Đại Tập 134 · Bộ Kinh Sớ XX · Số 1764 (Quyển 4–10)

“Vì sao? v.v... Trở xuống là nêu để hỏi vặn phá bỏ.

Trong câu ba, nếu tâm Bồ-đề là Phật tánh, thì chấp lấy trái với ý Phật. Sau đây, đối với vặn hỏi để phá.

Nhất-xiển-đề v.v..., không phải là năng đoạn, là một câu hỏi. Pháp thường của Phật, tánh làm sao dứt được? Thế nào gọi là thường? Là hai câu hỏi. Nếu chẳng phải thường thì không gọi là Phật tánh? Là ba lời vặn hỏi.

Trong câu thứ tư, “Nếu chúng sinh có tánh” là nhắc lại nghĩa “Có”.

“Vì sao gọi là sơ phát tâm? Là đối nhau để vặn hỏi, phá bỏ.

Đây là lại y theo phát tâm, vì là tánh, nên đặt thành lời vặn hỏi này: “Tánh là pháp thường, sao lại nói là mới phát?

Trong câu năm, văn ít không đầy đủ. Nếu đầy đủ, thì nên nói: Nếu

có Phật tánh thì sao lại nói là Tỳ-bạt-trí, A-tỳ-bạt-trí?” Tỳ-bạt, Hán dịch là thoái, A-tỳ là Bất thoái. Phật tánh thường trụ, sao lại có nghĩa thoái, bất thoái được? Tỳ-bạt-trí, phải biết là không có tánh, vì lui sụt, không có chứng.

Trong câu thứ sáu, chia thành hai phần:

1. Chấp “Duyên” làm “Chánh”.

2. Vặn hỏi, phá tánh riêng.

Trong phần trước, đầu tiên là nói: “Nhất tâm thú hướng là tâm cầu Phật, tâm nghỉ đến chúng sinh của đấng đại từ bi v.v..., hai tâm này là một cặp: Tâm thấy sinh tử, cùng nhàm chán hữu vi. Quán Niết-bàn, đồng với tâm cầu vô vi, hai tâm này là một cặp. Tin Tam Bảo v.v... là quy về hạnh lành, thọ trì giới cấm là xa lìa phi hạnh, hai tâm này là một cặp.

Trên đây, đã nêu pháp. Pháp như thế v.v... được gọi là Phật tánh, chấp là chánh nhân.

Dưới đây là đoạn hai, hỏi vặn, phá tánh khác. Nếu từ trước đến nay, đã lìa nhất tâm thú hướng v.v... mà có Phật tánh, thì đâu cần tâm này để làm nhân duyên?

Trong câu bảy, sữa không cần “Duyên” thì sẽ thành lạc, nêu đối tượng đồng với sữa. Không cần nhờ nhân công, nước, bình dây kéo, gọi là không cần “Duyên” chứ chẳng phải hoàn toàn không cần “Duyên”, rượu nóng v.v..., sinh ra bơ.

“Không v.v... trở xuống là nói lên đối tượng khác với sữa.

Chúng sinh cũng như thế, người có Phật tánh, nên lìa “Duyên” được vặn hỏi đồng với sữa ở trước.

Trong câu tám, trước là nhất định nghĩa “Có” vì sao người tu lại thấy ba đường ác v.v... là nêu lui sụt, hỏi vặn đả phá.

Trong câu thứ chín, trước là dùng có tánh, để hỏi vặn phá cần phải tu.

“Chẳng phải không nhân v.v... trở xuống là vì người kia cần phải tu, hỏi vặn để phá có tánh.

Câu thứ mười, vì ít nên giải thích như trên.

Trong câu mười một, tăng thường trụ không có nghĩa thành Phật, là nêu trước kia Phật nói: nếu là thường hỏi vặn để phá có tánh. Như trước kia Phật đã nói: “Tăng bảo là thường, thì chẳng có vô thường, dùng lý để xét định:

“Chẳng phải vô thường v.v... trở xuống là dùng không đắc quả để hỏi vặn phá có tánh.

Trong câu thứ mười hai, đầu tiên là nói tâm Bồ-đề của người tu hành kia và quả Bồ-đề vốn không mà nay có. Kế là so sánh tâm Bồ-đề này với tánh.

“Vì nghĩa này v.v... trở xuống là kết thành vô tánh.

Sau đây là trước Phật khen, sau là giải thích. Giải thích câu hỏi không cùng tận lại không theo thứ lớp. Trong mười hai câu trước, Phật chỉ giải thích chín câu, còn các câu thứ hai, thứ sáu, thứ mười hai, vì chỉ nói đại khái mà không giải thích rõ nên nói là không cùng tận.

Y theo đối tượng được giải thích, trước là Phật đáp các câu hỏi thứ nhất, thứ tư, và thứ tám, không đáp các câu hỏi thứ ba, thứ bảy, thứ chín, thứ mười, thứ mười một. Sau mới giải đáp câu hỏi thứ năm, nên nói: “Không theo thứ lớp”.

Trong văn, đầu tiên là nói: “Tất cả chúng sinh thật có Phật tánh, trái với lời Phật đáp câu hỏi thứ nhất, nói có không: “Ông nói tánh, không nên mới phát ” là nhắc lại hỏi thứ tư. Sau đây, Phật sẽ giải thích cho hiểu:

“Tâm chẳng phải Phật tánh, nói lên tánh khác với tâm. “Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích:

Ông nói: “Vì sao có tâm lui sụt?” là nhắc lại hỏi thứ tám. Dưới đây là Phật giải thích:

Vì nói có tánh, nên không rốt ráo lui sụt, thật ra không có tâm lui sụt, chính là nói không có tâm lui sụt.

“Nếu có lui sụt v.v... trở xuống là hỏi vặn, phá bỏ có lui sụt, trở thành tâm không có lui sụt, “Do chậm trễ v.v... trở xuống là giải thích trở thành lui sụt, chứ chẳng phải lui sụt mãi mãi.

Do đây, y theo chứng nghiệm, chỉ khiến cho một niệm phát tâm cầu Phật, thì chắc chắn sẽ được Bồ-đề, không có lý lui sụt. Tâm Bồ-đề này thật ra chẳng phải tánh.

Sau đây Phật sẽ đáp câu hỏi thứ ba, theo câu hỏi ở trước nói: “Nếu tâm Bồ-đề là Phật tánh, thì Nhất-xiển-đề v.v... không dứt bỏ được.

Trong văn, đầu tiên là nói: “Tâm chẳng phải Phật tánh”, sơ lược giải thích “Chẳng phải”.

“Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích chỉ rõ nghĩa chẳng phải, trước vặn hỏi, sau giải thích.

Nhất-xiển-đề v.v... dứt mất gốc lành, đọa địa ngục, là nêu đoạn thiện, hiển bày sai.

“Nếu tâm Bồ-đề là Phật tánh v.v... trở xuống là phá bỏ đúng chỉ rõ sai có hai câu để phá tánh:

Đầu tiên là nói: “Nếu tâm là Phật tánh thì tâm này là thường, hạng Nhất-xiển-đề không thể dứt được thì không gọi là Xiển-đề, mà tâm Bồ-đề lại bị người dứt bỏ, nên thành Xiển-đề. Do đó biết rõ chẳng phải tánh, sau nói nếu tâm là Phật tánh thì chẳng phải vô thường. Vì tâm vô thường nên biết rõ chẳng phải tánh”.

Trên đây, giải thích nghĩa “Phi”.

“Cho nên v.v... trở xuống là kết, kế là đáp câu hỏi thứ bảy:

Ông nói có tánh, thì không nên mượn “Duyên”, như sữa thành “Lạc” nghĩa này không đúng, nêu câu hỏi để chỉ rõ điều sai trái.

“Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích, nói rõ nghĩa “Phi”. Trước là vặn hỏi, sau giải thích:

Nói năm duyên hình thành bơ sống, là nêu đối tượng dị dụ trong câu hỏi trước. Phật tánh như thế, giải thích tánh đồng với dụ.

“Ví như v.v... trở xuống là Phật đáp câu hỏi thứ chín. Về câu hỏi ở trước nói: “Nếu có Phật tánh thì chẳng cần tu sáu Ba-la-mật”.

Nay ở đây, y theo dụ để giải thích: Dù có tánh, nhưng phải tu mới được.

Trong văn trước là dụ, sau là hợp, làm rõ pháp.

Trong dụ, các thứ đá, có vàng, có bạc, có đồng, sắt, dụ cho chúng sinh có tánh. Các thứ đá, dụ cho các chúng sinh đều có tánh, đều bẩm thọ bốn đại với một danh, một thật, mà sinh ra từ quặng đá, thảy đều khác nhau; dụ cho chúng sinh được kết quả đều khác, đều cùng bẩm thọ bốn đại, dụ cho các chúng sinh đều do ấm hình thành.

Nói một danh, nghĩa là đồng một quặng đá, dụ cho các chúng sinh, đồng gọi là chúng sinh.

Nói một thật, nghĩa là đều sử dụng bốn đại để làm thật thể, dụ cho các chúng năm ấm là thật, mà sinh ra từ năm ấm đó đều bất động, dụ cho vì tánh riêng, nên được quả đều khác nhau. Phải nhờ vào mọi duyên, sau đó mới được sinh ra, dụ cho các chúng sinh phải nhờ duyên mới được quả. “Cho nên, phải biết rằng vốn không có v.v... trở xuống là dụ nói quả Phật ở nhân chưa có, nói là quả vốn không có, điều đó nói lên phải nhờ duyên.

