Đại Tập 141 · Bộ Kinh Sớ XXVII · Số 1795–1797(Quyển 1–4)

Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ, Quyển 20, Phẩm 28: Bổn Tôn Tam- Muội

Phẩm 28: BỔN TÔN TAM-MUỘI

Bấy giờ, Chấp Kim cương Bí Mật Chủ bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn xin nói các Tôn vị khiến cho oai nghiệm hiện tiền, khiến Tôn vị hiện hình. Các chân ngôn, các Bồ-tát tu hành Bồ-tát. Do làm hình ấy khiến người tu quán duyên theo Tôn hình, tức hình Bổn tôn đồng với thân mình, không có nghi ngờ mà được Tất-địa. Nói rồi như thế. Phật bảo Chấp Kim cương Bí Mật Chủ rằng: Lành thay, lành thay Bí Mật Chủ, các ông đã hỏi ta. Bấy giờ, Kim cương Thủ Bí Mật Chủ bạch Phật rằng: Bạch thế Thế tôn xin nói về sự: Linh nghiệm của Bổn tôn, khiến các chân ngôn, các Bồ-tát tu Bồ-tát hạnh, quán hình tượng Bổn tôn. Phật bảo Bí Mật Chủ rằng: Các tôn vị có ba thứ hình tượng tức là chữ, ấn và hình mạo. Chữ ấy có hai tức là tiếng và tâm Bồ-đề. Kế là ấn cũng có hai, tức cótướng và vô tướng. Tướng nghĩa là sắc, tức có hình tượng và không hình tượng. Hình tôn vị cũng có hai, tức tịnh và chẳng tịnh. Ngoài Chứng tịnh hình thì hình ấy tức là thân, thể đồng với không, lìa tất cả tướng, chẳng phải thân tịnh có tướng thì có hiển hình các sắc, hai thứ hình tôn ấy thành hai việc. Có tướng cho nên thành có tướng, phi tướng cho nên tùy sinh phi tướng Tất-địa. Ở trên cũng lệ theo ở trước.

Kế là dẫn Phật làm chứng. Có tướng nên thành có tướng, Phật thường nói như thế. Nếu tâm trụ Phi tưởng thì sẽ thành phi tưởng. Lại Phật nêu trước, cho nên thành tất cả thứ. Phải trụ vào Bi tưởng, vì nói sự tùy tâm nên phải cầu xuất thế. Nhờ quán hình sắc Bổn tôn mà được Tất-địa vô ngại. Trên đây là Kim cương Thủ hỏi. Bổn tôn tiếng Phạm là Ta-dã-địa-đề-phược-đa, nếu chỉ nói Đề-phược-đa là chỉ cho nghĩa Tôn. Tôn cũng gọi là Tự tôn, nghĩa là tôn mà mình trì, nhưng người tu ấy hợp thì Bổn tôn liền giáng lâm đạo tràng mà đến che chở cho. Song người tu này trước khi thực hành còn là phàm phu không có đức lực, làm sao cảm được Phật Bồ-tát ứng hiện như thế. Chỉ do Phật và Bồ-tát ấy trước đã lập thệ nguyện lớn rằng: Nếu có chúng sinh y theo pháp này của ta mà tu hành không thiếu thì ta sẽ ngầm cảm ứng hoặc tuy chẳng đến mà ở xa che chở. Nếu người tu đúng phép tắc mà ta chẳng ứng phó tức là trái với bổn nguyện. Cho nên chẳng thể chẳng ứng. Như minh châu hướng về trăng thì có nước, gương sáng hướng về mặt trời có lửa, nhân duyên tương ưng mà không tư niệm. Pháp này cũng có thể làm dụ, không phải là Chư Phật có tâm làm mà đồng với phàm phu ứng phó. Nếu tâm chẳng tương ưng, sự duyên có thiếu sót thì Bổn tôn không che chở, cho nên không ứng nghiệm, chẳng phải là lỗi của Phật Bồ-tát. Song người tu vì

việc này mà phải chánh quán thân thanh tịnh của Bổn tôn. Thân thanh tịnh nếu đã thấy rồi liền dùng thân mình mà làm thân Bổn tôn. Như thế không còn lo nghĩ. Chỗ cầu Tất-địa không quả nào chẳng thành. Kinh nói duyên tức là người tu nếu y cứ theo Bổn tôn làm quán như thế mà không nghi thì tương ưng với Bổn tôn ấy, không có tâm nghi ngờ. Cho nên chỗ tu sẽ thành. Ở trên đã hỏi xong.

Phật bảo lành thay, lành thay Bí Mật Chủ! Ông hỏi ta được việc như thế. Cho nên Kim cương Thủ hãy khéo tác ý, ta sẽ giảng nói. Cho đến nguyện muốn nghe. Vì Kim cương Thủ khéo thứ lớp mà hỏi nghi. Vì khuyên các Bồ-tát tu hạnh chân ngôn ở vị lai, lại ủy dụ khuyên răn. Kế Phật bảo Bí Mật Chủ rằng: Hình Bổn tôn có ba việc, đó là chữ, ấn, và hình. Hình là hình Bổn tôn. Chữ kia có hai là tiếng và tâm Bồ-đề. Nghĩa là người tu đầu tiên tu hành chữ, lược có hai thứ quán nghĩa của chữ: Một là chỉ quán tâm Bồ-đề, tâm Bồ-đề này tức là chữ, nghĩa là A-ca-giá-tra-đa-bà... chỉ nêu chữ đầu, nhưng các chữ đều như thế, xem là đầu tiên nói là tâm Bồ-đề. Hoặc quán tự luân, nghĩa là chân ngôn sở trì làm luân hình vào thân, như phẩm trì tụng trên nói, hoặc quán chữ hạt giống đều như thế. Hoặc chẳng quán chữ mà chỉ niệm tiếng, nghĩa là trên quán tiếng này như tiếng chuông mõ thứ lớp chẳng dứt, đồng thời tiếng này mà điều hòa hơi thở ra vào, như trên nói đều như thế, đã nói chữ xong.

Ấn hình cũng có hai, tức hình và vô hình. Hình là có màu xanh vàng đỏ trắng, các hình vuông tròn, tam giác... co duỗi, ngồi đứng và chỗ ở. Ấn là chấp ấn, tức là đao, luân, dây lụa, chày Kim cương... Sơ tâm thì duyên riêng mà quán, nghĩa là trước quán hình vẽ Tôn, vị, y cứ theo đây mà quán gọi là có hình. Sau dần thuần thục lại dùng năng lực gia trì tự nhiên mà hiện tương ưng với tâm. Bấy giờ, Bổn tôn này chỉ từ tâm hiện chẳng khác duyên ngoài, cho nên nói là vô hình. Ở đây nói là mới được Tam-muội, thấy Bổn tôn ấy hình như thế, sắc như thế, chỗ ở như thế, ngồi đứng như thế, trong Mạn-đồ-la như thế mà trì đến như thế. Cũng là có tướng nên gọi là có hình. Sau chuyển chân ngôn rõ ràng thấy ngay. Như hình ảnh trong gương chẳng tưởng mà thấy, cho nên gọi là vô hình. Kế là hình Bổn tôn có hai thứ, tức là thanh tịnh và phi thanh tịnh. Nghĩa là người tu ấy trước nhân có tướng mà dẫn vào vô tướng, trước quán vầng ánh sáng tròn của Phật Bồ-tát và ấn thân trước làm chẳng thấy. Riêng vẽ tượng mà quán, dần dần pháp lực che chở mà dần được sáng tỏ, còn có chỗ chướng, nhắm mắt thì thấy, mở mắt thì không thấy. Kế là dần dần nhắm mắt mở mắt đều thấy rõ. Dần dần chẳng cần chú

ý cũng thấy. Cho đến chạm thân cũng không có ngại, cũng như mắt đối với người thế gian. Do có tướng này mà dần dần dẫn vào chỗ thanh tịnh vì có tướng nên gọi là phi tịnh. Do Tam-ma-tư-đa dẫn vào mà trụ vào chỗ thanh tịnh vắng lặng vô tướng, nên gọi là tịnh. Tịnh là quả, phi tịnh là nhân. Phi tịnh tức là các loại hình sắc ấn tượng, từ phi tịnh này dẫn mà thành tịnh, do nhân vô thường mà đến quả Thường. Đây gọi là ba việc, đều có hai thứ, tức thực hành theo thứ lớp. Quán từ chân ngôn mà quán chữ, kế là quán tiếng nhỏ dần, kế là quán hình Tôn vị cũng nhỏ dần. Kế chẳng cần duyên khác mà quán rất tì mỉ. Kế là đối với ở vô duyên lại có tịnh, bất tịnh và thuần tịnh. Hoặc có thể tắt ngang mà nói ba việc này đều có phương tiện thế và xuất thế, nên đều có hai.

