Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Sách Phật họcTrang 5/5

Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Phật giáo ứng dụng

25 Bài Giảng Phật Pháp

Tác giả
HT Thông Bửu
Thông tin
Nguồn: Pháp Thí Hội — ebook EPUB (Đợt 20, 14/10/2026)

BÀI SỐ 22: NIỆM PHẬT TAM MUỘI

Đề tài “Niệm Phật Tam Muội”, mà chỉ trình bày mấy mươi phút thì dù có phép thần thông cũng không thể nào nói cho hết. Nhưng trình bày đến đâu tốt đến đó. Hơn nữa, các vị Giảng sư, giáo thọ sư đã hướng dẫn, còn quý vị cũng đã nghe nhiều về đề tài này, chúng tôi chỉ ôn lại một vài nét chính.

1. Câu hỏi thứ nhất:

- Quý vị cho biết Đức Phật Thích Ca và Bồ Tát nào thuyết pháp môn niệm Phật?

- Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, cùng Bồ tát Phổ Hiền và Bồ tát Quán Thế Âm thuyết pháp môn niệm Phật.

2. Câu hỏi thứ hai:

- Cư sĩ nào thưa thỉnh để được nghe pháp môn này? (chờ trả lời)

- Nam cư sĩ Diệu Nguyệt và nữ cư sĩ Vi-đề-hy thưa thỉnh.

3. Câu hỏi thứ ba:

- Thiết thực nhất của pháp môn Niệm Phật đem lại lợi ích nào thù thắng nhất cho người niệm? (chờ trả lời).

- Lợi ích thiết thực nhất, của pháp môn niệm Phật là giúp hành giả thêm tưởng và bớt tình.

Tình ít tưởng nhiều, làm phi nhơn.

Tình tưởng bằng nhau, làm người.

Tình nhiều tưởng ít, làm súc sanh.

Tình bảy tưởng ba, làm ngạ quỷ.

Tình chín tưởng một, đọa vào địa ngục.

4. Câu hỏi thứ tư:

- Niệm Phật được những năng lực gì? Có bao nhiêu năng lực thù thắng?(chờ trả lời).

- Niệm Phật đắc 13 năng lực thù thắng không thể nghĩ bàn (Bất khả tư nghì).

1. Phân biệt rốt ráo tự tánh của tất cả các pháp.

2. Thấy rõ tính chất huyễn hóa của tất cả các pháp hữu vi.

3. Thấu triệt tất cả các pháp đều là Phật pháp. Ở nơi ý nghĩa liễu giải không vướng mắc.

4. Tôn trọng và thừa sự hết thảy chư vị thiện tri thức.

5. Phân biệt tất cả các pháp, mà tự tại vô ngại

6. Tùy thuận tất cả căn lành, dẫn đến vô thượng giác.

7. Luôn thâm tín tất cả Phật pháp.

8. Đại từ bi khoan dung, không chê bai, khinh rẻ những phi pháp.

9. Không bao giờ thối thất Bồ đề tâm, Bồ đề nguyện.

10. Không hề quên sót danh hiệu Phật.

11. Mãi mãi tùng thuận bản nguyện của Chư Phật, Chư Bồ Tát.

12. Đưa hết thảy chúng sanh, an trụ vào biển cả đại nguyện, vô lượng công đức của Đức Phật A Di Đà.

13. Cải tiến Sa Bà thành Tịnh Độ, vi diệu trang nghiêm, đồng như Cực lạc không khác.

Mười ba năng lực thù thắng, không thể nghĩ bàn, nhờ công đức niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà, và như thế mới có thể dễ nhất tâm bất loạn.

5. Câu hỏi thứ năm:

- Niệm Phật thành tựu không dính mắc những gì? (chờ trả lời)

- Nếu chúng sanh nào chấp trì danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật, trọn đời nhất tâm xưng niệm, không chán mỏi thì thành tựu 18 pháp Vô cấu nhiễm (tức là đắc 18 pháp chẳng dính mắc).

Mười tám pháp không dính mắc:

1. Không dính mắc tất cả cảnh giới bên trong lẫn bên ngoài.

2. Không dính mắc hơi thở và sự điều hòa hơi thở.

3. Không dính mắc tất cả pháp chỉ và pháp quán.

4. Không dính mắc các tâm sở, tâm vương.

5. Không dính mắc vào những trạng thái hỷ, lạc, khinh an.....

6. Không dính mắc vào trạng thái xả, nhất tâm.

7. Không dính mắc vào không vô biên xứ, thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng, phi phi tưởng xứ.

8. Không dính mắc vào tất cả pháp hữu lậu, cũng như vô lậu.

9. Không dính mắc vào tất cả những pháp đã học

10. Không dính mắc vào tất cả những căn lành.

11. Không dính mắc vào tất cả chỗ thọ sanh, giai tầng, xuất thân, gia thế, dòng dõi.

12. Không dính mắc vào tất cả giới luật, thiền định, công hạnh tu tập.

13. Không dính mắc vào ý nguyện mong cầu xuất ly, giải thoát.

14. Không dính mắc vào tất cả các sự biện giải và tranh cải.

15. Không dính mắc vào các sự nỗ lực để tinh tấn.

16. Không dính mắc vào tư tưởng chán ghét thế gian.

17. Không dính mắc vào tất cả các Pháp “tương - ưng - hành” và các Pháp “bất tương - ưng - hành”.

18. Không dính mắc vào ngay cả danh hiệu Phật.

Đắc 18 pháp vô cấu nhiễm; nghĩa là không dính mắc, đó là nhờ công đức chuyên trì niệm danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật nhập tâm.