Sau đây, là hợp để làm sáng tỏ pháp:

Phật tánh của chúng sinh hợp với “Các thứ đá ở trước có vàng, bạc v.v... “Không gọi là Phật” là hợp với “Vốn không có vàng”. Do các nhân duyên hòa hợp mới thấy v.v... là hợp với “Nhờ các duyên mới sinh ra”. Kế là Phật đáp câu hỏi thứ mười: “Ông nói có tánh, vì sao không thấy?” Là nhắc lại lời hỏi của người kia, (y theo đây, nêu lời kinh nước

ngoài, ở trước chắc chắn có lời hỏi này). Nếu chẳng như vậy thì đều không đúng.

“Vì sao? v.v... trở xuống là giải thích: Vì “Duyên” chưa hợp, nên chẳng có duyên “Không thấy”.

“Vì nghĩa này v.v... trở xuống là được duyên mới thấy. Trước nêu duyên nhân và chánh nhân, đưa ra tên gọi. Chánh nhân là Phật Phật tánh, duyên nhân là phát tâm, giải thích hai nhân nhất định. Do hai nhân duyên được Bồ-đề, nghĩa là nói nhân được quả. Phật tánh đối với quả Bồ-đề nói là chánh nhân, văn rất rõ ràng. Như đá phát ra vàng, nêu dụ để so sánh làm rõ.

“Ông nói tăng v.v... trở xuống là đáp câu hỏi thứ mười một, nói tăng thường trụ đều do tánh. Trước nhắc lại câu hỏi, sau là Phật, giải thích. Trong phần giải thích có bốn lượt.

1. Nói Tăng, đệ tử bậc Thánh kia là thường, vì có Phật tánh.

2. Nói Tăng của mươi hai bộ kinh là thường, vì có Phật tánh.

3. Nói Tăng của mười hai nhân duyên là thường, vì có Phật tánh.

4. Nói Tăng của Phật là thường, do có Phật tánh.

Lược đầu trong bốn là y theo tăng nói tăng. Hai lượt giữa là y theo một pháp, một lượt sau là y theo Phật.

Hỏi: “”Theo pháp Phật thế nào gọi là Tăng?”

Giải thích: “Chia ra pháp Phật của tướng chẳng phải tăng. Nói chung, vì đều có nghĩa hòa hợp, nên đều gọi là Tăng. Y theo lượt đầu. Trước là giải thích chung về danh, sau giải thích riêng để làm sáng tỏ Tăng. Trước nêu hai số, kế là trình bày, sau là giải thích.

Thể Tăng là Thanh văn, Nghĩa Tăng là Bồ-tát. Bởi Bồ-tát đã chứng chân, thành đức nên gọi là nghĩa hòa. Sau đây là dựa vào hai tăng để nói về thường, vô thường.

Thế Tăng chưa thể chứng tánh, thành đức, cho nên vô thường. Nghĩa Tăng là tăng đã chứng tánh cho nên thường trụ. Trong đó, trước nói Phật tánh là thường. Sau nói nghĩa tăng là thường đồng với Phật tánh, thì đâu được hỏi vặn rằng, tăng thường vô tánh.

Trong lần hai lại nữa “Hữu tăng” nghĩa là pháp hòa hợp, nói chung để nêu. Nghĩa là mười hai bộ nêu ra Thể của Tăng. Lời nghĩa của mười hai bộ kinh này giúp nhau gọi là hòa, gọi là tăng. Vì mười hai bộ là thường, nên Tăng là thường. Y theo tăng này để nói về thường. Đây là nói thẳng thường, chẳng nói về lý do thường của mười hai bộ. Vì dùng “Thật để giải thích Phật tánh thường nên giáo của năng giải thích là thường, do đó Phật tánh đâu được nói là “Không”?

Trong lần ba, tăng gọi là hòa hợp, là giải thích chung về danh nghĩa. Sau đây là giải thích riêng:

Gọi mười hai duyên được phát ra từ thể của Tăng. Vì mười hai nhân duyên thuận nhau, không trái nhau, nên gọi là Tăng. “Trong mười duyên nên nói mười hai duyên do tánh nên gọi là thường. Thường do có tánh nên trước nói về có tánh. Mười duyên thường, Phật tánh cũng thế, y theo tánh để làm sáng tỏ thường. Dựa vào gốc để làm rõ ngọn, nên phải nói rằng Phật tánh là thường, nhân duyên cũng vậy, chỉ trong văn nay lại nêu ngọn để tìm gốc, nên nói mười hai duyên là thường, Phật tánh cũng giống thế.”

Hỏi: “Nhân duyên là pháp sinh tử, sao gọi là thường?” Giải thích có hai nghĩa:

1. Nhiếp pháp từ người đến sự việc, trôi lăn ba đời thật là vô thường.

2. Bỏ “Người” để nói về pháp, pháp giới thanh tịnh, do duyên khởi gom nhóm thành. Pháp môn nhân duyên, không có đối tượng lệ thuộc, chấp đắm, nghĩa là chẳng có kia đây, xưa nay, vì luôn nhất định, nên gọi là thường. Cho nên đoạn văn sau nói: “Mười hai nhân duyên không có nơi chốn, nên gọi là thường”.

Văn sau lại nói: “Mười hai nhân duyên có Phật, không có Phật, tánh tướng thường trụ”. Kinh Hoa Nghiêm cũng nói: “Mười hai nhân duyên là pháp vô vi”. Các kinh này đều nói rằng, pháp môn nhân duyên không nói về việc kia. Như mười hai nhân, tất cả các pháp so sánh đều giống như vậy, nên trong văn dưới nói pháp ấm, pháp giới, pháp nhập đều do không có nơi chốn, nên đồng gọi là thường, nhưng nay nói nhân duyên là thường.

Trong nhân duyên này, pháp giới đầy đủ rộng lớn bao la, nhiều như cát sông Hằng. Nghĩa đều là thường, chẳng phải chỉ có một tướng.

Trong lần thứ tư, Tăng gọi là Phật hòa, là nêu thể tăng của Phật.

Nên ta nói “Tăng có tánh”, nghĩa là nói tăng có tánh. Vì Phật là Tăng, nên Tăng có Phật tánh. Tánh, Phật tăng là thường. Về lý, vì ở chỗ dễ biết, nên lược qua không nói. Sau đây, là Phật đáp câu hỏi thứ năm có Tỳ-bạt-trí, A-tỳ-bạt-trí (A-bệ-bạt-trí), vì đây là nói rộng, nên Phật sẽ đáp sau.

“Ông nói có tánh, sao lại nói có lui sụt, không lui sụt?” Là nhắc lại câu hỏi. Kế là Phật chỉ dạy và hứa sẽ nói. Sau sẽ nói rộng, giải thích, văn chia làm bốn:

1. Nói rộng về lui sụt.

2. Nói về không lui sụt.

3. Nói không lui sụt, không gọi là Phật tánh.

4. Nói lui sụt không phải chẳng có Phật tánh.

Trong phần đầu có năm:

1. Mười ba pháp lui sụt.

2. Sáu pháp lui sụt.

3. Một nhân duyên lui sụt, là nghe nói về khổ hạnh, là tâm lui sụt.

4. Năm pháp lui sụt.

5. Hai pháp lui sụt.

Trong phần nói không lui sụt, đầu tiên là hỏi, kế là giải thích, sau là tổng kết, khen.

Trong phần khen, đầu tiên là nói: “Cũng gọi là thí chủ, là nói làm ích lợi cho người, nhiếp hóa Phật pháp bố bố thí chúng sinh. Thấy Như lai v.v... là nói ích lợi cho mình. “Có khả năng điều phục v.v... trở xuống là lại nói về việc làm ích lợi cho người.

“Khéo léo giữ gìn v.v... trở xuống là lại nói về ích lợi cho mình.

Trên đây là đoạn hai đã nói xong.

“Vì nghĩa này, nên tâm không lui sụt chẳng gọi là Phật tánh, là đoạn ba, đã nói không lui sụt ở trước không tánh v.v... ông không thể dùng tâm có lui sụt mà nói vô tánh v.v… trở xuống là đoạn bốn, nói về người có tâm lui sụt chẳng phải không có Phật tánh. Nhưng văn này về nghĩa được gồm cả hai mặt: Gần thì nói về người có tâm lui sụt ở trước. Xa thì trên rộng, nhưng không mất mát hư hoại, nêu tu đắc quả, nói vì họ vốn không có tánh, nên nói chẳng phải ngoại. Vì có tánh, nên sau cùng sẽ được quả, nên gọi là không mất hoại, trong đó có hai:

1. Nói về người lui sụt, cuối cùng sẽ được quả.

2. “Sư Tử Hống nói: “Thế nào là có lui sụt, không lui sụt v.v... trở xuống là nói về người có tâm lui sụt, sau cùng đã khởi hạnh, ở chặng đầu và giữa, không thể vì có tâm lui sụt mà nói là không có Phật tánh, ngăn dứt không thấy.

“Hai thí dụ như hai người đều nghe v.v... trở xuống là nêu được để nói lên là “Có”.

“Vì nghĩa này, nên trong kinh ta nói v.v... trở xuống là kết thành “Có” tánh.

Trong phần nêu được, trước là dụ, sau là hợp. Trong dụ có bốn:

1. Dụ cho hai người đều phát ra.

2. Dụ cho giữa đường gặp v.v... trở xuống là hỏi thăm về điều mình mong cầu.

3. Nghe việc này rồi, một người ăn năn v.v... trở xuống là dụ có tiến, có lùi.

4. “Khi ăn năn rồi lại, thấy việc này v.v... trở xuống là dụ cho người lui sụt, về sau lại được.

Hai người ở đầu, giữa, dụ cho người tu hành. Hai phần tiến, lùi gọi là hai người.

