Đại Tập 132 · Bộ Kinh Sớ XVIII · Số 1754 (Quyển Thượng–Trung–Hạ)

Đại Bát Niết- Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 5

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 5

Phẩm 2 : THUẦN ĐÀ (Phần 2)

Văn-thù luận nghĩa Với Thuần-đà.

Giải thích khéo vốn, thấy trượng sáu, dùng ví dụ về chim cánh vàng.

“Phật bảo Thuần-đà: Đúng thế! Đúng thế!” cho đến “Thành tựu đầy đủ Đàn Ba-la-mật.”:

Xét: Pháp sư Trí Tú nói: “Đức Phật ấn khả sự vui mừng của Thuần- đà, đại chúng.”

“Không nên thỉnh Phật trụ ở đời lâu” cho đến “Tánh, tướng, các hành cũng giống như thế”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Việc cảm ứng là cảnh giới của Phật, bảo cho biết đồng với bên ngoài. Về mặt lý, thì không thể thỉnh, bởi bên trong thật là thường tại, đâu có gì để thỉnh?”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ứng tích là cảnh giới của Chư Phật. Ứng với chúng sanh mà diệt, diệt không ở “Ngã”, cũng do hình đổi thay mà ảnh chấm dứt, đâu thể thỉnh ư? Xứ thật bất diệt! Đâu cần gì thỉnh? Về tánh tướng các hành: Tánh sinh, tánh diệt, tánh không thể thỉnh. Nên như đối tượng thích nghi, làm sao có thể thỉnh ư?”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Lẽ ra do chúng sinh chiêu cảm. Cảm dừng, thì ứng dứt, há có thể thỉnh cầu ư?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Trượng sáu là dấu vết của pháp thân, lại, “Sở tri” là cùng cực của thần, nên nói là cảnh giới. Ứng đối với sở ứng, đâu được để lại?

Tánh tướng của các hành: Trên nêu cảnh giới, nói ứng đồng với sở ứng. Nay, nêu tánh tướng nói sở ứng đồng với ứng. Tánh ngôn ngữ bên trong, tức lấy trạng thái dòng chảy nối nhau, tiềm tàng, thôi dứt làm bản chất. Tướng lời nói bên ngoài, lấy trạng thái tắt mất cuối cùng của một trăm năm làm nghĩa.

“Liền vì Thuần-đà mà nói kệ” cho đến “Trên đến thân chư thiên, đều cũng lại như thế.”:

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chứng các hành không thể thỉnh”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Trong bài kệ này cũng có thể nói tán loạn về các lỗi vô thường, khổ… Nay, theo nghĩa triển khai: Ba bài kệ rưỡi đầu là môn vô thường. Một bài kệ kế là, nói đạo “Hữu”, nghĩa là hai mươi lăm “Hữu”, là môn “Không” của nửa bài kệ này. Kế là, hai bài kệ rưỡi nói về pháp có thể hư hoại, là môn vô ngã.

Vì đã có lỗi như vậy nên nói: “Như con tằm ở trong kén không tự tại. Thân này, nơi nhóm họp các khổ, một bài kệ rưỡi, nói về môn bất tịnh,”.

“Vì các dục đều vô thường, nên ta không tham đắm” cho đến “Hôm nay, sẽ Niết-bàn.”:

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Dùng lý để nghiệm biết, chẳng phải thật Niết-bàn. Vả chăng từ “Hoặc” có thân, thân tất nhiên khởi “Hoặc”, làm sao có thể trái lại, phải theo thầy mới ngộ, mà thọ ngộ có giải. “Hoặc” thì bị tối tăm chế phục. Sự tối tăm đè ép không khởi, cũng gọi là diệt, nhưng chưa diệt hẳn. Nếu đến chỗ không có thầy, sau đó, cảnh tăm tối đều dứt hết, nghĩa là dứt trừ rốt ráo, cho nên từ lâu đã không thật có, ngày nay, bỏ thân, nói chẳng phải thật diệt. Diệt đã không phải thật, bảo cho biết đồng với thỉnh cầu nghĩa là sao?”

“Ta đã giải thoát hữu, sang bờ bên kia, vượt ra tất cả khổ. Cho nên, hôm nay, chỉ thọ niềm vui mầu nhiệm trên hết”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Nói về “Hữu” có thì “hữu” diệt. Có diệt thì có khổ. Đã giải thoát hữu thì hữu nào diệt khổ ư? Cùng cực không có khổ, giả gọi niềm vui mầu nhiệm. Giả gọi là thọ, nên không có người nhận thỉnh.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mà chứng ở chân thật, nghĩa là dục đủ, đạo đã chân thật, không còn diệt nữa. Rốt ráo dứt trừ “Hữu”. Dứt trừ hữu tức Niết-bàn. Nói sẽ Niết-bàn là ứng theo chúng sanh, không thể thỉnh.

“Ta đã vượt qua hữu, đến bờ bên kia”: Đây là chứng pháp thân, lắng trong thường lạc, không cần thỉnh nữa”.

“Bấy giờ, Thuần-đà bạch Phật: Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Thường trụ ở đời, không nhập Niết-bàn”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Thuần-đà đã hiểu sâu sắc được chỉ thú bất diệt, Ngài bèn nói lên điều mình đã hiểu biết để bày tỏ.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thuần-đà sẽ làm thỉnh chủ giúp Phật hóa độ rộng rãi. Trên đây nói: “Cảnh giới Chư Phật vô thường, như tự ứng thân, tánh đồng với các hạnh, khác hẳn với sự cao lớn của chân thân. Nay vì muốn nói về nghĩa này, nên trước là khen ngợi Niết-bàn, không phải đối tượng mà nhận thức nông cạn biết được. Tuy nhiên Thuần-đà đã am hiểu sâu sắc về dấu vết, tức gốc, chỉ vì với thân trượng sáu này đối với mình có ân, cho nên, nguyện được thường, nêu không xả”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Thuần-đà đã nghe nói ứng thân phải diệt, pháp thân thường trụ, mới tỏ ngộ lý không có thỉnh, chỉ vì niệm trí nông cạn, dù được tồn tại trong Đại Bồ-tát, nhưng vẫn không thể biết được, nghĩa thường vô thường của pháp thân và ứng thân, vì đạo Bồ-tát kia chưa thành tựu, nên cũng còn cần lời Phật dạy. Cho nên, do đây, lại ân cần thỉnh cầu”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây là phần ba của môn thỉnh”.

Đức Phật vừa thuật lại lời khen ngợi của Thuần-đà và ngăn việc thỉnh cầu của ông.

Về hai lý bổn và tích, đủ như trước đã giải thích. Nay Thuần-đà đã lãnh hội chỉ thú, đã biết vốn mầu nhiệm không thể thỉnh, mà vẫn ít dấu vết, sâu, cạn không nhất định. Đây chính là công hóa độ chưa toại nguyện. Lại, với tâm hư của Phật, ví như người đói khát nọ, đâu để cho công hóa độ chưa đủ, mà sẽ bị xả, cho nên lại được thỉnh”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nay, Thuần-đà thỉnh, gồm có hai nghĩa:

1. Nói về mình là người đáng được giáo hóa.

2. Tự nói có chỗ mình chưa biết. Đức Phật nên ở đời, giáo hóa giúp cho thành tựu, chỉ cho người đói làm thí dụ, nhằm làm rõ sự chí thành”.

“Bấy giờ, Pháp Vương Tử Văn-thù-sư-lợi” cho đến “Muốn cầu chánh pháp nên học như thế.”:

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Thuần-đà nói dấu vết giống như vô diệt, nên đã y cứ vào diệt để thưa hỏi.”:

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Văn-thù muốn cho Thuần-đà giải thích rõ về nghĩa Niết-bàn bất diệt, chính là đối với văn nghĩa không được rõ ràng, chưa thấu suốt, nên chấp dấu vết với thưa hỏi, cho là không nên thỉnh.

Kính Di ghi lời ngài Tăng Tông: “Thứ tư là môn thỉnh, giải thích nghĩa, nói về thường”.

Pháp sư Tuệ Lãng nói lại lời Pháp sư Tăng Tông rằng: “Thường trụ Diệu hữu, đây là bất “Không”. Vô thường cắt đứt, cho nên mới nói

là có “Tam-muội không”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dấu vết của Văn-thù ở phụ Địa, để nói về đức của Thuần-đà, sẽ sai khiến chúng đương thời, chúng bỏ những gì đã hiểu xưa kia, để rồi tin tưởng từ hôm nay, Văn-thù chấp dấu vết có hai lỗi. Nếu nói trượng sáu là thật có sinh diệt, thì hợp với đạo, tức là bỏ đi một lỗi kia. Trượng sáu lấy pháp thân làm gốc. Dấu vết gốc dù có khác, nhưng lại không có tự thể riêng . Nếu trượng sáu sinh diệt là thật, thì gốc của pháp thân đâu được thường đơn độc, đây là hai lỗi”.

“Thuần-đà hỏi: Văn-thù-sư-lợi” cho đến “Nếu là người tu hành là pháp sinh diệt”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Biết chân Như lai, lẽ ra phải biết Như… Như lai: Là nương như mà thật đến. Chỗ nương đã thật, thì quả lẽ ra cũng chân, cho nên chẳng phải hành”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Hai người dưới đây lại nói rộng về lý vô thỉnh. Điều mà ngài Văn-thù y cứ là sinh diệt của ứng thân, đồng với các hành tướng, chẳng thỉnh mà có chỗ trụ. Điều mà Thuần-đà biện luận là pháp thân vô vi, không đợi thỉnh mới trụ. Cả hai người đều y theo một bên, chê khen lẫn nhau để bày tỏ chỉ thú vô thỉnh của ý Phật”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Thuần-đà dùng năm việc để nói về các hành khác nhau của Như lai:

1. Nói: Nếu đồng với các hành thì khác nào như bánh xe kia.

2. Không được mệnh danh là trời trong trời.

3. Như vị trưởng làng.

4. Nói: Do khác với các hành, nên như người lực sĩ kia.

5. Nếu đồng với các hành, thì lẽ ra như con của vị trưởng giả kia”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ở đây nói rằng trên không được đồng

với dưới. Đức Như lai là trời trong trời, thì sao lại đồng với các hành ư? Dưới đây có năm ví dụ nói lên Đức Phật là thường, khác với pháp hữu vi”.

Pháp sư Trí Tú nói: “Dưới đây có sáu thí dụ:

1. So sánh bắt đầu nêu bốn thí dụ.

2. So sánh làm rõ chánh đáng Đức Như lai đã từ lâu là vô vi. Sau nêu hai thí dụ, để răn Văn Thù”.

Pháp sư Tuệ Lãng nói riêng: “Dưới đây, sẽ nêu bốn việc để làm pháp thuyết, mỗi việc đều có một ví dụ chia ra thành tám. Sự thứ nhất là pháp thuyết, nghĩa là Đức Phật đã là trời trong trời, đâu được đồng

với người phàm”.

“Ví như bọt nước chóng khởi, chóng diệt” cho đến “Tất cả các hành cũng giống như thế”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Bánh xe, một cao, một thấp. Ở trên nói rằng quả chúng vượt hơn, đâu lại được như bánh xe ấy ư?”

Pháp sư Tuệ Lãng nói riêng: “Ví dụ thứ nhất. Nếu nói là trên được so sánh với dưới, thì sẽ đồng với hai ví dụ này”.

“Ta nghe mạng sống của chư Thiên rất lâu dài” cho đến “Tuổi thọ lại ngắn ngủi không đầy một trăm năm”.

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Lấy dưới để so sánh trên. Như tuổi thọ ở cõi trời Phi tưởng còn tám muôn kiếp, huống chi Đức Như lai?

Pháp sư Tuệ Lãng thuật riêng: “Pháp thuyết thứ hai. Nói là nếu đồng với các hành, tức là xưa thì kéo dài nay lại rút ngắn. Vì sao? Vì khi xưa Phật từ cõi trời mà giáng sinh, xuống đâu được tạm thời ở nhân gian, bèn mất đi tuổi thọ của cõi trời ư?”

“Như vị trưởng làng, với thế lực được tự tại” cho đến “Chớ quán Như lai đồng với các hành”.

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Theo ví dụ thứ ba, lúc đầu thì vượt hơn, về sau, không bằng. Khi xưa, Đức Phật thành đạo dưới cội cây, với oai thần vòi vọi, vì sao nay lại mất hết thế lực ư”.