Niệm Phật Tam Muội là niệm Phật chứng đắc rốt ráo, tức là chứng đắc pháp Ba la mật, cũng gọi là niệm Phật đã đạt đến trạng thái ø đắc định.

6. Câu hỏi thứ sáu: (Tam muội - Ba la mật và Đắc định, ba danh từ ý nghĩa gần như nhau, tất cả điều ở nơi tâm)

- Chúng ta thường nói niệm Phật đắc Tam muội, tức là niệm Phật đắc định, hoặc là niệm Phật đắc Ba la mật. Vậy có mấy thứ Tam muội ? Nghĩa là có mấy thứ Ba la mật ?

Có 10 thứ Ba la mật.

- Thế nào gọi là 10 Ba la mật?

1. Thí Ba La Mật: Xã bỏ sở hữu trong thân, cũng như ngoài thân.

2. Giới Ba La Mật: Vì thanh tịnh các cõi Phật.

3. Nhẫn Ba La Mật: Vì an trụ nơi lực dụng của bản nguyện.

4. Tinh Tấn Ba La Mật: Vì tất cả chướng duyên chẳng có thể làm thối chuyển tín tâm.

5. Thiền định Ba La Mật: Vì chuyên nhất, nhớ tưởng một cõi Phật, một danh hiệu Phật.

6. Bát Nhã Ba La Mật: Vì đúng như thật mà quán sát tất cả tướng trạng và thể tánh của các Pháp không rời nhau.

7. Tín Ba La Mật: Vì thường xuyên an trụ nơi Phật lực, bất khả tư nghì.

8. Nguyện Ba La Mật: Vì đầy đủ hạnh nguyện của Phổ Hiền.

9. Lực Ba La Mật: Vì hân hoan thể hiện tất cả năng lực tự tại của danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật.

10. Pháp Ba La Mật: Vì sẵn sàng xả thân cho chánh pháp, cho Bồ tát đạo.

Niệm Phật đắc 10 Ba la mật mới được gọi là chơn chánh niệm Phật. Nhờ “Nhất tâm bất loạn” mới đắc pháp niệm Phật Tam muội

Giới Tăng Ni sinh là mầm non của ngôi Tăng bảo, ai tu phương pháp nào cũng được, miễn là pháp môn ấy rốt ráo, chứng đắc từng pháp môn rốt ráo, gọi là đắc từng pháp Ba - La - Mật, cũng gọi là Tam muội. Muốn dễ hiểu dễ tu chứng, nên chia thành ba thời kỳ tu niệm.

Miệng trì danh niệm Phật.

Ý quán tưởng Phật, niệm Phật.

Tâm luôn nhớ tưởng Phật, niệm Phật. Tức là tâm tâm niệm niệm; lúc nào cũng thầm tưởng nhớ Nam mô A Di Đà Phật.

Đạo tràng niệm Phật, một tháng lớn tiếng trì danh một ngày, còn 29 ngày nữa thì sao?

Thời gian còn lại trong tháng, luôn giữ thầm niệm Phật trong tâm. Hán văn, chữ Niệm ghép bởi chữ Kim và chữ Tâm. Tức là tâm hiện tại không nhớ về quá khứ, không nhớ đến tương lai, vậy là quên hết; chỉ còn hiện tại nhớ Đức Phật A Di Đà, liên tục từ giây phút này, đến giây phút khác, chẳng hề gián đoạn. Giây trước tưởng niệm Nam mô A Di Đà Phật, giây sau cũng thầm tưởng nhớ đến nam mô A Di Đà Phật, liên tục mãi như thế!

Nhớ tưởng thế nào ?

Nhớ tưởng Nhân, nhớ tưởng Quả, nhớ tưởng Hạnh, nhớ tưởng Đức của Đức Phật A Di Đà. Nhân là khởi từ thời vua Vô Tránh Niệm. Quả là sự kết quả thế giới Cực Lạc và vô lượng thọ, vô lượng quang. Hạnh - là hạnh nguyện của Đức Phật A Di Đà; nhất là 48 lời nguyện. Đức là công đức, vô lượng công đức. Ai tưởng phần nào trước sau cũng được. Khi nào sự nhớ tưởng đã nhập tâm, lúc đó mới dễ đắc nhất tâm bất loạn. Trì danh niệm Phật chưa tới chỗ nhất tâm thì khó đắc niệm Phật tam muội. Phải thầm tâm niệm, nhớ tưởng liên tục, không dứt nghỉ thì mới nhập vào trạng thái nhập tâm. Lưu ý nhứt niệm không phải là niệm một tiếng Nam Mô A Di Đà Phật, vì nhất niệm có thể hằng giờ, hàng ngày, hàng nhiều tháng năm lâu hơn nữa.