Kinh nói hai thứ ấy, hai tức là từ trên ba việc đều có hai thứ ấy, trong hai thứ ấy tức có hai việc. Thành tựu có tưởng cho nên có tưởng, phi tưởng cho nên phi tưởng; Tất-địa tùy sinh... Nghĩa là nếu dùng sự có tưởng mà quán thấy, thì đới với có tướng sẽ được thành tựu. Lại nói ba việc này ở trong hai thứ dùng bất cứ một vệc nào đều được thành tựu. Nhưng đều có thế và xuất thế thành tựu và sự thành lý thành. Cho nên trong ba thứ trước đều có hai thứ thành tựu hai việc. Kinh nói có tưởng thì có tưởng muốn thành, nếu trụ vào phi tưởng thì phi tưởng thành tựu. Cho nên thành một việc phải trụ vào phi tưởng. Đây là khuyên khiến lìa tất cả tưởng mà trụ vào phi tưởng. Kết khuyên là: Vì trụ vào phi tưởng là lý thành tựu, tất cả không thể suy nghĩ bàn luận thần biến, chẳng cần thêm tâm tưởng mà tự nhiên thành nghiệp mầu nhiệm. Không phải như thành tựu thế gian ở tâm hành sinh diệt mà năng lực có hạn, lại không rốt ráo. Cho nên khuyên lấy cao quý ấy. Đây là nói riêng trong Đại Bát-nhã có nói đủ việc rửa sạch quán tâm. Nhưng phải có gốc. Nay người tu trước đối với duyên mà khởi quán. Cho đến thấy đủ Phật mười phương hội, các thế giới các thứ cảnh giới được dùng lấy làm Tất-địa, sau mới có Bát-nhã chùi rửa sạch hết, tức thành đại dụng không thể suy nghĩ bàn luận, chóng được quả Phật. Nếu chẳng biết làm theo thứ lớp, chỉ xem văn ấy chẳng vào chỗ (sâu kín) rất hiểu lầm ý kinh ông chợt như thế mà vào không mất đạo viên đốn. Cho nên đối với phẩm này phải quán kỹ ý nó.

———

Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ, Quyển 20, Phẩm 29: Vô Tướng Tam- Muội

Phẩm 29: VÔ TƯỚNG TAM-MUỘI

Lại nữa, Đại Nhật thành tựu bảo Kim cương Bí Mật Chủ rằng: Này Bí Mật Chủ, môn chân ngôn ấy các Bồ-tát tu hạnh Bồ-tát ưa thích thành tựu Tam-muội vô tướng. Phải suy nghĩ như vầy: Tưởng từ đâu sinh, từ thân mình hay thân ý mình sinh. Nhưng thân ấy do nghiệp mà sinh, đồng với cỏ cây ngói đá, nghĩa là tự tánh như thế, thân nghiệp sinh tự tánh như thế, trơ trơ đồng gỗ đá. Nghiệp sinh nghĩa là từ nhất khởi này quán là có tưởng, có tưởng là ngoài, ngoài có thân ngữ như thế mà quán. Ngu ngơ đồng cỏ cây tánh lìa tạo tác, tức là nghiệp tư sinh. Từ nhân nghiệp sinh là trong ngoài sinh, tức gỗ đá tạo lập là ngoài.

Phẩm kế, Phật bảo Kim cương Thủ Bí Mật Chủ, đó là phi tưởng Tam-muội thành tựu nguyện ước muốn Chân ngôn môn Bồ-tát tu hạnh Bồ-tát, suy nghĩ như vầy. Từ đâu tưởng sinh? Tức thân mình hay tâm ý mình, tức là tu Du-già, đã quán được Bổn tôn cho đến hiện được các thứ cảnh kỳ diệu. Nhưng cũng thuộc Tam-muội ở đời, chưa được tuệ bình đẳng. Nay lại chỉ bày vào ba bình đẳng mà quán. Nếu quán này rõ ràng, hiểu được thật tướng của thân, miệng, ý mình tức là vào tịnh tâm Bồ-đề sơ pháp minh môn thượng Bồ-tát địa. Đây là giải thích riêng, nhưng đại ý như thế. Trước nói thân thật tướng mà quán. Nghĩa là kinh nói: Thấn ấy nghiệp sinh các tánh cây cây ngói đá... như thế mà lìa (trơ trơ) như ngoại tác. Hoặc nghiệp sinh như hình tượng thấy bình đẳng là bình đẳng, ấy là văn kinh.

Như trên nói phải trụ vào phi tưởng, nay trong phẩm này nếu người tu chân ngôn, nếu muốn thành tựu được phi tưởng Tam-muội này thì phải tạo ra quán này. Kinh nói thân mình, tâm ý mình tức là từ tâm có nghĩ sinh ra. Tâm là tâm thanh tịnh, ý là phân biệt. Nhưng thân này đồng với gỗ đá, tánh nó ngu ngơ. Nói bốn đại này nếu lìa tâm thì đồng với gỗ đá. Như trong Đại Bát-nhã quán thân tâm xứ có nói. Như người sáng mắt tự thấy các sâu mọt trong gạo thóc. Thân này cũng như thế. Khi quán thân niệm xứ thì tự thấy ba mươi sáu vật đều có tướng khác. Bấy giờ, thân tướng liền dứt. Như khi thấy lúa thóc thì tên sâu mọt liền mất. Cho đến mỗi pháp đều duyên sinh thứ lớp mà nói kỹ. Kế lại nói thân đồng với tượng. Như làm tượng thì lấy các vật đất gỗ hòa hợp mà làm tượng, hoặc Phật, hoặc trời, hoặc cha mẹ các hình tượng khác. Vì chẳng khéo quán nên tùy tôn vị sinh mà kính yêu. Nhưng mỗi pháp nhìn kỹ thì chỉ là các duyên hòa hợp, không có tự tánh. Nay thân ta cũng như thế. Các duyên giả hợp tự chẳng hiểu nên thấy có sinh thân, nếu xét kỹ

thì đều không tự tánh, chỉ từ duyên mà có, như cảnh huyển từ duyên mà sinh thật chẳng thật có. Lại thân này do tâm mà có hình dạng như sáu căn có biết, nhưng thật ra chẳng đúng thế. Như tâm người cũng quán sát, có chỗ trụ, thì dù mặt trời sáng mà có người chẳng thấy, tuy sấm sét gầm rú mà có lúc chẳng nghe, lại như quá khứ Tỳ-kheo nhất tâm thiền quán ngồi ở bên đường, có đại quân đi qua mà không thấy. Phải biết nếu lìa tâm thì thân này tuy đủ các căn mắt tai mà cũng như gỗ đá vô tri. Lại như lấy tượng mà dụ như các tướng gỗ đá này bị lửa đốt, nước cuốn, dao chặt, chày Kim cương nghiền nát hoặc mắng chửi thậm tệ thì chẳng động chút tâm tưởng, khiến buồn giận, hoặc các thứ cúng dường áo đẹp, thức ăn ngon, hương thơm sắc đẹp cho đến trời người cúng dường đầy ắp thì cũng chẳng mừng. Phải biết tượng này tánh tự không. Tự do tâm ta phân biệt mà sinh thêm bớt hoặc chê bai đều là điên đảo chẳng thật. Như quán tượng ngoài mà quán thân mình. Khi ấy, chẳng thấy thân tướng, lìa các phân biệt. Như thế mà quán sát thân ấy, thấy thật tướng của thân, liền chứng vô Tam-muội tướng. Hễ khi quán sát mà thấy thì bảo là duyên chạm tướng có tướng. Dần dần vào sâu tự nhiên, tức tướng mà không tướng, tức duyên mà không duyên. Nếu chẳng được phương tiện này thì chỉ là ngay đó quán không, mà chẳng biết do nhân duyên nào mà không. Mê đắm pháp không ấy sinh ra nhiều dị kiến. Cho nên người tu hành thứ lớp phải có chủ đích? Vì sao thế kẻ ngu phàm phu đối với tự tánh không hình tượng tự sinh ra ngã phần, nghĩa là tự thân mình sinh ra phân biệt ngã, do điên đảo chẳng thật này mà khởi các thứ phân biệt, hoặc cúng dường, hoặc trừ cúng dường, hoặc chửi mắng chê bai, đều dứt bỏ tất cả. Nhưng kế quán thân này phải có ngữ quán quán lời nói, quán lời nói vì nhập vào thân quán nên không nói riêng. Nay lược nêu tức là hợp luận. Nay lời nói này từ đâu mà có, nghĩa là từ răng môi, lưỡi, cổ, họng... các duyên, tâm động hơi gió va chạm nhau mà có tiếng này, cũng như trong hang trống tiếng vang không có tự tánh. Phàm phu chẳng biết, cho nên nghe tốt thì sinh vui trái ý thỉ nổi giận. Nay thật tướng của tiếng như thế, tức biết tiếng này chẳng sinh chẳng diệt, đồng với thật tướng, âm thinh ấy tánh bình đẳng. Kế là liền quán tâm, vì pháp không hình tướng nên quán nghe hiểu biết. Trước từ thô quán, rõ thân này bình đẳng, ngữ này bình đẳng tự biết mà thâm nhập.