Pháp sư Tuệ Lãng nói riêng: “Ví dụ thứ hai, là không chấp nhận như mất đi thế lực kia”.

“Lại, Văn-thù vì biết mà nói” cho đến “là trời trong các trời, đấng Pháp vương tự tại.”

Xét: Pháp sư Tuệ Lãng nói riêng: “Pháp thuyết thứ ba, nghĩa là nếu đồng với các hành, thì chẳng phải Pháp Vương. Phật do muôn hạnh tròn đầy, là Đấng Chí Tôn của ba cõi, đâu thể nói có các hành tướng ư?”

“Ví như vua cõi người có Đại Lực Sĩ” cho đến “Nên xưng Như lai, Ứng Chánh Biến Tri.”:

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vua dụ cho Đức Phật trước, lực sĩ dụ cho Đức Phật nay. Kỹ năng, dụ cho Chư Phật mười phương vô úy hàng phục bốn ma, há là hành ư?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ví dụ thứ tư. Đạo Như lai vượt ngoài cảnh ma, há là pháp chết ư?”

Pháp sư Tuệ Lãng thuật riêng: “Ví dụ thứ ba, lực sĩ dùng các thứ kỹ năng, cho nên tương đương với ngàn Đức Phật, do muôn hạnh tròn đầy, nên là bậc thầy của ba cõi”.

“Văn-thù-sư-lợi! Nay ông không nên nhớ tưởng, phân biệt, do pháp Như lai đồng với các hành.”:

Xét: Pháp sư Tuệ Lãng nói riêng: “Pháp thuyết thứ tư, chớ trống không, sinh ra tưởng luống dối, cho thường là vô thường”.

“Ví như trưởng giả giàu có sinh con”, cho đến “Như lai đồng với tất cả các hành”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Dùng lời Phật nói để chứng lý chân thật, vốn không thay đổi. Chỉ từ người nói được tỏ ngộ mới biết mà thôi. Lý Phật đã nói, đã không thể đổi thay, nên biết sự tỏ ngộ kia cũng vắng lặng thường còn”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cái mà Chư Phật tôn thờ làm thầy, chính là pháp Niết-bàn. Nếu Phật vô thường thì pháp cũng vô thường, nên nói rằng: “Pháp chân đã nói cũng không có người tin”.

Pháp sư Tuệ Lãng nói riêng: “Ví dụ thứ tư. Người trong nhà kia sở dĩ không còn thương đứa con ấy: Là vì có tướng đáng tin, nói tưởng giả dối của thầy. Nếu người nào nghe ông nói là Phật vô thường, thì chính ông là người đáng tin, cũng có thể “Duyên” ở ông, mà không tin”.

“Lại, này Văn-thù! Ví như cô gái nghèo”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Trên đã nói: “Không nên nói Đức Phật đồng với các hành”, ở đây nói Phật là vô vi. Đã hiểu mà nói được là hộ pháp chân thật. Dẫn chứng việc này làm thí dụ, nhằm làm rõ chỉ thú kia: Người nghèo thiếu pháp tài. Người nữ nhờ gốc lành nhỏ nhoi mà sinh sự hiểu biết này”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên nói Phật là vô vi, chỉ thú này là dài. Về phương tiện ứng vật, nghĩa này là ngắn. Người giữ gìn chánh pháp, phải phát huy rộng rãi chỉ thú dài kia để che lấp mặt thích ứng chúng sinh ngắn ngủi nọ. Cô gái dụ cho tuệ vô thường, tuệ có ba thứ, dùng văn tuệ nhập lý không sâu sắc, dụ cho nghèo.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Trước nói: “Không nên nói Đức Phật đồng với các hành tướng, đó là bên trong có kiến giải chân thật, nên hãy thường tin vào lý này, có thể gọi là người giữ gìn chánh pháp. Nay, kiến giải chân thật thường trụ, tất nhiên, là do niềm tin của sự tỏ ngộ nhỏ nhoi trong nhiều kiếp. Vì cho nên gọi hành giả là cô gái, chưa dồi dào về pháp lành là nghèo”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Cô gái, dụ cho văn tuệ năng sinh ra tư tuệ.

Kính Di ghi lời của Tăng Tông: “Đây là ví dụ thứ năm. Dùng năm ví dụ trước để đối kháng,bắt bẻ Ngài Văn -thù, bài bác dẫn chứng kẻ

chưa tỏ ngộ. Nay, hai ví dụ này nói về chủ thể tạo tác nên lối tu này, tất nhiên sẽ được quả thường. Cô gái lấy sinh đẻ, nuôi nấng làm nghĩa, nói bắt đầu làm Bồ-tát, hay sinh thường xuyên ôm ấp kiến giải. Hoài bão kiến giải ngày càng trở nên sáng suốt, nghĩa ấy đồng với sự nuôi nấng. Vì chưa có pháp tài vô lậu, nên nói là nghèo”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là hai thí dụ: Đầu tiên, lấy cô gái có khả năng giảng nói về thường làm thí dụ. Sau, là nói ví dụ nam nhi ẩn hữu vi.”

Pháp Liên ghi lời của Tăng Tông: “Hai ví dụ dưới đây, nêu trong ngoài là khác. Người nữ lấy việc chăm sóc con làm thí dụ, nhằm biểu lộ rõ về kiến giải nội tại kia thật vững chắc, chính đáng. Nam nhi, lấy khả năng bền chắc, mạnh mẽ làm thí dụ, nhằm nói về thuyết ngoại kia không thể ôm ấp”.

“Không có người ở nhà cứu hộ”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Vì công hạnh chưa sâu đậm, nên không khỏi bị điều xấu ác làm hư hoại. Người vốn đã được an ổn, vì không lập, nên nói “Không có”.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Công đức trí tuệ giúp đỡ đắp đổi lẫn nhau, dụ cho quyến thuộc tại gia, vì không có công đức trí tuệ này, nên ví dụ họ không có sự che chở”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Xưa, điều lành chưa mạnh mẽ nên không thể làm cho niềm tin kia mãi mãi bền chắc, lại còn bị mọi điều xấu ác của năm dục lôi cuốn, khiến thất lạc nơi ở cũ, căn nhà đức tin yếu ớt. Trong, không có nhà thiện, ngoài không có bạn giữ gìn.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đã theo nghe sinh tuệ thì sự hiểu biết này tức là cảm xa quả thường. Hiểu biết thường tồn tại ở “Ngã”, có cảnh tượng ra đời. Đây là ba cõi, chứ không phải còn là nhà kia, mà lại chưa được quả thường. Vì ở trong hai thứ đầy của mình, nên nói là “Không có nhà ở”.

Người cứu hộ, sức hiểu biết đã yếu kém, nên chưa thể ngưỡng cảm bạn lành dìu dắt nhau.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Pháp Phật chính là dùng đức tin đứng đầu, năm căn là nhà. Người mới tu hành, đức của cây chưa ăn sâu, đó là nhà Phật chưa lập”.

Pháp sư Đạo Tuệ ghi rằng: “Tâm mình đã thoát khỏi sinh tử, thì ba cõi chẳng phải nhà. Nếu ba mươi tâm tràn đầy vô lậu của Sơ địa trên, thì có thể xứng đáng sinh trong nhà Phật. Người bắt đầu tu hành cách đây hãy còn xa, nên nói là “Không có”.

“Lại thêm khổ bệnh”.

Xét: “Một bản khác chép là cùng khốn”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Là phiền não che lấp văn tuệ”.

Pháp sư Trí Tú nói: “Bị tám khổ làm cho bệnh”

“Bị đói khát ép ngặt”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Cát kiết sử ràng buộc là bệnh khổ, sinh tử là đói khát”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Trong không có nhà thiện, ngoài không có bạn giúp đỡ. Chính vì thế, nên thường bị bạn xấu ác, mọi chứng bệnh làm hại, ép ngặt bởi đói khát”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Không có nước thiền định, lại thiếu ăn của pháp Niết-bàn, nên nói là “Đói khát”.

“Khắp nơi khất thực”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Điều lành là pháp ngoài ba cõi, mà bị việc xấu ác làm hư hoại, đến chỗ sinh tử lần lượt bỏ nhà, là nghĩa đi khắp. Đã chán khổ, cầu vui mà chẳng phải vốn thiện, đáng được không được, là nghĩa khất thực”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lìa bỏ năm đường, ví dụ đi dạo. Sinh tử không phải là chỗ được vui, dụ cho khất cái.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Bị khổ ép ngặt, tư duy điều lành để thay cho nỗi khổ đó, ví như khất cái.

Kính Di ghi lời Tăng Tông: “Thiếu thức ăn định, tuệ, tu tướng lành để tự nuôi sống. Việc lành này không nhiều, vì gồm nghĩa chẳng phải phần của mình, nên đồng với khất cái (xin ăn).

Đi dạo, là quay gót đi chậm chạp, không phải dáng vẻ bước đi nhanh, nói về tướng thiện, không thể phát ra chỉ yếu ngay.”

Pháp Liên ghi lời của Tăng Tông: “Cách quả xa diệu vợi, thường am hiểu bến mê tăm tối, vì nghĩa hướng về quả vị Phật, nên nói đi dạo”.

“Ngăn cấm nhà khách của người khác”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Thân trong ba cõi là ngôi nhà tà kiến, là nơi ở của người xấu ác. Đối với vốn thiện kia là nhà của người khác”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quả của người, trời là quán khách trọ”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Thân của người, trời là cái được của “Hoặc”, thoát ngoài lý của mình. Cuối cùng, bỗng nhiên hợp với vô, dụ cho nhà khách”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Trong sinh tử không phải là chỗ ở lâu dài, ví dụ nhà người khác”.

Pháp sư Trí Tú nói: “Thường hiểu nhân tu tập không phải là quyến thuộc của sinh tử, là khách. Năm ấm nghĩa là dừng lại nghỉ vội vã, gọi là nhà”.

“Gửi gấm sinh con một”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Đã dùng vô vi của Như lai làm lý giải, không có “Hoặc” riêng, dụ như đứa con một. Sinh ra gửi gắm, gọi là ký sinh.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sự sáng suốt của tư tuệ từ tối tăm mà sinh ra, gọi là gửi gắm. Ánh sáng, bóng tối dù khác, nhưng sự hiểu biết thì không khác, nói là “Một”. Hẳn là, kế thừa nhà Phật, nên nói là con”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Sự hiểu biết nương gá vào ấm sinh, nói là gởi. Chân mà không hai nên nói là “Một”.”

Pháp sư Đàm Tế nói: “Ví dụ cho tư tuệ”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Bồ-tát đối với ấm thân này, chính là hiểu biết về thường. Hiểu là nghĩa ta sinh, gọi là con.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Từ nghe mà sinh tư duy, gọi đó là con.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Hiểu thường là “Một”, không có hai thứ sinh, diệt, nói là một đứa con.”

“Là chủ của nhà khách đuổi bảo phải đi, sinh ra kia chưa lâu.”:

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Tà kiến là gốc của sự thọ thân, là chủ nhà. Chẳng bác bỏ kiến giải kia, nghĩa là như xua đuổi.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vô minh là gốc thọ sinh, dụ như người chủ. Tư tuệ thì dứt bỏ vô minh, xa dần, ví dụ cho đuổi chạy.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Thân là nhà của người kia. Do nhận thức bất chính đã tạo nên, nói là chủ nhà. Tà kiến chê bai, không tin thường trụ, là nghĩa theo đuổi”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nghĩa giải về “Hoặc” trái nhau, nghĩa như xua đuổi. Là biết mảy may điều lành, tất nhiên, sẽ không cảm được ánh sáng sinh tử.”

Pháp sư Tuệ Lãng nói: “Đoạn kiến trái với thường giải, mà đoạn kiến là đứng đầu sinh, tử, nên nói “Người chủ đuổi khách”.

“Mang bào thai đứa con này muốn đến nước khác”.

Xét: Một bản cho rằng: “Sự sinh ra kia chưa lâu”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tư tuệ mới sinh, vẫn sinh chưa lâu. Chấp chặt không bỏ, so sánh việc mang bào thai, xa với thường lạc, ví

dụ nước khác”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Hai tuệ văn, tư cùng với một kiến giải, dụ cho mang bào thai. Tu tuệ nên được mà chưa sinh, ví dụ muốn hướng về nước người khác.”