Có người hiểu lầm, nên chờ đến lúc gần lâm chung, mới niệm mười tiếng, danh hiệu Phật; như thế làm sao vãng sanh. Điều sai lầm của người tu niệm là mới bắt đầu trì danh hiệu Phật, đã nghĩ rằng mình sắp nhất tâm bất loạn. Lớn tiếng trì danh là còn tu tập niệm Phật nơi miệng, nếu có thẩm sâu thì cũng nơi ý niệm mà thôi ! Phải tâm niệm, và là chơn tâm trì niệm thì mới nhất tâm bất loạn. Trì danh niệm Phật còn đang ở phần miệng, thì còn lâu lắm mới đạt đến chỗ cao siêu của pháp môn niệm Phật.

Pháp môn niệm Phật là pháp môn tu thuộc về tối thượng thừa, nhưng giới thấp tu đông là nhờ phương tiện theo phương pháp lớn tiếng trì danh Nam Môâ A Di Đà Phật.

Nói biết bao nhiêu cho hết pháp môn niệm Phật. Dành phần này cho người niệm Phật, từ từ khi niệm thẩm sâu, khi nào hiệu Nam Mô A Di Đà Phật nhập tâm, lúc ấy tự nhiên sẽ có vô sư trí, lúc bấy giờ tự khắc hiểu rõ, hiểu chi tiết tinh tường về pháp môn niệm Phật.

Mùa An cư kiết hạ năm nay, đâu đâu cũng khởi sắc, các tịnh nghiệp đạo tràng nghiêm mật quy cũ thiền môn. Ngày hôm nay, đoàn hành hương được chiêm bái cúng dường gần một ngàn vị Tăng Ni tại các điểm ở Long Thành, Bà Rịa - Vũng Tàu. Thật là thời kỳ hiển hưng của Phật Giáo Việt Nam.

Nam Mô Cực lạc thế giới Đại từ Đại bi A Di Đà Phật.

BÀI SỐ 23: SÓNG BIỂN

Chúng tôi chỉ mới đến, còn quý vị thì ở lâu nơi ngôi chùa gần Biển, ở gần biển nên hôm nay chúng ta cùng đàm đạo về biển. Kinh Phật có câu Tự quy y pháp trí tuệ như biển. Vậy biển có gì mà ví trí tuệ giống như biển. Chẳng những như thế kinh Pháp Hoa, phẩm Phổ Môn đưa giá trị biển lên ngang hàng với ba âm khác. Nhất là Đức Phật còn ví pháp của Như Lai thuần một vị giải thoát như biển thuần một vị mặn. Nói chung trong kinh sách Đức Phật có nhiều chỗ đề cập đến biển, nên hôm nay nhân chuyến đi cúng dường chư Tăng - Ni An cư kiết hạ, ở một ngôi chùa gần bờ biển Vũng Tàu, chúng tôi mới bàn qua câu chuyện có đề tài “Sóng biển”. Dù nghe qua là thế gian pháp, nhưng thẩm sâu vào thì rất Phật pháp ; bởi vậy cho nên Đức Phật dạy: “Thế gian pháp là Phật pháp”.

Như thế thì sóng biển liên quan đến Phật pháp như thế nào ?

