Đại Tập 46 · Bộ Bảo Tích V · Số 321–373

Số 352 - Kinh Đại Ca Diếp Vấn Đại Bảo Tích Chánh Pháp - Quyển 1

Số 352

KINH ĐẠI CA DIẾP VẤN ĐẠI BẢO TÍCH CHÁNH PHÁP

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Thi Hộ.

QUYỂN I

Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại núi Linh Thứu, thuộc thành Vương-xá, cùng với chúng Đại Tỳ-kheo tám ngàn vị, Bồ-tát một vạn sáu ngàn vị, đều là bậc chỉ còn một đời nữa là thành Phật, từ các cõi Phật đến hội họp.

Bấy giờ, Tôn giả Đại Ca-diếp-ba, đang an tọa trong đại chúng, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Đại Ca-diếp:

–Có bốn pháp hủy hoại trí tuệ của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

–Bốn pháp ấy là những gì?

–Bốn pháp gồm: Một là khinh mạn đối với giáo pháp của Đức Phật dạy. Hai là đối với Pháp sư có sự ganh ghét. Ba là che giấu chánh pháp làm cho mọi người không thấy nghe. Bốn là có người ưa thích giáo pháp thì tạo chướng ngại, sân hận làm đoạn mất việc lành, che giấu chẳng nói, dối gạt người khác, chỉ cầu lợi cho bản thân.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này hủy hoại trí tuệ của Bồ-tát. Nay ta lặp lại bằng bài kệ:

Người khinh mạn pháp Phật

Ganh ghét chỗ Pháp sư

Giấu che pháp người ưa

Cản ngăn người cầu pháp.

Sân đoạn mất căn lành

Giấu pháp chẳng chịu thuyết

Dối gạt người chuộng pháp

Luôn làm việc cầu lợi.

Ta nói bốn pháp này

Dứt mất tuệ Bồ-tát

Vì bốn pháp như vậy

Các ông phải nên biết.

Đức Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp tối thượng làm tăng trưởng trí tuệ lớn của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Bốn pháp ấy, nghĩa nó thế nào?

–Một là hết lòng tôn trọng giáo pháp Phật dạy. Hai là chớ sinh tâm khinh mạn Pháp sư. Ba là nghe được pháp rồi phải thuyết giảng cho người khác, khởi tâm chân chánh, chẳng vì mong cầu lợi dưỡng. Bốn là khen ngợi bậc đa văn tăng trưởng trí tuệ, chuyên tâm chánh niệm thọ trì điều đã nghe, thực hành hạnh chân thật, chẳng hề nói dối.

Ca-diếp, bốn pháp này làm tăng trưởng đại trí tuệ của Bồ-tát, nên ở đây Ta lặp lại bằng bài kệ:

Tôn trọng giáo pháp Phật

Và kính trọng Pháp sư

Truyền lại pháp đã nghe

Chẳng vì cầu lợi dưỡng.

Cũng không mong tiếng khen

Chuyên tâm cầu đa văn

Nghe nhiều sinh trí tuệ

Thọ trì đúng pháp nghe.

Trì rồi nương pháp hành

Đáng gọi pháp chân thật

Hạnh của Pháp sư ấy

Miệng ý không hư vọng.

Bốn pháp xứng bậc thầy

Được đại trí tuệ Phật.

Đức Phật bảo Tôn giả Đại Ca-diếp:

–Có bốn pháp hoàn toàn mê lầm và gây chướng ngại tâm Bồ-đề của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Thế nào là bốn pháp mê lầm, gây chướng ngại tâm Bồ-đề? –Bốn pháp ấy là: Một là đối với các bậc A-xà-lê, các thiện hữu đức hạnh đáng được tôn trọng mà sinh hủy báng. Hai là hủy diệt thiện căn của người khác khi nó đang lớn mạnh. Ba là nếu các chúng sinh hành hạnh Đại thừa thì chẳng khen ngợi, lại nêu lời hủy báng. Bốn là phân biệt tà vạy bỏ tâm chân chánh.

Này Ca-diếp! Bốn pháp như vậy làm chướng ngại, tạo mê lầm nơi tâm Bồ-đề của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Thầy Xà-lê, thiện hữu

Đức hạnh đáng tôn trọng

Chẳng đem tâm cung kính

Trở lại sinh khinh hủy.

Thiện căn người lớn mạnh

Lại phá hoại diệt trừ,

Người hành đại Bồ-đề

Hủy báng thêm khinh mạn.

Quên bỏ tâm chân chánh

Dùng tà vọng phân biệt,

Bốn hạnh ác như vậy

Mê, chướng Bồ-đề Phật.

Thế nên bốn pháp này

Xa lìa Vô thượng giác,

Người không bốn lỗi này

Được Bồ-đề vô thượng.

Đức Phật bảo:

–Này Ca-diếp-ba! Có bốn pháp, nếu hành trì đầy đủ thì làm cho các Bồ-tát sinh ra ở bất cứ nơi nào cũng phát tâm Bồ-đề, thẳng đến ngồi nơi Bồ-đề đạo tràng, không có chướng ngại.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là chẳng vì thân mạng mà khởi tà kiến, nói dối, nói thêu dệt. Hai là trừ bỏ tất cả phân biệt hư vọng đối với chúng sinh. Ba là vì quả Phật mà phát khởi tất cả chủng tướng Bồ-đề, tên gọi như thật truyền khắp bốn phương. Bốn là tất cả chúng sinh được giáo hóa đều khiến chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Giác.

Ca-diếp, bốn pháp như vậy nếu hành trì đầy đủ thì trong tất cả chỗ sinh ra, Bồ-tát đều phát tâm Bồ-đề, ở trong thế gian không có mê lầm, thẳng tiến đến Bồ-đề đạo tràng. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Chẳng vì thân mạng mình

Tà thuyết và vọng ngữ

Tâm thương xót chúng sinh

Trừ vọng và biếng trễ.

Làm sứ giả Như Lai

Và làm thầy chúng sinh,

Hiển phát, hành Bồ-đề

Tiếng khen khắp bốn phương.

Giáo hóa các chúng sinh

Khiến thành Vô Thượng Giác.

An trụ trong pháp ấy

Tâm Bồ-đề chẳng thoái.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp, nếu hành đủ sẽ làm cho pháp thiện dù đã sinh hay chưa sinh của các Bồ-tát đều mất hết và mãi mãi không tăng trưởng.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp ấy là những gì?

–Một là chấp trước sâu nơi ngã kiến đối với các pháp có trong thế gian. Hai là khi quán sát chủng tộc thì lệ thuộc vào lợi dưỡng để làm việc chú thuật. Ba là sân giận đối với Bồ-tát, khen giáo pháp của Phật mà chẳng khen ngợi rộng khắp. Bốn là đối với giáo pháp chưa được nghe, khó được thấy thì khi nghe lại nghi ngờ, phỉ báng.

Này Tôn giả Ca-diếp! Nếu đủ bốn pháp như vậy sẽ làm cho pháp thiện đã sinh hay chưa sinh của các Bồ-tát thảy đều mất hết và vĩnh

viễn không tăng trưởng. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Do đây chấp ngã kiến

Làm pháp thiện mất hết

Quán sát nơi chủng tộc

Chú thuật cầu lợi dưỡng.

Khinh hủy pháp Bồ-tát

Chẳng chịu rộng khen ngợi

Pháp sâu xa chưa nghe

Khi nghe sinh nghi báng.

Hành đủ bốn pháp ấy

Chẳng lâu pháp thiện hết

Thế nên các Bồ-tát

Hành bốn pháp này rồi

Xa lìa Bồ-đề Phật

Ví như trời với đất.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp, nếu hành trì đầy đủ sẽ làm cho pháp thiện của các Bồ-tát chẳng diệt mất và được pháp tăng thắng.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là nguyện nghe điều lành, chẳng nguyện nghe điều xấu ác. Mong cầu tu hành sáu pháp Ba-la-mật và Tạng pháp của Bồ-tát. Hai là trừ bỏ chấp ngã, hiện tâm bình đẳng, làm cho tất cả chúng sinh được pháp lợi hoan hỷ. Ba là xa lìa tà mạng, được Thánh chủng hoan hỷ, chẳng nói tội của người khác là thật hay chẳng thật, cũng chẳng thấy người khác có phạm lỗi. Bốn là đối với giáo pháp sâu xa này, tuy trí tuệ của mình chưa thấy được nhưng chẳng hề hủy báng. Chư Phật Như Lai hiểu rõ như vậy, nhận biết như vậy, Ta cũng không thể hiểu trí tuệ của Phật là vô biên, muôn trùng không có ngăn ngại. Như Lai vì chúng sinh diễn nói pháp này.

Này Tôn giả Ca-diếp! Nếu đủ bốn pháp ấy tức làm cho pháp thiện của các Bồ-tát chẳng mất hết, mà còn được pháp tăng thắng. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Hằng nguyện nghe điều thiện

Chẳng nguyện nghe điều ác

Thường thực hành sáu độ

Mong cầu Tạng Bồ-tát.

Đoạn trừ chấp ngã kiến

Thực hành tâm bình đẳng

Làm cho khắp chúng sinh

Được pháp lợi vui ấy.

Sống chánh mạng thanh tịnh

Được chủng tộc Thánh thiện.

Tội người thật chẳng thật

Quyết chẳng hề nói bàn.

Dù thấy người phạm lỗi

Đồng như chẳng thấy nghe

Pháp này rất sâu xa

Trí kém không hiểu được.

Chỉ Phật tự hiểu rõ

Mà chẳng sinh nghi báng

Trí Phật rộng vô biên

Như Lai vì chúng thuyết.

Người hành bốn pháp này

Pháp thắng trí vô tận

An trụ trong pháp ấy

Bồ-đề chẳng khó đạt.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn loại pháp làm phát sinh tâm bất chánh và xa lìa hạnh Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là nghi ngờ chẳng hiểu giáo pháp của Phật, tâm chẳng ưa thích. Hai là chấp ngã rồi cao ngạo, sân giận đối với hữu tình. Ba là thấy người khác được lợi dưỡng thì tham ưa, ganh ghét. Bốn là chẳng kính tin chư Phật, Bồ-tát, cũng chẳng khen ngợi lại hủy báng.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này phát sinh tâm bất chánh, xa lìa hạnh Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Nghi, lầm giáo pháp Phật

Khởi ý chẳng ưa thích

Cao ngạo chấp ngã tăng

Giận dữ với chúng sinh.