“Ở giữa đường kia, gặp phải gió mưa dữ dội” cho đến “Bị ong, sâu, trùng độc cắn ăn.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Năm dục như gió, mưa. Các kiết sử như nỗi khổ lạnh giá. Bạn xấu ác như muỗi mòng.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phiền não che lấp tư, tuệ, dụ cho khổ lạnh. Quả của phiền não, dụ cho cắn ăn”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Đạo Phật dài xa, tu khổ hạnh khó thực hành, dụ cho nỗi khổ rét mướt. Không tránh khỏi bị ma gây ra bậc bội, dụ cho cắn ăn.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Bị học bất chính chống đối, bẻ gãy, ví dụ gió mưa. Chưa tránh khỏi phiền não nuốt ăn, rút rỉa gốc lành, ví dụ trùng độc.”

Pháp sư Đạo Tuệ ghi rằng: “Quả khổ sinh tử, dụ cho gió rét, giặc ác sáu trần, dụ cho trùng độc.”

“Trải qua số cát sông Hằng, ôm con mà lội qua”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Ôm ấp tà, ganh ghét chánh, tất nhiên, do làm hại người, dụ cho sông. Chấp lấy kiến giải chân mà không đoái hoài sự nguy hiểm, dụ cho ôm con mà lội qua.”

Pháp sư Đàm Tế nói: “Con sông, dụ lời dạy của sư chẳng phải thường. Ôm con, dụ cho chấp kiến giải của tư tuệ”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sông, ví dụ nước Tiểu thừa, pháp của nước ngoài, nếu có chấp khác, cho đến uống nước một con sông không chung. Nay dụ cho người đến nước khác, việc phải trải qua sông mà là pháp chung, đại sĩ, ôm ấp hiểu biết thường mà cầu Phật, cũng nên quyền hóa độ chấp khác”.

“Trôi nhanh theo dòng nước kia mà không buông bỏ”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sự sinh diệt mau hơn dòng nước chảy xiết. Chấp hiểu không bỏ, chính là điều kỳ lạ, đặc biệt”.

“Ở đây, cả mẹ con đều chìm.”:

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dù sống trong vô thường, mà không sinh ra kiến chấp khác lạ. Nếu có người chê bai chánh pháp, thì họ sẽ chìm, phải cứu vớt họ.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Vả lại, người bảo vệ chánh pháp, tất nhiên, ở đời ác, chỗ có nhiều tai nạn, thì sẽ bị ganh tỵ, mà có khả năng,

dù bị dòng nước cuốn trôi. Cũng chấp kiến giải không bỏ, từ đó gây ra mất mạng. Nhân khiến cho sự hiểu biết thường trụ, không hoạt động ở đời, người pháp đều dứt bỏ, về nghĩa như mẹ chìm.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Gia phong hưng thịnh, gặp ở chánh thuyết, bèn khiến cho ngôn ngữ co rút đương thời, kiến giải không phơi bày rõ ràng, về nghĩa như đứa con chết chìm. Người bị bẻ gẫy nhục nhã, nghĩa như mẹ chết chìm.”

“Như thế, với công đức niệm từ của người nữ, sau khi qua đời, sẽ được sinh lên Phạm thiên.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Quả báo của việc khéo gìn giữ kiến giải về thường. Tiếng Phạm Niết-bàn, Hán dịch là Tịnh. Thiên, là Đệ nhất nghĩa thiên.”

“Văn-thù-sư-lợi! Nếu có thiện nam” cho đến “Nhất định là hữu vi, nhất định là vô vi”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu chưa thấy lý thường, chỉ ngần ấy không có lời nói, sẽ không thêm lớn điều xấu ác bên ngoài thì đâu phân biệt hữu vi, vô vi ư? Dưới đây, là nêu ra giữ gìn chánh pháp.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu cho rằng Như lai chắc chắn là hữu vi sinh diệt, thì cũng được gọi là đoạn diệt vô vi”. Lại nói “Không nên nói rằng, Đức Phật hoàn toàn đồng với hữu vi, nhưng Đức Phật chắc chắn là vô vi.”

Pháp sư Đàm Ái nói:

Xét thẳng câu rằng: “Chớ nói Như lai chắc chắn là hữu vi, nên nói chắc chắn là vô vi”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nếu chỉ thể thường, mà mê dấu vết, thì chẳng phải lý do là kiến giải. Nếu nói vốn không trái với dấu vết, hiểu biết dấu vết không trái với bổn, thì mới khế hợp với Trung đạo. Cho nên nói “Không nên chắc chắn nói là Phật đồng với các hành, cũng được nói là hoàn toàn không đồng. Vì, nếu hoàn toàn không đồng thì sẽ hại dấu vết. Như hôm nay, chưa thấu suốt,chỉ tự quở trách mà thôi.”

“Nếu người chánh kiến, nên nói Như lai” cho đến “Vì sinh ra pháp lành, nên sinh tâm thương xót”.

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Nói chắc chắn là vô vi, nghĩa là nói thường để hóa độ người, cái gọi là giữ gì che chở chánh pháp như trên. Sinh pháp lành nghĩa là dùng điều lành để hóa độ người. Người được mạng lành. Cho nên, Đức Như lai mới có quả báo tuổi thọ dài lâu, như tám con sông đổ ra biển. Tâm thương xót, nghĩa là lòng từ che chở mạng sống của muôn vật, là nhân tố sống lâu”.

“Như cô gái nghèo kia ở tại sông Hằng” cho đến “Không cầu Phạm thiên, Phạm thiên tự đến”.

Xét: Pháp sư Tuệ Lãng thuật lời của Pháp sư Tăng Tông rằng: “Không nương gá đều hợp với thí dụ, chỉ rút lấy chỉ yếu, nêu làm lời khuyên răn”.

“Văn-thù-sư-lợi! Như người đi xa”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Ví dụ này không nói Đức Phật hữu vi. Tất nhiên, sẽ thành tựu nghĩa vô vi”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đảm nhiệm kiến giải thường để cầu Phật, ví dụ đi xa”.

Pháp sư Tăng Dao nói: “Ví dụ hộ pháp ở trước, là nói về vô vi. Ví dụ này ẩn giấu hữu vi, mới có kiến giải chưa sâu, cách Phật rất xa, ví dụ đi xa”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đoạn thứ năm của môn Thỉnh”.

“Giữa đường mỏi mệt”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Chánh kiến chưa sâu đậm, mà khởi trong tâm tà.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Xa lìa sinh tử, kiến giải thường chuyển biến nhỏ nhiệm”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Người tu hành kèm theo tướng”.

“Nằm ngủ ở nhà người khác”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Trong tâm tà tối tăm dụ cho nằm ngủ”,

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhân, Hoặc” thọ báo, không phải vốn đã hẹn, nói là nằm ngủ. Trôi dạt đã lâu, là mất đi kiến giải thường. Nói Đức Phật là vô thường, dụ cho ngủ say”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Sinh tử không thể ở lâu, là nhờ vả”.

Pháp sư Trí Tú nói: “Dù có chút kiến giải, “Hoặc” che lấp tuệ nhãn, tạm quên đi hoài bão, như ngủ mê, tăm tối.”

“Ngôi nhà kia, bỗng nhiên, lửa lớn bốc cháy dữ dội.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Bức hại thân mạng, dụ cho lửa đốt nhà.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đã sinh ra hành động chê bai này sẽ mang tai ương đến cho thân.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Giống như ví dụ mà nói”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Vì thỉ giác, nên nói khởi gấp.”

“Tức thời, sợ hãi, thức giấc.”:

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Biết chẳng phải mình chiêu cảm, như

thức dậy từ giấc ngủ.”

Pháp sư bảo Lượng nói: “Quái tà, giải thích là sai , nói là sợ hãi, tìm tòi lý không đúng, nói là thức giấc.”

Pháp sư Đạo Tuệ ghi rằng: “Trước kia, do tạm thời không “Duyên”, nay lại được hiểu biết.

“Liền, tự suy nghĩ hôm nay, ta nghĩa là chắc chắc chết, không nghi ngờ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nghĩa là tội chê bai Phật, nặng không thể diệt.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Chấp kiến giải chính đáng không theo lời nói tà. Biết, thì chắc chắn sẽ nhận thấy tai hại”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu theo tà đạo, tất nhiên sẽ đọa vào địa ngục.”

“Vì có hổ thẹn, nên vấn y vào thân”.

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Tức dùng sự hổ thẹn làm y. Nếu nói Đức Phật là hữu vi, thì sẽ không có sự hổ thẹn, lại nói Đức Phật là thường, che giấu sở đoản xưa kia, dụ dùng y vấn thân.”

Pháp sư Đàm Tế nói: “Dùng lời nói che chở thường để ràng buộc kiến giải thường.”

“Liền đó qua đời , sinh lên tầng trời Đao-lợi” cho đến “Lần lượt thường sinh về chỗ yên vui.”

Xét: Pháp sư Đàm Tế nói: “Vì hổ thẹn nên sinh lên cõi trời, vì gìn giữ thường nên giải thoát.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Quả báo của kiết, trời Đao-lợi có ba mươi hai vị quan, ví dụ tiêu biểu cho ba mươi hai tướng. Tám mươi, nghĩa là tám mươi vẻ đẹp. Đại Phạm vương, tiếng Phạm gọi Niết-bàn, vua tức là Phật”.

“Do đó, nên Văn-thù-sư-lợi” cho đến “Mau thành A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề”.

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Chỉ nêu ví dụ để khuyên răn”.

“Bấy giờ, Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi” cho đến “Cũng đủ che lấp hữu vi của Như lai.”:

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đức Phật khai sáng tông chỉ thường, mà Thuần-đà nói rộng, nói lên được đầu mối của thường kia, cho nên khen ngợi”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Môn thỉnh thứ sáu, dùng ví dụ lửa và người để kết với Thuần-đà.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Chẳng phải ngay điều lành mà ngài nói

được cũng là mỹ mà ngài hiểu biết một cách sâu sắc. Vật, nghĩa là mất thân vì pháp, chưa có Nhân kia, nên kết chỉ Thuần-đà nói lên không xa.

“Hữu vi, vô vi, lại đặt để chung” cho đến “Bố thí như thế là hơn hết trong các thứ bố thí”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì muốn cho nghĩa không ăn ở trên được mở rộng, nên nhân thúc giục cúng dường, nhằm chứng tỏ thân trượng sáu không phải vô vi, không đồng với hành tướng”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đây là môn thỉnh thứ bảy, đôn đốc cúng dường”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là thúc giục cúng dường, đoạn thứ tư: “Nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni” cho đến “Phải thanh tịnh, lúc nào cũng cấp cho”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói về thời gian, vật tịnh, vật thí, phải thành tựu đàn”.

“Thí nhanh chóng như thế, tức là đầy đủ” cho đến “Như lai sắp nhập Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đàn là hạt giống Pháp thân. Thời gian, phẩm vật là hạt giống của đàn. Nhiều hay ít, nghĩa là phẩm vật nói trên. Chưa nói về tâm địa.

Nay, kế là, nói phẩm vật cúng dường có tám thứ, như văn luận có giải thích. Nay, nói về Đức Phật và Tăng quyết định thanh tịnh tâm, đa số là người giới, chỉ cúng phẩm nhiều hay ít không nhất định mà thôi”.

“Thuần-đà nói: “Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi! Hôm nay, vì sao Ngài” cho đến “tức là Pháp thân, chứ không phải thực thân”.

Xét: Pháp sư Pháp Dao nói: “Ngài Văn-thù đã thúc giục, e rằng vật nói là trượng sáu hoàn toàn đồng với kẻ phàm, nên Thuần-đà lại nói chỉ biểu thị là đồng, chẳng lẽ thật sự cần hay sao?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thuần-đà nói pháp thân không ăn, mới dẫn chứng xưa để so sánh, Đức Phật bảo Văn-thù-sư-lợi” cho đến “Khéo nhập Kinh điển Đại thừa rất sâu”.

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lời nói của Thuần-đà có thề là ý Phật, nên nói thành tựu”.

“Ngài Văn-thù-sư-lợi bảo Thuần-đà” cho đến “Cũng vừa làm hài lòng tất cả chúng sinh”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Niệm ái nẩy sinh từ chấp mắc ng- hiêng lệch. Nay, nói Đức Như lai hợp với lý thì được, về tình thì không có nghiêng lệch, đều hài lòng vì có tự thể. Nói về lý thì chưa sáng tỏ, vì

cho nên phải tìm hiểu tường tận hơn”.

Pháp sư Tuệ Lãng nói: “Ở đây Khiển Niệm có ba cách dịch, đây là khiển thiên niệm thứ nhất”.