Phẩm Phổ môn nói về năm pháp quán “Chơn quán - Thanh tịnh quán - Trí tuệ quán rộng lớn - Bi quán và Từ quán”. Thực hiện năm pháp quán thuộc về trình độ cao siêu. Chơn quán và Thanh tịnh quán là hai pháp quán của hàng Bồ tát. Còn Trí tuệ quán rộng lớn, tức là quán đại trí tuệ là hàng thánh Thanh văn. Còn Tăng - Ni Phật tử, trời thần người quỷ rồng chỉ quán ở trình độ Từ quán và Bi quán. Quán Từ đắc, mới quán Bi; bởi vì Từ còn ở ý, còn bi thuộc về tâm. Nhưng muốn quán bất cứ là pháp nào cũng phải tụ được bốn thanh âm. Diệu âm - Quán thế âm - Phạm âm - Hải Triều âm. Mỗi âm như thế còn có nhiều chi tiết. Như Phạm âm, gồm có năm âm chính và nhiều âm phụ. Năm âm chính: Phạm âm, âm chánh trực; Phạm âm, âm hòa nhã ; Phạm âm, âm trong suốt ; Phạm âm, âm sang sãng ; Phạm âm tiếng ngân vang. Tiếng Phạm âm như vua trời Phạm thiên. Hải triều âm như sóng vỗ vượt âm thanh, đưa tử thi khỏi biển, đưa tử thi thoát trầm. Vậy pháp quán Hải triều âm phải theo quy luật sóng vỗ vượt âm thanh. Phải đưa tử thi khỏi biển ; phải đưa tử thi khỏi chìm xuống đáy đại dương. Người tu theo pháp tụ âm thanh sóng biển, tức là Hải triều âm phải dùng nội lực quét lọc chất âm tử, nơi tự thân, phải tạo nội lực về âm thanh vượt hẳn các âm thanh khác. Tiếng nói pháp như sư tử rống, tức là phải hơn hẳn các âm thanh của thế gian, Phải đủ sức loại trừ các thói hư tật xấu, các tập tục nhiễm ghiền. Một nội tâm phi thường, diệt ác nơi chính mình từng sát na, từng hơi thở ra, hơi hít vào. Thở ra, tất cả xấu, ác, chất độc và âm tử. Hít vào những điều tốt, thiện, hiền, dương tử, thu những nguyên tố tinh lọc từ vũ trụ. Biển bao la, thứ gì cũng thu nạp, cũng chứa đựng, nhưng biển không bao giờ chứa đựng xác chết. Sóng biển làm nhiệm vụ đưa xác chết vào bờ. Không cho xác chết chìm xuống đáy đại dương. Người tu theo phương pháp sóng biển, đẩy tất cả những tạp niệm mục nát, tanh hôi, dơ thối ra khỏi tư tưởng, không để những chất chết, chìm sâu vào A lại da thức, tức là tạng thức không chứa những gì sự không thật, lý không chơn. Đó là phân tích riêng từng vị tu hành theo hạnh Thanh văn, còn mở rộng theo hạnh Bồ tát thì đứng cương vị trụ trì, hoặc lãnh đạo Giáo hội lại cần phải có Hải triều âm. Phải dám loại trừ những phần tử phá giới phạm trai, kẻ miệng ngọt lòng cay, những người lợi dụng hình tướng đạo Phật để vinh thân thụ hưởng, lợi mình hại người, ích mình tổn hại đất nước, suy tàn chánh pháp. Nếu không dùng pháp Hải triều âm thì đạo Phật nói chung, chùa viện nói riêng không bao giờ thanh tịnh trang nghiêm. Các đoàn thể, đãng phái ngoài đời vẫn áp dụng phương pháp Hải triều âm, bằng cách phê bình, kiểm thảo, cảnh cáo, khai trừ, nếu nặng hơn thì có pháp luật khắt khe trừng trị. Đoàn thể đãng phái chế độ nào thiếu phương pháp Hải triều âm, thì mầm biến loạn âm ỷ, chờ ngày tan vỡ. Đạo Phật mệnh danh là ngôi Tam Bảo, là nơi tồn chứa và phổ truyền đạo đức, vậy mà thiếu phương pháp Hải triều âm thì sao ? Liệu có còn thanh tịnh hay không ? Có một thời đất nước bị xâm lăng, toàn dân chịu làm nô lệ, Phật giáo cũng không đứng ngoài quy luật đó, cho nên trong chốn chùa chiền không áp dụng được pháp Hải triều âm, thành không thể đưa tử thi khỏi biển, đẩy tử thi lên bờ. Vì vậy nên lúc đó quần chúng ngao ngán đạo Phật, giới thức giả làm văn làm thơ chế nhạo đạo Phật. Ngày nay đất nước hoàn toàn độc lập. Đạo Phật đang trên đà hiển hưng. Vậy hơn ai hết, sứ mệnh của những vị sứ giả Như Lai, đang giữ trách nhiệm làm Như Lai sứ, hành Như lai sự. Vì vậy nên cần bắt chước biển cả đưa âm thanh sóng biển vào chính mình và cho đạo Phật Việt Nam.

Hôm nay, đoàn hành hương chúng tôi chiêm bái cúng dường các bậc thanh tịnh tu trì tại các trường An cư kiết hạ và giờ này về đây, về xứ chùa bên biển, chúng tôi lắng đọng chiêm quan những lượn sóng Hải triều từ biển và trầâm tư cảm ứng để giao hưởng với Hải triều âm. Tất cả những pháp âm vi diệu, từ chơn không, từ vũ trụ bao la, từ Hải triều âm nơi biển cả, từ Hải triều âm nơi con người, đang làm cho đời sạch, biển trong, đạo mầu thanh tịnh, trang nghiêm đủ tầm vóc đại diện Đức Phật, làm ngôi Tăng Bảo ở nhân gian, đủ chất lượng làm tòa lâu đài đạo đức, để làm mát dịu và làm gương cho cõi đời còn đang nhiều tục lụy.

Biển rộng mênh mông

Thuyền từ vững lái

Cập biển chơn không

Bợn nhơ chẳng ngại.

Xin chư Tôn Đức cho chúng tôi được triêm ân giới đức của quý Ngài, xin thành tâm kính lễ ngôi Tăng bảo, lễ lạy bậc thanh tịnh. Cầu nguyện Chư Tôn đức tròn đầy tuổi hạ. Qua mùa An cư, trí tuệ bừng khai, chúng sanh đang dư thừa bóng tối, đợi chờ ánh sáng trí tuệ của ngôi Tăng bảo để được an vui.

Nam Mô Đại Từ Bi linh Cảm Ứng Quán Thế Âm Bồ Tát.

BÀI SỐ 24: QUÂN BÌNH ÂM DƯƠNG

Trong chúng ta hiện giờ có hoàn toàn an lạc hay không? Chúng ta có mà cũng không! Có đối với những ai tâm bình. Tâm bình an trụ trên xứ Bình thì an lạc, và không an lạc đối với những ai tâm chưa bình. Tâm chưa bình thì dù có ở đâu, có cách nào cũng không tròn được sự an lạc.

Ngọn đèn đang sáng trước mắt chúng ta đây, nếu nó không quân bình âm dương thì chắc chắn nó không sáng. Con người tối linh hơn vạn vật, vậy mà vẫn có người không quân bình được âm dương; vì thế nên dòng đời còn u trệ tối tăm.