“Đều nghe ở xứ khác có bảy báu v.v... dụ cho nghe chánh pháp. Nói là ngoài sinh tử có Phật để cầu, gọi là nghe ở phương khác. Núi dụ cho Niết-bàn, suối dụ cho Phật tánh. Có người có thể đến, sẽ dứt hẳn nghèo v.v... nghe đến có ích. Được của cải Niết-bàn, gọi là dứt nghèo cùng. Chứng tánh thường trụ, gọi là thêm tuổi thọ. Chỉ con đường xa v.v... nghe nói tu có gian khổ. Bấy giờ, hai người kia đều muốn cùng nhau đi đến, dụ cho khỏi tư duy, lo nghĩ muốn thú hướng.

“Một người nghiêm khắc v.v... trở xuống là dụ cho nói về tu hành. Trước là nói hai người khởi hành với nhân khác nhau về tướng tiến tới trước, chính là nói về tu hành.

Trong đoạn hai, đi trên đường gặp một người mang nhiều ngọc trai quý báu v.v... dụ cho gặp Như lai, bèn hỏi người đi trước v.v... dụ cho thưa hỏi về điều mình mong cầu.

“Nếu người kia v.v... trở xuống là dụ cho Phật nói. Trước là nói về điều mà họ mong cầu là thật có, nếu có của báu, là có thật không giả dối. Sau là nói người đi đến có gian khổ không mê lầm.

Trong đoạn ba, trước là nói về hai tâm tiến, lùi của hai người, trước lùi, sau tiến. Bấy giờ, một trong hai người ăn năn lùi sụt, tiến lùi đều khó, trước lùi, sau tiến.

Trong đoạn bốn, người ăn năn, về sau lại được (văn rõ ràng dễ hiểu).

Trong phần hợp, núi báu dụ cho Niết-bàn v.v... hợp với đoạn đầu ở trên.

“Đã được gặp người v.v... trở xuống là hợp với đoạn hai”. “Một người quay trở lại v.v... trở xuống là hợp với đoạn ba”.

Đầu tiên, chính là hợp với hai người tiến lùi. Sau đây, sẽ y theo nói về tánh, nói về con người dù tánh chất lui sụt, nhưng thường không thay đổi, trong đó, đầu tiên là pháp, kế là dụ, sau hợp.

“Trong đạo Bồ-đề, không bao giờ có lui sụt v.v... trở xuống là hợp với “Người lui sụt, về sau lại được”. Trong đoạn bốn, trước là phát ra đạo lý. Trong đạo Bồ-đề không bao lui sụt, dù có lùi sụt trở nhưng lại, sẽ được. Kế là nêu dụ trước, hợp sau, rất dễ hiểu. Dụ trước và hợp, hợp

thành đoạn thứ hai, nêu được, làm rõ “Có”.

Dưới đây là đoạn ba, kết thành “Có” tánh. Vì nghĩa người với tâm lui sụt, sau cùng lại được, nên trong kinh, ta có nói: “Tất cả có tánh”.

Trên đây là đoạn thứ nhất, đã nói về người có tâm lui sụt, cuối cùng chắc chắn sẽ được quả.

Dưới đây là đoạn hai, sẽ nói về đối tượng khởi công hạnh. Trước là Sư Tử Hống hỏi:

“Có lui sụt, sau cùng được không lui sụt là thế nào?”

Sau đây, Phật giải thích, trong đó, đầu tiên là nêu chung khen ngợi: “Nếu tu nghiệp duyên của ba mươi hai tướng thì được gọi là “Bất thoái”, là nêu chung.

“Gọi là Bồ-tát v.v... trở xuống là khen vượt hơn. Người tu nghiệp này, gọi là đạo, vì chúng sinh, nên gọi là Bồ-tát. Lớn trong đạo chúng sinh gọi là Ma-ha-tát v.v... giữ vững chánh đạo, gọi là bất động chuyển. Nhiếp được Bồ-đề, lợi ích chúng sinh, gọi là thương xót. Tất cả vượt qua Nhị thừa, gọi là vượt hơn tất cả Thanh văn, Duyên giác. Lại, không lui mất, gọi là A-tỳ-bạt. Kế là nói riêng. Sau là kết, khen.

Trên đây, đã nói rộng về pháp lý của đối tượng chứng ở trước. Sau đây, là nói rộng về pháp hạnh năng chứng ở trên.

“Vì sao phải nói rộng?”

“Trước , đã y theo nhân và quả Bồ-đề, để nói về pháp năng chứng nhưng , chưa giải thích về Niết-bàn, cho nên sau đây sẽ giải thích. Vả lại, trong đoạn văn trên, đã nói về Phật, Bồ-tát có hạnh, có nhãn, có thể nhìn thấy Phật tánh, nhưng vì chưa nói về hạnh chứng “Có”, “không” của phàm phu, Nhị thừa v.v... nên sau đây là nói cụ thể:

Nói về phàm phu, Nhị thừa cũng có nghĩa ràng buộc, giải thoát và tu đắc. Trong văn, đầu tiên là mở rộng, nêu ra bốn môn. Sau là, giải thích rộng:

Bốn môn là: Chúng sinh không suy nghĩ, là môn thứ nhất. Cảnh giới của Phật không tư duy là môn thứ hai. Nghiệp quả không suy nghĩ là môn thứ ba. Phật tánh không suy nghĩ là môn thứ tư.

Một môn đầu trong bốn môn là người tu chứng không có một chủ thần mà có khả năng nối nhau đến cuối cùng được quả, nên nói là không tư duy. Ba môn sau, chứng cảnh của pháp Phật là quả. Đại Bát- niết-bàn là cảnh giới của Phật. Tùy hóa độ, truyền bá sự thật, tức là vì thường hằng, nên nói là không tư duy. Hai thứ Nghiệp quả, Phật tánh này là nhân. Nghiệp quả “Duyên” nhân hành động, duyên nhân khởi nhau trước, sau, năng sinh là nghiệp, sở sinh là quả. Nghiệp quả không

dứt. Vì đức của Phật là rốt ráo, nên nói là không tư duy. Phật tánh là chánh nhân. Tánh theo duyên nhiễm, mà không mất mát hư hoại, sau cùng sẽ hiển bày rõ ràng, thành tựu Đại Niết-bàn, nên nói không tư duy, ý y cứ trong đây là không muốn nói về tánh, Phật nêu tánh là vì thành tựu Đại Niết-bàn.

“Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích.”

Bốn pháp như thế đều là Thường, nên thường nên không tư duy là giải thích chung. Cảnh giới của Phật, Phật tánh là thường rất dễ hiểu.

“Tất cả chúng sinh gọi là thường là thế nào?” “Chân thức của tất cả chúng sinh là thể. Vì chân là thể, vì khởi tướng không dứt, nên gọi là thường. Nghiệp quả đã tu, sao gọi là thường? Cũng vì chân thức dựa vào sức giữ gìn và vì khởi hoạt động không dứt, nên gọi là thường.

Sau đây, là giải thích riêng:

Đầu tiên là nói rộng về chúng sinh không tư duy ở trước.

“Có hai nhân v.v... trở xuống là nói rộng về nghiệp quả không thể suy nghĩ bàn luận ở trước”.

Phật tánh của chúng sinh đều là hữu vi chung, tất cả đều v.v... trở xuống là nói rộng về Phật tánh không thể suy nghĩ bàn luận ở trước.

“Mười sáu nước v.v... trở xuống là nói rộng về cảnh giới không thể suy nghĩ bàn luận của Phật ở trước”.

Trong phần đầu có ba:

1. Y theo mê ở trước, nói về các chúng sinh thường không thể suy nghĩ.

2. “Đoạn, thường v.v... trở xuống là y theo đến bờ mé sau, để nói lên các chúng sinh thường không thể tư duy.

3. “Thế nào v.v... trở xuống là kết”.

Trong phần đầu, chúng sinh vì bị phiền não che lấp, nên gọi là thường, nghĩa là vì năng lực nương tựa giữ gìn của Như lai tạng, nên phiền não không dứt. Vì thường bị phiền não che lấp, nên gọi là thường.

Trong đoạn hai, đầu tiên là nói chúng sinh đã dứt hẳn bờ mé ở trước, vì thường có phiền não, nên gọi là vô thường.

“Niềm vui đã được cảm nhận v.v... trở xuống là nói vì chứng pháp thường Niết-bàn của bờ mé sau, nên được gọi là thường.

Trong phần trước, đầu tiên là nói: “Vì phiền não đoạn, thường, nên gọi là vô thường, dùng lý để giải thích đúng.

“Nếu nói v.v... trở xuống là phá thường nhất định của người, mà thường không thể dứt, vì sao tu tập tám phần Chánh đạo là dứt các đau

khổ khổ khổ dứt thì gọi là vô thường. Trái với tà, làm sáng tỏ chánh, chứng thường rất dễ hiểu.

Trong đoạn kết thứ ba, cho nên ta nói: “Chúng sinh vì bị phiền não che lấp, nên không thấy Phật tánh, không được Niết-bàn, đoạn đầu là kết thuận, đoạn sau là kết ngược. Làm sao thuận với kết ban đầu. Nghĩa là nói chúng sinh trước nay thường bị phiền não che lấp, nên không thấy tánh, không được Niết-bàn.

“Thế nào là trái với dứt kết ở sau?” Nghĩa là nói chúng sinh vì bị phiền não che lấp, nên chẳng thấy Phật tánh, không được Niết-bàn, là nói lên vì đã dứt phiền não, nên thấy được Phật tánh và được Niết-bàn, nên được gọi là thường.