Lại nữa, Bí Mật Chủ! tâm tánh lìa tất cả tướng, suy tư tánh không, phải suy tư đây. Này Bí Mật Chủ, khi tâm cầu Tam-muội chẳng thể lìa ba đời, tánh đó như thế. Phải (suy nghĩ) mà thường lìa tướng. Lại nữa, Bí Mật Chủ! cũng có thể tự quán sát. Người tu khi ấy đã quán tướng

ngoài kế hiểu rõ nội tâm cũng không, tâm này lìa tất cả tướng, ở trong ba đời mà cầu đều chẳng thật có. Như hư không lìa ba đời. Tâm cũng giống như thế, ra ngoài ba cõi, ra khỏi pháp trụ diệt. Nhưng phàm ngu vì chẳng hiểu thật tướng của tâm. Lại nữa, Bí Mật Chủ! có tâm tưởng, tức là chỗ phân biệt của kẻ ngu phàm phu, nghĩa là tâm lấy tướng chẳng thể hiểu biết, vì chẳng thật vọng khởi nên nói như thế, vì chẳng thật vọng khởi nên có thuyết như thế, nó chẳng thật biết, nghĩa là do có vọng chấp ấy mà chẳng thể biết như thật, suy nghĩ như thế, nghĩa là kẻ phàm phu khởi suy nghĩ ấy. Như thế, nghĩa là phàm phu có phân biệt này. Như trên là thuộc về tâm cú.

Lại nữa, Bí Mật Chủ vì môn Chân ngôn này mà các tu hạnh Bồ-tát, nói tướng dẫn vô tướng, nghĩa là phải hiểu biết có tướng mà khởi vô tướng, tức là các Bồ-tát suy nghĩ như thế mà được Tam-muội vô tướng. Do được trụ ở Tam-muội Vô tướng, này Bí Mật Chủ! Người ấy sẽ được dứt hết vọng. Chân ngôn thật tướng thật thể hiện tiền, đi đứng ngồi nằm thường hiện tiền. Nói, chân ngôn do Như Lai thường thân đối mà tự trụ. Do biết thể Chân ngôn như mười dụ trước tức là tướng Tất-địa. Vọng nghĩa tâm của ta, ngu của ta, trí của ta thuận ta nghịch ta tự sinh các tưởng mê đắm. Vì có luống dối ở trước cho nên tất cả thân miệng cũng đều là luống dối. Cho nên chẳng biết là việc gì, tức là chẳng thấy chân thật, chẳng thấy chân thật, do đó như trẻ con chẳng hiểu biết gì. Nếu khi thấy tâm thật tướng thì tự nhiên lìa tất cả hý luận phân biệt như thế. Vì chẳng biết tâm thật tướng mà sinh vọng chấp nên gọi là phàm phu. Nếu hiểu biết thì gọi là Chư Phật.

Khế Kinh nói: Bí Mật Chủ, nầy mà hạnh Chân ngôn chứng được định vô tướng, do trụ định vô tướng nầy mà tất cả chân ngôn do Như Lai nói điều hiện tiền chứng đắc, nên gọi là thân dối, khi chứng lý như thế gọi là thường trụ. Đây là văn kinh dẫn không đủ, phải xem kinh mà xét kỹ. Ý này nói: Bồ-tát tu hạnh chân ngôn này khi lìa tướng tu hành như thế thì gọi là trụ định vô tướng. Do trụ Tam-muội vô tướng này nên Như Lai nói ra tất cả Chân ngôn đều hiện tiền chứng đắc. Nên gọi là thân đối. Khi chứng lý như thế thì gọi là thường trụ. Trụ, là đồng với Phật trụ. Nay phẩm này kế là hợp với mười tâm mà nói. Nói nghĩa thứ lớp, vì trước đó nói bất tiện cho nên trong đây kết hội mà nói. Đây là nói văn kinh từ trước đại ý chẳng gì hơn hạnh này, nghĩa là miệng đọc chân ngôn, thân bắt pháp ấn, ý quán Phật. Nhưng ba việc này đều là pháp duyên sinh, duyên hợp mà có, đều không có tự tánh, chẳng sinh chẳng diệt tức là tự môn A tánh pháp giới. Phàm phu chẳng biết (làm)

sao vào được? Cho nên Phật trước nói ba môn Chân ngôn này, dần dần được Tam-muội. Cho đến đích thân thấy Bổn tôn, thấy các thứ cảnh thần biến, cũng là tâm có sự dính, mắc, chẳng trụ được ở ba bình đẳng. Nay nhập nói vào pháp môn ba bình đẳng. Nếu người tu ở trong tâm Du-già lại quán sát như thế, lìa thân, miệng, ý phân biệt hý luận, liền được hiện tiền mà chứng thật tướng Chân ngôn đồng với Phật trụ, tức tự thể thường trụ đồng với Như Lai.

———

Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ, Quyển 20, Phẩm 30: Thế Xuất Thế Gian Trì Tụng

Phẩm 30: THẾ XUẤT THẾ GIAN TRÌ TỤNG

Lại nữa, Bí Mật Chủ! Nói pháp Niệm tụng bí mật, cũng khiến vị đều mỗi tụng các Chân ngôn. Phật Bồ-tát... là nói riêng, nghĩa là lấy mỗi thứ trong đó, đều làm tâm tụng niệm riêng. Thứ hai là thở ra vào mà tụng niệm hai pháp này rất tương ưng bậc nhất, phải thực hành hai pháp này như thế gọi là thứ nhất niệm tụng, chớ khác pháp này. Nếu khác đây thì đối với ở niệm tụng có thiếu, do chi phần chẳng đủ. Nhưng vì trong ngoài tương ưng nên chia ra làm bốn. Ta trước đã nói nay sau đây lại nói, thế gian ấy là có phan duyên nghĩa là một chữ ấn thân trong ba thứ chỉ quán. Quán mà biết bản tánh nó. Như Ấn tức là chữ, chữ tức là thân. Vô ngại mà tâm vắng lặng. Sự niệm tụng này Nếu dùng chữ làm hơi thở ra vào, biết chữ là thể chân ngôn, dùng sự ra vào này để nuôi sức gọi là thở ra vào. Nhưng trong hai thứ này do thở ra vào mà có chút phan duyên, cho nên phải biết ý niệm tụng là cao hơn hết. Chữ ấn, tôn không phân biệt mà làm hơi thở ra vào cũng được. Phẩm Trì Tụng Thế Xuất Thế Gian này, như trên là ý toàn bộ kinh, chỉ lấy các Bồ-tát tu chân ngôn hạnh... làm pháp trì tụng nhập đạo. Mà nay chỉ có phẩm này được tên ấy. Phải biết nói yếu chỉ một bộ kinh, trước Kim cương Thủ đã có hỏi Phật về pháp trì tụng. Từ trước cũng có chỗ đáp lược nhưng chưa đầy đủ. Nay lại quyết trạch phân biệt đủ về hạnh tông yếu. Về Bí Mật Chủ từ trước các phẩm nói ra đều bí mật. Nhưng tông yếu trong đây là Bí mật nhất trong các Bí mật. Mỗi pháp niệm tụng, hoặc tác ý tiếng niệm tụng hoặc thở ra vào mà niệm tụng. Đây là nói chỗ hành pháp sai khác chẳng đồng. Mỗi mỗi niệm tụng nghĩa là chuyên tâm miệng tụng chân ngôn. Khi tiếng trong Chân ngôn phát ra thì mỗi tiếng mỗi chữ đều hiểu rõ chẳng đứt quãng phan duyên. Tác ý tức là trì niệm ngay tâm ấy. Làm tâm tưởng niệm không ngoài tiếng. Thở ra vào niệm tụng như trên đã nói gió trong bụng. Hai là tương ưng, nghĩa là trong ba niệm tụng tác ý và thở ra vào đây là tương ưng bậc nhất. Chớ làm khác, tức là thường y theo đây mà làm, chớ có duyên khác, tưởng khác. Nếu chẳng như thế, thì uổng dụng công vô ích. Trì chân ngôn, tức là chỉ thiếu mà dùng, nghĩa là chữ có dấu chấm mà chẳng nói, hoặc chữ thiếu, hoặc phải dài tiếng mà làm ngắn tiếng các loại như thế rất nhiều, đều gọi là niệm tụng thiếu chi phần. Trên đây trái lại, ngoài tương ưng hợp có bốn thứ niệm tụng. Nói thế gian có duyên nói tiếp gọi đó là Tự cú. Cú là dở chân bước đi, tức là quán chữ này như mỗi bước đi. Chữ là chữ hạt giống. Trước đã nói xuất thế niệm tụng thân chữ ấn hợp thành