Người khác được lợi dưỡng

Tham ưa khởi ganh ghét Đối với Phật, Bồ-tát

Tâm chẳng sinh tín thọ.

Bốn tâm bất chánh này

Xa lìa hạnh Bồ-tát.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn loại pháp làm cho các Bồ-tát được tướng nhu hòa dịu dàng.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là đã mắc tội mà được phát lồ thì quyết không che giấu, dốc xa lìa lỗi lầm. Hai là lời nói phải chân thật, thà mất ngôi vua, hủy hoại sự giàu sang, tiêu tan của cải, xả bỏ thân mạng, quyết chẳng nói dối, lời nói phải chân thật, cũng chẳng chỉ bày người khác nói lời giả dối. Ba là chẳng phát ra lời nói ác để khinh chê hủy báng tất cả chúng sinh, cho đến việc lành và việc chẳng lành, tranh cãi, đánh nhau, giam cầm, gông cùm, những lỗi như vậy cũng chẳng nên nói bàn, vì sợ thành tội của mình rồi chuốc lấy quả báo của nghiệp. Bốn là dựa vào chỗ tin hành kia mà tin chắc vào tất cả giáo pháp của chư Phật để tâm ý được thanh tịnh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này làm cho các Bồ-tát được tướng nhu hòa dịu dàng. Ở đây, Ta nói lại bằng kệ:

Khi đã phạm lỗi rồi

Lo sợ nơi tội lỗi

Chẳng dám tự che giấu

Tẩy tâm mà phát lồ.

Dụng ý cần chân thật

Lời nói phải chân thành

Thà mất ngôi Quốc vương

Bỏ mạng, tan tiền tài.

Chẳng phát lời vọng ngữ

Từ bỏ hạnh chân thật

Cũng chẳng dạy bảo người

Làm những việc giả dối.

Lại chẳng sinh hủy báng

Khinh miệt tất cả chúng

Thiện cùng việc bất thiện

Cho đến tranh cãi nhau.

Quyết không ngó, bàn tới

Sợ chuốc lấy quả báo

Tâm trụ hạnh thanh tịnh

Tin ưa Bồ-đề Phật.

Bốn điều Phật tuyên dương

Chúng sinh nên thân cận.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp làm cho tâm ý của Bồ-tát trở nên ngang ngạnh.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là nghe được pháp tối thượng hơn hết, nhưng tâm chẳng ưa thực hành. Hai là đối với pháp hay phi pháp tuy biết là tịnh hay nhiễm nhưng pháp tịnh thì chẳng hành mà hành theo phi pháp. Ba là chẳng gần gũi bậc A-xà-lê và Pháp sư v.v… tin theo lời dối trá, chẳng biết chỗ để thọ thực. Bốn là trông thấy các Bồ-tát đủ đức hạnh đều không có sự cung kính, lại hiển bày ngã kiến khinh mạn.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này làm cho tâm ý của các Bồ-tát ngang ngạnh. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Nghe pháp tối thượng kia

Tâm ý chẳng ưa hành

Pháp tịnh mà chẳng tu

Phi pháp sinh ưa thích.

Lìa bỏ A-xà-lê

Chẳng kính bậc Pháp sư

Chẳng biết chỗ thọ thực

Tin theo lời vọng ngữ

Đối Bồ-tát đức cao

Chẳng sinh tâm tôn trọng

Tăng ngã kiến thấp kém

Tâm ngang ngạnh khinh mạn

Bốn pháp Phật nêu ra

Ta luôn phải xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp làm cho tri kiến của Bồ-tát thông đạt.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là nghe điều hay thì ưa thực hành, nghe điều dở thì thích ngăn chặn, biết rõ pháp chân thật, lìa bỏ pháp tà vạy hành theo chánh đạo. Hai là xa lìa sự hủy báng, tương ưng sự thuần thiện, lời nói tốt đẹp lan truyền nên được mọi người kính mến. Ba là gần gũi lời thầy dạy, biết rõ chỗ đến thọ thực. Điều phục các căn chẳng để gián đoạn việc trì giới tu định. Bốn là dù tự thân đã chứng được quả Bồ-đề, nhưng chẳng hề lìa bỏ chúng sinh, hành từ bi chân thật làm cho chúng sinh ưa thích đức độ rộng lớn chân chánh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này làm cho tri kiến của Bồ-tát thông đạt. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Nghe điều thiện thích làm

Nghe tâm ác ngăn chặn

Trừ bỏ nhân tà vạy

Hành theo tám đạo Thánh.

Luôn xa lìa hủy báng

Được nghiệp thiện tương ứng

Lời khéo âm vang truyền

Khiến chúng sinh mến trọng.

Khắc ghi lời thầy dạy

Biết chỗ đến thọ thực

Chế phục giữ căn cảnh

An trụ trong giới định.

Tuy chứng Bồ-đề Phật

Chẳng bỏ cõi hữu tình

Hành hạnh từ chân thật

Khiến cầu đức vô thượng.

Bốn điều này Phật nêu

Mau đạt quả Thiện Thệ.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Bồ-tát có bốn sự trái phạm.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Những gì là bốn?

–Một là tín căn của chúng sinh chưa thành thục mà đã giáo hóa họ. Hai là chúng sinh thấp kém, theo tà kiến mà rộng thuyết pháp Phật cho họ. Ba là vì chúng sinh hành theo Tiểu thừa mà thuyết pháp Đại thừa. Bốn là khinh mạn những chúng sinh tu chánh hạnh, trì giới, lại bảo hộ hàng chúng sinh tà hạnh, phạm giới.

Này Tôn giả Ca-diếp! Đây là bốn sự trái phạm của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Chúng sinh tin chưa vững

Mà đi giáo hóa họ

Đối thấp kém tà kiến

Lại rộng thuyết pháp Phật.

Nơi chốn Thanh văn kia

Phân biệt pháp Đại thừa

Khinh mạn người chánh hạnh

Thâu nhận kẻ phá giới.

Rõ bốn sai trái này

Bồ-tát phải xa lìa,

Hành theo bốn pháp ấy

Chẳng thành tựu Bồ-đề.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp thành tựu đạo của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là tâm hành bình đẳng đối với tất cả chúng sinh. Hai là dùng trí tuệ của Phật để giáo hóa tất cả chúng sinh. Ba là diễn nói pháp

diệu cho tất cả chúng sinh. Bốn là thực hành phương tiện chân chánh đối với tất cả chúng sinh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này làm cho đạo của Bồ-tát được thành tựu. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Đối với mọi chúng sinh

Thường hành tâm bình đẳng

Giáo hóa các hữu tình

Khiến vào trí Như Lai.

Thường diễn pháp vi diệu

Cứu độ hết mọi người

An trụ trong chân thật

Đây gọi chánh phương tiện.

Bốn pháp bình đẳng này

Chính Phật luôn tuyên thuyết

Hành theo giáo pháp ấy

Thành tựu đạo Bồ-tát.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp là oan gia của Bồ-tát, không thể thực hành.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp ấy là gì?

–Một là ưa tu hạnh tự lợi của Tiểu thừa. Hai là tu hành theo giáo pháp chưa thâm diệu của Thừa Phật-bích-chi. Ba là tùy thuận theo chú thuật kỹ xảo của thế gian. Bốn là dùng “Thế trí biện thông” để tập họp các pháp hư vọng, không lợi ích của thế gian.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này là oan gia của Bồ-tát không thể đồng tu hành. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Nếu hành thừa Thanh văn

Xuất gia tu tự lợi

Và Phật-bích-chi kia

Chứng ngộ lý chưa sâu.

Tham tài nghệ thế gian

Kỹ xảo và chú thuật…

Lại dùng thế trí biện

Vọng tập pháp không lợi.

Dối gạt với chúng sinh

Chẳng đến bờ chân thật

Bồ-tát hành theo đấy

Căn lành đều diệt hết.

Oan gia chẳng đồng hành

Phật dạy nên xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp là thiện hữu của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là người nào đã phát tâm cầu đạo Bồ-đề là thiện hữu của Bồ-tát. Hai là bậc Đại pháp sư, là thiện hữu của Bồ-tát. Ba là người nào dùng tuệ văn tư tu sinh ra tất cả căn lành, là thiện hữu của Bồ-tát. Bốn là người cầu đạt tất cả pháp Phật đối với chư Phật Thế Tôn là thiện hữu của Bồ-tát.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này là thiện hữu của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Người cầu đạo Bồ-đề

Là thiện hữu Phật tử

Đại Pháp sư thuyết pháp

Hiển phát tuệ văn tư.

Giáo hóa các chúng sinh

Phát khởi năm căn lành

Luôn là đệ tử Phật

Sẽ đạt đạo chánh giác.

Phật nói bốn pháp này

Chẳng mê lầm chánh hạnh

Khiến được đại Bồ-đề

Đấy gọi thiện hữu thật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp là hình ảnh tương tự của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Những gì là bốn pháp?

–Một là vì lợi dưỡng chẳng vì pháp. Hai là vì tiếng khen chẳng vì

giới đức. Ba là cầu an ổn theo tự lợi, chẳng đem lại lợi ích cho chúng sinh khổ não. Bốn là đối với đức hạnh chân thật không thể phát khởi phân biệt ưa thích.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này là hình ảnh tương tự của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Rộng cầu mong lợi dưỡng

Chẳng vì nghe thọ pháp

Ưa thích người khen ngợi

Lìa bỏ các đức hạnh.

Một mực cầu tự an

Chẳng thương chúng sinh khổ

Đối đức hạnh chân thật

Không ưa, không phân biệt.

Với bốn pháp như vậy

Phật nói là hình ảnh

Chúng Bồ-tát các ông

Tất cả nên xa lìa.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp là đức thật của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Những gì là bốn?

