoa (hoa sen tròn đỏ), cũng gọi là hoa như ý. Kinh Chánh Pháp Hoa gọi là hoa hợp, hoa rất hợp ý. Hoa Mạn-thù-sa gọi là hoa nhu nhuyến.

Trong Kinh Đại Phẩm chép: Trời Đế-thích rãi hoa Mạn-đà-la như mưa để cúng dường. Bát-nhã Ba-la-mật, Tu-bồ-đề nói hoa này mọc từ cây tâm. Tức là như lòng mong muốn của tâm mà hoa tuôn rải như mưa. Người dịch cho rằng, chỗ hoa kia sinh là mọc từ tâm vị ấy nên sắc mạo của hoa rốt cuộc cũng là tròn đỏ.

Đoạn sáu, là nói về nhờ cánh dạo đi khắp nơi.

Hỏi: Như vị tiên nương vào cánh hạc, có thể nói nhờ cánh. Còn chúng sinh cõi kia vận thân mà đi, hoặc nương cung điện, vì sao nói là nhờ cánh?

Đáp: Đó là bay như có cánh, nhanh như cỡi rồng, nên nói là nhờ cánh. Đây là nương vào viên tịnh, nghĩa là nương vào năng lực của đại định đại tuệ. Văn còn có ba ý:

Trước là đem hoa đi các nơi cúng dường.

Kế là giới hạn trong buổi sáng liền trở về.

Sau cùng là kết thành Cực lạc.

Chúng sinh cõi nước ấy mỗi buổi sáng đều dùng giỏ dựng đầy các thứ hoa đẹp, đem cúng dường mười muôn ức Phật ở phương khác).

Giải thích: đoạn một là đem hoa đi cúng dường khắp nơi. Theo các kinh đều nói, chúng sinh cõi ấy có khi nương cung điện bảy báu, hoa sen trăm báu, hoặc chỉ như vậy mà đi. Hoặc nương oai thần Phật, trong một niệm đến khắp các thế giới trong mười phương. Tùy theo tâm niệm mà ở trước Chư Phật cúng dường đủ loại vật Chư Phật vừa ý, lễ Phật nghe pháp, hoặc được thọ ký. Y kích tức là vạt áo.

Đến giờ ăn liền trở về nước mình, ăn xong đi kinh hành.

Giải thích: phần hai nói nội trong buổi sáng thì trở về, nghĩa là giới hạn trong buổi sáng, đến giờ thọ trai thì liền trở về nước. Là nhậm trì viên tịnh. Nghĩa là hoặc dùng pháp vị hỷ lạc của Đại thừa để duy trì thân, nên ăn uống rồi nói pháp tụng kinh. Kinh hành nghĩa là đi nhiễu tư duy.

Hỏi: Nói giờ ăn là đúng vào giờ ngọ ở cõi này hay là lúc khác?

Đáp: Tuy thời gian hai cõi dài ngắn khác nhau nhưng giờ ăn cũng giống nhau.

Hỏi: Trong bốn cách ăn, ở cõi nước kia ăn cách nào?

Đáp: Ở cõi nước kia ăn từng miếng nhưng thật không ăn, chỉ thấy sắc ngửi hương, ý cho là ăn, tự nhiên no đủ, không mê đắm vị nào, ăn xong thì biến mất, giờ ăn đến thì món ăn tự hiện, cho nên Kinh Vô Lượng Thọ chép: “Chúng sinh cõi kia khi muốn ăn thì bát bằng bảy báu tự nhiên hiện ra trước mặt.”

Hỏi: Thức ăn uống cả trăm vị trong sạch đầy đủ, như Kinh Thanh Tịnh Giác chép: Khi muốn ăn thì có kiếp bối tự nhiên và đệm làm ghế, người ăn ngồi lên đó, các Bồ-tát và La-hán đều ăn, ăn không ít không nhiều, tự nhiên bình đẳng, cũng không vì ngon mà thích ăn. Vì sao hai kinh này nói khác nhau?

Đáp: Có kinh nói ăn, có kinh nói không ăn, vì có ăn nên không nhiều không ít, vì không ăn nên thấy thức ăn liền no, đây là cõi hình tướng.

Nếu theo “cõi đệ nhất nghĩa” thì kinh Tịnh Danh chép: “Pháp cam lộ làm thức ăn, vị giải thoát là nước uống”.

Kinh chép: “Cõi nước Cực lạc có các công đức trang nghiêm như vậy.”