một liền được. Nay thế gian niệm tụng là khác. Hoặc quán chữ, hoặc quán tôn, hoặc quán ấn. Nghĩa là cú là Bổn tôn trong niệm tụng thế gian mà thở ra, thở vào, tức là cao nhất. Trước thở ra vào là cao nhất: Trước thở ra vào biến chữ thành thở ra vào. Nay thế gian niệm tụng thì thấy trong hơi thở ra vào có chữ rất rõ ràng, đó là có phân biệt. Xuất thế gian ở trước chẳng có phân biệt như thế. Ở trong chân ngôn phân biệt thành hai, tức là thế gian trì tụng, nó có duyên tướng duyên chữ tự cú, trong đây tướng ở trong tâm Bổn tôn, như trước đã có nói, là tụng niệm ngoài. Lấy một chữ tức là chữ hật giống hoặc chữ đầu của chân ngôn, nếu chân ngôn nhỏ thì tưởng đủ câu ấy. Như trên có nói. Như liên hoàn mà bày trên tâm Bổn tôn, trong vầng ánh sáng tròn hai thứ này hoặc chữ hoặc câu theo hơi thở ra vào chẳng dứt, chẳng đứt quãng. Khi tụng muốn đi nhiễu thì có kinh nói nghĩa này. Như quán ảnh trong gương thấy rõ ràng, nay quán chữ thấy chữ, quán ấn tôn liền thấy. Đó là có tướng. Nếu người tu khi thấy tướng chân thật này liền chẳng chấp có tướng. Nhưng vì chưa nhập vào vô tướng. Nếu quán tâm Bồ-đề là một bề vô tướng. Thì tâm này tức là Phật, Phật tức là thân này, thân mình tức thành Phật. Thành Phật cho nên một tướng không khác, cho nên gọi là vô tướng. Tùy nghĩa tới lui tùy tâm. Thế gian tụng niệm dùng hơi thở ra vào làm trên. Phải biết xuất thế gian ý niệm tụng, xa lìa các chữ, từ Bổn tôn thành một hợp tướng. Bất hoại, nghĩa là chẳng phân làm hai. Thủ nghĩa là chia biệt (dính mắc) vào tướng. Một hợp tướng, tức là hợp thành một, khiến chẳng chấp lấy chẳng hoại tướng này, chẳng hoại ý sắc tướng. Tượng và tâm chẳng khác nhau, cho nên nói bất hoại. Chớ khác phép tắc tức là giáo pháp như thế, trụ pháp như thế thì tụng Tam-lạc-xoa. Như trước nói ta đã nói nhiều thứ niệm tụng, nghĩa là khắp các thời tiết hiện tướng tăng ích... Tam-lạc-xoa là số, Số là thế gian. Xuất thế gian lạc-xoa là thấy ba tướng, tức là chữ, ấn và Bổn tôn tùy lấy một, một hợp tướng là đó. Chữ, ấn, tôn... thân ngữ tâm... gọi là thấy cho đến trì tụng cho thanh tịnh, là khiến tất cả tội dứt trừ. Nếu chẳng thanh tịnh thì lại một tháng bằng như trước mà nay nói tụng niệm số nghĩa là nhắc lại văn trên, chẳng khác pháp tắc này. Cho nên, nay tai nghe, thở ra thì chữ ra thở vào thì chữ vào khiến theo hơi thở mà ra vào. Nay nói thông kinh của Thiên thai là nhà sổ tức Viên đốn, chính là ý này. Nay dùng chữ này một duyên cùng hơi thở ra vào tự nhiên niệm niệm nối nhau, tâm không tán loạn, an nhiên nhập dễ vào Tam-muội. Đây là cao nhất trong thế gian niệm tụng.

Lại trên nói Tôn thần là nói pháp tự cú niệm tụng, các Tôn vị đều

như thế. Trên từ Phật bộ, dưới đến tám bộ, hễ có niệm tụng đều phải thực hành như thế. Thở ra vào niệm tụng cũng tùy pháp Bổn tôn mỗi thứ đều có thực hành pháp này. Xuất thế gian, phải biết pháp ý niệm tụng là lìa văn tự. Chẳng lẽ bác bỏ bát là lìa văn tự chân ngôn xưa nay mới gọi là lìa văn tự hay sao? Chẳng như thế, là thấu đạt được bản tánh chữ này tức là tròn sáng. Phải trụ vào xưa nay chẳng sinh tức là tâm. Thể tánh của tâm viên minh thanh tịnh đầy đủ các đức mà không phân biệt. Phải quán chữ như thế. Chữ này tức là tự và cú chân ngôn của Bổn tôn trước. Chỉ hiểu rõ chữ này từ tâm mà sinh. Tâm đã tròn sáng vắng lặng, từ tâm mà sinh ra chữ, tánh ấy cũng như thế. Nói lìa chữ tiếng... tức là lìa tâm bố thí duyên niệm và tưởng tiếng... Nhưng khi trì tụng thì có tụng có quán, hoặc có thể quán hành, hoặc có thể gồm cả hành, hoặc chỉ tu quán chiếu. Tụng nghĩa là như trên duyên với tiếng chữ hoặc thở ra vào. Chiếu nghĩa là quán thể tánh chữ này. Nhưng khi mới quán thường ở có tướng. Nếu quán một chữ hạt giống tròn sáng, mới thì làm nhỏ, nếu quán đủ câu... thì làm lớn hình vầng tròn sáng như vòng tròn nói liền, dùng tâm quán chiếu khiến cho rõ ràng. Sau mới từ đây mà quán tánh nó. Bổn tôn một tướng là bất hoại thủ, ý chẳng hoại hình. Chớ khác phép tắc, Bổn tôn là chữ mới quán tròn sáng, kế tức là quán Bổn tôn. Như trên đã nói. Một tướng tức là thân, miệng, ý quán Bổn tôn trên tâm tròn sáng này tức là Tâm. Thân ấn... tức là thân, chữ chân ngôn... tức là ngữ. Nay đã nói thấy Bổn tôn mà quán Bổn tôn ba việc, một tướng bình đẳng, tức đồng với ta, ba tướng của ta cũng lại là một tướng bình đẳng, chẳng khác Bổn tôn. Tánh tròn sáng này chẳng khác tâm Bồ-đề, tâm Bồ-đề chẳng khác Bổn tôn, tự tha bình đẳng. Lại chữ được quán tuy khác nhau nhưng đều là môn Tam-muội. Nếu hiểu tánh tướng một chữ tức là hiểu tánh tướng tất cả chữ. Chữ tức là Bổn tôn, Bổn tôn tức là tâm, tâm tức là thể tánh pháp giới. Cho nên chữ A này tức là không thể suy nghĩ bàn luận chữ, như chữ A tất cả cũng giống như thế. Như chữ, ấn... cũng giống như thế. Đối với ba tướng không thể suy nghĩ bàn luận này tức là chữ tướng chân ngôn tướng thân ấn, tướng tâm Bổn tôn đều chẳng trái chẳng lập, chẳng tăng thêm, chẳng tổn bớt. Phải làm tất cả tướng bình đẳng quán mà đạt tất cả pháp, thành tất cả trí. Phải y theo pháp tắc này, chớ khác đây mà làm. Đây tức là nghĩa Tam-lạc-xoa. Lạc-xoa là tiếng Phạm là nghĩa tướng cũng là nghĩa thấy. Ta đối với các thứ kinh giáo hễ có sự trì tụng tương ưng. Phần nhiều nói tụng một lạc-xoa hoặc ba lạc-xoa. Hoặc nói vì trừ tội chướng nên tụng một lạc-xoa. Chướng nặng nhất chẳng quá ba lạc-xoa, tội nghiệp liền

được thanh tịnh. Nhưng nghĩa này có khác, nay sẽ quyết. Gọi lạc-xoa tức là tướng, nếu được ba tướng thì tội ấy sẽ được trừ. Trước nói tướng thân, nghĩa là thân thể trước thì nặng nề, nay thì nhẹ nhàng. Cho đến hoặc đi trăm dặm, ngàn dặm, đến chỗ nhanh chóng mà chẳng biết mệt, nhanh chóng khác thường. Lúc trước ngồi tĩnh tọa buộc duyên, thường bị sâu bọ ruồi muỗi quấy nhiễu, nay đều không có, lại không có tướng nhơ bẩn dễ ghét.