“Văn-thù-sư-lợi nói: Như lai đối với ông” cho đến “Tôi và Nhân giả đều là điên đảo”.

Xét: Pháp sư Tuệ Lãng nói: “Đây là khiền tất cả niệm thứ hai”.

“Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi! Đức Như lai không có niệm ái” cho đến “Chính là cảnh giới trí tuệ của Chư Phật.”

Xét: Pháp sư Tuệ Lãng nói: “Đây là thứ ba, chỉ nêu ví dụ để nói niệm không có tướng”.

Minh Tuấn nói: “Tư hai người biện luận một bên về Đức Như lai đến đây, có ba nguyên nhân:

1. Giải thích nghĩa thường, vô thường, quét chung dấu vết hữu vi, nhằm hiển bày diệu bổn thường trụ, nghĩa có thể thỉnh, không thể thỉnh.

2. Quét sạch dấu vết ứng thân. Vả chăng ăn để tiêu dùng cho thân. Nếu ăn mà không ăn, thì chẳng lẽ thân là thật ư?

3. Rũ sạch dấu vết của ứng tâm. Truyền đạt sự hài lòng có khả năng biện luận, để nói lên niệm của vô niệm, nên nhân đây thuật thành, nhằm trừ bỏ dấu vết của tâm.”

“Thưa Ngài Văn-thù-sư-lợi! Ví như vị vua” cho đến “Thẳn thắng (trực giác) muốn so sánh tài đức của vị vua ấy với sự nghiệp của các Bồ-tát.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chim dụ cho Đức Phật. Vô lượng do-tuần, ví cho quán “Trống không”. Biển dụ cho sinh tử. Rùa cá, ví với sáu đường. Bóng của mình, dụ cho Ứng thân. Nói “Trống không” có hai hơi thở phàm phu: Người còn bị ràng buộc. Một ít trí, chỉ cho người Nhị thừa.”

Kính Di ghi lời của Tăng Tông rằng: “Môn thỉnh thứ tám này quét sạch dấu vết của hai Đại sĩ.”

Pháp sư Tuệ Lãng nói lại lời của Pháp sư Tăng Tông rằng: Trong đây có hai ví dụ: Trước, nói dưới không bắt kịp trên, dùng ví dụ chim, để nói trên có khả năng biết được dưới. Sau, ngài Văn-thù tự quét sạch dấu vết.”

“Bấy giờ, Đức Thế tôn, từ trên khuôn mặt” cho đến “Nghe Đức Phật nói xong, Thuần-đà buồn bả, nghẹn ngào, im lặng”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước kia, Thuần-đà nguyện sau cùng sẽ sắm sửa phẩm vật cúng dường Đức Thế tôn để nói về thường

trụ, nói về lý đã rõ ràng, không diệt hiện diệt, không ăn hiện ăn. Việc nông cạn ấy cùng khắp. Nay, văn khác với trước, sau đó mới nói bằng miệng.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Trước kia, ngài Văn-thù hối thúc Thuần- đà sắm sửa phẩm vật cúng dường, bị Thuần-đà trách cứ, giống như Ngài Văn-thù trước kia đã nói là giả dối, đây là thân trượng sáu, lại đều không nhận người cúng dường. Thực phẩm cúng dường đại chúng sẽ trở nên lập bày trống không, không thỏa lòng trong sạch, nên, Đức Thế tôn phát ra ánh sáng chiếu thẳng vào ngài Văn-thù, để chứng tỏ rằng lời Ngài Văn-thù nói trước kia không phải giả dối, nên phải thúc giục mau cúng dường.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ chín là môn thỉnh, thúc giục cúng dường. Trên đây đã biểu dương sáng tỏ nghĩa thường quét sạch dấu vết xong. Vật tình không còn dấu vết ngưng đọng nữa! Dù diệt mà biết là thường, dù ăn mà biết không ăn, nên lại phát ra ánh sáng, nói lên mọi dấu vết phải xóa bỏ.”

Pháp sư Đạo Tuệ ghi rằng: “Thuần-đà một bề thỉnh cầu Đức Như lai ở mãi trên thế gian, còn Ngài Văn-thù thì biện luận một bên. Về sự đã xong. Nay, Đức Thế tôn phát ra ánh sáng này là để đáp lại ý muốn của Thuần-đà. Đức Thế tôn đã không chấp nhận lời thỉnh cầu ở đời của Thuần-đà, nên do ánh sáng mà Ngài Văn-thù thúc giục cúng dường.”

Pháp sư Tuệ Lãng nói lại lời của Pháp sư Tăng Tông rằng: “Dưới đây, sau cùng là ví dụ ngọc lưu ly, vì căn cơ bậc hạ, mở rộng tông chỉ nhân quả thường trụ.”

“Phật bảo Thuần-đà: Ông đã dâng phẩm vật cúng dường” cho đến “Lần thứ hai, thứ ba cũng giống như thế”.

Xét: Pháp sư Pháp Dao nói: “Muốn cho Thuần-đà nhanh chóng dâng lễ cúng dường cho kịp giờ và cả đại chúng đều thỏa lòng mong đợi, nên Đức Phật nói luôn ba lần”.

“Bấy giờ, nghe Đức Phật nói xong, Thuần-đà” cho đến “Đồng thanh tha thiết thỉnh cầu Đức Phật đừng nhập Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sự chí thành của một người không thể cảm động đến Đức Phật, nên nhờ đại chúng đồng tâm cùng nhau thỉnh cầu.”

“Bấy giờ, Đức Thế tôn lại bảo Thuần-đà: Ông chớ nên khóc than nhiều” cho đến “Pháp hữu vi có nhiều tai họa.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chẳng phải không có ích, tâm rối loạn mê đạo, không phải đối tượng thích hợp của người tu hành, phải

quán thân mình, là giải thích ý chí của không có ích. Thân ông là cái thích hợp đã không được trụ, chẳng lẽ lại được trụ ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Chất độc lẫn lộn: Giáo pháp xưa sinh kiến giải, nhân quả chưa phân biệt, cũng nói là chất độc lẫn lộn. Nói theo Kinh này thì từ Kim Cương trở xuống, dù nói rằng kiến giải không phải chất độc, nhưng thể của nó và khổ vẫn chưa phân chia rõ ràng, nên cũng nói là chất độc lẫn lộn.”

“Bấy giờ, Thuần-đà lại bạch Phật rằng” cho đến “Cho nên, nay ông chớ nên khóc lóc!”.

Xét: Tăng Lượng nói: “Ý Thuần-đà lại thỉnh, nghĩa là Đức Phật từ bi, do ứng với chúng sinh đau khổ. Nay ta hiện đang khổ, cho nên nguyện Đức Phật để tâm thương xót. Ý đáp của Đức Phật: “Vì đi thì sẽ có ích, còn ở lại thì vô ích.”

Pháp nhĩ của Chư Phật, nghĩa là cho sinh diệt là khổ, không sinh diệt là vui, vì cho nên ta dứt bỏ khổ sinh, diệt này.”

“Bấy giờ, Thuần-đà lại bạch Phật rằng” cho đến “Giờ đây, tự suy xét, con càng cảm thấy vui mừng.”

Phật khen Thuần-đà: “Lành thay! Lành thay!” cho đến “Hãy mau sắm sửa phẩm vật cúng dường, không nên để trễ!”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đều đến là chỗ. Chỗ đồng đứng dậy trong hiện tại, đều là tướng huyễn, tức là Đức Phật bảo Thuần-đà hãy quán trống rỗng, để ngăn dứt sự rối loạn của nỗi buồn bã, lưu luyến. Dùng năng lực phương tiện: Nếu các pháp không là trống không, mà quan hệ với cái “Có” thì chẳng gọi là Phương tiện, vì tâm Đức Phật là không, nên chẳng chấp mắc, nên chứng các pháp là không.

Các Phật pháp như thế: “Chứng không có chấp mắc là quả Phật. Nay ta nhận thức ăn của ông, nghĩa là chứng phương tiện. Không ăn mà nhận lãnh, vì ích lợi của phương tiện.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây là phẩm cuối, đoạn thứ mười: Lãnh hội kiến giải.”

“Bấy giờ, Thuần-đà vì các chúng sinh” cho đến “Vội đứng dậy cùng ngài Văn-thù đi sắm sửa phẩm vật cúng dường.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lành thay! Nay đã cúng dường, tất nhiên là ruộng phước thành Phật. Niết-bàn thật khó hiểu rõ. Nếu công hạnh bố thí cúng dường được thành tựu thì con sẽ tự biết rõ rằng Đức Như lai có nhập Niết-bàn hay không.”

Pháp sư Đạo Tuệ ghi rằng: “Dấu vết của Thuần-đà chưa khéo hiểu về pháp sắm sửa cúng dường, nên cùng đi với ngài Văn-thù.

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 6

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 6

Phẩm 3: AI THÁN (Phần 1)

Giải thích: mặt đất rung chuyển: phát ra Mười lăm pháp môn như không, bất không không, v.v…

Ví dụ thành báu hợp với chánh pháp.

Giải thích: Niết-bàn của chữ y.

Giải thích: Nghĩa Hoặc lìa, hoặc không lìa tư tưởng vô thường.

Giải thích ý nghĩa năm mươi bảy phiền não.

Xét: Pháp sư Tuệ Lãng nói lại lời của Tăng Tông rằng: “Từ cuối phẩm trước, Đức Thế tôn phát ra ánh sáng từ miệng, thôi thúc cúng dường. Cuối cùng là ví dụ ngọc lưu ly, cũng là môn Thỉnh, để nói về thường. Đây là nói về căn cơ bậc Hạ, gồm có sáu đoạn:

1. Phát ra ánh sáng thôi thúc cúng dường.

2. mặt đất rung chuyển, đại chúng buồn bã than thở.

3. Nói năm thí dụ, chê bai việc thỉnh Phật.

4. Đức Phật khuyến khích, hỏi han, lại được sở đắc kia.

5. Tỳ-kheo khen ngợi giáo pháp tích.

6. Nói tu vượt hơn.

Kính Di ghi lời của Tăng Tông rằng: “Phẩm Ai Thán đầu tiên, cũng thuộc về Thuần-đà cùng với đại chúng thỉnh Phật ở đời của phẩm trước, là môn thỉnh thứ hai, nói về thường.”

Từ câu “Lại, nếu Tỳ-kheo có nghi ngờ” v.v... trở xuống, là mở bày môn khuyến đoạt thứ ba trong Tông chỉ, để nói về thường. Có bốn phần:

1. Đoạt quả.

2. Đoạt nhân.

3. Nêu ví dụ châu báu, thành tựu quả xưa, cho nên trống rỗng.

4. Kết hội hai giáo.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Phẩm này chia ra bảy đoạn:

1.Nói kệ và văn xuôi: Bày tỏ nỗi khổ của mình, chê bai việc thỉnh Phật.

2.Đức Phật liền khuyên xả bỏ pháp tu sở đắc trước kia.

3.Tỳ-kheo lại thỉnh Phật trụ ở đời nữa để dạy bảo chúng ta phương pháp tu.

4. Đức Phật lại khuyên các Tỳ-kheo sao cho chỉ theo giáo pháp Phật để tu ba tu vượt hơn, thì sẽ được quả thường.

5. Tỳ-kheo lại thỉnh, nếu quả Phật là thường, thì sao Đức Phật không ở đời để dạy cho chúng ta biết phương pháp tu vượt hơn ư?.

6. Lại khuyên nói ngày nay ta diệt độ là vì ông có chứng bệnh chấp nghiêng lệch, ông chỉ cần dừng bảo thủ những gì mình đã làm ngay xưa là thật. Đã ba lần khuyên, ba lần thỉnh xong.

Mọi người bắt đầu mang một nỗi nghi ngờ: Về lý ấy nếu là thật, thì Đức Phật mới ra đời, sao không sớm nói cho chúng ta nghe?

7. Tức là hội thông xưa, nay.

Pháp sư Đạo Tuệ ghi rằng: “Phân tích rộng phẩm này thành bốn đoạn:

1. Đại chúng buồn thương thở than.

2. Đức Phật mở bày tông chỉ Niết-bàn.

3. Nói pháp tu thù thắng.

4. Hội thông.”

Lại nói: chia làm chín đoạn.

1. Sắp Niết-bàn, cho đến mặt đất rung chuyển.

2. Đại chúng nói bài kệ và ví dụ để thỉnh Phật ở đời.