Sau đây, sẽ nói rộng về nghiệp quả không tư duy ở trên. Trong văn có hai:

1. Nói về nghiệp quả của ràng buộc, giải thoát không thể suy nghĩ.

2. “Sư Tử Hống nói: “Ấm của chúng sinh đã không thì, lấy ai nhận lãnh sự dạy bảo v.v... trở xuống là nói về nghiệp quả tu đạo của chúng sinh không thể suy nghĩ.

Trước sẽ nói về sự ràng buộc, giải thoát, để cho người cắt đứt các ràng buộc, cầu giải thoát, sau sẽ nói về tu đạo, tức là nghiệp tu của người, để mong cầu được quả giải thoát. Sau nói về tu đạo giúp cho người tu nghiệp để cầu chứng quả.

Y theo sự ràng buộc, giải thoát có năm lần hỏi, đáp:

Ba lần trước, y theo phàm, nói có ràng buộc, giải thoát. Hai lần hỏi đáp sau, dựa vào người Nhị thừa kia, để nói có ràng buộc, giải thoát.

Trong ba lần hỏi đáp ở trước, đầu tiên là Sư Tử Hống đã nói rộng, dùng nhiều nghĩa để lập ra câu hỏi không có phược (buộc), giải (mở), Như lai giải thích “Có”.

Lượt thứ ba, Sư Tử Hống nhân lời Phật nói, hỏi vặn lại Như lai là giải thoát.

Trong phần đầu, Sư Tử Hống dùng ba nghĩa để hỏi vặn không có buộc, mở:

1. Nêu thuyết Như lai đã nói về hai nhân, để hỏi vặn không có buộc, mở: Tất cả pháp thanh tịnh vì đều có hai nhân sinh ra, nên lẽ ra không có ràng buộc. Tất cả pháp nhiễm đều có hai nhân sinh ra, nên đáng lý không giải thoát?

2. Nêu năm ấm sinh diệt, không có người, nhằm hỏi vặn không có buộc, mở.

3. Nêu năm ấm sinh diệt trước, sau, không thường, không dứt, để hỏi vặn không có buộc, mở: Vì không thường, nên trước không đến sau, do đó, lẽ ra không có sự ràng buộc. Vì không dứt nên sinh sau không dứt, do đó lẽ ra không có sự giải thoát. Ý hỏi vặn như thế.

Trong văn, đầu tiên là pháp, kế là dụ, sau hợp. Sau đó, chính là kết thúc hỏi vặn. Sau đây, là Phật đáp:

Trước là Phật chỉ dạy, hứa sẽ nói. Sau chính là giải thích. Trong ba câu hỏi trước, chỉ giải thích một câu hỏi sau, trước là nói có ràng buộc.

“Nếu được gần v.v... trở xuống là nói có giải thoát”. Trong ràng buộc có ba:

1. Từ trong hiện khởi.

2. “Gọi là không có khác nhau v.v... trở xuống là từ giữa khởi sinh”.

3. “Lúc sinh các căn đủ, không đủ v.v... trở xuống là từ sinh khởi ràng buộc”.

Trong phần đầu, trước là nói về tướng chết của hiện ấm (pháp dụ và hợp, văn rõ ràng dễ hiểu; sau là nói về tướng ấm từ trong hiện khởi, trước là pháp, kế là dụ. Trong dụ có hai:

1. Nêu đốt đèn thì, bóng tối tan biến làm dụ.

2. Nêu in đất sét làm dụ, dụ in có bốn:

a. In đất sét là dấu in hợp với đất sét, nói lên dụ trong hiện khởi.

b.“Dấu in tiêu mất v.v... trở xuống là trở thành dụ trong hiện diệt.

c. “Mà là v.v... trở xuống là dụ trước không đến sau”.

d. “Văn chẳng phải v.v... trở xuống là dụ sau nhờ trước mà sinh”. Sau đây là hợp làm rõ pháp:

Trong dụ in, chỉ hợp với ba vị sau: Sinh trong hiện diệt, hợp với câu thứ hai.

“Là hiện tại v.v... trở xuống là hợp với câu ba”.

“Năm ấm của Trung ấm cũng chẳng phải tự v.v... trở xuống là hợp với câu bốn”.

“Như in đất sét v.v... trở xuống là nêu dụ để đánh dấu, chỉ nêu dụ thứ hai”

Dưới đây là đoạn hai, nói về trung ấm khởi sinh, trong đó, trước là nói về tướng của Trung ấm.

“Trung ấm có hai v.v... trở xuống là nói về Trung ấm khởi sinh.

Trong phần trước có ba câu:

1. Y theo hiện ấm để nói về đồng, khác. Tên gọi dù không khác

nhau, nhưng nghĩa ấm vẫn đồng. Vì tên gọi năm ấm đồng, nên nói là không khác nhau. Về thời gian thì đều khác, là giải thích khác. Vì hiện trong thời gian riêng, nên nói “Đều khác”.

2. Y theo ở mắt để phân biệt: Vì hiện ấm thô, nên nhục nhãn thấy được. Trung ấm nhỏ nhiệm, nên chỉ Thiên nhãn mới nhìn thấy được.

3. Y theo định ở ăn để phân biệt: Hiện ấm vì thô, nên thường dựa vào đoàn thực. Trung ấm nhỏ nhiệm, nên đa số nhờ vào cách ăn, cái gọi là: Tư, Xúc và thức thực (ý cũng như thức).

Bốn cách ăn như thế nào? Các luận giải thích khác nhau:

1. Theo luận Thành Thật, bánh, trái cây, cơm v.v... gọi là đoàn thực. Lo nghĩ, tìm kiếm đoàn thực sao cho mạng không dựa vào căn đủ, tập khởi phiền não, cho nên phải nói có bốn câu để giải thích khi lý sanh thì căn đủ, không đủ, vì nương đầy đủ căn, tập khởi phiền não, cho nên phải nói.

2. Nói nương tựa vào căn, phát sinh phiền não, sinh ái, si và kiến chấp trái ngược (đảo).

3. Nói phiền não phát sinh các nghiệp, nghiệp sinh ra phiền não.

4. Kiết trở thành nghĩa ràng buộc, đó gọi là Kiết hệ phược, hình thành hạt trói buộc, vì nghĩa này nên gọi là năm ấm sinh kiết, hình thành quả trói buộc.

Trên đây, đã nói về sự ràng buộc.

Kế đây là nói về gần gũi người tốt, tức là đã được nghe, v.v… trở xuống là lắng nghe chánh pháp.

“Vì nghe chánh pháp v.v... trở xuống là nói về buộc niệm tư duy”.

“Được đại tuệ v.v... trở xuống là nói về đúng như lời dạy mà tu hành. Tu hành có tám câu (dụ, hợp và kết, văn rõ ràng dễ hiểu).

Trong cặp thứ hai, đầu tiên là Sư Tử Hống nêu vô “Ngã” “Nhân”, hỏi vặn không có ràng buộc, giải thoát.

Trong hư không, chẳng có mũi nhọn, sao lại nói nhổ? Hỏi vặn không có sự giải thoát. Ấm không có sự trói buộc, thì làm sao bị ràng buộc? Hỏi vặn không có sự ràng buộc.

Sau đây, là Phật đáp:

“Nói có phiền não ràng buộc năm ấm. Danh sắc buộc ràng sự sinh, cho nên có ràng buộc. Lìa trói buộc này, gọi là cởi mở.”

Trong văn, trước nói phiền não trói buộc ấm, lìa bỏ phiền não, gọi là giải thoát. Sau chỉ bày danh sắc ràng buộc chúng sinh, rời bỏ danh sắc gọi là giải thoát.

Trong phần trước, đầu tiên là pháp. Trong pháp, nói về trói buộc, lược qua không nói về giải. Phiền não ràng buộc pháp, chấp lấy pháp thành ấm, gọi là ràng buộc năm ấm. Vì phiền não và ấm đồng một thể, nên nói không có riêng. Sau, y theo dụ để chỉ rõ buộc, mở được giải thích song song: Hai dụ, hai hợp (văn rõ ràng dễ hiểu).

Sau đây là nói về danh sắc kia ràng buộc sự sinh, lìa danh sắc gọi là giải. Như nói danh sắc bặt, gọi là tư thực. Sự xúc chạm với thời gian lạnh, nóng v.v... gọi là xúc thực. Tâm thức giữ gìn thân không để cho diệt hoại, gọi là Thức thực.

Nếu theo Tỳ-đàm thì, tất cả sắc pháp giữ cho thân không tan rã, đều gọi là đoàn thực. Tư trong pháp tâm sở là Tư thực. Sự xúc chạm là xúc thực. Sáu thức Tâm vương, gọi là thức thực. Thuyết của kinh này nói, phần nhiều đồng với luận A-tỳ-đàm. Nhưng nay, phần nhiều đều nói thân Trung ấm chỉ có ba cách ăn. Về lý, thật ra trong số đó cũng có đoàn thực. Như luận Tạp Tâm chép: “Ăn vật gì? Trung ấm của người nữ, lại ăn mùi hương mà lúc ở trong con người đã ăn. Các cách ăn còn lại cũng giống như thế.

Sau đây, sẽ nói về khởi sinh, trước là pháp sau là dụ. Trong pháp có năm câu:

1. Nói trung ấm có hai thứ suy nghĩ, đó là thiện và ác.

2. Nói Trung ấm khởi hai giác quán, đó là thiện và ác. Nghiệp ác hun đúc tâm, sinh ra ý nghĩ về điều ác, gọi là giác quán ác. Hành động lành, huân tập tâm, sinh ra ý niệm lành, gọi là giác quán thiện.