Như trong Đại phẩm có nói rộng: Đó là tướng thân. Về tướng miệng thì hễ chỗ nào có tụng, khi phạm phát ra tiếng thì Bổn tôn liền đến. Lại như Đại phẩm nói: Miệng phát ra lời thành thật, phi nhân chẳng quấy nhiễu người khác, đều là tướng tịnh của ngữ nghiệp. Ý cũng có tướng lạ. Nghĩa là phát sinh vô lượng tuệ giải. Như trải qua một tháng, bốn tháng, phân biệt chẳng hết. Hoặc lúc trước ham thích ăn ngon như thế như thế, nếu chẳng được thì thân chẳng yên, còn. Bấy giờ, thì tự nhiên không nghĩ đến, cho đến nhiều ngày không ăn, vẫn an nhiên vui vẻ, chẳng nghĩ đến ăn các vật khác mà tinh thần cũng chẳng khốn đốn. Hoặc trước có nhiều thứ phiền não thì nay đều dứt sạch, đều là tướng thanh tịnh của ý. Do đủ ba tướng thanh tịnh này. Cho nên nói ba lạc-xoa. Nếu chẳng như thế thì uổng công tụng biến số mà vô ích. Đã được ba tướng này thì lại phải tu thêm thắng hạnh. Hoặc lúc đó các vị trời, tám bộ hay trên hư không chẳng dám đạp vào bóng mình, hoặc đến kính lễ hỏi thăm. Các đồng tử cõi trời đến hầu hạ cung cấp chỗ cần dùng. Như thế có ai biết được, chỉ người tụng trì tự biết mà thôi. Đây cũng là tướng tội trừ sạch. Nhưng từ trên nói lìa tất cả tướng làm sao tương ưng với đây? Nay đáp ba tướng này dùng chữ A nên ba chữ này tức là một, tướng, cũng chẳng một cũng chẳng khác.

Như Thiên Thai đã giải thích, hơi giống với ở đây. Nghĩa là một tường là tất cả tướng, chẳng phải, không phải tất cả, tức tướng tức vô tướng, tức chẳng phải tướng, chẳng phải vô tướng đều là ý này. Ba tướng như thế bình đẳng trụ thật tướng là nghĩa ba lạc-xoa. Thân thật tướng là lạc-xoa thứ nhất, trừ tất cả thân cấu, tướng ngữ chân ngôn là lạc-xoa thứ hai, trừ tất cả ngữ cấu, ý thật tướng là lạc-xoa thứ ba trừ tất cả tâm cấu. Ba cấu trừ xong thì ba công đức sinh tức là phần chứng công đức Như Lai. Lại lạc-xoa là nghĩa đóa, nghĩa tiêu.

Như trong kinh Văn Thù nói: Học bắn tên, trước ụ đất xa, sau gần dần cho đến nhân vận trúng đích. Thủ Lăng Nghiêm Tam-muội cũng thế, vì nhân duyên đó nên gọi là lạc-xoa. Lại nữa Thân ấn, Khẩu chân ngôn, Ý bổn tôn là ba hạnh khác nhau, tức là ba tướng, tức ba tướng này

vào tự môn A, lìa ba tướng một tướng bình đẳng, như thế mà soi thấy, là nghĩa ba lạc-xoa. Lạc-xoa là thấy cho nên nói chớ khác, là chẳng được quán khác. Lại nữa trước nói nghĩa ba câu, nghĩa là hạt giống Bồ-đề, tâm tức Nhân đại bi là gốc, phương tiện là rốt ráo. Từ đầu đến cuối đều nói ba việc này. Hoặc từ hiển bày ba đức này, hoặc vì thành người khác ba hạnh. Nói ba lạc-xoa tức là tương ưng với đây. Nghĩa là người tu đầu tiên phải có tâm Bồ-đề tương ưng, đây là nhân của tất cả Phật pháp. Nếu chẳng phát tâm tức là lìa diệu nhân, làm sao có thực hành. Tuy đã có tâm rồi nếu còn trông thì đường khác chẳng tiến, có nguyện mà không hạnh, thì làm sao thành tựu Đại bi Thai tàng sinh tất cả thân công đức được. Hoặc dầu có tiến hành, nhưng lìa phương tiện mà tâm có nghi, do tâm nghi nên tất cả chẳng thành, cũng chẳng thể nhập vào thật tướng. Cho nên Phật khuyên các người tu hành phải nương thầy mà học, chẳng được tự chuyên dùng năng lực lợi căn phân biệt. Phải gấp tìm văn kinh mà tự làm, tùy nghe mà dùng, chẳng nhập vào Mạn-đồ-la chẳng thọ ba giới bình đẳng, chẳng thể hiểu đủ khuôn phép, vì chẳng biết nên tuy tâm tu hành siêng năng mạnh mẽ nhưng vì sai phương tiện nên chẳng thành, do đó mà sinh tâm nghi ngờ, vì tâm nghi ngờ nên chê bai Tạng Bí Mật của Như Lai tức là năm tội vô gián, ở trong năm đường Vô gián. Vì nhân duyên ấy nên phải đủ ba câu nghĩa chẳng được thiếu sót. Đó là nghĩa ba lạc-xoa. Vì việc này nên trong phẩm phó chúc sau đây lại nói tướng chọn đệ tử. Văn nối theo đó. Kế là phẩm quán chúc. Kinh tuy chẳng nói mà nghĩa như thế.

———

Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ, Quyển 20, Phẩm 31: Chúc Luỵ

Phẩm 31: CHÚC LỤY

Kế Phật bảo Đại hội tức là văn kinh, trước nói mười phương thế giới trần số Kim cương Bồ-tát nay nói kinh sắp xong nên thêm phần phó chúc. Các ông nên trụ vào không buông lung tức là nối theo văn trước. Đại Thừa Mật Giáo này phải pháp tướng như thế mà nối tiếp, nếu trao nhận sai phép tắc tức là nhậm vận nối nhau mà vượt pháp tắc. Nên nói trụ vào không buông lung. Lại nữa, như ba câu nghĩa trên hạnh tự lợi, lợi tha các ông phải trụ vào nghĩa chữ A, trong Bí Mật giáo mà làm Phật sự. Nếu chẳng theo đây tức là trụ vào không buông lung. Vì sai căn cơ mà trao làm tổn hại gốc lành của người ấy.

Cho nên kinh nói: Người có trí nếu nghe thì sẽ tin hiểu, người vô trí nghi ngờ thì mất hết. Nếu Bồ-tát chẳng quán kỹ các nhân duyên gốc ngọn chủng tướng thể tánh của chúng sinh mà truyền cho họ pháp này, thì là kẻ thù của trời, người, ấy là hạnh rất buông lung.