–Một là nhập vào môn giải thoát không, tin nghiệp báo vô tánh. Hai là nhập vào môn vô ngã, vô nguyện, tuy chứng đắc Niết-bàn nhưng luôn khởi tâm đại bi, vui thích cứu độ chúng sinh. Ba là khéo hiện bày phương tiện ở trong cảnh giới luân hồi. Bốn là tuy hành bố thí đối với các hữu tình nhưng chẳng cầu quả báo.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp như vậy là đức thật của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Nhập môn giải thoát không

Tin, quán nghiệp vô tánh

Môn vô ngã, vô nguyện

An trú hạnh từ bi.

Tuy chứng Niết-bàn Không

Vì vui độ chúng sinh

Ở trong cõi luân hồi

Khéo bày các phương tiện.

Cứu độ khắp muôn loài

Chẳng mong cầu phước báo.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp là kho tàng lớn của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Bốn pháp là gì?

–Một là cung kính cúng dường chư Phật. Hai là luôn hành sáu pháp Ba-la-mật-đa. Ba là tôn trọng Pháp sư, tâm chẳng thoái chuyển. Bốn là tâm không loạn tạp, ưa ở nơi vắng lặng.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp như vậy là kho tàng lớn của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Nơi trụ xứ chư Phật

Cung kính và cúng dường

Trong sáu độ Đại thừa

Hành Ba-la-mật-đa.

Tôn trọng lời Pháp sư

Thừa hành tâm chẳng chuyển

Thường ở chốn vắng lặng

Thanh tịnh không tạp loạn.

Đây bốn pháp Phật nêu

Kho pháp lớn Phật tử.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp xa lìa đạo ma của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Những gì là bốn pháp?

–Một là đã hành các hạnh, chẳng lìa tâm Bồ-đề. Hai là tâm không não hại tất cả chúng sinh. Ba là thấu rõ tất cả các pháp. Bốn là chẳng khinh mạn tất cả chúng sinh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp như vậy xa lìa đạo ma của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Tu hành các hạnh thiện

Chẳng lìa tâm Bồ-đề

Đối với chúng sinh ấy

Không lúc nào não hại.

Thấu rõ suốt các pháp

Tuyệt dứt tâm khinh mạn

Bốn pháp Thiện Thệ dạy

Xa lìa các đạo ma.

Người nương theo hạnh ấy

Chứng đắc nẻo Chân không.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp nhóm hợp tất cả căn lành của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Thế nào là bốn pháp?

–Một là ưa trú trong rừng, nơi yên tĩnh, vắng lặng. Hai là dùng bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự thu phục, giáo hóa các chúng sinh. Ba là lìa bỏ thân mạng, vui cầu pháp diệu. Bốn là nghe nghĩa chẳng thấy đủ, tập hợp các căn lành, siêng hành tinh tấn.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp này có khả năng tập hợp tất cả căn lành của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ưa trú chốn tịch tĩnh

Yên ổn rời ồn náo

Bốn nhiếp độ chúng sinh

Khiến tiến lên đường giác.

Siêng năng cầu pháp diệu

Lìa bỏ cả thân mạng

Siêng năng nhóm căn lành

Nghe pháp không thấy đủ.

Phật dạy bốn hạnh này

Sinh vô biên điều thiện.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp sinh ra vô lượng phước đức của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là luôn hành pháp thí, tâm không lẫn tiếc. Hai là khởi tâm đại bi, cứu giúp các chúng sinh phá giới. Ba là giáo hóa các hữu tình

phát tâm Bồ-đề. Bốn là nhẫn nhục cứu giúp những người thấp kém xấu ác.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp như vậy phát sinh vô lượng phước đức của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Rộng thuyết các pháp mầu

Tâm thanh tịnh, không tiếc

Các hữu tình hủy giới

Xót thương mà cứu giúp.

Khiến loài chúng sinh kia

Phát tâm tịnh giác ngộ

Người thấp kém xấu ác

Hành nhẫn nhục cứu độ.

Bồ-tát và chư Phật

Đồng hành bốn hạnh này.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp có thể phá trừ vô minh phiền não trong tâm địa của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bốn pháp là những gì?

–Một là hành trì giới pháp đầy đủ không phạm. Hai là thọ trì pháp diệu thân tâm không mỏi mệt. Ba là tùy theo sự hiểu biết mà truyền trao đèn pháp. Bốn là thành kính lễ bái khen ngợi công đức của Phật.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp như vậy có khả năng phá trừ vô minh phiền não trong tâm địa của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Bền giữ giới Cụ túc

Tâm địa không khuyết phạm

Pháp diệu luôn thọ trì

Ngày đêm không mỏi mệt.

Người hiểu được pháp Phật

Tùy ý ban đèn pháp

Tán dương tất cả Phật

Thành tâm cung kính lễ.

Bậc trí hành bốn pháp

Có thể đoạn vô minh

Hết thảy các Đức Phật

Nương đấy đạt Bồ-đề.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Có bốn pháp phát sinh trí vô ngại của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Những gì là bốn?

–Một là ban phát giáo pháp ta hiện có. Hai là thọ trì pháp diệu. Ba là chẳng hại người khác. Bốn là tâm chẳng khinh mạn.

Này Tôn giả Ca-diếp! Bốn pháp ấy làm phát sinh trí vô ngại của Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ban pháp diệu đã hành

Khiến họ được thọ trì

Chẳng ghét chúng sinh học

Tôn trọng bậc trì giới.

Bốn pháp trừ tội trước

Đạt đến Tối thượng giác

Nương đấy được Bồ-đề

Phát sinh trí vô ngại.

Lại chia mười hai hạnh

Người trí đạt Bồ-đề

Vị cam lồ thành tựu

Các chúng sinh hiện có.

Mà đủ pháp nhãn sâu

Đọc tụng, trì, giải nêu

Phật nói là kẻ ấy

Được phước không thể lường.

Như có hằng hà sa

Ức quốc độ chư Phật

Đều đủ đầy bảy báu

Cúng dường tất cả Phật.

Phước ấy cũng vô lượng

Nếu người niệm pháp này

Bốn câu kệ trong Kinh

Phước đức hơn người kia.

Lại nữa, Ca-diếp-ba

Nếu trì bốn câu này

Chưa gọi là Bồ-tát

Được gọi là Bồ-tát.

Nói trong bốn pháp này

Đầy đủ mười hạnh thiện

Tâm bình đẳng nương pháp

Thế nên gọi Bồ-tát

Kinh Đại Ca Diếp Vấn Đại Bảo Tích Chánh Pháp - Quyển 2

KINH ĐẠI CA DIẾP VẤN ĐẠI BẢO TÍCH CHÁNH PHÁP

QUYỂN II

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Nếu các vị Bồ-tát đạt đầy đủ ba mươi hai pháp này thì gọi là Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Những gì là ba mươi hai pháp?

–Đó là làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, tạo chủng tử của Trí Nhất thiết trí, chẳng kể sang hèn đều khiến được trí tuệ, vì tất cả chúng sinh luôn khởi tâm khiêm tốn, lìa ngã, chân thật thương tưởng, ý chẳng thoái lui, đối với bạn tốt bạn xấu tâm đều bình đẳng, dầu đã đạt đến Niết-bàn vẫn giữ niệm ái ngữ, trước phải thăm hỏi, thương xót nhận lãnh gánh nặng, luôn khởi tâm bi đối với các chúng sinh, thường cầu pháp diệu tâm không nhàm mỏi, nghe pháp không thấy đủ, thường thức tỉnh đối với lỗi của mình, chẳng nói chỗ sai phạm của người, đủ các oai nghi, luôn phát đại tâm, tu các nghiệp thù thắng, chẳng cầu quả báo, sinh được giới đức, nên diệt các pháp luân hồi, làm cho đạo tâm của các hữu tình tăng tiến, tất cả căn lành đều được tích tập hành trì, tuy hành nhẫn nhục vẫn luôn tinh tấn, như nhập vào định vô sắc, tạo trí tuệ phương tiện, khéo biết Tổng trì, khéo ứng dụng hành trì bốn nhiếp pháp, đối với phạm giới hay trì giới tâm từ chẳng phân biệt, thường ở chỗ núi rừng, thích hỏi giáo pháp sâu xa, chán lìa các thứ sở hữu của thế gian, ưa thích quả đức của pháp vô vi, xuất thế, hành hóa chánh Đại thừa, xa lìa Tiểu thừa, rời bỏ bạn ác gần gũi bạn lành. Đối với bốn tâm vô lượng và năm thần thông thảy đều thông đạt, đã làm thanh tịnh phần vô tri, như thật nương vào thầy, chẳng chấp nơi tà, chánh, phát tâm Bồ-đề thuần nhất không xen tạp. Này Tôn giả Ca-diếp! Nếu đạt đầy đủ ba mươi hai pháp như vậy thì gọi là Bồ-tát. Ở đây, Ta nói lại

bằng tụng:

Lợi ích các chúng sinh

Nhằm hành hạnh thanh tịnh

Khiến sinh Nhất thiết trí

Chẳng lựa chọn sang hèn.

Đồng nhập tuệ Như Lai

Chân thật thương chúng sinh

Tâm ý chẳng thoái chuyển

Bạn lành và bạn ác.

Với họ quán bình đẳng

Dầu đã đạt Niết-bàn

Trước ái ngữ thăm hỏi

Thương xót nhận gánh nặng.

Và các chúng sinh kia

Chẳng đoạn tâm đại bi

Cầu pháp tâm không khổ

Nghe nghĩa thường không đủ.

Luôn xét lỗi tự thân

Chẳng khinh chê kẻ phạm

Tu đủ các oai nghi

Mà khởi hạnh Đại thừa.

Chẳng mong cầu quả báo

Đã trì các giới đức

Đoạn diệt nẻo luân hồi

Khiến các hữu tình kia.

Xa hại, tăng tâm đạo

Nhẫn nhục nhóm căn lành

Tinh tấn tu các hạnh

Như nhập định vô sắc.

Các phương tiện trí tuệ

Tổng trì mà khéo hiểu

Bốn nhiếp luôn thọ, hành

Thương đều hạng trì, phạm.