Riêng về chúng ta đang là người tu hành. Vậy thì tu hành để làm gì? Có người trả lời để tự độ, độ tha, tự giác giác tha. Khó hiểu lắm! Chúng ta thực hiện việc tu hành là để nâng “tưởng” lên và hạ “tình” xuống. Cõi Địa ngục nặng chình chịch do tình nặng; cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì nhẹ phơi phới, đó là nhờ tưởng nhiều. Tình là vật dục; Tưởng là lý tưởng. Người nào sống đời sống nhiều lý tưởng cao thì nhẹ nhàng thanh thoát. Người nào sống nặng vật dục, thì thấp kém và phiền não đoanh vây. Các pháp môn tu của Phật giáo, pháp môn nào cũng nhằm hướng con người thêm tưởng bớt tình. Trì chú, tham thiền, niệm Phật, tụng kinh, bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tu tập thân miệng ý thuần hòa, sáu giác quan đồng nhất, tám thức nhập vô thức, chuyển vô thức sang trí, sang tri, sang tuệ. Tất cả đều nhằm đến mục đích giải thoát cái chữ tình, và luyện rèn cái tưởng. Tình tưởng quân bình để đúng tư cách làm người. Tình nặng tưởng nhẹ, mất tư cách con người, có khi ngang hàng với súc vật. Tưởng nhiều tình ít, thì nhẹ nhàng cao vút đến các cõi phi nhân, cao hơn là đến cõi trời - thần - tiên – thánh. Dứt tình nhập tưởng đắc quả Bồ tát, chẳng tình chẳng tưởng Giác ngộ làm Phật. Người tu thiền quán niệm, chiếu soi hoặc chỉ quán, mục đích nhẹ tình thêm tưởng. Niệm Phật đến nhất tâm bất loạn, đến đắc Tam muội, cũng chỉ nhẹ tình thêm tưởng. Nói chung con người có mặt vào dòng đời thực hiện nhiều phương tiện, cũng chỉ vì tập luyện quân bình âm dương. Khi đạt quân bình âm dương mới rốt ráo tu luyện đạt đến chỗ nặng tưởng nhẹ tình. Người đệ tử Phật, bước đầu tiên là quy y Tam Bảo. Vậy khởi sự quy y Tam Bảo làm gì? Là trở về với tự tánh giải thoát, tự tánh an vui, tự tánh hòa hợp. Chỉ đơn giản thế thôi! Tự tánh hòa hợp là gì? Là mình vốn có sẵn tự tánh quân bình âm dương. Bước đầu tiên là quân bình âm dương; tiếp theo là trở về với tự tánh an vui. Làm sao an vui, giảm bớt dục tình vật thể, nặng nghiêng về lý tưởng tâm linh. Khi đã đạt hai trình độ này rồi, can đảm bước vào địa hạt thứ ba, thời kỳ này là quy y Phật. Tự trở về bản tánh Phật sẵn có của chính mình. Nói trở về bản tánh Phật sẵn có của chính mình thì khó hiểu quá. Hãy nói cách khác dễ hiểu hơn đó là gỡ bỏ bớt dục tình mê đắm, sống cuộc sống có lý tưởng, không lụy vì tình, không đam mê, không quá trần tục, mê mệt, vì chữ tình thời kỳ này là thời kỳ quyết liệt của bậc trí. Lúc đầu nhẹ tình, nặng tưởng, dần dần gỡ bỏ dục tình để thẩm sâu vào lý tưởng, để nhẹ nhàng dẫn tư tưởng vượt khỏi bầu khí quyển, du nhập không gian vô biên. Kiếp này chưa gỡ bỏ toàn triệt cái chữ tình thì nguyện kiếp sau. Mục đích chính của người Phật tử tại gia là tu luyện quân bình âm dương. Người xuất gia phải cao hơn người tại gia, đó là nhẹ tình nặng tưởng, để tu luyện gỡ bỏ hoàn toàn cái chữ tình.

Vậy phương pháp thực hiện thế nào?

Người xuất gia phải sống quân bình âm dương, khi kết quả mới có thể hướng dẫn Phật tử tu như mình, để đạt kết quả an vui, từ thấp đến cao. Chứ cứ bảo Phật tử các con về lo tu đi! Vậy tu là tu thế nào? Niệm Phật, hay là tham thiền, cũng phải đúng pháp, phải có sự thừa truyền bí pháp, chứ đâu bắt chước làm càn, nguy hiểm không lường. Chúng ta hãy quan sát thấy gì nơi hình Phật đang tham thiền trên tòa sen. Trước nhất là thế ngồi, chỗ ngồi rồi đến miệng môi, đến mắt, đến hai tay.

Thế ngồi: Ngồi ngay thẳng, chỗ ngồi là tòa sen. Chúng ta không có tòa sen thì phải có tọa cụ. Ngày nay đi mười chùa hết chín chùa sai phạm, không có tọa cụ, lại không có chiếu mà ngồi dưới gạch. Càng ngồi tu như thế, tức làø ngồi sát đất thì bị đất hút, nên càng đau bệnh. Vì bao nhiêu chất dương trong người mình bị đất hút hết, trái lại mình thì hút chất âm của đất vào người.