Kế là nói: Nếu chẳng biết người ấy thì chớ trao cho. Căn tức là tướng của... năm căn lợi độn như tín… Trừ đệ tử của ta, nghĩa là đã y theo lời dạy của ta mà trụ. Tâm tướng thể tín mới có khả năng cho. Nếu các loại ngoại đạo thế gian khác chưa vào chánh pháp, tín tâm chưa bền chắc thì phải dạy bày thiện lợi của thâm pháp khác. Chẳng được nói pháp này. Nếu Bồ-tát chiếu cơ chắc chắn tự do trí lực mình nay là người truyền pháp đời mạt, lại nói tướng ngoại tích có thể truyền, kinh trước nói tướng chọn đệ tử, nay lại nói nhưng đều là lược nêu tông, trong Đại Bản có nói đủ. Lương Thần sinh trong Đại Bản có nói đủ. Như thế thứ lớp như thế chấp trước thời tiết mà sinh, thì có căn tánh như thế, tướng mạo như thế, phải cùng giáo pháp như thế, điều ấy nói rất rộng. Lại mỗi điều đều có hai thứ cạn lược, sâu bí, nay ở trong đây chỉ nêu cương mục (đại khái). Cầu sự vệic cao quý hơn tức là phát tâm Bồ-đề, chỉ cầu đạo hạnh đầy đủ của Như Lai hễ có làm gì chẳng cầu việc khác, việc làm đều rộng khắp. Vi tế, nghĩa là nghe một chữ một câu thì có thể dùng trí lực mình mà hiểu rộng vô lượng nghĩa thú, giải thích rộng không sót, nghĩ nhớ ân đức, cho đến từ thầy nghe nghĩa một câu, cho đến thành Phật cũng chẳng quên báo ân mà thường biết ân báo ân. Kính ngưỡng, nghĩa là tâm tha thiết mong cầu thắng Pháp, phải như loại Tát-bà-ba luân mới có thể nói cho nghe. Hoan hỷ trụ, nghĩa là nghe pháp mầu tâm vui mừng khắp thân tâm. Chẳng cầu pháp ấn cho đến chẳng nhận một chữ các kinh khác.

Kế lại nói tướng ngoài, lược nói sắc ấy, nghĩa là xanh nhạt, tức

là chẳng phải trắng cũng chẳng quá đen, tức là sắc cát tường. Đại Bản có nói rộng. Nay chỉ nêu một góc mà thôi. Đầu rộng, nghĩa là như đầu La-vân, như cái lọng, nhưng chẳng quá rộng cũng chẳng quá nhỏ, phải thẳng nhọn đầy đặn vừa phải mà đủ tướng). Cổ cao, nghĩa là cổ chẳng quá dài cũng chẳng quá ngắn, tóm lại là thẳng vừa phải không quá mức. Trán rộng mà nghiêm cũng gọi là cực ý quá rộng, lại đầy đủ tướng trang nghiêm. Mũi cao nghĩa là không quá phình cao hay quá phẳng xệp, phải như kim đính (thoi vàng). Lược nói thân tâm có khả năng làm tướng đạo khí. Người như thế mới có khả năng truyền bá sự tu tập. Đủ tướng nghĩa là Phật tử (con Phật) người như thế mới nên hết lòng nhiếp thọ dạy dỗ trong Du-già Luận Thập Địa nói: Lại khuyến chúc hẳn là có khả năng nối truyền. Phải hết lòng dạy trao chớ để mất thời gian. Bấy giờ, Đại đức như Kim cương Thủ… thính chúng nghe nói thế, là các Bổn tôn nói giáo, ta cúi đầu thọ trì rồi, nghĩa là như khắp vâng phép vua lưu bố rộng rãi. Phải thực hành cúng dường, lúc đó chúng lại lễ Phật vì muốn pháp trụ lâu ở đời nên thỉnh Phật che chở. Hỏi Phật nói rộng cúi đầu vâng giữ, vì tất cả người trí đảnh lễ mà thỉnh Như Lai che chở.

Vì sao? Phật đã phó chúc Bí tạng như thế, vì gánh vác việc Như Lai, chức ấy chẳng nhẹ. Nhưng pháp mầu này khi Như Lai còn tại thế vẫn còn bị nhiều người ganh ghét, huống chi trong đời ác Mạt pháp. Nhưng chúng ta đã phiền não thành thật khiến kinh truyền bá như thế rộng khắp. Thế nên thỉnh Phật dùng thần lực tự tai mà che chở chúng ta, khiến sở nguyện được thành. Đạo pháp nhãn ở lâu trên đời trùm khắp tất cả, tức là nguyện mở rộng kinh. Vì Phật che chở giữ gìn nguyện khiến pháp nhãn này ở lâu trên đời. Đây là đạo Đại Tuệ Khai Phật tri kiến, là đường tất cả Chư Phật đã đi, nên nói là đạo pháp nhãn, thường khiến đạo này ở lâu trên đời cùng tận bờ mé chúng sinh. Lại rộng khắp thế giới, đều lưu thông, tức là thượng hạnh. Theo chỗ có dấu Phật chúng ta đều thệ nguyện truyền pháp này. Đây là bổn ý hỏi về mở mang kinh.

Khi ấy, Phật nhận lời thỉnh liền dùng Chân ngôn mà gia trì pháp này như trong kinh nói. Lúc đó, các Bồ-tát Thượng Thủ nghe Phật nói xong đều cúi đầu thọ trì. Đã nói rộng kinh Ma-ha Tỳ-lô-giá-na thành Bồ-đề Gia trì Thần Biến xong.

Hỏi ba câu trước: Một là tâm Bồ-đề là hạt giống, hai đại bi là gốc, ba là phương tiện là sau cùng. Nay ở Đại Bi Tàng Mạn-đồ-la mà nói là dùng Trung thai làm tâm Bồ-đề. Kế dùng tám cánh làm đại bi, ba viện ngoài làm phương tiện. Đáp rằng ở đây có hai thứ. Nếu có tu hành trong nhân mà nói, có quả địa Như Lai mà nói. Lại viện ở ngoài nhất các trời

như tám bộ... tức là trong tám tâm trước từ mới giữ trai giới trở đi, cho đến quả thọ dụng... nhưng có gốc lành khai phát tương ưng với chánh đạo, tức là nhân đài hoa của Đại Bi Thai Tạng. Như Lai dùng năng lực phương tiện mà dẫn dắt, cho đến khiến thành tựu tám tâm thế gian đến nay. Tức là địa vị của viện ngoài. Kế dần dần hướng vào trong và Nhị thừa cũng ở trong đó. Kế lại biết có thắng pháp Vô Thượng, tâm dần dần dẫn vào thứ hai, thứ ba, đều là câu Đại Bi. Kế thành quả Phật vào Trung Thai, tức là câu Phương Tiện. Nhưng tám cánh và Trung Thai năm Phật, bốn Bồ-tát chẳng lẻ khác thân ư? tức là một Tỳ-lô-giá-na mà thôi. Vì muốn phân biệt đức nội chứng của Như Lai biểu thị ra ngoài, nên ở trong một pháp giới, làm tám cánh phân biệt mà nói. Lại như bốn Bồ-tát ở phía Đông Nam, Phổ Hiền là sao?

Phổ Hiền tức là tâm Bồ-đề. Nếu không có nhân mầu này thì chẳng thể nào thể đến Vô thượng đại quả, cho nên đầu tiên được gọi tên. Kế là Văn-thù-sư -lợi là Đại trí tuệ. Trước phát tịnh tâm Bồ-đề như Phổ Hiền quán kinh thứ lớp, cho đến Tỳ-lô-giá-na khắp tất cả chỗ, thường, lạc, ngã, tịnh, Ba-la-mật nhiếp thành đều là tịnh tâm Bồ-đề. Kế là nói Đệ nhất nghĩa không. Tâm ta tự không, thiện ác vô chủ, quán tâm vô tâm pháp bất trụ pháp... tức là Diệu tuệ, vì Diệu tuệ này là Đệ nhất nghĩa không, tịnh khắp tất cả chỗ tịnh tâm Bồ-đề, Bình đẳng tuệ lợi nhẫn (dao tuệ bén nhọn bình đẳng), chặt đứt gốc vô minh từ vô thỉ, tức vào chánh vị Bồ-tát. Cho nên tuy có tâm Bồ-đề mà không có tuệ hạnh thì chẳng thể thành quả, cho nên kế nói Văn-thù. Kế là Phương Tây Bắc Di-lặc tức là đại từ đại bi đều là nghĩa trong câu thứ hai. Dùng Đại Bi Tàng này mà tăng trưởng thành tựu hoa lá cành nhánh của cây Bồ-đề, mầu nhiệu cho nên kế là nói Di-lặc. Nếu tuệ mà không bi thì thanh tịnh chẳng đủ, chẳng được thành Bồ-đề, chẳng thể đủ sáu độ nhiếp chúng sinh. Kế là phương Đông Bắc Quán Âm tức là chứng. Chứng nghĩa là hạnh nguyện trọn đầy được vào đài hoa Tam-muội này. Nếu chưa thành quả mà quán, đây thì cạn sâu khác nhau. Nay dùng tuệ bình đẳng của Như Lai mà quán từ nhân đến quả, chỉ là hạnh Như Lai một thân một trí mà thôi. Cho nên tám cánh đều là một thể Đại Nhật Như Lai. Nếu Như Lai chỉ trụ ở pháp tự chứng thì chẳng thể độ người. Vì sao? Vì chỗ vi diệu này ra ngoài tâm lượng (tâm không nghĩ đến được), làm sao nói chỉ người. Cho nên dần dần tuôn ra, dần dần nhập vào Đệ nhất viện, kế đến viện thứ hai, kế đến viện thứ ba. tuy làm tuôn ra như thế nhưng cũng chẳng lìa thân Phổ Môn. Chúng tám bộ ấy đều là hiện khắp cảnh giới sắc thân. Nếu nói theo căn cơ thì đàn ba lớp từ sâu làm cho đến cạn.