Thường ở chỗ rừng vắng

Luôn thích nghe pháp mầu

Nhàm lìa nơi thế gian

Mến kính quả Vô thượng.

Xa lìa Thừa Thanh văn

Mà tu hạnh Đại thừa

Lìa bỏ bạn xấu ác

Thân gần nơi bạn lành.

Năm thông bốn vô lượng

Trí tuệ thảy thông đạt

Thanh tịnh dứt vô tri

Chẳng chấp vào tà chánh.

Nương nơi thầy chân thật

Thuần nhất không hành tạp

Phật dạy quán pháp hành

Trước phát tâm Bồ-đề.

Với ba hai pháp này

Thiện Thệ đã giảng giải

Bồ-tát hành đầy đủ

Được vị cam lồ Phật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Ta vì Bồ-tát nói pháp thí dụ, khiến cho tri kiến của họ đạt được phước đức của Bồ-tát.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Nghĩa ấy như thế nào?

–Này Tôn giả Ca-diếp! Ví như đại địa, tất cả chúng sinh đều nương vào đó mà tăng trưởng, nhưng đại địa chẳng mong cầu, chẳng ưa mến các chúng sinh ấy. Bồ-tát cũng như vậy, từ lúc mới phát tâm thẳng đến đạo tràng, thành tựu Bồ-đề, trong thời gian đó luôn hành hóa nối tiếp để cứu độ chúng sinh, không tham ái, không mong cầu. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như đại địa

Cùng các chúng sinh

Nương dựa, tăng trưởng

Với chúng sinh kia.

Không cầu, không mến

Bồ-tát cũng vậy

Từ mới phát tâm

Cho đến đạo tràng.

Thành Vô Thượng Giác

Hành độ hữu tình

Không cầu, không mến

Không oán không thân.

Bình đẳng thâu nhận

Khiến được Bồ-đề.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp-ba:

–Ví như nước, tất cả rừng cây, cỏ thuốc đều được thấm nhuần lợi ích nhưng đối với rừng cây, cỏ thuốc kia, nước không mến ưa, không mong cầu. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, vì tâm từ thanh tịnh, nên từ bi trùm khắp tất cả chúng sinh, đều khiến tăng trưởng tất cả pháp thiện nhưng không có sự mến chuộng, mong cầu. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như thủy giới

Tất cả thấm lợi

Cỏ thuốc rừng cây

Khiến được sinh trưởng.

Không mến, không cầu

Bồ-tát cũng vậy

Vì tâm từ tịnh

Trùm khắp hữu tình.

Lần lượt thấm nhuần

Căn lành tăng trưởng

Phá lực ma lớn

Đắc Bồ-đề Phật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như lửa làm chín tất cả quả hột lúa đậu, nhưng không có ái chuộng, mong cầu đối với chúng. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, dùng đại trí tuệ thành thục tất cả mầm thiện của chúng sinh. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như hỏa giới

Thành thục tất cả

Hạt giống ngũ cốc Mà hỏa giới kia.

Đối với hạt giống

Không cầu, không mến

Bồ-tát cũng vậy

Dùng lửa trí tuệ.

Thành thục tất cả

Mầm thiện chúng sinh

Bồ-tát đối chúng

Không cầu, không mến.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như gió đầy khắp tất cả cõi Phật. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, khéo dùng phương tiện hiện bày khắp tất cả, khiến chúng sinh hiểu được pháp Phật. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như phong giới

Tùy năng lực mình

Hiện khắp cõi Phật

Các chúng Bồ-tát.

Cũng lại như vậy

Dùng phương tiện thiện

Vì đệ tử Phật

Nói pháp tối thượng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như ma oán thống lãnh bốn quân binh, chư Thiên nơi cõi Dục không thể hàng phục chúng. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, khi đạt được tâm ý thanh tịnh thì tất cả chúng ma không thể làm mê loạn. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như ma oán

Lónh bốn quân binh

Chư Thiên dục giới

Không thể hàng phục.

Bồ-tát cũng vậy

Được ý thanh tịnh

Tất cả chúng ma

Không thể mê loạn.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như trăng sáng, tăng trưởng dần dần cho đến tròn đầy. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, đem tâm không cấu nhiễm để cầu tất cả pháp, cho đến viên mãn. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như trăng sáng

Tăng trưởng dần dần

Thẳng đến tròn đầy Bồ-tát cũng vậy.

Đem tâm không nhiễm

Cầu tu căn lành

Dần dần tăng tiến

Pháp thiện viên mãn.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như khi mặt trời mọc, phóng ra ánh sáng rực rỡ, chiếu khắp thế gian, không vật nào là không được chiếu sáng. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, phóng ra ánh sáng trí tuệ chiếu khắp chúng sinh khiến thảy đều mở bày tỏ ngộ. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như mặt trời mọc

Chiếu khắp thế gian

Tất cả cảnh vật

Đều được chiếu sáng.

Bồ-tát cũng vậy

Phóng trí tuệ sáng

Chiếu các hữu tình

Thảy đều thông hiểu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như sư tử là vua của muôn thú, có oai lực lớn, đi đến bất cứ nơi nào cũng chẳng kinh sợ. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, an trụ nơi giới đức, đa văn nên đi đến bất cứ nơi nào cũng chẳng kinh sợ. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Vua thú sư tử

Oai lực dũng mãnh

Đi đến chỗ nào

Tâm không sợ hãi.

Bồ-tát cũng vậy

An trụ đa văn

Trí tuệ trì giới

Đối với thế gian

Những chỗ đi đến Lìa mọi sợ hãi.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như voi quý có uy lực lớn, gánh vác tất cả vật nặng mà không có sự mệt nhọc. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, gánh vác các khổ nơi năm uẩn của tất cả chúng sinh mà chẳng thấy khổ nhọc. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như voi quý

Có uy lực lớn

Thân mang vật nặng

Mà chẳng mệt nhọc.

Bồ-tát cũng vậy

Gánh vác chúng sinh

Các khổ năm ấm

Cũng không khó nhọc.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như hoa sen, sinh ra và lớn lên trong nước bùn lầy mà chẳng bị cấu nhiễm. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, tuy sinh trong thế gian nhưng trọn chẳng đắm theo tạp nhiễm của thế gian. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như hoa sen

Sinh ra trong nước

Bùn lầy nhơ uế

Mà chẳng thể nhiễm.

Bồ-tát cũng vậy

Dầu sinh thế gian

Có nhiều tạp nhiễm

Mà không hề vướng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như có người tìm mọi phương tiện chặt cây, nhưng chẳng chặt gốc nên thời gian sau, cây mọc lên lại. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, dùng sức nơi phương tiện đoạn trừ phiền não, nhưng chẳng đoạn trừ mầm giống, dùng thiện căn của đại bi sinh lại trong ba cõi. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như có người

Dùng các phương tiện

Để chặt thân cây

Chẳng chặt gốc rễ.

Thời gian sau đó

Đất lại mọc cây

Bồ-tát cũng vậy

Khéo dùng phương tiện.

Đoạn trừ phiền não

Chẳng đoạn hạt giống

Vì hành đại bi Sinh lại ba cõi.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như những dòng nước ở các phương đều chảy vào biển cả, đồng mang vị mặn. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, có được bao nhiêu căn lành với vô số lợi ích đều hồi hướng về quả Bồ-đề, cùng với Niết-bàn đồng hướng về một vị. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như tất cả

Nước các suối sông

Đều vào biển lớn

Đồng một vị mặn.

Bồ-tát cũng vậy

Hiện có tất cả

Lợi ích căn lành

Hồi hướng Bồ-đề.

Và nẻo chân tế

Đồng quy một vị.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như chư Thiên trời Đao-lợi và trời Tứ-thiên-vương đều an trú trên núi Diêu Cao. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, được Nhất thiết trí, tu các pháp thiện, đều an trú nơi tâm đại Bồ-đề. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như Tứ Thiên vương

Và chúng Đế thích

Đều cùng an trú

Trên núi Diệu Cao.

Bồ-tát cũng vậy

Vì Nhất thiết trí

Tu các pháp thiện

An trú Bồ-đề.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như vị quốc vương muốn thực hiện việc vua phải nhờ vào các tể tướng quần thần. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, muốn làm Phật sự phải dùng phương tiện trí tuệ. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như quốc vương

Muốn làm việc vua

Phải nhờ trăm quan

Mà được thành tựu.

Bồ-tát cũng vậy

Muốn làm Phật sự

Nhờ tuệ phương tiện

Quyết định thành tựu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như lúc trời quang tạnh, không có mây mù, ắt không có tướng tuôn mưa. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, ít nghe, trí kém, thì đối với các hữu trọn không có tướng thuyết pháp. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như hư không

Tạnh sáng không mây

Nơi thế gian đó

Quyết chắc không mưa.

Bồ-tát cũng vậy

Ít nghe trí kém

Đối với hữu tình

Không tướng thuyết pháp.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như nơi hư không nổi lên sấm chớp, mây mù, ắt có mưa ngọt tưới mát lúa mạ. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, ở trong thế gian nổi lên mây đại từ bi, tuôn xuống mưa pháp diệu, làm thành thục chúng sinh. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như hư không

Mây sấm chợt nổi

Ắt giáng mưa lành

Thành thục lúa mạ.

Bồ-tát cũng vậy

Che khắp mây từ

Tuôn trận mưa pháp

Thành thục hữu tình.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như Chuyển luân Thánh vương đi đến đâu đều có bảy báu đi theo. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, có bảy giác chi luôn đi theo mình. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như thế gian

Chuyển luân Thánh vương

Đều có bảy báu

Luôn đi theo vua.

Bồ-tát cũng vậy.

Có bảy giác chi

Cùng với Bồ-tát

Đến bất cứ đâu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như ngọc báu ma-ni đem lại nhiều sự giàu sang, giá trị gấp trăm ngàn lần sự giàu sang của 400 đồng tiền vàng. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, có được nhiều sự giàu sang gấp trăm ngàn lần giá trị nơi sự giàu sang của Thanh văn, Duyên giác. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như ngọc ma-ni

Đem lại nhiều giàu sang

Bốn trăm đồng tiền vàng

Trăm ngàn lần chẳng kịp.