Chỗ ngồi: Đức Phật ngồi thiền, sau lưng có cây Bồ đề, xa xa có núi, trước mặt có sông; còn chúng ta ngồi sau lưng trống rỗng. Các chùa xưa phía cửa có dựng án phong, bây giờ đổi mới, nhiều chùa đập bỏ hết án phong, nên khi ngồi thiền có ai làm chao động phía sau lưng thì từ trường nơi huyệt “nguyên sinh” chao động, lâu ngày sẽ bị đau tim, yếu phổi, lưng não. Các thiền viện vì được truyền thừa có thầy chỉ, nên lúc tham thiền ngồi xây mặt ra ngoài xây lưng vào vách. Các chùa tu theo pháp Tịnh Độ, khi niệm Phật đóng cửa chính.

Miệng môi nơi hình tượng Phật: Nhìn kỹ để thấy rõ và hành theo. Môi nơi hình đức Phật lúc nào cũng hở độ bằng hạt đậu xanh, để thông hơi. Tượng nào không có là sai, mời thợ về sửa cho đúng. Ngồi thiền thì phải cuốn lưỡi, không cuốn lưỡi ngồi cả trăm năm cũng không kết quả. Cuốn lưỡi là ta đã gắn cầu chì giữa đốc mạch và nhâm mạch, cho nên lửa bốc nóng bừng bừng. Lửa cao phải có chổ thông hơi. Môi trống bằng hạt đậu xanh là chỗ thông hơi. Vấn đề này để được truyền rộng nhiều người thực hành khỏi quên, phải thuộc bốn câu thơ kệ

Hít hơi vào bằng mũi

Thở ra bằng kẽ chân răng

Và nới rún quân bằng

Thở hơi ra thóp bụng

Mắt nơi hình tượng đức Phật: Hình tượng đức Phật mắt không mở, cũng không hoàn toàn nhắm, nếu đó là hình tượng Đức Phật ngồi tham thiền. Còn các pho tượng niêm hoa thì mắt hơi mở, còn những pho tượng hình ảnh thuyết pháp với tay mặt kiết ấn xuất địa ấn thì mắt mở. Chúng ta tùy theo trường hợp mà thực hành đôi mắt.

Hai tay của tượng Phật: Đức Phật tu khổ hạnh tham thiền trong rừng già sáu năm, nên khi đến ngồi thiền dưới cội Bồ đề, bên dòng sông Ni liên Thuyền, mới chồng hai bàn tay để mười ngón tiếp giáp nhau. Còn chúng ta mới vào tu, sự tu luyện âm dương chưa quân bình, mà đã chồng hai bàn tay lên nhau thì chẳng những không đạt được đạo, mà lại nguy hiểm cho bản thân, khác nào bắt chảo lên bếp lửa cao tối đa, mà chảo không nước, không dầu, thì thế nào chảo cũng cháy. Vì vậy nên chúng ta, nhất là giới Phật tử, sự tu luyện chưa cao, nên không được bắt chước hình tượng Đức Phật, mà chồng hai bàn tay lên nhau. Như vậy thì làm thế nào cho đúng pháp? Chia làm bốn thời kỳ. Thời kỳ thứ nhất, khít hai bàn tay, để trên hai đùi. Thời kỳ thứ hai, chồng hai bàn tay lên nhau, nhưng chỉ đụng sáu ngón; còn bốn ngón út và cái thì không đụng nhau. Thời kỳ thứ ba, dựng đứng hai bàn tay theo kiểu Bát Diệp Liên Hoa ấn, tư thế này chỉ bốn ngón, hai ngón út và hai ngón cái đụng nhau mà thôi! Thời kỳ thứ tư, chồng hai bàn tay lên nhau, mười ngón đụng nhau, giống như hình tượng Đức Phật ngồi tham thiền (chi tiết xin xem Phổ Môn Giảng Luận, của Sa môn Thích Thông Bửu).

Chúng ta ai muốn quân bình âm dương, thì phải tu cả sự lẫn lý. Sự lý dung thông mới chứng đắc. Lý thì chọn một pháp môn tu, phải vân du vấn đạo, phải tham vấn các bậc cao minh. Không Thầy đố mày làm nên ! Phải thẩm sâu vào kinh luật luận. Còn Sự thì phải bắt chước Đức Phật, tập luyện 84 ngàn oai nghi tế hạnh. Được tế hạnh nào là quân bình âm dương nơi tế hạnh đó. Nhất là: thức - ngủ - đi - đứng - nằm - ngồi - tắm - rửa - ăn - uống .v.v… Bất cứ một cử, một động đều tế nhị, đều tinh vi, đều nhập Diệu thì mới quân bình âm dương

Quân bình âm dương tức là tu. Đắc “Bình Dương” tức là đạt đạo. Mùa An, chư Tăng - Ni quy tựu về Tịnh nghiệp Đạo tràng, để giồi trao giới đức, thúc liễm thân tâm, quán niệm nội tâm, chiếu soi pháp giới để:

Về lý: Nhẹ tình nặng tưởng

Về sự: quân bình âm dương

Đắc lý sự dung thông, lý sự vô ngại, ấy là mục đích An cư của giới xuất gia đệ tử Đức Phật.

BÀI SỐ 25: BỐN MÙA VIỆT NAM

Việt Nam chịu làm nô lệ Trung Hoa cả ngàn năm, tuy cởi bỏ được ách thống trị, nhưng ảnh hưởng khó thoát, bởi vì người Việt ưa quen theo lối mòn đã sẵn, mình cứ đó mà đi chứ làm biếng suy luận. Ví như ca ngợi về ân nghĩa hiếu hạnh thì lấy núi Thái Sơn của Trung Hoa để dẫn chứng.