3. Lúc cha mẹ giao hội, nhân nghiệp chạy đến.

4. Đến chỗ sinh, khởi lên ba phiền não: Người nam thọ sinh, sinh ra yêu đối với mẹ, thấy mẹ là người nữ đang giao hội với mình, cho nên sinh ái. Đối với cha thì nổi giận, vì thấy cha là người nam đến giành người nữ kia, cho nên sinh giận. Lúc tinh của người cha xuất ra, thì cho rằng tinh này là của mình, cảm thấy ưa thích, do đó nên vui mừng. Việc này cho là đã “Có” kiến này. Phiền não. Chia thành ba độc là thuộc về phần si.

Người nữ thọ sinh thì trái lại với người nam ở trên, rất dễ hiểu.

5. “Vì nghĩa này v.v... trở xuống là nói do khởi sinh trong ba “Hoặc” hư hoại.

Trên đây, là pháp thuyết, dụ như in.

Dưới đây là đoạn ba, nói từ sinh ấm khởi ra sự ràng buộc, có bốn câu để nói về việc này:

1. Nói lúc sinh đầy đủ và không đủ các căn là nương theo căn tập

khởi phiền não cho nên

Vì ràng buộc chúng sinh, nói chúng sinh kia có ràng buộc. Danh sắc cũng hướng về năm ấm ở trước. Vin vào năm ấm, hình thành con người, gọi là ràng buộc chúng sinh.

2. Nói nương căn phát sanh phiền não, sanh ái sanh si và sanh kiến điên đảo.

3. Nói phiền não phát sanh các nghiệp, nghiệp sanh phiền não.

4. Kết thành nghĩa trói buộc. Đó gọi là hệ phược kết thành tử phược.

“Nếu danh sắc đã diệt thì sẽ không có chúng sinh, là nói lên rằng, chúng sinh có giải thoát. Lìa danh sắc rồi, sẽ không có chúng sinh, lìa chúng sinh, sẽ không có danh sắc riêng.

Dựa vào giải thoát ở trước, để nói “Người” và “Pháp” đồng thể không có khác nhau. Vì đồng thể nên chỉ lìa danh sắc thì không có chúng sinh, chỉ lìa bỏ chúng sinh, cũng không có danh sắc. Cũng gọi là danh sắc ràng buộc chúng sinh v.v...

Y theo ràng buộc ở trước, nói “Người” và “Pháp” đồng thể không khác. Vì đồng thể, nên chỉ có danh sắc là ràng buộc chúng sinh, chỉ có chúng sinh là ràng buộc danh sắc.

Trong cặp thứ ba, đầu tiên là Sư Tử Hống chấp “Người” khác với “Pháp”, hỏi vặn phá danh sắc kia ràng buộc chúng sinh, chúng sinh buộc ràng danh sắc.

Đầu tiên là nói: “Như mắt không tự thấy v.v... là tự lập đạo lý, sao Như lai lại nói danh sắc ràng buộc danh sắc, hỏi vặn, phá bỏ nghĩa của Phật.

“Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích nói rõ ý câu hỏi. Trước tự vặn hỏi, trách cứ.”

Trên đây Như lai không hề nói “Danh sắc lại ràng buộc danh sắc”.

Vì sao lại nêu câu hỏi này với ta?” Sau đây, là giải thích:

“Ở trước, Như lai đã nói “Danh sắc tức là chúng sinh”, lại nói: “Chúng sinh tức danh sắc”. Do nghĩa này, nếu nói danh sắc ràng buộc chúng sinh, tức là danh sắc ràng buộc danh sắc”. Đây là Phật pháp:

Ý đáp như thế nào? Rõ ràng là danh sắc kia nhóm họp, hình thành chúng sinh, vì ngoài chúng sinh không còn có danh sắc, nên nói “Tức là”. “Giả”, “Thật” ràng buộc nhau, chứ chẳng phải “Thật” buộc ràng “Thật”, cho nên không được nói danh sắc lại ràng buộc danh sắc.

Trong văn, đầu tiên là y theo ràng buộc, là chính đáp (Trước dụ,

kế là hợp, sau là kết rất dễ hiểu):

“Nếu lìa v.v... trở xuống là dựa vào giải thoát để đáp. Bởi chúng sinh chẳng có tự “Thể” riêng, nên hễ xa lìa danh sắc thì sẽ được gọi là chúng sinh, giải thoát”.

“Cho nên, trở xuống, là kết”.

Trên đây, đã đến với phàm, để nói có ràng buộc, giải thoát. Sau đây là nói về Nhị thừa, có hai lần hỏi đáp. Đầu tiên là Sư Tử Hống nhân câu hỏi trước mà hỏi vặn sau:

“Nếu có danh sắc là ràng buộc thì các A-la-hán chưa lìa danh sắc, lẽ ra cũng còn bị ràng buộc?” Phật đáp có hai:

1. Dựa vào Niết-bàn hữu dư để đáp.

2. “Ví như v.v... trở xuống là y theo Niết-bàn vô dư để đáp.

Trong phần trước, trước là nêu rộng hai giải thoát, kế là nêu tên giải thoát.

Cắt dứt nhân sinh tử, gọi là dứt hạt; cắt dứt quả sinh tử gọi là dứt quả.

Sau đây, Phật sẽ dựa vào hai thứ thoát để đáp câu hỏi của Bồ-tát Sư Tử Hống. Ý đáp ra sao? Là nói A-la-hán vì hiện không có phiền não, nên không có hạt nhân ràng buộc, vì thân ấm chưa diệt, nên có quả trói buộc. Văn có bốn câu:

1. Nói La-hán đã dứt bỏ hạt trói buộc.

2. Chưa cắt dứt quả v.v... trở xuống là nói có quả trói buộc, trong đó, đầu tiên là nói La-hán kia có trói buộc, không thấy Phật tánh, không được Bồ-đề, rõ ràng La-hán kia không có giải thoát.

3. “Vì nghĩa này nên có thể nói câu hai ở trước của quả kiết phược, không được nói câu thứ nhất ở trước rằng danh sắc ràng buộc kiết.

Sau đây, Phật là y theo vô dư để đáp câu hỏi của Sư Tử Hống. “Nói A-la-hán hiện cắt dứt quả báo sau của phiền não bất sinh,

cho nên tất cả ràng buộc đều không có.

Trong văn, trước là dụ, như dầu chưa cạn hết, thì ánh sáng sẽ không tắt mất. Dụ ngược lại nhân La-hán đã diệt mất mà quả còn.

Nếu dầu cạn hết, thì không có nghi ngờ gì nữa, là thuận dụ nhân La-hán đã hết, quả mất.

Sau đây, sẽ hợp làm rõ pháp. Trước hợp với phản dụ.

“Nếu được cắt dứt v.v... trở xuống là hợp với thuận dụ ở sau”.

Từ đây trở xuống là Sư Tử Hống nhân lời nói ở trước của Phật, hỏi vặn dụ trái với pháp. Đầu tiên là nói: “Hai tánh chất của đèn và dầu đều khác, nói dụ khác với pháp. Đèn nóng, dầu nguội, tên gọi đều

khác.

“Phiền não của chúng sinh không phải như thế v.v...” chứng tỏ pháp khác với dụ”. Phiền não của chúng sinh thì không phải như thế”. Nói chung điểm khác nhau về tên gọi của đèn và dầu kia.

Sau đây, là nói riêng:

Trong phần nói riêng có ba lượt:

1. Nói chúng sinh tức là phiền não.

2. Nói chúng sinh tức là năm ấm.

3. Nói phiền não tức là năm ấm.

Vì “Tương tức” này nên không đồng dụ.

“Thế nào là v.v... trở xuống là kết, hỏi vặn pháp và dụ của Phật xa xôi, riêng khác. Sao Như lai lại lấy đèn làm dụ?” Sau đây, là Phật đáp, ý đáp ra sao?

Nói dụ ở trước: Phật chỉ lấy phần ít, chẳng phải hoàn toàn dụ.

Trong văn có bốn:

1. Nêu tám dụ, chỉ rõ chỗ khác.

2. “Thông thường dụ được dẫn không cần hết v.v... trở xuống là lập dụ của phần ít, là nói lên phần đồng của dụ kia.

3. “Lìa nước không có v.v... trở xuống là y theo pháp ở trước, lại lập ra dụ khác.

4. “Nếu muốn được” là hợp với dụ đèn kia v.v... trở xuống là chỉ đối với dụ ở trước, lại lập ra pháp khác.

Y theo đoạn đầu, trước nêu tám dụ. Dụ thật sự có mười, chọn đi phần ít và phần nhiều, nên chỉ nói tám. Kế là nêu danh của tám dụ đó. Sau là giải thích rộng:

Dù nêu tám dụ là đối với dụ khắp sau cùng, nhưng trình bày khác với thừa khác để giải thích.

Trong đoạn hai, đầu tiên là nói rộng tất cả dụ đã dẫn không hẳn lấy hết, hoặc lấy phần ít, hoặc nhiều, hoặc toàn phần. Kế là lập hai thứ dụ của phần ít: “Ta nói đèn, là y theo đèn để làm rõ dụ ở trước”.

Trong đoạn ba, y theo pháp trước, lại lập ra dụ khác, hai dụ, hai hợp, văn rõ ràng dễ hiểu.

Trong đoạn bốn, y theo dụ ở trước, lại lập ra tác dụng của pháp khác, hợp với dụ đèn. Hãy lắng nghe ta nói, chỉ dạy nghe, hứa sẽ nói. Sau đây sẽ chính là hợp với dụ, hợp để làm rõ pháp.

Tim đèn dụ cho thân hai mươi lăm hữu. Dầu dụ cho kiết ái. Ánh sáng dụ cho trí tuệ. Phá trừ bóng tối, dụ cho diệt vô minh. Hơi ấm dụ cho Thánh đạo. Như cạn dầu, nói ngọn lửa sẽ tắt, là nhắc lại dụ ấy.