Bồ-tát cũng như vậy

Giàu sang nhiều gấp bội

Bích Chi và Thanh văn

Trăm ngàn cũng khó sánh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như chư Thiên trời Đao-lợi, dù ở trong rừng xen tạp, đều thọ dụng sự giàu sang bình đẳng không hai. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, như trụ nơi tâm thanh tịnh, vì tất cả chúng sinh đưa ra phương tiện ngay thẳng, bình đẳng không hai. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như trời Đao-lợi

Trụ rừng xen tạp kia

Thọ dụng mọi giàu sang

Đều bình đẳng không hai.

Bồ-tát cũng như vậy

Trụ vào tâm thanh tịnh

Ngay thẳng vì quần sinh

Phương tiện cũng không hai

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như có người thông thạo về chú thuật, biết rõ thuốc độc, nên tất cả các thứ thuốc độc đều không thể làm hại. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, đủ đại trí tuệ, khéo tu hành theo phương tiện, nên tất cả phiền não không thể hại được. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như người thế gian

Biết rõ thuốc, chú thuật

Tất cả các độc dược

Không thể tổn hại được.

Bồ-tát cũng như vậy

Đầy đủ tuệ phương tiện

Tất cả độc phiền não

Không thể làm tổn hại.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như đất phân nhiều, màu mỡ trong thế gian có thể sinh ra cây mía lớn, ngọt. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, tuy ở trong đất phân phiền não nhưng có thể sinh ra Nhất Thiết Chủng Trí. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như đất nhiều phân

Mọc lên nhiều mía ngọt

Màu mỡ nhiều hơn thường

Bồ-tát dựa phiền não

Sinh ra Nhất thiết trí

Nghĩa ấy cũng như vậy.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như có người chẳng học võ nghệ, nếu cầm cây gậy đâu có thể biết được cách múa võ. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, trước đó chưa nghe giáo pháp, trí thức còn ít, nếu hiện bày tri kiến làm thế nào phân biệt được tà chánh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như người thợ nung, muốn nung đồ gốm phải dùng nhiều lửa. Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát cũng vậy, muốn giúp cho chúng sinh ngu tối phát khởi trí tuệ phải dùng ngọn lửa trí pháp của Phật. Này Tôn giả Ca-diếp! Thế nên chánh pháp Đại Bảo Tích ấy khiến các Bồ-tát tu học, thọ trì được pháp hạnh giải thoát.

Tôn giả Ca-diếp bạch Phật:

–Bồ-tát thọ trì như thế nào để thấy pháp hạnh đúng đắn?

–Này Tôn giả Ca-diếp! Như tự quán thân là vô ngã, vô nhân, vô chúng sinh, vô thọ mạng, không tên gọi, không tướng, vì không có hành quán. Này Tôn giả Ca-diếp! Nói như thế gọi là chánh quán các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Hãy quán sát các pháp trong hình ảnh một cách chân chánh. Ca-diếp, những gì là các pháp trong hình ảnh? Như chánh quán về sắc, quán sắc là vô thường, cũng chẳng phải là vô thường. Như vậy, thọ tưởng hành thức, thường cùng với vô thuờng, không định, không phải là không định. Này Tôn giả Ca-diếp!

Như vậy gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Như thật quán sát các pháp trong hình ảnh, như quán sát địa giới thường và vô thường, không định, không phải là không định. Như vậy, thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng như vậy, không định, không phải là không định. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Đối với nhãn xứ, quán sát tánh thường, vô thường, không định, không phải là không định. Nhĩ tỷ thiệt thân ý xứ, quán tánh thường, vô thường, không định, không phải là không định. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Định này là một pháp, bất định này là hai pháp. Nếu đó là hai pháp, thì ở trong sắc này chẳng thấy chẳng trụ, vì không sâu kín, không phân biệt, cũng không hình tướng. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Ngã kiến là một pháp, vô ngã là hai pháp. Nếu đó là hai pháp thì ở trong sắc này chẳng thấy, chẳng trụ, không vi tế, không nhận thức, cũng không hình tướng. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Tâm chân thật là một pháp, tâm chẳng chân thật là hai pháp. Ca-diếp, chỗ trụ của hai pháp này là vô tâm, vô giác, vô ý, vô thức. Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Thiện bất thiện, thế gian xuất thế gian, có tội không tội, hữu lậu vô lậu, hữu vi vô vi, có phiền não không có phiền não, tất cả pháp như vậy. Này Ca-diếp! Pháp sinh này là một, pháp diệt này là hai. Nếu trong hai pháp không có sự tập hợp, không có sự tan rã thì không thể cầu được. Này Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Pháp có này là một, pháp không này là hai. Nếu hai pháp ấy ở trong sắc đây, chẳng thấy, chẳng trụ, không vi tế, không nhận thức, cũng không hình tướng. Này Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Luân hồi ấy là một pháp, Niết-bàn

ấy là hai pháp. Nếu đó là hai pháp thì ở trong sắc này chẳng thấy, chẳng trụ, không vi tế, không nhận thức. Này Ca-diếp! Đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Ta nói với các ông: Duyên vô minh sinh ra hành, duyên hành sinh ra thức, duyên thức sinh ra danh sắc, duyên danh sắc sinh ra sáu nhập, duyên sáu nhập sinh ra xúc, duyên xúc sinh ra thọ, duyên thọ sinh ra ái, duyên ái sinh ra thủ, duyên thủ sinh hữu, duyên hữu sinh ra lão tử, duyên lão tử sinh ra ưu bi khổ não. Này Ca-diếp! Như vậy là tập hợp một khổ uẩn lớn. Nếu vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì sáu nhập diệt, sáu nhập diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt, thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì lão tử diệt, lão tử diệt thì ưu bi khổ não diệt. Như vậy là cả khổ uẩn lớn diệt. Này Ca-diếp! Nếu dùng trí quán sát thì minh và vô minh bình đẳng không có hai tướng. Này Ca-diếp! Đây là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Quán như vậy với hành thì hành diệt, quán như vậy với thức thì thức diệt, quán như vậy với danh sắc thì danh sắc diệt, quán như vậy với sáu nhập thì sáu nhập diệt, quán như vậy với xúc thì xúc diệt, quán như vậy với thọ thì thọ diệt, quán như vậy với ái thì ái diệt, quán như vậy với thủ thì thủ diệt, như vậy với hữu thì hữu diệt, như vậy với sinh thì sinh diệt, quán như vậy với lão tử thì lão tử diệt. Dùng trí như vậy quán tánh sinh diệt, vì tánh không hai tướng, này Tôn giả Ca-diếp, lìa hai tướng này, đây gọi là như thật quán sát các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Phải quán sát đúng về các pháp trong hình ảnh. Pháp ấy chẳng phải không, cũng chẳng phải chẳng không. Pháp không như vậy, không có pháp tướng cũng chẳng phải không có pháp tướng. Pháp tướng tức là tướng không. Tướng không tức là vô tướng. Vô tướng tức là vô nguyện. Vì sao? Vì không có chỗ khởi nguyện. Vô tướng tức là tướng không. Hành như vậy, nếu pháp chưa sinh thì chẳng sinh vì pháp chưa sinh. Như pháp kia sinh thì nó cũng chẳng sinh vì sự sinh đã qua rồi. Như vậy sinh và vô sinh đều xa lìa thủ đắc, vì pháp không có tự tánh, không tánh tức là không. Như vậy gọi là chánh quán các pháp trong hình ảnh.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Bổ-đặc-ca-la chẳng phải cái không hủy hoại, tức thể là không, vì vốn chẳng phải có. Chẳng phải là đời trước không, chẳng phải là đời sau không mà hiện tại tức không.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Nay con tỏ ngộ biết Bổ-đặc-ca-la ấy là không, vì hủy hoại ngã. Tất cả đều không, pháp này như vậy.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Chẳng phải như ông nói, này Tôn giả Ca-diếp, thà hiểu Bổ-đặc-ca-la kia lượng như núi Tu-di, chớ nên lìa ngã mà thấy đó là không. Vì sao? Vì phá bỏ ngã, đoạn không, lại chấp tất cả không, Ta nói là đại bệnh, không thể cứu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như người mắc bệnh rất nặng mà cho uống thuốc nhẹ. Thuốc tuy vào bụng nhưng bệnh quyết chẳng lành. Này Tôn giả Ca-diếp! Người ấy được lành hẳn chăng?

Tôn giả Ca-diếp thưa:

–Bạch Thế Tôn, chẳng lành. Phật dạy:

–Ý ông thế nào?

–Bạch Thế Tôn, vì bệnh của người này nặng, thuốc nhẹ không thể trị lành được.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Người chấp trước về không kia cũng như vậy. Ở khắp mọi nơi, chấp chặt vào không kiến thì ta không chữa trị được. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như người bệnh nặng

Khiến họ uống thuốc hay

Dẫu uống bệnh chẳng lành

Người ấy không trị được.

Chấp không cũng như vậy

Đối với tất cả xứ

Chấp chặt vào không kiến

Ta nói không thể trị.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như người ngu trông thấy hư không mà sinh lo sợ, đấm ngực khóc la. Vì sao? Vì sợ hư không sa xuống đất làm tổn hại đến thân mạng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Hư không ấy có thể sập xuống đất chăng?

Tôn giả Ca-diếp thưa: –Không. Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Sa-môn, Bà-la-môn ngu tối kia cũng giống như vậy. Họ nghe pháp không, tâm sinh lo sợ. Vì sao? Vì họ nghĩ nếu là không thì tâm ta dựa vào đâu mà hoạt động. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như người ngu tối

Lo sợ với hư không

Khóc lóc mà tránh xa

Sợ hư không sập xuống.

Hư không không trở ngại

Chẳng tổn hại chúng sinh

Người này tự ngu mê

Vọng sinh tâm sợ hãi.

Sa-môn Bà-la-môn

Ngu chấp cũng như vậy

Nghe các pháp là không

Tâm vội sinh lo sợ.