3. Đức Phật nói hai bài kệ, để ngăn đại chúng thỉnh cầu.

4. Nếu có ai nghi ngờ, Đức Phật sẽ mở rộng đầu mối của thường, vô thường, xóa bỏ mọi nghi ngờ, khuyên họ cứ hỏi, tức nói ba quan điểm Niết-bàn.

5. Vì Tỳ-kheo chưa thể lãnh thọ, nên lại khen ngợi giáo pháp xưa là đúng.

6. Đức Phật vì các Tỳ-kheo nói ba pháp tu vượt hơn.

7. Tỳ-kheo lại thỉnh Phật ở đời. Đức Phật lấy Ca-diếp để làm y chỉ, ngăn dứt hai lần thỉnh kia.

8. Lại dùng ví dụ châu báu, nhằm khuyên các Tỳ-kheo hãy bỏ pháp tu xưa kia để tu pháp tu vượt hơn ngày nay.

9. Hội thông cái không được của ngày xưa, tức nói lên ý được nói của ngày hôm nay. Sáu đoạn sau, tự lệ thuộc nhau.

Pháp sư Trí Tú nói: “Từ đây đến phẩm Trường Thọ cho đến câu

hỏi của đồng tử Ca-diếp, là thứ hai, chính thức nói, đại ý có sáu đoạn:

1. Hiện tại mặt đất rung chuyển, nói lên Phật sẽ đến.

2. Chúng đương thời nói kệ và năm ví dụ để thỉnh Phật trụ lại đời.

3. Đức Phật nêu các pháp để khuyên hỏi.

4. Nói phương pháp tu vượt hơn để đoạt chấp.

5. Nói ví dụ thầy thuốc, hội thông xưa, nay.

6. Làm lại sáu phiên, chỉ nêu pháp để khuyên.”

Pháp sư Pháp An nói: “Phẩm này mở rộng đoạn hai của Tông chỉ, có ba phần:

1. Chê bai việc thỉnh, từ đầu phẩm, đến cuối phẩm là Niết-bàn của chữ Y.

2. Chấp giáo pháp xưa để thỉnh, từ chỗ liền nói về vô thường, cuối cùng đều ba pháp tu.

3. Nay dùng giáo để thỉnh, từ “Như lời Đức Phật nói lìa bốn điên đảo”, là phẩm cuối.

Trong ba phần đều có hai lần lặp lại: Năm ví dụ từ đầu đến cuối, là Thể của Thỉnh. Kế là, từ “Đức Phật bảo các Tỳ-kheo” v.v... trở xuống, là đáp lời thưa hỏi.

Theo lần thỉnh thứ hai, trước từ “Vui lòng nói, v.v… trở xuống, chấp giáo xưa để thỉnh: “Con đã thông hiểu, cúi mong Đức Phật trụ lại thế gian để giảng dạy. Kế là, từ “Đức Phật khen Tỳ-kheo” v.v... trở xuống, là đáp lời mình đã thỉnh, rằng chỉ tập giáo hôm nay lìa được bốn đảo.

Y theo lần thỉnh thứ ba, đầu tiên, từ “Lìa bốn đảo, nghĩa là cuối cùng theo Đức Phật nhập Niết-bàn, rằng nếu Đức Phật là thường, thường thì không diệt, sao không trụ lại thế gian để giáo hóa dẫn dắt ta ư?

Kế là, từ “Ta trao gởi chánh pháp cho Ca-diếp, để đáp lại lời thỉnh”.

Minh Tuấn nói: “Phẩm này đại khái chia làm năm đoạn:

1. Đại chúng thấy mặt đất rung chuyển, biết là biểu hiện diệt, bèn buồn thương, thở than nói năm thí dụ, nhằm để thỉnh Phật.

2. Đức Phật nói hai bài kệ, ngăn dứt sự thở than thảm thương của đại chúng.

3. Chỉ nêu pháp, khuyên hỏi. Cuối cùng là dụ châu báu.

4. Bấy giờ các Tỳ-kheo nghe nói ví dụ châu báu, bắt đầu tỏ ngộ về lý. Vì lẽ đó, nên nêu câu hỏi: Vì sao không nói ngay ư?

5. Đức Phật dùng ví dụ thầy thuốc mới cũ, để hội thông xưa nay.

Y theo đoạn đầu, có ba chương:

1. Trải qua nhà để nêu lên việc mặt đất rung chuyển.

2. Đại chúng nói kệ tự trình bày.

3. Dùng năm ví dụ chê bai việc thỉnh.

Trong đoạn hai có hai chương:

1. Lời nói gởi gắm cảm kích thiết tha: “Rằng chớ như phàm phu”.

2. Dùng kệ nói pháp, để ngăn thương thảm cầu thỉnh.

Trong đoạn ba có năm lượt lật lại:

1. Chỉ nêu pháp để khuyến khích thưa hỏi.

2. Tỳ-kheo chấp sở đắc xưa, không hiểu chỉ thú nay.

3. Đức Phật nói về pháp tu vượt hơn, dứt bỏ cái mình đã chấp.

4. Tỳ-kheo nghe vượt hơn, đây tức là cái xưa của mình là sai, Đức Phật dạy pháp tu nay là đúng. Do mình chưa hiểu, nên vẫn cố tình thỉnh Phật ở đời mãi, rằng Đức Phật đúng ra nên ở đời để dạy ta sao cho hiểu được pháp tu vượt hơn, nên đem thân mạng để cầu thỉnh.

5. Đức Phật dùng ví dụ châu báu để nói lên sự mê mờ kia.

Đoạn thứ tư, thứ năm không giải thích rộng nữa.

“Thuần-đà đi rồi, không bao lâu” cho đến “Cho nên, mặt đất ở đây rung chuyển mạnh như thế.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đức Phật và Thuần-đà nói về nghĩa cảm ứng thường trụ, đủ ở văn trên. Sau khi Thuần-đà đi rồi, người nên sinh tâm hoài nghi mà chưa hỏi ngay, nghĩa là rất mong Đức Phật sống lâu, nên hiện phải bỏ đi, thôi thúc khiến thưa hỏi.

Về nghĩa của rung chuyển sáu cách đã được mô tả đầy đủ trong Kinh Hoa Nghiêm. Ở đây có hai ý: Trước kia, làm tâm của chúng sinh động. Trong động có tiếng, nói là tướng to, nhỏ. “Từ tầng trời Đâu-suất giáng xuống” cho đến “rung chuyển mạnh như thế”, thì chắc chắn có sự kiện lớn.

Địa Hữu học có ba thứ, Địa Vô học có ba thứ, mà năm thứ đã qua, đây là thứ sáu.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Vì không có người gõ mà phát ra nên mặt đất rung chuyển, để nói lên Niết-bàn, là đầu mối nhanh chóng khuyến thỉnh kia. Niết-bàn của chữ y do đây mà nêu lên.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là tướng thứ bảy. Ý sau của điềm lành này chẳng phải vì mời gọi chúng, chỉ cho người đương thời thấy được ánh sáng uy nghi của Đức Phật điềm nhiên. Tình ý, tình nhỏ lại hiện ra tướng này, để nói lên phải bỏ đi.

Dưới đây sẽ nói về ví dụ hai người già, trẻ: Thứ nhất, tự bày tỏ nỗi khổ của mình để thỉnh, mà chê bai Đức Phật, có ba ý:

1. Nói mười một hàng rưỡi kệ, chính thức bày tỏ nỗi khổ mà thưa thỉnh.

2. Hai hàng kệ sau, nói rằng nếu Đức Phật ở lại đời thì sẽ có ích dứt trừ các khổ. Thưa thỉnh xong, Đức Phật im lặng.

3. Lại dẫn việc chê bai Đức Phật.

Pháp sư Trí Tú nói: “Đây là đoạn thứ nhất, trong đất có tiếng ở đây, nói về hai nghĩa:

1. Báo cho biết hôm nay có sự rung chuyển lớn.

2. Báo cho biết sự rung chuyển này là tướng Niết-bàn.

Pháp sư Tuệ Lãng nói: “Cuối phẩm trước, Đức Phật phát ra ánh sáng từ miệng, phẩm này, đầu tiên là mặt đất rung chuyển, đều là muốn vì người cơ căn bậc hạ mà nói về thường.

Từ phát ra ánh sáng từ miệng, nói xong kệ.

Thứ nhất trong sáu đoạn, hiện tướng Niết-bàn, gồm có ba chương, đây là chương thứ nhất.

“Bấy giờ, các trời, rồng, Càn-thát-bà” cho đến “Như lai thấy rằng sự buông bỏ, cũng như nhổ bỏ đàm dãi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói về khổ mà Đức Phật đã dứt bỏ.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Dưới đây nói xong năm thí dụ. Đoạn hai, tự bày tỏ nổi buồn than để thỉnh Phật.”

“Ví như mặt trời mới mọc, ánh sáng chói chang rực rỡ” cho đến “Ví như núi Tu-di”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu Đức Phật trụ ở đời, thì sẽ có lợi ích như thế.

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như nhà vua sinh và nuôi nấng các con” cho đến “Cúi mong Đức Phật ở lâu trên đời, không nhập Niết-bàn”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hai chương trên, bày tỏ đủ sự tổn hại, lợi ích của ra đi, ở lại, phơi bày nỗi khổ của mình để thỉnh Phật mà không nhờ đức Từ đoái tưởng. Dưới đây, nói xong văn xuôi, dùng năm thì dụ Đức Phật quá khứ:

1. Nói không có điều thiện bắt đầu, để cho tốt đẹp sau cùng.

2. Nói lấy hữu vi làm khổ, vô vi làm niềm vui. Vì sợ hữu vi, nên Đức Phật ch phải vô vi.

3. Nói vô vi không có niềm vui, vì con ở trong ngục, cha không được vui làm thí dụ.

4. Từ mà không bình đẳng.

5. Đều không có lòng Từ.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ này nói dù được chánh kiến, nhưng Bát-nhã chưa đủ, nên tha thiết thỉnh Phật trụ ở đời để thành tựu Bát-nhã cho ta.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Bốn bộ không phải một là dụ cho các con, nói về tuệ không ư? Ví dụ cho xinh đẹp. Đầu tiên, Đức Phật dạy định, tuệ để ta tu học, sinh tuệ mạng cho ta. Nên đeo đuổi tuệ cao quý, giáo pháp do lý sâu thì tuệ mạng không dứt. Nay, Đức Phật đã ra đi, tuệ cao quý không nối tiếp nữa, chẳng phải là giết chết con hay sao?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Ta chưa tránh khỏi bốn ma, còn kiến chấp thì Phật đã rũ bỏ sạch, há không phải trao con cho Chiên-đà-la ư?”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như giác ngộ, học giỏi các luận” cho đến “tức là không còn sợ đọa vào địa ngục nữa”.

Xét: Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ này nói về Đức Phật, là đấng đầy đủ tất cả Bát-nhã, lẽ ra nên ở đời giảng nói cho chúng ta nghe. Nếu nhập Niết-bàn thì dường như đối với các pháp Ngài sợ mà không nói”.

Pháp sư Đàm Tế nói: “Dường như Đức Như lai sợ pháp hữu vi.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như có người mới học nghề” cho đến “Sao Đức Như lai thọ lãnh sự yên vui cho được?”

Xét: Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ này nói rằng, ta chưa được giải thoát, nên muốn thỉnh Phật ở đời, hầu dạy bảo cho ta.”

Pháp sư Đàm Tế nói: “Dụ cho Sơ nghiệp của Tiểu thừa, nhà tù là Vô minh. Có người hỏi, thì đó là Bồ-tát.”

Kính Di ghi lời của Tăng Tông rằng: “Theo giáo pháp của Thanh văn tu hành là dứt bỏ các phiền não, là công việc mới bắt đầu làm. Người kia vì không thể siêng năng tu học, nên mắc tội phải ở trong ngục. Nay nói dù dứt trừ “Hoặc” thô, nhưng tế thì không nghiêng đổ, vì lẽ đó, nên đã bị quả năm ấm lủng đoạn, giam nhốt”. Có người hỏi họ nhận lãnh tội gì? Là thiên hạ có việc hay không, người chung quanh lại cố ý hỏi, vẫn không thể làm lợi ích. Nếu Đức Thế tôn quyết định bỏ chúng con ra đi mãi mãi thì đâu khác gì kẻ ở gần nói chuyện phiếm không xác thực, kẻ không có lòng từ.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như thầy thuốc hiểu rành các môn thuốc” cho đến “Kính mong Đức Thế tôn ở lâu trên đời này, chớ nhập Niết- bàn.”