Ái của chúng sinh đã hết, hợp với dầu đã cạn.

Nói về diệt: Dụ cho trí tuệ diệt, ngọn lửa kia đã tắt: Dụ cho quả sinh từ biến dịch kia đã diệt, vì đã diệt nên được chứng thấy Phật tánh. Vì đã thấy Phật tánh, nên dù có pháp thân chân thật, nhưng danh sắc vẫn không ràng buộc được. Cũng có thể ứng thân, hóa thân danh sắc vẫn không thể ràng buộc. Vì không ràng buộc, nên dù hiện tại đang ở trong hai mươi lăm hữu, vẫn không bị ô nhiễm bởi hữu.”

Sau đây là nói về nghiệp quả tu đạo của người kia, đầu tiên là nói có tu.

1. “Như nói kệ v.v... trở xuống là nói về hạnh đã tu”.

Trong phần trước, văn kinh có ba lần hỏi đáp. Đầu tiên là Sư Tử Hống nêu vô “Ngã”, “Nhân”, hỏi vặn không có tu đạo. “Ấm của chúng sinh đã không, thì đâu có ai nhận lãnh giáo để tu tập đạo?” Sau đây là Phật sẽ đáp:

“Nói dù không có người, mà vẫn có tâm niệm, tâm trí tuệ v.v... nối nhau không dứt, nên có tu đạo.

2. Sư Tử Hống nhân lời nói mà hỏi lại:

“Niệm v.v... đều dứt hết là không có chỗ thành, lại không có lớn thêm, làm sao có tu? Trong đó, đầu tiên Phật nói: “Các pháp như thế v.v... niệm niệm diệt là nhắc lại lời nói ở trước của Phật, vặn hỏi không có thành.

“Là niệm niệm diệt”, nhắc lại lại lời Phật đã nói ở trước, để hỏi vặn không có thêm lớn. So với văn đáp ở dưới, văn này nói sơ lược ít, nếu đầy đủ thì lẽ ra phải nói: “Niệm, niệm này đã diệt thì làm sao thêm lớn?

“Cũng tương tự v.v... trở xuống là nhắc lại lời nói ở trước của Phật, nói tương tự nhất định, hỏi vặn không có thêm lớn, làm sao tu tập? Nói chung để kết, vặn hỏi.

Sau đây là Phật đáp câu hỏi đó, trước là đối với câu đầu, nói có thành: “Ông nói niệm niệm diệt, làm sao thêm lớn? Sau là đối với câu hai, nói dù sinh diệt mà vẫn có thêm lớn.

“Như nghé con v.v... trở xuống là đối với câu ba, dù niệm niệm diệt, nhưng tánh sau vượt hơn trước, chẳng phải nhất định tương tự.

Trong phần đầu, như đèn, dù niệm niệm diệt, nhưng vẫn phá tan bóng tối, dụ cho có thành, kế là hợp, làm sáng tỏ pháp. Sau, là nêu lại ba dụ để làm rõ. Đây tức là dụ trước, sau của ánh sáng kia.

Trong đoạn hai, nói rằng: “Niệm, niệm diệt”, thì làm sao thêm lớn?” Nêu ý hỏi vặn của Bồ-tát Sư Tử Hống: Vì tâm không dứt, nên gọi

là thêm lớn, pháp thuyết là nói tăng thêm”.

“Như người tụng v.v... trở xuống là dùng năm dụ để làm rõ pháp”.

Trong đoạn ba, đầu tiên là lập dụ, chứng minh có thêm lớn. Vì như nghé con mới sinh, bèn tìm kiếm vú mẹ, thật ra không có người nào dạy bảo, nói là nêu dụ kia. Dù niệm niệm diệt, vì đầu tiên là đói, sau no, nên không giống nhau, nói sau hơn trước. Nếu giống nhau thì không nên sinh khác, phá nhất định giống nhau. Nếu nói giống nhau, thì không nên khác với đói lại có no sinh? Sau đây là y theo định để làm sáng tỏ pháp:

“Chúng sinh tu đạo cũng giống như thế là hợp với “Nghé con mới lọt lòng là tìm vú sữa”.

“Đầu tiên dù chưa v.v... trở xuống là hợp với lời nói “Đầu tiên là đói, sau no.”

Dưới đây là đoạn ba, Sư Tử Hống nêu vị Tu-đà-hoàn kia sinh vào cõi nước ác, hỏi vặn nhằm phá nghĩa thêm lớn ở trước. Trong văn, đầu tiên là nói: “Người Tu-đà-hoàn dù sinh vào cõi nước ác, cũng vẫn cố giữ giới không sát sinh, trộm cắp v.v...” là nêu lời nói xưa của Phật.

Sau đây sẽ y theo lập ra câu hỏi. Trong câu hỏi có ba:

1. Ấm của Tu-đà-hoàn, tức diệt ở xứ này, không sinh ra mười điều ác, tu đạo cũng thế, không đến với kẻ ác, đem thân so với đạo, là nói không đến sau. Tu-đà-hoàn trở xuống, thân không có đạo, gọi là cõi nước ác, vì đó là nơi mà bậc Thánh vô lậu không cư trú. Thân đắc đạo về sau, được gọi là cõi nước tịnh, vì ở trong pháp vô lậu, Tu-đà-hoàn kia biểu hiện năm ấm không đến cõi nước ác. Thánh đạo cũng thế, không đến sau, sau thì kém trước, làm sao giống nhau? Tương tự còn không, đâu có thêm lớn như nghé bú sữa.

2. “Nếu tương tự v.v... trở xuống là hỏi vặn sau giống với trước. Nếu sau giống với trước thì vì sao không sinh vào cõi nước tịnh diệu mà lại sinh ở nước ác?

3. “Nếu ấm của nước ác chẳng phải Tu-đà-hoàn v.v... trở xuống là ngăn dứt phi nghĩa của Phật. Nếu Phật nói người sinh vào cõi nước ác vì chẳng phải Tu-đà-hoàn, nên không giống với ở trước, thì sao họ không làm điều ác sát sinh, trộm cắp v.v...”

Sau đây là Phật đáp, văn chia ra bốn phần:

Trước đáp câu hỏi thứ ba, kế là đáp câu hỏi thứ hai. Lại đáp câu hỏi thứ ba, không đáp câu hỏi thứ nhất, nên có bốn phần. Đầu tiên, nói Tu-đà-hoàn sinh vào cõi nước ác, sau cùng không mất tên Tu-đà-

hoàn.

Trong đáp câu hỏi thứ ba, “Nếu ấm của cõi nước ác chẳng phải Tu-đà-hoàn, là nói dù sinh ở chỗ ác, vẫn không được nói là chẳng phải ấm, không tương tự. Cho nên ta con làm dụ để đáp câu hỏi thứ hai, nói sau hơn trước. Chẳng phải nói thẳng tương tự cho nên nói là ấm không tương tự, như nghé con bú sữa, lúc đầu đói, về sau no”.

“Không giống nhau là sao?” Cách xa cõi Niết-bàn, vì gần với đời trước, dù sinh ở cõi nước ác, nhưng do năng lực đạo, nên không còn làm ác.

Trong giải thích câu hỏi thứ ba: “Làm sao không gây ra nghiệp ác?” Là nói do đạo lực, đầu tiên là pháp thuyết:

“Như Hương Sơn v.v... trở xuống là Phật dùng bốn thí dụ để chỉ rõ:

Trong dụ đầu: “Ví như ở Hương Sơn, có Sư Tử đầu đàn” dụ cho trong thân hiện ấm của Tu-đà-hoàn có đạo vô lậu. Hầu hết chim, thú đều không dám đến gần, dụ cho điều xấu ác không sinh ra.

“Đôi khi sư tử đầu đàn này lên núi Tuyết”, dụ cho đạo vô lậu đã được truyền bá đến đời sau. Trong thân đắc đạo, tất cả chim thú cũng không ở, là chúng không dám ở trong Hương Sơn giữa hư không.

Hương Sơn ở giữa hư không kia, dụ cho trung gian của Tu-đà-hoàn đã thọ thân không có đạo. do bạo lực ở trước, nên nghiệp ác không hiện hành (biểu hiện). Sau đây là hợp rất dễ hiểu.

Ba dụ sau, đều nêu văn tổng hợp, rất dễ nhận biết.

“Ấm của Tu-đà-hoàn đã được diệt mất ở đây v.v... trở xuống là Phật không đáp câu hỏi đầu. Trước là, trong câu hỏi Phật đáp ở đầu: “Ấm Tu-đà-hoàn đã diệt ở đây, không đến cõi nước ác”, là nói thân sẽ được cảm thọ sau, cũng vẫn là ấm của Tu-đà-hoàn kia chẳng phải hoàn toàn không đến”.

Trong văn, đầu tiên là pháp, kế là dụ, sau là hợp.

“Ví như con người v.v... trở xuống là Phật đáp trong câu hỏi đầu: “Tu đạo cũng như thế, không đến cõi nước ác”, là nói về sau lại được, chẳng phải hoàn toàn không đến. Đầu tiên là lập dụ:

“Như người giàu có, dụ cho Tu-đà-hoàn hiện có đủ đức Thánh. Chỉ có một đứa con, dụ cho Tu-đà-hoàn hiện tại đang gây ra nghiệp của đời sống kế là.

Trước đó đã qua đời, dụ cho sinh nghiệp của Tu-đà-hoàn kia, khởi rồi dứt diệt, trong quá khứ. Con của Tu-đà-hoàn có người con hiện đang ở cõi nước khác, nghĩa là nghiệp nhân của Tu-đà-hoàn kia đã sinh ra

quả vị lai, gọi là đứa con đã có con. Quả khởi ở đương lai, gọi là ở cõi nước khác.