Hư không hủy hoại ngã

Dựa đâu sinh hoạt động.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như họa sĩ tự họa quỷ Dạ-xoa hung dữ, vẽ rồi sinh sợ hãi ngã lăn. Này Tôn giả Ca-diếp! Chúng sinh phàm phu kia cũng như vậy, tự tạo ra sắc thanh hương vị xúc pháp, tạo rồi mê đắm nó nên bị đọa nơi luân hồi sinh tử. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như người thợ vẽ

Vẽ Dạ-xoa hung dữ

Từ đó sinh lo sợ

Mê ngất ngã lăn ra.

Phàm phu cũng như vậy

Tự đắm vào thanh sắc

Mê đó chẳng tỉnh giác

Đọa lạc nẻo luân hồi.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như huyễn sư tự hóa ra người huyễn. Người huyễn hóa ấy hay biến đổi với huyễn sư. Này Ca-diếp! Tỳ-kheo tương ứng hành cũng như vậy. Tự phát ý nói như vầy: Tất cả pháp đều không. Hư không đó là không thật, cũng có thể nói như vậy. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như người ảo thuật

Hay biến hiện huyễn hóa

Mà người huyễn hóa kia

Lại biến nhà ảo thuật.

Tỳ-kheo tương ứng hành

Phát ý cũng như vậy

Nói tất cả pháp không

Cũng nói không không thật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như hai cây cọ xát nhau, gió thổi phát ra lửa. Lửa phát ra rồi trở lại đốt cháy hai cây ấy. Này Tôn giả Ca-diếp! Chánh quán như thật cũng lại như vậy. Đối với đạo chánh kiến sinh ra tuệ căn, tuệ căn đã sinh trở lại thiêu đốt chánh quán ấy. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như cọ xát hai cây

Gió thổi phát ra lửa

Lửa phát trong sát-na

Mà đốt cháy hai cây.

Chánh quán cũng như vậy

Hay sinh ra tuệ căn

Sinh nó một sát-na

Trở lại thiêu chánh quán.

Kinh Đại Ca Diếp Vấn Đại Bảo Tích Chánh Pháp - Quyển 3

KINH ĐẠI CA DIẾP VẤN ĐẠI BẢO TÍCH CHÁNH PHÁP

QUYỂN III

Bấy giờ, Đức Thế Tôn dùng lại thí dụ để làm sáng tỏ nghĩa này.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như đèn sáng có thể phá đi tất cả tối tăm, nhưng sự tăm tối ấy đi về đâu, chẳng phải đi về phương Đông, chẳng phải đi về phương Nam, chẳng phải đi về phương Tây, chẳng phải đi về phương Bắc, đi cũng chẳng phải đi, đến cũng chẳng phải đến. Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Đèn sáng cũng chẳng phải là ngã, nhưng có thể phá trừ được tối tăm. Lại nếu chẳng phải là bóng tối thì sao hiển hiện được ánh sáng của đèn. Này Ca-diếp! Đèn sáng và bóng tối vốn không có tự tánh. Hai cái này đều là không, không được không xả. Này Ca-diếp! Trí tuệ ở đây cũng như vậy. Nếu có trí xuất hiện thì vô trí liền mất. Mà cái vô trí ấy đi về đâu? Chẳng phải đi về phương Đông, chẳng phải đi về phương Nam, chẳng phải đi về phương Tây, chẳng phải đi về phương Bắc, đi rồi chẳng phải là đi, đến cũng chẳng phải là đến.

Lại nữa, này Tôn giả Ca-diếp! Nếu có trí sinh thì vô trí liền mất. Chẳng phải ngã của có trí kia có thể hủy hoại vô trí. Vả lại, nếu vô trí vốn không thì có trí gì được hiển bày?

Này Tôn giả Ca-diếp! Có trí và vô trí đều không có tự tánh. Hai thứ này đều không, không thủ đắc, không từ bỏ. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như ánh đèn sáng

Có thể xua tối tăm

Khi bóng tối diệt rồi

Không biết về phương nào.

Lại nếu ánh đèn này

Không tối không thể hiện

Cả hai không tự tánh

Không tánh, cả hai không.

Trí tuệ cũng như vậy

Nếu khi có trí sinh

Thì vô trí tự mất

Hai trí như không hoa.

Đều không có tự tánh

Lấy bỏ không thể được.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như ngôi nhà trống, không có cửa sổ, trải qua trăm ngàn năm không có người vật ở đó. Ngôi nhà tối tăm ấy, bỗng nhiên có hàng trời người ở trong đó và thắp lên ngọn đèn sáng. Này Tôn giả Ca-diếp! Ý ông thế nào? Như vậy ngã của bóng tối đã trụ ở đây trải qua trăm ngàn năm, nay ngã chẳng chịu đi, có việc này chăng?

Tôn giả Ca-diếp đáp:

–Thưa không! Bạch Thế Tôn! Khi đèn sáng lên, bóng tối ấy không còn sức nữa, phải đi thôi. Phật dạy:

–Này Tôn giả Ca-diếp! Nghiệp phiền não kia cũng lại như vậy. Trụ trong tâm thức trải qua trăm ngàn kiếp, người tu hành trong một ngày đêm chánh quán tương ứng thì phát sinh ánh sáng trí tuệ. Này Ca-diếp! Như vậy, khi tuệ căn của bậc Thánh phát sinh thì nghiệp phiền não kia nhất định không còn nữa. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như nhà trăm ngàn năm

Không người, không cửa sổ

Bỗng có trời và người

Đốt lên ngọn đèn sáng.

Bóng tối này trụ lâu

Sát-na bị diệt hết

Chính bóng tối nhà kia

Chẳng nói ta trụ lâu.

Ở đây mà chẳng đi

Nhóm phiền não nghiệp thức

Nghĩa nó cũng như vậy

Tuy trụ trăm ngàn kiếp.

Bản tánh chẳng chân thật

Hành nhân trong ngày đêm

Chánh nhập quán như thật

Đèn tuệ rực rỡ sinh.

Nhóm các phiền não kia

Sát-na không thể trụ.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như hư không chẳng trụ vào chủng tử. Cũng vậy, này Ca-diếp! Nếu hành giả kia chấp chặt nơi đoạn kiến, quá khứ đã diệt, vị lai chẳng có thì chủng tử của pháp Phật trụ ở chỗ nào? Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như hư không rộng lớn

Không bờ không hạn lượng

Người ở trong không ấy

Chỗ nào gieo hạt giống.

Đoạn kiến cũng như vậy

Quá khứ không thể có

Vị lai cũng chẳng sinh

Hiện tại không Phật chủng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như phân đầy cả đại địa, có thể trồng tất cả hạt giống. Cũng vậy, này Ca-diếp! Phân nghiệp phiền não ấy đầy trong thế gian, có thể gieo tất cả hạt giống của pháp Phật. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như đại địa đầy phân

Tùy chỗ gieo hạt giống

Phân phiền não chúng sinh

Ở khắp cả thế gian

Phật tử nếu thân cận

Có thể gieo giống Phật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như nơi vùng nước mặn không thể trồng hoa sen. Cũng vậy, này Ca-diếp! Kẻ không tánh hạnh vốn tự không có, vị lai chẳng sinh

thì giống Bồ-đề sao có được. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Như vùng có nước mặn

Không thể mọc hoa sen

Ở nơi bùn lầy kia

Hoa sinh hương thơm ngát

Vô tánh cũng như vậy

Ba đời vốn đều không

Quyết không sinh giống Phật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như trong đất có phân tốt có thể trồng hoa sen. Cũng vậy, này Ca-diếp! Chúng sinh có những phiền não, tà hạnh cũng có thể phát sinh chủng trí của pháp Phật. Ở đây, Ta nói lại bằng tụng:

Ví như phân đất bùn

Có thể mọc hoa sen

Chúng sinh nghiệp tà hạnh

Cũng sinh giống pháp Phật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như nước nơi bốn biển lớn mênh mông không bờ bến. Cũng vậy, này Ca-diếp! Thiện căn mà Bồ-tát đã tạo có thể tràn khắp pháp giới. Ở đây, Ta nói kệ:

Ví như nước bốn biển

Mênh mông không bờ bến

Bồ-tát cũng như vậy

Thiện căn khắp pháp giới.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như hàng trời người, lấy một phần trăm của đầu một sợi lông, một giọt nước rất nhỏ trên đầu sợi lông ấy mà muốn tạo thành ức bốn biển lớn. Cũng vậy, này Ca-diếp! Hàng Thanh văn ấy tạo căn lành quá nhỏ mà lại cầu quả Vô thượng. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như đầu lông người

Trăm phần chia lấy một

Giọt nước đầu lông ấy

Muốn thành ức bốn biển.

Thanh văn cũng như vậy

Đem trí tuệ nhỏ cạn

Đã tạo ra thiện căn

Cầu thành Vô Thượng Giác.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như con sâu trong hạt cải, ăn đục hạt cải ấy, rồi cho rằng chỗ trống đó là hư không. Này Ca-diếp! Trí nhỏ mà Thanh văn tu được, thấy sinh không cũng như vậy. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như trong hạt cải

Mà có sâu ăn thủng

Khoảng trống ở trong ấy

Thấy cho là hư không.

Trí Thanh văn đã tu

Chứng một phần không kia

Được thấy nhưng chẳng lớn

Nghĩa ấy cũng như vậy.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như có người thấy hư không vô biên trong khắp mười phương thế giới. Này Tôn giả Ca-diếp! Đại trí vô ngại của Bồ-tát đã thấy khắp pháp giới cũng không có biên vực. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như cõi hư không

Mười phương không bờ bến

Tất cả các thế gian

Nương đó không chướng ngại.

Bồ-tát cũng như vậy

Đã khởi trí vô thượng

Chiếu thấy pháp giới không

Vô biên không thủ đắc.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như vua Quán đảnh dòng Sát-đế-lợi có hoàng hậu tư thông với kẻ bần tiện sau sinh con trai. Này Ca-diếp! Ý ông thế nào, người con đó có được gọi là vương tử quán đảnh không?