Cho đến Thế Thiên Chân Ngôn nghĩa cạn chỉ là Đạo Ứng thân, phương tiện chưa rốt ráo. Nếu khai thật tánh tức là Chân Ngôn Thế Thiên và Đại Nhật Như Lai làm sao có khác tướng. Từ Như Lai thì từ sâu đến cạn, từ trong dẫn ra ngoài mà thành đàn ba lớp. Lại như nghĩa chữ tức là thứ lớp này. Trước chữ A ở phương Đông như tiếng Phạm chữ A có nghĩa là Động thủ. Vì thuận theo pháp thế gian, hướng Đông là phương trên hết trong các phương dụ cho tâm Bồ-đề đứng đầu của muôn hạnh, tên gọi là Phật Bảo Tràng, kế tức chữ A là hạnh. Nếu chỉ có tâm Bồ-đề mà chẳng tu đủ muôn hạnh thì không bao giờ thành quả, nghĩa chẳng khác với bốn Bồ-tát. Phật ấy tức là hoa nở. Kế tức chữ Ám ba Bồ-đề, vì muôn hạnh nên thành Chánh giác, Phật ấy tên là A-di-đà tức là phương Tây. Kế Cổ Âm tức là Đại Niết-bàn, chữ Ác là quả Chánh Đẳng Giác, về quả cho nên nói kế. Kế tức là vào trong chữ Ác, là phương tiện. Đây là thân Tỳ-lô-giá-na Phật Bổn Địa là thể Đài Hoa, vượt ngoài tám cánh dứt hết nơi chốn. Chẳng phải Chánh giác có tâm, chỉ có Phật và Phật mới biết, vì niệm bổn thệ mở bày Tạng Đại Bi, khắp dẫn chúng sinh vào tuệ Phật. Lại dùng thần lực chẻ chở, khắp hiện thân, miệng, ý đầy khắp trong sinh tử. Phải biết đây là phương tiện. Nếu lìa phương tiện. Như Lai Bổn Địa còn chẳng nói được huống chi là chỉ bày cho người ư? Chẳng thể vì các Bồ-tát Thượng thủ mà nói, huống chi vào trong sinh tử ư? Vì phương tiện này đồng với Đại không mà hiện các tượng. Phải biết tất cả Đại Hội Mạn-đồ-la đều là một thân không có thân khác, tức là thân Phổ Môn, tức là thân pháp giới, tức là thân Kim cương Giới. Lại Bồ-đề sắc vàng là tánh kim cương, hàng kế là nghĩa lửa, tức là đồng nghĩa Văn-thù. Bạn hạnh dùng diệu tuệ dắt dẫn chẳng được lìa tuệ mà có làm. Kế là thành Bồ-đề sắc trắng, tức là nghĩa tròn đầy rốt ráo, lại là đủ, hóa ra tất cả chúng sinh đều khiến vào Phật đạo. Vì việc ấy là khởi đại bi. Kế là Đại Niết-bàn tích cực phản bổn (tích hết rồi về bổn). Chúng sinh có duyên củi hết thì Như Lai phương tiện lửa tắt, cho nên Niết-bàn. Mặt trời Phật đã lặn xuống núi Niết-bàn, cho nên sắc đen. Ở trung tâm trống đủ tất cả sắc, tức là chẻ chở thế giới Mạn-đồ-la, Hội Phổ Môn, rốt ráo thanh tịnh mà không gì chẳng có. Bách Tự Luân ấy sở dĩ từ ngoài hướng vào trong cũng là nghĩa này giống như Trung Thai, là tất cả Bổn tôn cũng như ở đây nói. Như hạt giống của Kim cương Thủ hạt giống chữ() Phược tức thành năm việc. Phược là tâm Bồ-đề? là hạnh () là Tam Bồ-đề: Là Niết-bàn là phương tiện. Sở dĩ nói phương tiện là sau, chính là nghĩa này. Như Liên Hoa Tôn cũng có năm sự,() ta là tâm Bồ-đề,() là hạnh () là thành Bồ-đề () là Niết-bàn, () là phương

tiện. Như Văn-thù dùng () là hạt giống, cũng có năm nghĩa () là tâm Bồ-đề, () là hạnh, () là thành Bồ-đề () là Niết-bàn () là phương tiện. Tất cả hạt giống của tôn vị khác đều cũng nói rộng như thế. Vì nghĩa đó nên Kim cương Thủ tức là Đại Nhật Như Lai, Quán Thế Âm cũng là Đại Nhật Như Lai, Văn-thù-sư-lợi cũng là Đại Nhật Như Lai. Cho đến quỷ thần tám bộ mỗi vị cũng là nghĩa này, cũng tức là thành Đại Nhật Như Lai. Thể tuy là một mà nghĩa đều khác.

Do đó, trong Du-già nói: Tỳ-lô-giá-na nói ta tức là Văn-thù, Quan Âm, ta tức là trời, tức là người, tức là quỷ thần, tức là rồng chim, như thế... đều tức là cả, là do nghĩa này.

Lại nói: Đại Bi Tàng, Bổn tôn vị thứ và hình sắc đều khác, vì người chưa thâm nhập Du-già, khi mới học chẳng chánh quán Bổn tôn. Phật vì phương tiện bày thứ này khiến tâm có chỗ duyên. Và khi quán thành bèn dùng pháp lực mà che chở, cho nên tự nhiên thường tương ưng với Phật. Nếu chẳng làm niệm cũng tự rõ ràng huống là thêm quán. Khi như thế thì thật thấy Mạn-đồ-la. Địa này tức là tâm Bồ-đề thanh tịnh. Như trên đã nêu đều là tường pháp thân diệu trang nghiêm của Đại Nhật Như Lai. Lại Quan Âm, Văn-thù, Phổ Hiền, Di-lặc đã ở trong tám cánh tức là Đại pháp thân của Đại Nhật Như Lai. Vì độ người nên tạm xuất ra ngoài. Cho nên kế trong đồ (hình) lại có Văn-thù, Quan Âm... loại đó rất dễ hiểu. Lại nói như trong tám cánh Phổ Hiền là tâm Bồ-đề, Văn-thù là tuệ. Di-lặc là bi. Tâm Bồ-đề này tức là Như Lai Đại Nhật. Chẳng lìa Đại Nhật Như Lai này mà có tuệ riêng. Bi tức là Đại Nhật Như Lai, chẳng lìa Đại Nhật Như Lai mà có bi riêng. Phải biết nói y theo đây thì muôn đức đều thế. Cũng như nghĩa Pháp Thân, Bát-nhã, giải thoát của Thiên Thai. Nếu chỉ có pháp thân được tên thì hợp với đây.

Hỏi Bách Tự Luân trong ngoài, mỗi vị theo thứ lớp như thế tức là Mạn-đồ-la dẫn vào dần nhiếp đến nghĩa ở trong ấy chăng? Đó gọi là nhân quả. Nếu người tu hành mới phát tâm Bồ-đề, kế là tiến hành, kế thành Chánh giác, kế trụ Niết-bàn, kế khởi phương tiện, tức là thực hành thứ lớp như thế. Nếu nói theo quả địa tức là dùng chữ Ca () ở trong nhất, kế là chữ () hành, kế là chữ () Bồ-đề, kế là chữ () phương tiện ở ngoài nhất. Chữ Ca () đồng thể với chữ A () tức là quả của pháp thể, nói chẳng làm nhân địa cho tâm Bồ-đề, từ pháp thân mà khởi ứng, kế chảy ra ngoài để độ chúng sinh. Cũng như Mạn-đồ-la từ Trung Thai ra đến vị Bát Bộ Thế Thiên, lại từ ngoài dẫn vào quả Phật. Cũng như Mạn-đồ-la từ cho đến đầu tám tâm thẳng đến thành Bồ-đề phương tiện... Nói các chữ ngưỡng, nhương, noa, na, ma... cũng tùy nghĩa ra vào, thành ở trong

trăm chữ, hoặc ở ngoài trăm chữ.