Công cha như núi Thái Sơn

Núi Thái Sơn ở mãi tận Trung Hoa mà lại nhớ còn Trường Sơn của Việt Nam gần sát lại quên

Ân cha như núi Trường Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Sao lại công cha mà không là ân cha. Chữ nghĩa phải đối chữ ân, chứ sao lại đối với chữ công? Cha chẳng những dưỡng nuôi mà còn cấu tạo cả thể chất lẫn tâm linh, vậy mà bảo là công cha. Đã nói công thì nhất định có ngày trả hết, như công người lái đò có thể trả hết còn cha làm sao trả hết công. Còn nghĩa mẹ chỉ ví như nước trong nguồn chảy ra! Tại sao là như mà không dùng chữ hơn? Nghĩa mẹ phải hơn nước trong nguồn chảy ra bởi vì nếu ví như nước trong nguồn thì đến mùa nắng hạn sẽ bị khô kiệt . Nghĩa mẹ biết làm sao khô kiệt, cho nên phải tạm mượn núi sông để trả ân nghĩa của mẹ cha, nhưng mượn phải cho đúng.

Ân cha cao vút Trường Sơn

Nghĩa mẹ hơn nước trong nguồn chảy ra.

Ngoài danh từ Thái Sơn thì Việt Nam ảnh hưởng lệ thuộc biết bao.

Như văn miếu Việt Nam, Đức Khổng Tử Trung Hoa thì tạc tượng thờ ngày đêm khói hương đàn ca xướng hát lễ bái thành kính. Còn danh nhân Việt Nam thì chưa đủ tiền tạo nên tượng mãi in khắc nơi bia đá, dựng hai bên đường chầu Văn miếu, hương chẳng có chứ bảo là hương tàn khói lạnh. Văn miếu là miếu thờ nền văn hóa năm ngàn năm đến nay, nhưng Đức Khổng Tử thì mới hai ngàn rưỡi năm còn nói về thành lập Hoa Văn thì cũng không phải công đức Khổng Tử. Vậy thì có lý do gì để Ngài nhận phần sùng bái của một dân tộc có gần năm ngàn năm văn hiến, đây chỉ là thói quen do nô lệ đã qua từ ngàn năm trước dẫn đến ngàn sau. Xưa bày nay theo, chưa ai nghĩ đến sâu thẩm về cách mạng ách thống trị đã ăn sâu vào thói quen. Bài viết hôm nay chỉ lướt qua, một vài nét, mục đích chính của bài này là đào tận gốc bốc tận ngọn để gỡ mọi oan ức cho các loài hoa.

Việt Nam bị đô hộ ngàn năm thì hoa tại Việt Nam cũng chịu đô hộ như con người. Nếu trả lại giá trị cho hoa thì hoa có hai loài thuộc đẳng cấp Vương đế chi hoa và hai loài hoa nữa được nằm ở hàng tứ hoa, đó là Mai, Sen, Lan, Cúc.

Mai mùa xuân

Sen mùa hạ

Lan mùa thu

Cúc mùa đông

Cái thú thưởng thức hoa của người Trung Hoa trái ngược với tánh tự nhiên của hoa, bắt hoa và mọi người phải chiều theo sở thích của giới thưởng thức hoa bằng cách Mai Lan Cúc Trúc

Mai mùa xuân

Lan mùa hạ

Cúc mùa thu

Trúc mùa đông

Trúc không có hoa, nếu có thì cũng chỉ là dấu hiệu của chùm lá non kết lại, chẳng hương chẳng sắc, nhưng tại sao giới thưởng thức hoa của Trung Hoa lại nâng trúc lên hàng tứ quý, hoa chiếm ngự của mùa đông, mà mùa đông thì trúc rụng lá, vì không chịu nổi tuyết sương. Trúc có nhiều đặc tính tốt, nhưng cũng rất nhiều đặc tính xấu, nhưng nó đã được nâng lên sánh với bậc quân tử . Nói đến quân tử phải kể đến trúc, các bức họa danh tiếng dành tặng người quân tử, họa sĩ phải vẽ trúc. Nhưng nhớ là bậc quân tử vẫn còn thua đấng đại trượng phu. Tùng được sánh với đấng đại trượng phu, vì tùng vẫn xanh giửa sương tuyết.

Tuyết sương bao phủ ngọn tùng

Gian nan là nghiệp người hùng phải vay

Tại sao trúc thay tùng, vì trúc gặp tuyết sương thì rụng lá, gặp gió thì cúi mọp quỳ mọp lạy gió tôn gió lên trên đầu, trên cành, trên lá. Thân trúc hiện tiền chỉ làm mành giúp thiếu phụ ngắm trăng, làm liếp để nằm, hoặc che chắn làm phên vách, lúc tàn rụi chỉ giúp bếp và tàn tro…

Còn tùng thì lá vẫn xanh, khi mùa đông về đầy giá rét, vẫn hiên ngang trước bão táp mưa sa, thân cây làm gỗ làm cột làm nhà, hoặc dùng điêu khắc thành tác phẩm để góp cho nền văn minh hiện hữu và lưu lại ngàn đời trong di sản văn chương.