Tôn giả Ca-diếp thưa:

–Không.

Thế Tôn dạy:

–Này Tôn giả Ca-diếp! Hàng Thanh văn chứng đắc pháp giới vô sinh cho mình là đệ tử quán đảnh của Đức Như Lai cũng như vậy. Ở đây, Ta nói tụng:

Hoàng hậu vua Sát-lợi

Tư thông với hạng kém

Sau sinh được nam tử

Chẳng gọi con Quán đảnh.

Thanh văn cũng như vậy

Lìa dục chứng vô sinh

Chỉ tu hành tự lợi

Thì chẳng phải là con.

Quán đảnh của Như Lai

Phật tử hành hai lợi.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như vua Quán đảnh dòng Sát-đế-lợi cận kề với người hầu nữ mà vua sủng ái, sau sinh một nam tử. Này Tôn giả Ca-diếp! Ý ông thế nào, con của người tỳ nữ ấy được gọi là vương tử không?

Tôn giả Ca-diếp đáp:

–Đây là vương tử.

–Này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát mới phát tâm cũng vậy, dầu đạo lực yếu kém mà giáo hóa chúng sinh, chưa ra khỏi luân hồi nhưng cũng được gọi là con của Như Lai. Ở đây, Ta nói tụng:

Như tỳ nữ Luân vương

Được đức vua sủng ái

Mà sau sinh nam tử

Cũng là con Sát-lợi.

Bồ-tát cũng như vậy

Mới phát tâm Bồ-đề

Đức hạnh dầu còn ít

Phương tiện hóa chúng sinh.

Tuy chưa khỏi ba cõi

Đã xứng với tâm Phật

Được gọi chân Phật tử.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như Luân vương có ngàn người con trai, sức lực đại dũng mãnh, tài năng và đẹp đẽ, nhưng cần phải được đầy đủ tướng của Luân vương. Trong những hoàng nam ấy không một vị nào có tướng của Luân vương nên Chuyển luân vương chẳng tưởng là con mình. Này Tôn giả Ca-diếp! Cũng vậy, dầu có trăm ngàn ức Thanh văn vây quanh Như Lai, nếu không một ai có tướng của bậc Bồ-tát thì Như Lai cũng chẳng tưởng là con. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như Chuyển luân vương

Đã sinh ngàn thái tử

Nếu không một nam tử

Đủ tướng của Luân vương.

Đây là không phận vua

Vua không tưởng con mình

Phật tử cũng như vậy

Tuy có cả ngàn ức.

Thanh văn chúng vây quanh

Không một tướng Bồ-tát

Thiện Thệ xem hạng ấy

Chẳng tưởng là Phật tử.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như Chuyển luân Thánh vương có hoàng hậu mang thai bảy ngày biết chắc là sinh hoàng nam, đủ tướng của Luân vương. Thai tuy chưa thành hình nhưng có hàng thiên nhân sinh tâm ái trọng, chẳng phải là ái trọng nơi sức lực dũng mãnh của hoàng nam. Ý ông thế nào? Chính là họ quý trọng dòng giống vua của Luân vương không dứt. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát mới phát tâm căn chưa thành thục, chưa thoát khỏi luân hồi nhưng ưa hành pháp Phật, chư Phật quá khứ thấy thì sinh tâm quý trọng, đối với bậc A-la-hán chánh quán đủ tám giải thoát mà chẳng quý trọng. Vì sao? Vì Bồ-tát mới phát tâm chẳng đoạn mất giống Phật. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như Chuyển luân vương

Hoàng hậu đang mang thai

Bảy ngày chưa thành hình

Trời người sinh quý trọng.

Chẳng trọng sức dũng mãnh

Mà trọng giống Luân vương

Bồ-tát cũng như vậy

Mới phát tâm Bồ-đề.

Vì muốn vượt luân hồi

Quá khứ chư Như Lai

Quý trọng người cũng vậy

Người thừa kế Phật sự.

Đối với chúng Thanh văn

Chánh quán tám giải thoát

Chẳng sinh tâm kính ái

Không có cơ thành Phật.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như ngọc ma-ni lưu ly giả nhiều như núi Diệu Cao chẳng bằng một viên ngọc ma-ni lưu ly thật. Này Tôn giả Ca-diếp! Cũng vậy, tất cả hàng Thanh văn, Phật-bích-chi cũng chẳng bằng một vị Bồ-tát mới phát tâm Bồ-đề. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như lưu ly giả

Và ngọc ma-ni kia

Chứa nhiều như Tu-di

Chẳng bằng ma-ni thật.

Một viên ngọc lưu ly

Bồ-tát cũng như vậy

Giả sử hàng Thanh văn

Và chúng Duyên Giác kia.

Số lượng như vi trần

Chẳng bằng mới phát tâm

Bậc cầu quả Bồ-đề

Bồ-tát chỉ một vị.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như chim Ca-lăng-tần-già khi còn trong trứng, vốn đã không giống với tất cả loại chim bay. Này Tôn giả Ca-diếp! Ý ông nghĩ sao? Vì nó sẽ hót lên tất cả những âm thanh tuyệt diệu. Bồ-tát mới phát tâm

cũng vậy, tuy trụ trong kho vô minh, nghiệp, phiền não, nhưng sớm không đồng với tất cả Thanh văn và Phật-bích-chi. Này Ca-diếp! Ý ông thế nào? Vì chính vị ấy có hồi hướng thiện căn nơi phương tiện thuyết pháp. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như chim Tần-già

Còn ở trong trứng kia

Tuy chưa thấy thân hình

Mà so các chim khác.

Sẽ hót âm thanh diệu

Khiến người thường ưa thích

Phật tử cũng như vậy

Mới phát tâm Bồ-đề.

Chưa khỏi kho phiền não

Tất cả Phật-bích-chi

Và chúng Thanh văn kia

Cũng chẳng thể bì kịp.

Hồi hướng đại an lạc

Phương tiện lợi hữu tình

Tâm từ bi vô cấu

Tuyên thuyết âm vi diệu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như hoàng hậu của Luân vương đã sinh vương tử đầy đủ phước tướng của Luân vương. Tất cả quốc vương và dân chúng đều quy phục. Cũng vậy, này Ca-diếp! Bồ-tát mới phát tâm đều được tất cả hữu tình trên cõi trời, chốn nhân gian quy phục. Ở đây, Ta nói tụng:

Như vợ Chuyển luân vương

Đã sinh ra thái tử

Tuy là thân nam tử

Đủ phước tướng Luân vương.

Quốc vương và thần dân

Tất cả đều quy hướng

Bồ-tát cũng như vậy

Mới phát tâm Bồ-đề.

Đầy đủ tướng Phật tử

Khắp tất cả thế gian

Trời người và chúng sinh

Tâm thanh tịnh quy hướng.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như núi Tuyết mọc lên các loại dược thảo quý có thể trị tất cả bệnh, pha chế uống vào, không sinh tâm nghi ngờ thì chắc chắn được lành bệnh. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát có thuốc trí tuệ, có thể chữa trị tất cả các bệnh phiền não của chúng sinh. Bồ-tát đem tâm bình đẳng bố thí khắp tất cả hữu tình. Người uống thuốc ấy không nghi hoặc thì mọi bệnh liền trừ diệt hết. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như núi Đại Tuyết

Mọc lên thuốc rất hay

Trị lành tất cả bệnh

Nếu có người uống dùng.

Lành bệnh chẳng còn nghi

Phật tử cũng như vậy

Phát sinh thuốc diệu trí

Hay chữa lành mọi người.

Bệnh phiền não sinh tử

Bình đẳng mà ban bố

Người nào đã uống vào

Không nghi quyết lành bệnh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như có người quy kính trăng non, mà chẳng quy kính trăng tròn đầy. Cũng vậy, này Ca-diếp! Đệ tử của Ta có tín lực, quy mạng Bồ-tát, chẳng quy mạng Như Lai. Vì sao? Vì Đức Như Lai ấy cũng từ Bồ-tát sinh, còn Thanh văn và Phật-bích-chi từ Như Lai sinh, chẳng phải như Bồ-tát. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như hữu tình này

Quy mạng trăng còn non

Với mặt trăng tròn đầy

Người ấy chẳng quy mạng.

Đệ tử Ta cũng vậy

Quy y với Bồ-tát

Chẳng quy hướng Thế Tôn

Vì đủ đại trí lực.

Sinh ra thân Như Lai

Chẳng phải Thanh văn kia

Trí tuệ còn yếu kém

Nương Như Lai mà sinh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Các chữ cái có thể bao gồm tất cả luận nghĩa. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Bồ-tát mới phát tâm bao gồm tất cả chư Phật, là nhân của sự hành hóa để thành tựu trí vô thượng. Nay, Ta nói bài tụng:

Ví như các chữ cái

Nhân gian và thiên thượng

Luận nghĩa và biện tài

Đều nhân đấy kiến lập.

Bồ-tát cũng như vậy

Mới phát tâm Bồ-đề

Đầy đủ trí Phật địa

Và các phương tiện hạnh.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như người đời chưa có ai lìa bỏ trăng sáng mà quy mạng tinh tú. Cũng vậy, này Ca-diếp! Không ai thọ giới của Ta, lìa bỏ Bồ-tát mà quy mạng Thanh văn. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như người thế gian

Mà xa lìa mặt nguyệt

Muốn quy y tinh tú

Việc này chưa từng có.

Cũng vậy đệ tử Ta

Nghĩa ấy cũng như thế

Người thọ giới Như Lai

Chẳng quy y Bồ-tát.

Muốn hướng đến Thanh văn

Việc này càng hy hữu.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như ngọc lưu ly giả chẳng lợi ích gì đối với hàng trời người

nơi thế gian. Nhưng ngọc báu lưu ly ma-ni thật thì có công dụng rất lớn đối với thế gian. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Bậc Thanh văn kia đầy đủ học giới, đủ tất cả hạnh Đầu-đà và môn Tam-ma-địa nhưng trọn không thể ngồi nơi Bồ-đề đạo tràng thành tựu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như lưu ly giả

Tuy hình thể thanh tịnh

Với trời người thế gian

Là việc không lợi ích.