Lại hỏi trong tâm người tu quán hạnh, làm nghĩa Mạn-đồ-la Đại Bi Tạng, tức là lấy Trung Thai làm tâm. Bồ-đề dần dần hướng ra ngoài, cho đến thế gian Thiên vị làm phương tiện chăng?

Đáp: Hễ tiến hành thì có thứ lớp. Trước y theo pháp trì tụng, làm Chân ngôn thủ ấn... quán ở vàng ánh sáng tròn, hoặc chỉ quán chữ, hoặc chỉ quán ấn. Hễ làm bất cứ một việc nào khi thành thì ba việc đều thành. Trước quán vầng ánh sáng tròn cũng chẳng thể thấy, do Thủ Ấn Chân Ngôn và niệm Bổn tôn, ba nghiệp dần dần thanh tịnh, tâm chướng đều sạch, sẽ dần thấy sự tròn sáng. Nếu khi thấy sự tròn sáng hoặc ở trong có chữ Bổn hạt giống rõ ràng sáng tỏ như hình sắc ấy. Nếu khi thấy được như thế mà tâm mình dứt hết loạn tưởng, vắng lặng tâm thường nhất chẳng bị duyên ngoài khuấy động. Đã thấy như thế thì cũng là duyên ngoài. Kế là phải dẫn ngoài vào trong làm quán sát như thế. Vầng ánh sáng tròn này từ tâm ta mà ra. Phải biết trong ấy cũng giống như thế. Hễ sự tròn sáng thanh tịnh tức là thể tánh của tâm chẳng phải pháp khác, cũng phải siêng năng phương tiện quán sát nội tâm, thì thấy chữ viên minh này chỉ là tâm mình chẳng còn duyên ngoài. Cho đến nếu ngoài sự tròn sáng thấy rõ Bổn tôn như phương tiện ở trên. Nay khi nội quán, tức là thân mình làm Tỳ-lô-giá-na Bổn tôn. Đã như thế tương ưng với Lý Du-già tức là thành tựu tứng phần. Vì tương ưng Du-già nên chỗ quán tùy ý liền thành, tức quán tâm tám cánh này như phương tiện ở trên, tức ở tâm này trên đài hoa làm Mạn-đồ-la Trung Thai. Ngoài tám cánh ấy cũng tùy Phật vị mà bày bố ra.

Bấy giờ, người tu quán tâm tám cánh làm ở Trung Thai, quán thân ấy tức là Mạn-đồ-la, từ tim trở lên là viện thứ nhất, từ tim trở xuống đến rún là viên thứ hai, từ rún trở xuống là viện thứ ba, là viện trời thế gian. Các tôn hình sắc đẹp đẽ đều khác nhau rõ ràng, trong tự thân mà hiện đối ra, cũng như thân vào hội Phật. Nhưng chưa thấy người chứng đế, cũng chưa thể như Tỳ-lô-giá-na làm các thứ thần biến chỉ là tâm quán thành tựu mà thôi. Nhưng có một việc chân thật chẳng dối gọi là Ta tức là đó, ta tức là đó là quyết định tin chắc ta tức là pháp giới, ta tức là Tỳ-lô-giá-na, ta tức là các thân Phổ môn. Việc này chẳng nhầm lẫn như Chân ngôn trên. Trong nghĩa gia trì ta tức là pháp giới. Lại nói pháp thân mà có tự tại thần biến g ia trì, điều nầy chẳng đáng nghi. Như trong Du-già Kim cương Đảnh có dẫn mấy trăm dụ. Đại Bản có nói rộng ý ấy. Nói rằng: Như Đế-thích ở trên cung trời, đất ấy tất cả đều là báu lưu ly, trong ngoài thanh tịnh. Mỗi vị trời tự ở cung điện mình mà thấy Đế-

thích thường ở trong cung điện của ông ấy rất rõ ràng như ở trước mặt. Vì sao? Vì đất này tất cả đều do diệu báu làm thành, soi chiếu lẫn nhau mà phát ra, chẳng đến chẳng đi, cũng chẳng hòa hợp nhau mà duyên đủ cho nên như thế. Mà thật không sinh không có, chẳng thể chẳng tin. Lại như các vị trời ở trong vườn hoan hỷ rất buông lung. Khi ấy do nghiệp lực đời trước từ cây lá có tiếng giáo pháp vang lên lời quở trách, khiến họ trụ vào chánh hạnh. Bấy giờ, các vị trời tạm ngừng buông lung tâm nghĩ làm lành, nhưng thật trong mỗi lá cây tìm chẳng thật có cũng chẳng từ thân trời mà sinh, chẳng phải mình chẳng phải người mà thành việc này. Lại như khi đánh nhau với A-tu-la. Trống trời phát ra tiếng an ủi các vị trời, khiến phát sinh ý mạnh mẽ, khiến Tu-la sợ hãi rút lui, mà thật trống ấy không có hình tướng không có chỗ nơi, chỉ vì công đức các trời các duyên tạo thành đều chẳng thể nghĩ bàn huống chi là pháp thân ư? Lại như Đại Phạm Vương ở trong cung điện mình, tất cả các vị trời nghĩ muốn thấy thì đều hiện ra. Vì các trời đều biết vị ấy tịnh hạnh, lại trang nghiêm, tướng tốt bậc nhất. Các tâm phiền não thâm dục đều dứt, vì sinh vô lượng nguyện lành, tùy theo khả năng tiến tu tịnh hạnh. Nhưng Phạm vương ở trong cung điện ấy chẳng lay động cũng chẳng tác ý rằng ta phải ứng hiện khắp trước mặt họ, hiện ra trước mỗi mỗi đều nghĩ rằng riêng vì ta mà hiện ra, riêng vì ta mà nói pháp. Đó là thế gian do chút phước nguyện mà còn có dụng không thể suy nghĩ bàn luận như thế huống chi là thực hành theo hạnh Như Lai mà chẳng thành tựu được các thần lực tự tại gia trì biến hóa hay sao? Song thường khi nói pháp, hoặc nói pháp tánh, hoặc nói pháp thân vắng lặng như hư không, không có động tác đều chẳng nói đầy đủ lực dụng như thế. Vì sinh khởi thần biến đều do tâm hữu vi và năng lực Tam-muội mà chẳng nói pháp thể, như thế đây là chưa hiểu.

Hỏi: Mạn-đồ-la Đệ nhất viện ở Phương Đông chỉ có ba việc Tam Giác Hư, Không Nhãn và Như ý bảo còn các thứ khác đều không đến, thiếu là sao?

Đáp: Như trong Chân ngôn và Thủ ấn, như tướng tốt của Như Lai, lưỡi Như Lai, răng Như Lai, rún Như Lai, móng Như Lai... đều phải trình bày kế trong lớp này. Đảnh Phật ở viện thứ ba trong đây không có.

Hỏi: Phật Bảo Tràng nghĩa là gì?

Đáp: Đây là tâm Bồ-đề. Như trong quân có cờ là cở nêu của quân đứng đầu trong chúng để mọi người trông vào tới lui vừa chừng không gì chẳng theo. Cũng như tất cả muôn hạnh đều là tâm Bồ-đề, lấy đó nêu làm chủ cho nên được gọi tên như thế. Kế nói Bảo tràng tức là hoa

nở bày Phật là gì?

Từ đây là nghĩa thực hành mười độ muôn hạnh giúp tâm Bồ-đề thứ lớp mở bày, mầm cành, hoa lá đều xinh tươi đáng yêu, cho nên được gọi tên như thế. Kế hoa nở nói là A-di-đà là sao? Đây là thọ dụng của Phật tức là thành đại quả, thật thọ dụng của quả ấy. Vô lượng không thể suy nghĩ bàn luận hiện pháp lạc đều được gọi tên như thế. Kế tiếng trống Phật là phương tiện. Đã được đại quả tức là tự thọ dụng mà thôi. Sẽ khắp vì chúng sinh giảng nói các thứ phương tiện trí thành Sở tác cũng như tiếng trống trời vô tư mà thành sự nghiệp cho nên được gọi tên như thế. Lại trước nói phương Bắc Phật A-súc là kinh lầm. Đây là nghĩa Du-già chẳng tương ưng với đây, vì tiếng trống Phật là định.

Ngày 20 tháng 2 năm Gia Bảo 2,

ở chùa Kim cương Gió, áo viện Đông Am

Thất, Quán Âm viện Đại Tăng Độ

soạn xong.