“Người ấy qua đời rồi”, là dụ cho hiện báo đang dời đổi, diệt mất của Tu-đà-hoàn.

“Đứa cháu nghe chuyện này xong, liền thu gom toàn bộ sản nghiệp”, dụ cho trong thân không có đạo của Tu-đà-hoàn khởi được vô lậu, được Thánh đạo đã tu trong quá khứ, chứ chẳng phải hiện nay, gọi là trông coi của cải. Chẳng phải không có trở ngại trong khi Tu-đà- hoàn đã tu được Thánh đạo, gọi là thu gom lấy không có người ngăn cản giữ gìn.”

Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích.

“Nối nhau bao vây, bao vây gọi là họ là một, sau hợp rất dễ hiểu”.

Trên nói có tu, dưới kế là nói về nghiệp quả mà Tu-đà-hoàn đã tu:

Trước hết, Sư Tử Hống hỏi, kế là Như lai đáp. Vì có người khó nhận hiểu, nên sau đây. Phật sẽ chỉ bày lại:

Trong phần đầu, trước hết Sư Tử Hống nêu kệ xưa. Nửa trên trong bài kệ, nói về nhân của ba học, nửa bài kệ sau là nói được quả Niết- bàn. Đây là nghiệp quả ở trên không tư duy. Dưới là hỏi: “Sao chỉ hỏi nửa bài kệ trên?” Sau đây, trong phần Phật đáp, trước là giải thích nửa kệ trên, nói về hạnh ba học.

“Phá hoại tâm nghi, nghĩa là vì tu đạo v.v... trở xuống là giải thích nửa bài kệ sau, nói gần với Niết-bàn. Lại, giải thích nửa bài kệ trước, nói về thể của hạnh ba học kia. Giải thích nửa bài kệ sau, nói theo thứ lớp thành tựu.

Trong phần trước có ba lượt:

1. Nói Tu-đà-hoàn kia giữ gìn hạnh Tiểu thừa.

2. Nói phá hạnh phàm phu của Tu-đà-hoàn.

3. Nói hạnh dứt phiền não của Tu-đà-hoàn.

Cũng có thể lượt đầu, nói chung lợi ích cho mình và người. Tu vì chúng sinh, gọi là lợi tha, tâm không chấp đắm, gọi là tự lợi. Một lượt thứ hai là nói về lợi người. Một lượt thứ ba, là nói về lợi mình.

Trong phần đầu, trước là nói riêng, sau là tổng kết.

Trong phần riêng, trước nói về giới. Trong giới, đầu tiên là nêu phần kém, chỉ rõ phần hơn.

“Thế nào là chân? v.v... Trở xuống là nói về hơn vượt qua kém.

Trước hỏi, kế là giải thích”.

“Nếu vì độ thoát tất cả chúng sinh v.v...” là lợi người.

“Lúc tu như thế, không thấy giới, nghĩa là không thấy giới thể, thể là như sắc v.v...

Không thấy tướng: Không thấy tướng ngăn cấm của giới hạnh.

Các tướng khác rất dễ hiểu.

“Nếu có thể v.v... trở xuống là kết”.

Trong định cũng trước nêu phần thua kém để chỉ rõ phần vượt hơn.

Đầu tiên là hỏi, kế là giải thích, sau là kết, chỉ rõ lỗi.

Thế nào là chân? v.v... Trở xuống là nói hơn vượt qua kém. Trước hỏi, kế giải thích.

Đầu tiên là nói: “Vì chúng sinh v.v...” là nói về hạnh lợi người của người kia. Gồm có mười hai câu.

“Thực hành hạnh này v.v... trở xuống là nói lên việc lợi mình”.

Không thấy Tam-muội, là không thấy thể của định, thể, nghĩa là số định.

Không thấy tướng là không thấy sự vắng lặng của tâm định. Các tướng khác rất dễ hiểu.

“Nếu có thể v.v... trở xuống là kết”.

Trong tuệ, cũng trước nêu kém để chỉ rõ hơn. Đầu tiên là hỏi, kế là giải thích, sau là kết, chỉ rõ lỗi.

“Thế nào là chân? v.v... Trở xuống là nói hơn, vượt qua kém.

Trước là hỏi, kế là nói. Trước nói về lợi người.”

“Tu như thế v.v... trở xuống là nói về lợi mình của người kia”.

Không thấy tuệ là không thấy thể của tuệ, thể nghĩa là bản chất của tuệ.

Chẳng phải tướng, nghĩa là không thấy tướng năng phân biệt của trí tuệ. Các tướng khác rất dễ hiểu.

“Đây là v.v... trở xuống là kết”.

Trên đây là giải thích rộng về tu ba học.

Sau đây là tổng kết: “Tu tập giới, định, tuệ v.v... như thế” là kết phần trội hơn ở trước.

“Không thể v.v... trở xuống là kết phần thua kém ở trên. Trong lượt thứ hai, trước là nói về tu giới:

Vì phá mười sáu luật nghi ác: Trong luận Tạp Tâm nói mười hai. Mười thứ trong mười hai luật nghi ác kia đồng với ở đây, cái gọi là người giết mổ dê, nuôi heo, gà, bắt cá, chim. Thợ săn, làm trộm, giặc, người làm nem thịt, cai ngục và chú rồng. “Hai thứ khác với ở đây là người giết mổ chó và thợ săn rình rập. Có thể làm v.v... trở xuống là kết.”

Kế là nói về tu định. Trước hỏi, kế nói về năng dứt tất cả Tam- muội là nói chung về tu định kia.

“Cái gọi là v.v... trở xuống là nói riêng. Tam-muội Vô thân là định Không xứ. Tâm vô biên: là định Thức xứ. “Duyên” thức vô biên, gọi là Vô biên tam-muội tịnh tụ là định của Vô sở hữu, có thể đối với nhiều duyên, vì tụ tâm một chỗ, nên gọi là tu định. Tam-muội Thế biên dựa vào nhóm tịnh nấy để khởi lên kiến hữu biên. Tam-muội Thế đoạn, là dựa vào định này chấp đoạn. Thể tánh Tam-muội dựa vào định này mà chấp có minh tánh (tánh mờ tối) ngoài tám muôn kiếp. Thế trượng phu nương vào định này chấp có trượng phu của minh sơ.

Nếu có thể v.v... trở xuống là kết.

Trong tuệ, đầu tiên là hỏi, kế là giải thích tướng của tuệ. “Năng phá thế kiến, là nói chung về tu tuệ kia.”

“Cái gọi là v.v... trở xuống là nói riêng. Trong nói riêng có bảy:

1. Năng phá hai mươi thân kiến, trong mỗi ấm đều có bốn câu.

2. “Thường tức “Ngã” v.v... trở xuống là phá chấp đoạn thường. Trước thường, sau đoạn”.

3. “Tác, gọi là ngã v.v... trở xuống là phá chấp ngã, ngã sở. Chấp “Cái ta” là “Ngã”, sắc là ngã “Sở”. Làm, nhận lãnh, vì nói lẫn nhau, nên có hai câu.

4. “Không có tạo tác, không có cảm thọ, tự sinh v.v... trở xuống là phá chấp tự nhiên”.

5. Không có làm ra, không có nhận lãnh, đều là trời Tự tại, phá chấp không có nhân.

6. “Không có làm ra, không có nhận lãnh, đều là thời gian v.v... trở xuống là phá kiến chấp về thời gian”.

7. Làm, nhận lãnh đều không có là phá kiến chấp năm đại. “Nếu có thể v.v... trở xuống là kết”.

Trong lượt thứ ba, tu giới, tịnh thân, phá cái ác của thân miệng. Tu định tâm vắng lặng, phá bỏ ý ác. Đây là dứt trừ lỗi của sự. Tu tuệ, làm hoại hoài nghi, phá lỗi mê lý.

Sau đây là giải thích về tạp nhạp gần gũi Niết-bàn. Gồm có mười

câu:

Bốn câu trước, tự làm tan mất nghi, vì tu, là một câu. Tu vì thấy

tánh là hai câu. Thấy tánh vì được A-nậu Bồ-đề là ba câu. Vì được Niết- bàn là bốn câu. Sáu câu sau là vì người. Vì cắt dứt sinh tử của chúng sinh, là dứt quả khổ của chúng sinh, dứt nhân “Hoặc” của tất cả phiền não. Tất cả hữu: Là dứt hai mươi lăm hữu của chúng sinh. Tất cả cõi:

Dứt ba cõi kia. Tất cả đế là dứt khổ tập đế.

Một câu đầu, là cắt đứt sự xuyên suốt các câu này. Năm câu này vì chúng sinh dứt lìa hữu vi. Dứt sinh đến đế, vì được thường v.v... vì làm cho chúng sinh chứng nhập vô vi. Trước là hỏi, kế là đáp. Vì có người khó hiểu, nên sau đây, sẽ hỏi đáp lần nữa, để chỉ rõ. Có ba lượt hỏi, đáp, để nói rõ Niết-bàn ở trước:

1. Đầu tiên Sư Tử Hống chấp thô đồng với tế:

“Nếu không sinh diệt là Niết-bàn, nghĩa là “Sinh” trong bốn tướng cũng không sinh diệt”.

“Vì sao không gọi là Niết-bàn? Vì tướng sinh, thế nào là không sinh, bất diệt? Tướng “Sinh” kia đã khởi xong, không còn sinh lại nữa, nên gọi là “Bất sinh, tướng sanh chẳng diệt nên nói là bất diệt. Dưới đây là diệt mà có đầu cuối”, giải thích chẳng phải Niết-bàn”.