Xét: Pháp sư Pháp Dao nói: “Nếu Đức Phật không ở lại trên đời để dạy bảo chúng con được giải thoát, tức là Ngài đã để dành phương thuốc bí truyền, chỉ trao riêng cho con ruột mà không truyền cho các

học trò khác. Đức Như lai hoàn toàn không hề phân biệt đối xử thân, sơ, không dạy dỗ chúng con, khác nào như vị thầy thuốc kia.”

Pháp sư Đàm Tế nói: “Dù có lòng Từ mà tâm vẫn còn phân biệt hơn kém, thắng thua, thì sẽ tổn thương cho bình đẳng.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như người già, người trẻ mắc phải chứng bệnh khốn khổ” cho đến “Ở lâu trên đời, chớ nhập Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ này, nói rằng, mình mới bắt đầu học tập ngần ấy, nên chưa thành pháp thân. Vì lẽ đó nên thỉnh Phật ở đời để giúp đỡ cho việc tu học của chúng con, thì pháp thân mới thành tựu được.”

Pháp sư Đàm Tế nói: “Nếu người có lòng từ, thì nên cứu vớt nổi đau khổ. Nay, đã bỏ khổ, chẳng lẽ cho là có lòng từ hay sao?”

“Bấy giờ, Đức Thế tôn bảo các Tỳ-kheo” cho đến “Xa lìa các phi pháp, hãy tự an ủi, thọ nhận niềm vui mừng, yên vui.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chính vì Từ bi nên Đức Phật thị hiện diệt độ, cụ thể như đoạn văn trước nói. Chỉ vì ái của phàm phu, “Duyên” bi nặng nề, nên không thể tỏ ngộ đạo lý. Nay, Đức Phật bảo riêng với các Tỳ-kheo để khích lệ mọi người.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là lời khuyên thứ hai, có ba ý:

1. Giới, thời gian, chúng.

2. Khuyên trong nhân quả chung.

3. Khuyên xả bỏ sở đắc ngày trước, tu chữ Y của hôm nay. Đây chính là thứ nhất của Tỳ-kheo, răn dè phàm phu.

Pháp của Chư Phật như thế, nghĩa là hễ có cảm thì có ứng. Cảm hết, về chân. Vui không buông lung. Đức Phật dạy khuyên chúng ta phải nghiêm giữ giới, giữ tâm, nhớ nghĩ chân chánh tu định. Câu sau, là tu tuệ.

Pháp sư Trí Tú nói: “Dưới đây là đoạn ba, chính thức chỉ nêu các pháp, nói lại bổn ý của Đức Phật, khuyên thưa hỏi, có ba phần:

1. Sắp thưa hỏi: Trước dùng hai bài kệ để ngăn ngừa tâm tán loạn của các Tỳ-kheo.

2. Nói rộng các pháp, khuyên nêu câu hỏi.

3. Lại nêu ra duyên khác, khuyên nêu câu hỏi.

Đây là phần thứ nhất, chấm dứt rối loạn lo buồn của đại chúng kia.”

“Lại này các Tỳ-kheo! Nếu có ai còn nghi ngờ” cho đến “Như lai sẽ thuận theo mà giải quyết cho các thầy.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Dù Đức Phật đã nói nghĩa bất diệt

cho Thuần-đà nghe, nhưng các Tỳ-kheo vẫn cố chấp giáo xứ không thôi. Ở đây sẽ giải thích nghĩa ấy, để chứng minh rằng, giáo pháp xưa, nay vẫn đều là nhiệm mầu tốt đẹp.

Xưa nói: “Tất cả đều rỗng không, vốn vì chúng sinh chấp mắc “Hoặc” của ba cõi. Do đó dứt trừ chứng bệnh không là trống rỗng. Nói dấu vết đã tản mạn, đáng lý gây ra nỗi ngờ vực. Nay chấp nhận nghi ngờ đó, lời nói nhỏ nhặt được bày tỏ, dẫn dắt kẻ sống trái với giác, trở về với tông chỉ.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Về phần mở rộng tông chỉ, có lược, rộng. Đây là khuyến khích cách hỏi rộng rãi. Các Tỳ-kheo quán bốn phi thường, dứt trừ nghi ngờ về Phật thành đạo. Nghe nói Đức Phật thường trụ, nên sinh ngờ vực về quả này, tức là việc đáng hỏi mà không ai hỏi, tất nhiên cho thuyết xưa là thật. Nếu cho thuyết xưa là thật thì sau cùng sẽ không tỏ ngộ được giáo pháp hiện nay. Thế nên gọi là phát sinh mối nghi ngờ kia.

Xưa, nói tất cả trống rỗng, nay lại nói không là trống rỗng, là điều đáng nghi ngờ.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đây là phần thứ ba trong phần mở rộng tông chỉ. Phần thứ nhất trước kia, nhờ bố thí nói về thường. Phần thứ hai, Thuần-đà đã vượt lên đại chúng để mong thỉnh Phật trụ lâu ở đời.

Nay, đây là môn khuyên răn thứ ba, nói về nghĩa thường. Sở dĩ sắp đoạt lấy nên khuyên thưa hỏi trước, là vì dùng năm ví dụ để chê bai Phật. Hoặc nói là bỏn sẻn pháp, hoặc cho rằng lòng từ nghiêng lệch, riêng tư. Nay, Đức Phật khuyên các Tỳ-kheo ấy hãy nên hỏi về chỉ thú mở bày tông chỉ trên. Phát ra hai giáo hiện nay, ngày xưa, chứng tỏ cả hai thứ đều không thể thỉnh, vì họ chưa thấu suốt, nay nên nghi ngờ.

Sự sinh tử là không, là giả dối, chung quy trở về chỗ trống rỗng. Niết-bàn tròn đầy cùng cực, yên lặng tồn tại mãi, là không là trống rỗng.

Xưa kia nói vô thường nằm trong ba cõi, nay nói vô thường nằm ngoài ba cõi.

Xưa, lấy ba vô vi làm thường, nay, nói về “Diệt hữu” cho là thường.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là phần thứ hai, chỉ nêu nhân quả, khuyên chung nên hỏi.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Phần hai, chỉ nói rộng các pháp, để khuyến khích nên hỏi.

“Cũng sẽ vì các ông, Như lai trước nói pháp Cam lộ, sau đó mới

nhập Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Nếu vì quyết không nghi ngờ, không biết mà hỏi, thì Như lai cũng sẽ tự nói cho ông nghe, cuối cùng, sẽ không để cho ông phải rơi vào lưới nghi ngờ.”

Pháp sư Tăng Lượng nói rằng: Ông tự có nghi ngờ mà không thể hỏi. Như lai sẽ nói cho ông nghe, sau đó mới nhập Niết-bàn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là đáp chung về ý chê bai thỉnh Phật qua năm ví dụ ở trước. Từ khi ra đời đến nay, Đức Thế tôn đã giảng nói nhiều về khổ, vô thường, dứt trừ bốn thứ điên đảo khác. Hôm nay, Ngài còn nói về Thường, Lạc, đầy đủ vào đạo, vì sao lại sinh sinh ý chê trách rằng Đức Phật không có đầu cuối ư? Giáo pháp mà Ngài đã nói xưa nay đều là chân lý cùng tột sâu xa mầu nhiệm, há có lỗi sợ pháp hay sao? Nay, trước khi nhập Niết-bàn, Như lai sẽ nói rộng nghe về lý cùng cực của Cam lộ cho ông, mong sao cho ông sớm được pháp Thường, Lạc, Ngã, Tịnh, thì đâu có trái với bản nguyện của Như lai? Hơn nữa, hôm nay, Như lai muốn cho ông nhận thức thường, vô thường, được bình đẳng với Văn-thù, chẳng lẽ nói là lòng Từ nghiêng lệch, riêng tư hay sao? Từ khi ra đời đến nay, Như lai đã chỉ dạy cho ông con đường chân chánh như thế. Giờ đây còn dạy cho ông được biết rõ đạo nhiệm mầu Cam lộ, há cho rằng Như lai không có lòng từ ư?”

“Này, các thầy Tỳ-kheo! Phật ra đời là khó, thân người khó được” cho đến “như tìm cát vàng, và hoa Ưu-đàm-bát-la.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cái gọi là sắp đoạt, tất nhiên là sẽ cho.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Từ trước đến nay là khuyên thưa hỏi. Dưới đây là đoạt, có bốn đoạn:

1. Đoạt quả.

2. Đoạt nhân.

3. Chỉ nêu ví dụ châu báu, nói về lý do của quả xưa là giả dối.

4. Kết hội hai giáo.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây thứ ba, là khuyên bỏ quả đã được khi xưa, gồm có bốn ý:

1. Trước là Đức Phật khen các Tỳ-kheo lìa năm nạn đồng thời khuyên răn.

2. Chính thức đoạt quả.

3. Đoạt nhân đã thực hành trước kia.

4. Đức Phật khuyên phải giữ lấy quả thường hiện nay.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Dưới đây làm xong như chữ Y của thế gian,

phần thứ ba lại chỉ nêu duyên khác để khuyên hỏi, gồm có ba chương:

1. Nêu đức của Tỳ-kheo.

2. Nêu sự lỗi của Tỳ-kheo.

3. Nêu giáo sắc chân thật của Phật để, khuyên thưa hỏi.” “Các Tỳ-kheo thoát khỏi tám nạn, được thân người là khó” cho đến “Vì thế, các thầy không nên buông lung.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước và nay đoạt, trước nói riêng về vô thường là nói phương tiện của thường, nên ông mới chấp cho là đủ, không còn cầu tiến nữa, há chẳng phải là người buông lung luống qua hay sao?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Tỳ-kheo đã, hết lòng thỉnh Phật ở đời. Đức Phật không bằng lòng trụ lại, bèn khuyên nên thưa hỏi. Lý đã nêu lên, chẳng phải cảnh giới đó, phương pháp dứt bặt hỏi han, thưa thỉnh chính là lùi lại để giữ gìn cái mình đã được, thôi dứt con đường tiến tới. Vì kế thừa ý niệm này nnên có lời trách cứ luống qua. Chỉ nêu lối tu khổ hạnh xưa kia, để nói về trách hiệm khó khăn của Đấng Đại từ”.

“Này các Tỳ-kheo! Thế nào là trang nghiêm” cho đến “Gặp thành báu, lấy những vật luống dối”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví dụ này nói rộng về việc trên, ngôi thành, dụ cho Niết-bàn”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Quả Phật dứt trừ mọi lụy phiền, dụ cho ngôi thành đề phòng mọi sai quấy. Giới ngăn ngừa lỗi ở ngoài thân, miệng, như bức tường. Nước định là hào bao quanh thành. Tuệ có công năng quyết đoán, dứt bỏ việc xấu ác, như sai khiến tôi tớ. Giữ lấy sở đắc kia, nghĩa là nhặt lấy vật luống dối”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ hai là được quả. Thành báu không tự thể, vì do các báu hợp thành. Nếu một tính chất không đủ thì sẽ không được xứng đáng gọi là Đại Niết-bàn. Thuyết đã nói khi xưa, chính là thuyết trong nhân duyên của Niết-bàn”.

“Các thầy chớ dùng tâm thấp kém” cho đến “Chưa vì chánh pháp mà dứt sạch các kiết sử”.

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là thứ ba, được rồi. “Sở nhân” của ngày xưa, gồm có bốn trường hợp, chỉ khuyên bảo hãy quên đi, hoài bão hai tu mà bậc nhất là đức.

“Dù mặc ca-sa”: Đây là môn đầu tiên mới học chẳng liên quan đến con đường cùng cực của chân.