Nhưng không lẽ đưa cây tùng lên thành một loài hoa đứng trong hàng tứ quý, nên ép gượng đưa trúc vào danh vị của văn chương, bởi người Trung Hoa đa phần tính tình như Trúc, nên người đời thường bảo: “Anh là quân tử Tàu” Quân tử Tàu thì trống ruột và hay cố chấp, như trường hợp Bá Di, Thúc Tề không ăn hạt thóc của nhà Châu.

Ở Việt Nam núi rừng đầy trúc, mọi người xem trúc là một thứ cây tầm thường như mọi thứ cây, cho nên không thể nâng trúc lên hàng hoa tứ quý, không để trúc đứng đầu chịu đựng với khí lạnh đông sương. Trái lại nâng cúc lên thành một trong bốn loài hoa được xem là tứ quý và cúc được xứng danh đại diện cho hoa chịu đựng với tuyết đông.

Cúc ngạo đông sương

Hoặc

Cúc ngạo hàn sương

Cúc lại còn tượng trưng cho hạnh hiếu

Cúc dục cù lao

Người Trung Hoa đặt Cúc vào mùa thu, người Việt Nam thì lại tôn vinh Cúc vào hàng gan dạ là đấng anh hùng, là bậc đại trượng phu, là hàng hiếu hạnh, cúc xứng danh đứng mũi chịu sào gió tuyết lạnh mùa đông, dám hiên ngang nở hoa, mà là nở sặc sỡ sắc màu lẫn mùi vị ngát hương.

Nâng cúc lên mùa đông thì mùa thu còn trống cho nên chỗ này phải nhường lại cho hoa lan.

Hoa lan là một trong hai loài vương đế chi hoa và một trong bốn loài hoa hàng tứ quý .Lan không lặn vào đời nhưng vẫn tự tại nở hoa. Rễ lan không đâm vào lòng đất, sống lửng lơ giữa vời mà vẫn đầy đủ màu sắc và hương thơm .

Hoa lan được giới thưởng thức Trung Hoa để cho ngự trị vào mùa hạ, nhưng hạ nắng cháy người lan rất khó đủ sức nở hoa.

Hai loại hoa lan và cúc bị cưỡng ép trái mùa, niềm uất hận chẳng biết than thở cùng ai, bởi vì dưới thế chế phong kiến thì ai mở lời cãi lại thì liền bị rụng đầu bởi vì “Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung, phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu” Nghĩa là vua bảo chết quan phải chết, quan không chết là quan không trung. Cha bảo con phải toi mạng thì con phải vâng lời, nếu cãi lại là con bất hiếu. Bởi vậy nên người phải cúi đầu ngậm chịu huống gì hoa. Biên sử Trung Hoa bà Võ Tắc Thiên Hoàng Đế bảo hoa mẫu đơn xanh phải nở vào giữa mùa đông để bà thưởng ngoạn. Loài hoa này không có khả năng nở, nên bị đày xuống Giang Nam.

Việt Nam bị nô lệ Trung Hoa cả ngàn năm, cởi được xích xiềng nô lệ từ lâu, nhưng ảnh hưởng cũng có nhiều vấn đề chưa thoát khỏi, nhưng đặc biệt vấn đề này Việt Nam đã âm thầm làm cuộc cách mạng từ lâu.

Trung Hoa: Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung. Phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu.

Việt Nam: Phép Vua thua lệ làng.

Con hơn cha nhà có phúc.

Tứ quý hoa:

Trung Hoa: Mai Lan Cúc Trúc

Việt Nam: Mai Sen Lan Cúc

Bài này không nhấn mạnh về bông Sen, bởi vì ai là người Việt Nam mà không rõ bông Sen, chẳng những rõ mà còn sống cuộc sống hòa nhập như bông Sen, chẳng riêng dành cho đạo mà tất cả xã hội dòng đời ai mà không biết, không quý, không mến, không yêu, không trọng hoa sen; nên nói bông sen vào đây sợ bị dư thừa chăng. Tuy vậy cũng nêu một vài nét về bông sen. Chỉ một vài nét thôi !

1. Càng nắng bông sen càng rực rỡ, càng nắng bông sen càng ngát hương.

2. Việt Nam có ba miền cùng chung Tổ Quốc, miền Bắc miền Trung thì sen chỉ nở về mùa Hạ, còn miền Nam thì sen nở bốn mùa.

Nơi nao sen nở bốn mùa

Việt Nam - Đồng Tháp nắng mưa trọn tình.

(Trích thi phẩm Từng Giọt Ma Ni)

Ngày nay Trung Hoa đã cách mạng thể chế, phong kiến vua quan phong chức và kiến điền, con người ở đây được ổn định đúng vị trí, vậy theo ngu ý của chúng tôi, xin đề nghị giới văn hóa Trung Hoa cũng nên trả lại vị trí cho loài hoa.

Riêng Việt Nam đã ổn định trong lòng người thưởng thức, nhưng trong giới thi văn nhạc họa và một số vị có trách nhiệm với văn hóa, vẫn còn hơi luyến tiếc những cái gì đã quen, dù cái quen đó nó hoàn toàn vô lý. Ước mong thế hệ mai sau dám can đảm làm những gì hữu lý, nhất là giới đạo học đang tôn thờ chơn lý. Chơn lý là cái gì đúng nguyên vị từ thuở uyên nguyên.

HẾT

Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.