Nếu lưu ly thật kia

Và ngọc ma-ni quý

Thể tánh có khác nhau

Làm việc đủ đại dụng.

Cũng vậy hàng Thanh văn

Tuy đủ hạnh Đầu-đà

Trì giới và đa văn

Tất cả Tam-ma-địa.

Không hàng phục bốn ma

Mà ngồi tòa Bồ-đề

Thành được bậc Thiện Thệ

Chẳng phải như Bồ-tát.

Phật bảo Tôn giả Ca-diếp:

–Ví như ngọc báu lưu ly ma-ni thật khi dùng vào việc thì giá trị gấp trăm ngàn lần bốn trăm tiền. Cũng vậy, này Tôn giả Ca-diếp! Nếu Bồ-tát đã gieo trồng các công đức, khi áp dụng vào sự việc sẽ có giá trị hơn hàng Thanh văn và Phật-bích-chi gấp trăm ngàn lần. Ở đây, Ta nói tụng:

Ví như lưu ly thật

Và ngọc báu ma-ni

Khi dùng làm việc kia

Giá trị số trăm ngàn.

Cả bốn trăm đồng tiền

Phật tử cũng như vậy

Trồng công đức bản hạnh

Dùng tạo lợi chúng sinh.

Nhiều hơn Thanh văn kia

Và hàng Phật-bích-chi

Ca-lị-sa-ba-noa

Số này cũng như vậy.

Này Tôn giả Đại Ca-diếp! Có những quốc độ khi sao chổi xuất hiện, người trị nước hôn ám, làm cho quốc độ ấy liên tục xảy ra tai nạn đem lại khổ não. Này Tôn giả Ca-diếp! Nếu như quốc độ ấy có Bồ-tát thì các tai nạn kia mau được tiêu trừ, không còn khổ não nữa. Thế nên, này Ca-diếp! Hạnh của Bồ-tát rộng khắp, tập hợp tất cả căn lành tạo lợi ích cho chúng sinh. Vả lại, vị Bồ-tát có thuốc trí tuệ lưu hành khắp bốn phương, trị lành tất cả bệnh khổ phiền não v.v… của chúng sinh, chân thật chẳng dối.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

–Bạch Thế Tôn! Dùng những thuốc gì để trị lành những bệnh nào?

–Này Tôn giả Ca-diếp! Chúng sinh đã có bệnh tham sân si đều tự duyên sinh, thì dùng tâm từ vô duyên quán tướng của tất cả hoặc nghiệp kia, có lý mà không cội gốc vì vốn tự vô sinh, nay cũng vô tướng. Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới vắng lặng cũng vậy, lại diệt tất cả điên đảo. Những gì là điên đảo? Tức là bốn thứ điên đảo. Một là vì các hữu tình kia đối với vô thường mà chấp là thường thì khiến họ quán tưởng tất cả đều là vô thường. Hai là đối với khổ não mà cho là vui, thì khiến họ quán tưởng tất cả đều là khổ. Ba là vô ngã mà cho là có ngã, thì khiến họ quán tưởng tất cả pháp đều là vô ngã. Bốn là đối với bất tịnh mà cho là tịnh, thì làm cho họ quán tưởng tất cả đều chẳng phải tịnh, chỉ có Niết-bàn mới gồm đủ bốn đức ấy. Lại trình bày bốn niệm xứ làm cho hữu tình quán thân không có sở hữu của thân nên có thể phá trừ được chấp ngã; quán thọ không có chỗ thủ đắc của thọ thì phá trừ chấp ngã; quán tâm không có chỗ có thể thủ đắc của tâm cũng trừ được chấp ngã; quán pháp, không có pháp có thể nắm bắt thì phá trừ chấp pháp. Dùng bốn chánh đoạn vào sự tu đoạn: tu thiện siêng tu, đoạn ác siêng đoạn. Dùng bốn thần túc để thành tựu lực thần thông. Dùng năm căn, năm lực trị bất tín, biếng nhác, mất niệm, tán loạn và si v.v… Dùng bảy giác chi trị tất cả ngu si. Dùng tám Thánh đạo để trị tất

cả lỗi của vô trí, tám tà hạnh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Đây gọi là phương pháp trị bệnh đúng đắn. Này Ca-diếp! Hãy xem vị Bồ-tát ấy là vị thầy thuốc tối tôn đệ nhất trong số người chữa bệnh ở cõi Diêm-phù-đề này. Này Ca-diếp! Có những chúng sinh ở ba ngàn đại thiên thế giới vì được che chở thân mạng nên thấy vị Bồ-tát ấy như thấy Y vương.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

–Bạch Thế Tôn! Như vậy người trụ nơi tà kiến lấy gì làm thuốc trị bệnh? Cúi xin Thế Tôn giảng nói khiến họ hiểu rõ.

–Này Tôn giả Ca-diếp! Vị Bồ-tát ấy cứu chữa lành bệnh cho chúng sinh, chẳng phải dùng thuốc ở thế gian, mà dùng thuốc từ trí vô lậu của tất cả thiện căn xuất thế gian lưu truyền nơi bốn phương, trị bệnh vọng tưởng của tất cả chúng sinh, chân thật chẳng hư dối.

Tôn giả Ca-diếp thưa:

–Bạch Thế Tôn! Thế nào là trí xuất thế gian?

–Này Tôn giả Ca-diếp! Trí đó do nhân duyên sinh, xa lìa phân biệt, không ngã, không nhân, không chúng sinh, không thọ mạng. Pháp trí như vậy ở nơi hư không không hề chấp trước.

Này Ca-diếp! Các ông hãy chánh cầu, tâm chớ có kinh sợ, nên phát tâm tinh tấn. Cứ như vậy mà cầu, như vậy mà trụ tâm. Thế nào là tâm trụ? Thế nào là tâm chẳng trụ? Quá khứ hiện tại vi lai ở đâu mà trụ?

Này Ca-diếp! Quá khứ đã diệt, vị lai chưa đến, hiện tại không dừng. Này Ca-diếp! Lại tâm pháp ấy chẳng phải ở trong, chẳng phải ở ngoài, cũng chẳng phải ở giữa. Này Ca-diếp! Lại tâm pháp ấy lìa các sắc tướng, không trụ, không vướng mà không thể thấy. Này Ca-diếp! Tất cả Phật quá khứ chẳng thấy. Tất cả Phật vị lai chẳng thấy. Tất cả Phật hiện tại chẳng thấy.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả Phật quá khứ, vị lai, hiện tại chẳng thấy thì tâm ấy làm sao có các thứ hành tướng?

–Này Tôn giả Ca-diếp! Tâm ấy không thật do vọng tưởng sinh, ví như huyễn hóa. Các thứ được sinh đều là vì hư vọng mà thấy.

Tôn giả Ca-diếp bạch:

–Bạch Thế Tôn! Hư vọng chẳng thật, dụ ấy như thế nào?

Phật dạy:

–Này Tôn giả Ca-diếp! Tâm như bọt nước, sinh diệt chẳng trụ. Tâm như gió thổi không thể nắm bắt được. Tâm như ngọn đèn sáng vì các duyên hòa hợp. Tâm như hư không vì không vướng mắc phiền não hư vọng. Tâm như điện chớp vì sát-na chẳng trụ. Tâm như khỉ vượn vì duyên dựa theo cảnh giới. Tâm như họa sư tạo ra các loại hình ảnh. Tâm niệm niệm chẳng trụ vì sinh tất cả phiền não. Thể của tâm hành chỉ có một, dụng của tâm không có hai. Tâm như đại vương vì tự tại duyên theo tất cả pháp. Tâm như bạn ác vì phát sinh tất cả khổ. Tâm như biển lớn vì làm chìm ngập tất cả thiện căn. Tâm như người câu cá vì trong khổ mà tưởng là vui. Tâm như mộng huyễn vì vọng chấp có ngã. Tâm như ruồi xanh vì ở nơi bất tịnh mà tưởng là tịnh. Tâm như quỷ ác gây tạo việc bất thiện. Tâm như Dạ-xoa tham chấp cảnh giới uống tinh khí người. Tâm như oan gia luôn tìm kiếm lỗi lầm. Tâm chẳng ở yên vì khi cao khi thấp tiến lui chẳng nhất định. Tâm như giặc cuồng vì phá hoại tất cả công đức của cải thiện quý. Tâm như mắt bướm vì thường tham sắc của ánh đèn. Tâm đắm say âm thanh như quân binh thích trống trận. Tâm như heo chó tham mùi hôi trong chỗ bất tịnh. Tâm như cô hầu tham ăn đồ thừa. Tâm hay tham tiếp xúc như ruồi ưa đồ hôi tanh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Tâm không thể cầu mà cầu cũng không thể được, quá khứ chẳng phải có, vị lai cũng không, hiện tại không thể nắm bắt. Nếu quá khứ vị lai hiện tại không thể nắm bắt được thì cả ba đời đều đoạn dứt. Nếu ba đời đoạn đứt thì tâm đó là không có. Nếu tâm đó không có thì tức là không sinh. Nếu tâm đó chẳng sinh thì tức là vô tánh. Nếu tâm đó vô tánh thì không sinh, không diệt. Nếu tâm không sinh diệt thì cũng không đến đi. Nếu không đến đi thì không có chủ tể. Nếu không có chủ tể thì không giả không thật, tức là Thánh tánh.

Này Tôn giả Ca-diếp! Nếu tâm ấy là Thánh tánh thì không có sự đắc giới, chẳng phải là không đắc giới, không hạnh tịnh, không hạnh uế, không hạnh nhân, không hạnh quả, cũng không có pháp thuộc tâm ý. Nếu không có pháp thuộc về tâm ý thì tâm đó không có nghiệp, cũng không có quả báo của nghiệp. Nếu không có quả báo của nghiệp thì cũng không có khổ lạc. Nếu không có khổ lạc thì là Thánh tánh. Nếu là Thánh tánh thì không có thượng trung hạ, thân miệng ý v.v…

không thể trụ chấp. Vì sao? Vì tánh ấy bình đẳng không phân biệt như hư không.