“Này các Tỳ-kheo! Nay, các thầy phải chân thật” cho đến “Là thuốc hay chữa lành các phiền não”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sự chân thật, nghĩa là lý thường. Lý thường rất khó hiểu. Đã không phải sự yếu hèn của tâm tán loạn mà biết được, nên phải gom nhiếp tâm mình. Chỉ có mặt trời Phật mới có công năng soi sáng. Một khi Mặt trời Phật đã lặn mất thì các thầy sẽ bị vô minh che lấp, làm sao nhìn thấy được ư? Địa đại là quả báo chung của chúng sinh. Pháp Phật cũng giống như thế, vốn vì chúng sinh, nên cầu sự chân thật này, tức pháp của chúng sinh đã xong”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Mặt trời tuệ mười Lực đã lặn, nghĩa là thời, cơ khó khác nhau. Cỏ cây là dụng của chúng sinh, thuốc pháp giúp ích cho tư chất, để dứt trừ tai hại. Đã có thuốc pháp, cho nên thời gian không thể mất”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là phần thứ tư, khuyên tu nhân hiện nay, nhận lấy quả hiện nay. Khi sắp khuyên tu, trước hết dùng một câu để răn dạy rồi. đại khái phát ra thể tướng thường trú rằng: “Pháp tánh của Như lai chân thật không điên đảo. Ngày xưa cũng nói rằng pháp tánh mà là giáo pháp đoạn diệt, ngay nay, nói về thể của quả thường trú, “Trăm phi” đã không thật có. Chẳng có “Cái có” cũng chẳng có “Cái không có”, nghĩa là “Chẳng có tướng” của một tướng, không đoạn, không thường. Tâm vương như thế chẳng lẽ là điên đảo ư? Tức sinh ba pháp làm phương pháp tu nhân, đó là tinh tấn, nhiếp tâm và mạnh mẽ”.

“Nay, Như lai sẽ làm cho tất cả chúng sinh” cho đến “Đều được trong tạng bí mật.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhập, là lý thường trụ. Xưa kia vì bị vô thường che lấp, nên chúng sinh không nhìn thấy. Nay, vì được nhìn thấy, nên gọi là nhập.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Trước đây mở mang sơ lược tông chỉ thường, chưa xuất phát thể thường. Nay, đã được sơ đắc kia, thì phải làm rõ tướng đó.

Bí mật, nghĩa là pháp mà mười Địa không nhận thấy, chỉ có Đức Phật mới hiểu rõ, các đức được chứa đựng nghĩa ở trong quả tròn đầy, gọi là tạng.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trụ: Có ba địa vị, đó là Tín, Kiến, Đắc. Vì sao? Vì từ phàm ngoại, đến chín địa, được gọi chung là Tín trụ. Địa thứ mười, gọi là Kiến trụ, chỉ có Đức Phật mới ở địa vị Trụ.”

“Như lai cũng sẽ an trụ, nhập Niết-bàn trong Trụ vị này.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì Đức Phật được Thường nên gọi là Trụ. Vì chúng sinh mà nhập Niết-bàn, nên Đức Phật không diệt, nhập

là dấu vết của thân trượng sáu. Duyên hết, trở về với chân. Vì y theo ứng thân không hiện, nên nói là Nhập.

“Thế nào gọi là tạng bí mật” cho đến “Gọi là nhập Niết-bàn, như chữ Y ở đời.”

Pháp sư Đạo Sinh nói: “Chiếu soi cùng cực tự nhiên, đối với tông chỉ tồn tại ở trên. Vì hàng trên không thể hiện đều, nên hàng ngang tất nhiên không đúng. Đã dứt trừ hệ lụy thì gần giải thoát. Đối với dưới đều ứng, gồm thì sắc thân là đều có. Vì chẳng có trước sau, nên hàng dọc cũng không đúng. Vì lý ba điểm không lìa nhau, nên riêng khác, rất không đúng. Vì cho nên yên lặng, chẳng khác nhau, cũng như chữ Y.

Đã nói là Thường thì đâu có nay diệt, nay diệt, thì chẳng phải thật. Sắc thân thì tồn tại. Một lời nói che lấp tất cả, dụ như chữ Y.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu đều thì thân có năng phát trí, vì tác dụng của trí tròn đầy. Ba pháp đều cùng thường, công năng trí đã vượt hơn. Vì vượt hơn, nên không đều. Hàng dọc cũng không thành, nghĩa là vì diệt của thân, trí không có hơn, kém.”

Ba mắt trên mặt: Bát-nhã ở trên, cả hai thứ thân và giải thoát không có hơn, nên đều xếp ở dưới. Đây là giải thích về sự duyên nhau của ba đức, lý do được thường. Nếu riêng lẻ thì không nhân nhau. Thân được trí, không do trí mà được diệt, đây là đều không có. Đủ ba pháp này nên nói là an trụ. Gọi là nhập Niết-bàn, nghĩa là pháp thường không có diệt, vì chúng sinh mà diệt.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Ba pháp đều khác, nghĩa là thể khác thì có phần, có phần thì vô thường, chẳng lẻ đều khác mà hợp thành Niết-bàn ư? Lại, dù nói rằng mỗi thứ đều “Không đúng”, nhưng ngoài “Không đúng” này, cũng lại “Không có”.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đều không thành nghĩa là nói về công dụng khác nhau. Hàng dọc không thành: Nói về nghĩa không vượt hơn, thua kém. Sự riêng khác không thành, nghĩa là nói không thể khác.

Giải thoát cũng “Phi”: Đây là tổng hợp hai trường hợp trước: Nếu nói công dụng giải thoát tức là công dụng của pháp thân thì không đúng. Ba pháp khác nhau, nghĩa là hợp với pháp thứ ba, công dụng của pháp thân thì không phải như vậy. Ba pháp khác nhau, nghĩa là hợp với pháp thứ ba, nếu là trường hợp khác, nói giải thoát cũng không phải có, nghĩa là chỉ một nghĩa chính là dứt hệ lụy ràng buộc, không gồm thâu các đức tròn đầy.

Câu văn ẩn lược: “Đắc ý, nghĩa là nên nói rằng giải thoát không phải Niết-bàn đã thành thể tròn đầy. Vì sao? Vì ba đức thành tựu tạng

bí mật, đây là gồm thâu hết công đức của Phật địa. Về mặt ba đức, mỗi đức đều gồm thâu một nghĩa, đây là nắm lấy riêng khác, thì làm sao gồm thâu hết, nên nói chẳng phải Niết-bàn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đều, nghĩa là cùng lúc đều có, dùng làm thí dụ. Vì sao? Vì xưa kia lấy sự dứt bỏ vô vi làm Niết-bàn, nhưng vì vô vi này đều có chung với thân, trí, nên không phải chữ Y của ngày nay. Dọc, nghĩa là lấy trước, sau làm mắt, cũng ví như ngày xưa không có Niết-bàn. Nghĩa là vì trước có thân, tiếo theo có trí, sau có diệt, nên nói là “Phi”. Như ba mắt, là tên dùng hai câu chẳng phải xưa. Câu này chính là hiện nay. Nghĩa là muôn điều trên đều nói về Niết-bàn.

Nếu ba điểm khác nhau, nghĩa là trên ba đức, mỗi đức đều nhận lấy khác nhau, cũng không được. Câu dưới nói rằng pháp thân cũng không phải bình đẳng. Ba pháp đều khác cũng không đúng, nghĩa là mỗi pháp đều có tự thể riêng.”

“Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật, Thế tôn” cho đến “Rất là bậc nhất trong các tưởng.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Nghe nói Niết-bàn như chữ Y của thế gian, mới tỏ ngộ được ý chỉ vô thường mà ngày xưa nói, dừng ở ba cõi mà xa cách với thường.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhận hiểu về thỉnh. Nghe ví dụ về chữ Y hiện nay, hiểu được tất cả vô thường mà xưa kia Phật nói là phương tiện, nhưng phương tiện này lại có khả năng dứt trừ các kiết thật của ba cõi, còn gì vui sướng bằng?”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Phật nói thường của Niết-bàn chữ Y, cho nên nói cái chẳng phải Niết-bàn là vô thường. Lại tự cho rằng hiện nay, hiểu rõ được chỉ thú của thuyết vô thường xưa chẳng phải Phật, chính là vì để nói lên Phật là thường, có thể nói là thuyết thú vị.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Trước kia giải thích ba nghĩa với chỉ thú nhiệm mầu, sâu sắc, tìm tòi ở tâm, ngoài phần tăm tối, thì nghe nói diệt. Bỏ ứng về bổn, vì cách trở xa với vật, nên lo buồn.

Thích thú nói vô thường, nghĩa là nói chữ Y, không phải cái mà tâm hiểu được. Con đường phía trước khó bước qua, lùi lại để giữ gìn giáo pháp trước kia, vậy phải lấy gì để chỉ bày ư? Giáo pháp xưa của Đức Như lai dạy bảo ta tu học quán vô thường… để xa lìa “Hoặc” ba cõi, y theo lời Phật dạy tu hành, kết quả sẽ thoát khỏi đau khổ, cho nên không khó.

Giáo pháp ngày nay: Hiện nay, dù nói thường mà ta chưa chứng được, ta đã chưa được thì sự tồn tại của Như lai, kết hợp với nhìn thấy

diệt độ, dù có nói thường, nhưng không thấy thường đó. Nếu Đức Phật không ở đời thì thuyết xưa đáng tin cậy. Vì cho nên khen ngợi.

Dấu chân voi là hơn hết: Nghĩa là câu trên khen giáo pháp. Câu này khen theo giáo pháp sinh ra hiểu biết.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây, văn thứ hai trong môn Thỉnh, chỉ thú lớn có hai:

1. Đức Phật nói hai mươi lăm hữu, tạo ra quán năm môn, mà vì Đức Phật là thường, nên được biết từ Kim Cương trở xuống là sinh tử, mà tâm sau cùng là thường. Ta là người được dạy dỗ, Đức Phật nên trụ ở đời.

2. Dù Đức Phật đã vì ta nói Niết-bàn chữ Y, nhưng ta không biết phải làm thế nào để được.

Theo phần thỉnh thứ hai, có ba đoạn:

1. Nói ta là người được giáo hóa. Vì đại khái có sự hiểu biết, nên trước dùng hai ví dụ để khen năm món khổ, không, vô thường, dứt trừ “Hoặc” hiện nay, vượt hơn giáo pháp ngày xưa.

2. Từ ví dụ Đế Vương, cuối cùng đến ví dụ người say, là lời thỉnh chính thức.

3. Từ câu: “Khen cây chuối v.v... trở xuống, chấp giáo xưa để cầu xin Đức Phật, nếu Phật không trụ ở đời thì ta sẽ tìm tòi học tập theo giáo xưa, chung với tu khổ, vô thường trên của Đức Phật.

Thích thú: Thích thú về năm môn quán trong phẩm Thuần-đà ở trên. Trong phẩm Thuần-đà nói thường, vô thường. Nay, chỉ khen lý vô thường, vì vô thường, trước nay đã quán. Về lý thường, vốn là pháp chưa thấu suốt. Lưu lại lý thường này để làm lời thỉnh, nói ta chưa hiểu, Đức Phật nên trụ ở đời để dạy dỗ ta. Vì nếu ta đã hiểu được chỉ thú thường hôm nay, thì đâu cần thỉnh làm gì?”

Pháp sư Trí Tú nói: “Đoạn thứ tư dưới đây là dứt chấp, có bốn phần:

1. Chính là chấp.

2. Dứt chấp.

3. Thỉnh Phật trụ ở đời.

4. Phật đáp.

Từ đây đến cuối mà có các kiến chấp, thì không có việc đó.

1. Thích thú với giáo xưa, định nêu lời thỉnh trái lại.

Pháp sư Minh Tuấn nói: “Dưới đây làm xong đối với tưởng vô ngã khuyên hỏi.

2. Trái với thắng pháp khuyên hỏi đã nêu trên, chẳng phải là pháp

của mình hiểu, nên mới chấp vào giáo xưa. Có ba bậc:

1. Khen ngợi giáo vô thường xưa, mà ta đã hiểu.

2. Chỉ nêu các ví dụ như Đế vương v.v…, nói về pháp mình chưa hiểu, nghĩa là tồn tại ở giáo nay, mà Đức Phật không trụ ở đời để dạy bảo, làm sao cho ta hiểu được ư?

3. Chỉ khen các giáo như vô ngã v.v…

“Nếu có người siêng năng tinh tấn tu tập” cho đến “Vô minh, kiêu mạn và tưởng vô thường.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chỉ nêu thật kiết của ba cõi, nhằm chứng tỏ năng lực của giáo vô thường. Không nói sân, vì dễ dứt trừ.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Nếu ai siêng năng tu tưởng vô thường, thì sẽ không lìa “Hoặc” ba cõi và ngược lại với tưởng vô thường trên của Đức Phật. Về nghĩa giảng nói chính là ở đây.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nếu là tập quán tiền phương tiện của “Không quán” thì sẽ chẳng dứt trừ được kiết. Nay, dùng quán không hợp với hiểu biết vô thường, tức là “Tuệ Không”, tạo nên danh, thuyết của tưởng. Nếu không như thế, thì sẽ trở lại tiền phương tiện của “Thủ không”, chế phục các kiết. Do đoạn sau chế phục, nên nói chung là đoạn. Và tưởng vô thường, nghĩa là vô thường của “Chấp đoạn”!”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là đối tượng dứt trừ kiết sau cùng trong môn tư duy, nên nói riêng, chứ không phải dứt trừ thô trước. Tưởng vô thường là dứt trừ cả điên đảo trên của Phật.”