2. Sư Tử Hống nhân lời Phật nói, hỏi vặn lại:

“Nếu không có đầu cuối, tức là pháp sinh tử, Niết-bàn cũng không có đầu cuối, thì vì sao không được gọi là Niết-bàn v.v... trở xuống là Đức Phật đáp: “Pháp sinh tử này đều có nhân quả, nên chẳng phải Niết- bàn.”

“Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích: Vì thể của Niết-bàn không có nhân quả”.

3. Sư Tử Hống nhân lời Phật nói, hỏi vặn lại: “Nói về Niết-bàn cũng có nhân, quả”, đều trái với lời Phật nói. Kế là phân tích để hỏi vặn:

Trước là nêu kệ xưa, hỏi vặn, phá không có nhân. Văn xuôi sau kệ là nêu lời nói xưa của Phật, để hỏi vặn, phá không có quả”. “Nay ta sẽ nói đạo quả Sa-môn”, là nêu lược nêu Phật.

“Nói Sa-môn v.v... trở xuống là nêu lời giải thích của Phật. Về ba học của Sa-môn, đạo nghĩa là tám chánh, quả nghĩa là Niết-bàn.”

“Thế Tôn v.v... trở xuống là y theo Thế Tôn để kết hỏi vặn”.

“Thế nào là nói v.v... trở xuống là vặn hỏi chung lời Thánh. Sau đây, Phật sẽ giải đáp:

Nhân Niết-bàn, cái gọi là Phật tánh, giải thích suốt qua kệ xưa. Tánh của Phật tánh chẳng sinh Niết-bàn, nên nói chẳng có nhân, giải thích thông qua lời nói hện nay, vì phá được phiền não, nên gọi là quả lớn, giải thích chung lời nói xưa, không từ đạo sanh nên nói chẳng phải quả. Giải thích chung lời nói hiện nay, nên không có nhân quả, chính là song kết hiện nay. Sau đây, sẽ giải thích rộng về Phật tánh không suy nghĩ ở trên. Có bốn lần hỏi đáp. Đầu tiên là Sư Tử Hống hỏi về tính chất

“Một”, “Khác” của tánh, trước là quyết định về Phật tánh, chúng sinh đều là hữu vi chung, mỗi hữu vi đều có hoặc có chung, v.v...

Còn lập vấn nạn đầu tiên “Một lượt Bồ-đề, tất cả đồng được”, pháp thuyết, hỏi vặn “Cũng là như”.

“Hai mươi v.v... trở xuống là dụ thuyết, hỏi vặn”.

“Nếu Phật tánh v.v... trở xuống là hợp dụ, hỏi vặn “Nếu đều đồng nhau là y theo sau để đặt câu hỏi. Nếu đều là có, thì đây là vô thường, dùng lý để chính thức vặn hỏi.

“Vì sao? v.v... Trở xuống là giải thích. Vì có thể tính đếm”.

“Nhưng Phật nói v.v... trở xuống là nêu xưa để vặn hỏi hiện nay”:

Xưa Phật nói, tánh chẳng một, chẳng hai, sao nay Ngài lại nói “đều có”?”

“Nếu mỗi đều v.v... trở xuống là dùng nay để vặn hỏi xưa:

“Nếu hiện nay, Phật nói đều có riêng thì tại sao xưa, nay Chư Phật đều bình đẳng, Phật tánh như hư không?” Sau đây Phật sẽ giải đáp:

Đầu tiên là pháp thuyết, hoặc chẳng phải một, hai, sơ lược lập tông chỉ đó.

Phật tánh như không, tất cả có chung, nói là không hai. Phật cũng đồng như Chư Phật bình đẳng ở trước. Như hư không giống như Phật tánh ở trước như hư không. Nếu tu thì sẽ thấy sáng suốt chẳng phải một. Kế là Phật dùng thí dụ để chỉ rõ:

“Cỏ tên nhẫn nhục”, dụ cho chung ở trước. “Nếu bò ăn v.v... trở xuống là dụ cho tu thì thấy. Sau đây là hợp rất dễ hiểu.”

Lượt thứ hai là Sư Tử Hống nhân lời Phật nói, hỏi vặn lại, câu hỏi đúng với Phật tánh. Do thuyết trước nói: “Tu đạo vì thấy”, nên gồm hỏi vặn cả Thánh đạo. Y theo câu hỏi về tánh, trước y theo quyết định tiến, lùi của thí dụ trước: Một hay là nhiều?”

Sau đây chính là đặt câu hỏi:

Như tánh là một, nghĩa là bò ăn cỏ thì hết, hỏi vặn phá được riêng. Như cỏ là một con bò ăn thì hết, bò khác không có phần. Nếu tánh là một, thì khi một người được, người khác sẽ không có phần, sao Phật lại nói “Người tu đều thấy?”.

Nếu tánh là nhiều, thì sao Phật lại nói “Tánh cũng giống như thế?” là hỏi vặn, phá bỏ nghĩa “Một”. nếu cỏ kia là nhiều, thì tánh lẽ ra cũng nhiều, sao Phật lại nói rằng, Phật tánh, chúng sinh đều có, như cỏ nhẫn nhục?”

Sau đây là hỏi vặn về Thánh đạo:

Như Phật nói: “Tu đạo thấy tánh”, nghĩa này không đúng! Là nhắc

lại để nói chung là không phải.

“Vì sao? v.v... trở xuống là giải thích.

Nếu đạo là một, nghĩa là như cỏ nhẫn nhục thì lẽ ra phải có hết.

Chấp “Một” câu hỏi, phá nghĩa được riêng.

“Nếu đạo là nhiều v.v... trở xuống là chấp riêng, hỏi vặn là phá nghĩa được đủ. Đạo kia đã nhiều thì làm sao một người mà tu tập được đầy đủ? Đã không tu đủ thì làm sao gọi là được Trí Tát-bà-nhã? Tát-bà, là tiếng Phạm, Hán dịch là Nhất thiết trí, sau đây là Phật đáp. Vì giải thích tánh, nhân câu hỏi của Bồ-tát Sư Tử Hống, nên Phật nói chung về Thánh đạo. Ý giải thích thế nào? Nói pháp dù là một, nhưng ngại gì được riêng. Trong văn, trước nêu hai dụ: Đạo và cây. Kế là y theo dụ làm sáng tỏ pháp. Sau nêu ra ba dụ: Cổng, cầu và thầy thuốc. Sau đây, y theo dụ làm rõ pháp:

Lượt thứ ba, Sư Tử Hống nhân lời nói mà hỏi vặn lại, trước là hỏi, sau là dụ. Đầu tiên, nhắc lại thẳng là không phải.

“Vì sao? v.v... trở xuống là giải thích.”

Người đi trước ở giữa đường, kẻ đi sau thì trở ngại, sao lại nói là không có chướng ngại? Hỏi vặn để phá thí dụ đầu. Các dụ khác cũng giống như vậy, so sánh phá bốn dụ sau.

“Tánh của Thánh đạo v.v... trở xuống là cứ theo dụ để hỏi vặn pháp. Có thể trong lời Phật đáp, giải thích riêng về Phật tánh của Thánh đạo, rất dễ hiểu.”

“Như nghĩa mà ông đã nói, không tương ưng, đều chẳng phải lời hỏi vặn. Sau đây, Phật giải thích rộng:

Trước là nói phần trước của dụ trước, chứ chẳng phải toàn phần. Tất cả chúng sinh đồng vô minh. Sau lại lập hoàn toàn, y theo dụ để chỉ rõ pháp.

Trong phần ít, ta thí dụ một ít, chứ chẳng phải tất cả, là nói chung chẳng phải hoàn toàn. Sau là nói riêng để chỉ bày rõ:

Đạo thế gian bình đẳng, nói dụ khác với pháp. “Đạo vô lậu v.v... trở xuống là nói pháp khác với dụ”.

“Nói đạo vô lậu thì không phải như thế”, là nói chung, trái với “Dụ trước”. Sau đây là nói riêng trái với dụ trước.

“Khiến chúng sinh không có nghi ngờ” là trái với “Chướng ngại ở trước”.

“Bình đẳng không hai” là trái với ở trước không bình đẳng, không có kia đây, là trái với kia đây ở trước.

“Chánh đạo như thế, có thể làm Phật tánh, làm liễu nhân v.v... trở

xuống là Phật khen để chỉ rõ phần hơn. Trước là pháp, sau là dụ.”

Y theo dụ sau, lại lập mười hai nhân duyên trong toàn dụ, chúng sinh đều có, lập dụ để làm sáng tỏ pháp.

“Đã tu v.v... trở xuống là nói về pháp đồng dụ”.

“Đã tu như thế” là hợp với “Nhân duyên” ở trước.

“Đồng dứt phiền não của chúng sinh v.v... trở xuống là hợp với “Bình đẳng” ở trên.

Noãn, thai, thấp, hóa là bốn cách sinh. Cõi là ba cõi. Hữu là hai mươi lăm hữu. Đạo là sáu đường. Người có chứng ngộ là thấy biết kia, đây không chướng ngại.

Trong pháp xa đáp câu hỏi thứ hai ở trước: “Nếu đạo nhiều, thì làm sao tu đủ? Nay nói về người chứng ngộ, thì kia, đây đều thấy biết, không có chướng ngại, do đó có thể tu đủ, gọi là Tát-bà, là đáp xa về trước, cũng không được gọi là Trí Tát-bà-nhã.

Lượt thứ tư, Sư Tử Hống hỏi vặn lại một nghĩa Phật tánh ở trước khác với thân chúng sinh, sao Phật lại nói tánh là một? Sau đây, là Phật giải thích. Trước là dụ, sau là hợp. Văn rõ ràng rất dễ hiểu.