“Bạch Đức Thế tôn! Nếu Đức Như lai đã lìa hẳn tưởng vô thường” cho đến “Vô minh, kiêu, mạn và tưởng vô thường.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Ở trên nói rằng: Tu vô thường có công năng trừ bỏ tưởng vô thường.” Tưởng là tên của tuệ, giống như khiên và giáo (mâu thuẫn), nên lại nói về tưởng.

Nếu lìa, nghĩa là không tu tưởng vô thường thì không có Bát-nhã. Bát-nhã đã không có thì sẽ không có giải thoát, nay, đâu được nhập Niết-bàn ư? Nếu không lìa, thì sẽ lấy tưởng của thuyết xưa làm tưởng vô thường, đây là điên đảo, đâu được nói là với mạn… đều lìa ư?”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thỉnh là được lý quán, nghĩa là cảnh, trí không lìa nhau. Nếu Như lai là thường, thì sẽ lìa hẳn tưởng vô thường, vì chúng sinh thì không nên nhập Niết-bàn. Trên đã nói chúng sinh hữu vi, do đó nên được có thỉnh. Nếu không lìa, nghĩa là nếu Đức Phật không trụ ở đời, thì về lý, thường tự diệt quán vô thường, không bao giờ lìa ví dụ chữ Y của Đức Phật, lại càng thêm “Hoặc” điên đảo.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Hướng về tốt đẹp, ưa thích nói về tưởng

vô thường, có công năng dứt trừ hoặc chấp thường v.v... trong ba đời. Và trái với tưởng vô thường trên của Đức Phật. Nay, kế là, khen tưởng này cũng có thể được thường. Vì sao? Vì nếu Đức Như lai vốn không tu tưởng vô thường, thì sẽ không biết vô thường tồn tại phi Phật, thường ở nơi Phật thì làm sao được tu vô thường không lẫn lộn, nhập Niết-bàn chữ Y ư? Luận này đã giải thích giáo ngày nay, không nói giáo ngày xưa. Nếu không lìa, thì lời nói này giải thích giáo ngày xưa. Nếu quả tu tưởng vô thường thì tưởng vô thường này lẫn lộn với Phật, chẳng những không nhận thức về nghĩa thường mà cũng chưa nhận biết sâu sắc về nghĩa vô thường, đâu được dứt trừ hết “Hoặc” của ba cõi và trái với tưởng vô thường ở trên của Đức Phật.

Các Tỳ-kheo nói về hai trường hợp được mất này, tự bày tỏ mình đã giải ngộ chỉ thú vô thường, trở nên thành hướng về ý thích thú đã nói.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ý Tỳ-kheo nói: “Vì ta chưa gây ra việc cùng cực, thì phải diệt thân, sau mới khỏi khổ. Nay, cao tìm, Như lai không đồng với con, nghĩa là đã nói là thường trụ thì đâu đợi diệt thân mới gọi là Niết-bàn ư? Nếu không lìa, là chấp lấy ý của Phật. Nếu nói con cũng không lìa, tức là Đức Phật đồng với con, thì không nên nói tu tưởng vô thường là sai.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là lời thỉnh, hai bài kệ thường, lạc trong phẩm trước, đã lìa trường hợp vô thường. Nếu theo lời nói này, thì Đức Phật đã lìa tưởng vô thường, cũng không nên nhập Niết-bàn, nghĩa là ứng thân này chính là vô vi chưa tự tại của Pháp thân. Nếu quả không tự tại thì làm sao nói ta là Thường trụ? Nếu không lìa thì quả nay của Phật mà nhập Niết-bàn, tức là chưa lìa tưởng vô thường, đâu được nói là ta đã lìa vô thường.”

Pháp sư Trí Tạng nói: “Lìa, là tên khác của Diệt. Tưởng là tên khác của “Tuệ Không”. Trước kia, Phật nói: “Muốn nhập ba điểm Niết- bàn, nếu diệt “Tuệ Không” thì sẽ không có Bát-nhã, há có Niết-bàn của ba điểm để nhập ư? Nếu không lìa nghĩa là lấy ý Phật, nếu nói không diệt tuệ này thì sao ở trước nói là diệt tưởng vô thường? Đây là “Tuệ Không” không được, không diệt, ba điểm ở yên.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như nhà nông vào lúc trăng thu” cho đến “Trong các tưởng, tưởng vô thường là hơn hết.”

Xét: Pháp sư Đàm Tế nói: “Đây là do chê bai mà thỉnh Phật trụ ở đời. Vì nếu Đức Phật thật nhập Niết-bàn, thì biết rằng tưởng vô thường là vượt hơn.

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như Đế vương biết trước mạng mình sắp chết, liền quyết định ân xá các người phạm tội trước khi qua đời.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sự yêu thương của Đế vương, là yêu thương cả một nước, còn ban hành sắc chỉ ra ân, ân xá các người phạm tội. Đức Phật thương xót tất cả chúng sinh mà không thấy khó nhọc ư?”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Dù nói là giáo xưa không đúng, giáo hiện nay là đúng, nhưng chưa được dụng tâm thì cũng vẫn bị vô minh ràng buộc, chưa được giải thoát. Do đó phải hiểu rõ giáo pháp Phật.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là lời thỉnh trong chương hai.” “Bạch Đức Thế tôn! Ví như có người bị quỷ bắt giữ” cho đến “Pháp giải thoát như chữ Y của thế gian”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thầy thuốc thế gian với tâm yêu thương nông cạn, mà còn không bỏ người bệnh, huống chi thầy thuốc ra đời mà không cứu giúp chúng ta hay sao?”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ trên nói về người chưa giải thoát, ví dụ này nói về người chưa được Bát-nhã.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Người Thanh văn dù dứt thô mà tế vẫn còn. Đức Phật là thầy thuốc hay. Ví dụ trước, nói về sự tai hại của quả, ví dụ này nói về tai hại của nhân.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như voi lớn bị người bắt trói” cho đến “Sao Đức Như lai muốn bỏ mà nhập Niết-bàn?”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Bồ-tát như voi lớn, Thanh văn chưa được như thế, sao Đức Thế tôn có thể bỏ ư?”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì Đức Phật tạo nên lỗi. Nghĩa là nói lòng từ bình đẳng của Như lai không được riêng vì các Thanh văn hiện thân, mà còn giáo hóa Bồ-tát ở phương khác nữa. Nếu vậy, thì lòng từ vốn cứu giúp khẩn cấp. Con đã không thể tự giải thoát, nên khổ nặng là gấp rút. Bồ-tát vì có khả năng tự giải thoát, nên khổ nhẹ, chẳng phải gấp rút!

Năm mươi bảy là nương vào kiết trên, gọi là ái, mạn, vô minh. Về chiều ngang thì chung cả năm hành, thành mười lăm. Về chiều dọc thì chung cho cả ba cõi, hợp thành bốn mươi lăm. Vô thường là kiến, bốn đế cũng chung cho cả ba cõi, bốn đế có mười hai, hợp chung thành năm mươi bảy.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ này nói được chưa như đại Pháp thân tự tại.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “La-hán dứt bỏ hết phiền não, không còn

tập khí nối nhau, nên nói có năm mươi bảy.”

Lại giải thích: “Không do dứt trừ kiến thủ, trí quán chiếu y cứ bốn Đế của ba cõi thành mười hai. Trí bị “Hoặc” nhỏ nhiệm làm mờ tối, tức là vô minh, cũng gọi là phiền não.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đối với Phật, khởi lên ba đảo: Vô thường, khổ, vô ngã. Ở đây ba phiền não chứng tỏ kiến không có tạo ra bốn đế để đối trị: Một đế trở xuống có ba, thành mười hai, cộng thành bốn mươi lăm. Bốn đảo không là chấp không: “Không tức vô ngã, lại không có nghĩa riêng. Bất tịnh vì vốn chẳng quán lý, cho nên không chấp,”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như người bị bệnh sốt rét, may mắn gặp được bác sĩ,” cho đến “Sao Đức Như lai lại nỡ nở bỏ mà nhập Niết- bàn.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Cho dù nương vào giáo xưa được giải thoát, nhưng đối với giáo khác vẫn chưa hiểu rõ.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lại vì Đức Phật, gây ra lầm lỗi: Nếu Từ, thì phải cứu vớt kẻ khổ đau nặng nề, lẽ ra nên bỏ Thánh để theo kẻ phàm tục. Vì người phàm chấp thường, nên Đức Phật ứng hiện diệt. Nếu vậy, con có nửa bệnh, cho nên lấy chứng sốt rét làm thí dụ, Đức Phật nên cứu giúp con.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ này nói không có Niết-bàn thường, lạc. Vì lẽ, dù tránh khỏi khổ phần đoạn, mà khổ biến dịch vẫn còn, là bệnh nữa ngày.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Bệnh sốt rét ý nói chín mươi tám sử chúng con đều chưa dứt bỏ.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Đức Phật đã dứt bỏ phiền não thô của ngã, tức suốt ngày không phát sinh, mà phiền não nhỏ nhiệm, là căn bản vẫn chưa dứt bỏ, như ghẻ lở chưa phát.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như người say rượu, không tự hay biết” cho đến “Sao Đức Như lai lại nỡ bỏ mà vội nhập Niết-bàn?”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Hiểu một nửa còn phải dạy dỗ thêm, huống chi hoàn toàn chưa hiểu ư?”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Rằng bệnh của người Thanh văn hoàn toàn đồng với phàm phu, chẳng phải bệnh nửa ngày. Vì sao? Vì nếu các Thanh văn hiểu rõ ba cõi vô thường thì không nên khởi tưởng vô thường, tức là không hiểu rõ nhân duyên, có đủ chấp thường của ba cõi. Về mặt lý, thì đồng với phàm phu.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Ví dụ lúc người phàm phu say rượu năm dục, thì tình nặng, căn tánh chậm lụt. Vì thế, nên nay, phảng phất có

hiểu, nhưng vẫn chưa tỉnh, sao Đức Như lai lại nỡ bỏ họ mà nhập Niết- bàn?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Bốn ví dụ trên là nói cho bậc Thánh, ví dụ này là nói cho cả phàm và Thánh.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Ví dụ này so với ví dụ bệnh sốt rét trên, về sự thì khác nhau, mà về lý thì đồng, đều dùng chưa dứt hoặc làm dụ.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như có người khen cây chuối” cho đến “Mà có các kiến, thì không có việc đó.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Xưa do Đức Phật nói, nay cũng chính Đức Phật nói. Sự hiểu biết xưa kia đã sai thì cái hiểu hiện nay đâu thể đúng. Vì thế lại chấp sự hiểu biết khi xưa, rồi phán quyết đối với Đức Phật.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cho rằng Đức Như lai là thường. Nói theo lý thì lẽ ra nên tự tại, mà nay, thỉnh không được ở đời, tức là không được tự tại, tức là xưa nói vô ngã là thật, nay nói tự tại, lẽ ra là giả dối? Như Đức Phật đã nói, nghĩa là giáo pháp nay, xưa đều do Đức Phật nói. Nay nói chưa hẳn hoàn toàn đúng, nên dẫn xưa để phán quyết.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Từ khi nói thích thú đến nay, Tỳ-kheo dù tự nói mình hiểu, nhưng cũng chưa tự xem xét. Nay, muốn lấy quyết định đối với Đức Phật, thì nên trình hiểu biết xưa, khen tư tưởng vô ngã là chân. Nếu Phật là sai thì nay hiểu là đúng. Nếu Ngài không sai, thì sự hiểu biết hôm nay làm sao đúng được?

Ví dụ cây chuối, hiểu rõ vô ngã. Ví dụ nước thấm ướt, chỉ cho lời nói thật về thân kia. Về lý tự vô ngã, không cần lời nói, tâm kia tự hiểu. hoa bảy cánh, tu hành vô ngã, được nhập Niết-bàn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Chương ba này nói muốn trở lại tu tập giáo pháp xưa.