Những Truyện Duyên Khởi Trong Luật Bí Sô Ni

PHẦN 5 - KHÔNG TỰ MÌNH DỌN CẤT, KHÔNG BẢO NGƯỜI DỌN CẤT PHU CỤ1 VÀ GIƯỜNG NGỒI CỦA TĂNG...

Khi đức Thế Tôn ở tại thành Thất-la-phạt, bấy giờ có ông trưởng giả thỉnh Phật và Tăng về nhà thọ trai. Buổi sáng, các Bí-sô đắp y mang bát đến nhà ông trưởng giả. Hôm ấy, đức Thế Tôn ở tại trú xứ, khiến người mang thức ăn về. Đức Phật có năm duyên, khiến Ngài thọ trai tại trú xứ. Năm duyên ấy là:

1- Chính Ngài cần sự yên tịnh.

2- Vì chư thiên nói pháp.

3- Vì quan sát người bệnh.

4- Vì quan sát ngọa cụ của Tăng.

5- Vì các Bí-sô chế học xứ.

Hôm ấy, Ngài muốn xem xét ngọa cụ của Tăng và chế học xứ. Vì vậy mà Ngài ở tại chùa, sai người lấy thức ăn mang về.

Sau khi chúng Tăng đi phó trai, đức Thế Tôn cầm chìa khóa đi xem xét khắp trong trú xứ. Tất cả các phòng xá, từ bên trong đến bên ngoài chùa, vườn rừng xung quanh, Ngài đều quan sát. Theo thứ tự, Ngài đến phòng của một vị Tăng, nơi đây có nhiều phu cụ bỏ dưới đất trống. Thình lình có một cơn mưa không đúng lúc, bất chợt sắp đổ xuống, đức Phật liền có ý nghĩ: “Những phu cụ này đều do lòng tin của các Bà-la-môn, cư sĩ.v.v... tự khổ cực bớt phần ăn của mình, và giảm bớt phần ăn của gia đình, đem dâng cúng cho Tăng để cầu thắng phước. Khi các Bí-sô và Bí-sô ni thọ dụng, lại không biết lượng mức, không khéo giữ gìn, bỏ bừa bãi, gió mưa sắp đến...”.

Đức Thế Tôn thấy như vậy, liền dùng sức thần thông, tạm thời chận đứng cơn mưa gió, sấm chớp, mây đen đang bao phủ khắp nơi, để cho Ngài đủ thời gian thu dọn số phu ngọa cụ đó. Đức Thế Tôn tự tay thu dọn, đem vào an trí trong nhà xong, lấy áo tắm mưa choàng vào, ra ngoài phòng để tắm rửa. Ngài thu nhiếp thần thông, thì trên bầu trời u ám, trút xuống một cơn mưa như hồng vũ. Như Lai tắm rửa xong, trở lại phòng mình an trụ.

Bấy giờ, Bí-sô lấy thức ăn về, dọn ra qua một bên, rồi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Ngài. Như thường lệ, đức Thế Tôn cùng với vị lấy thức ăn, hỏi chuyện vui vẻ:

- Bí-sô Tăng thọ thức ăn có được đầy đủ không?

Vị mang thức ăn về thưa:

- Kính bạch đức Thế Tôn, chư Tăng thọ nhận đầy đủ.

Thưa xong, vị ấy liền dâng thức ăn lên đức Thế Tôn. Ngài thọ trai xong, an trụ im lặng. Vào buổi chiều, Ngài đến an tọa nơi chỗ ngồi đã định, vào bảo các Bí-sô:

- Sau khi Tăng đi phó trai, tôi lấy chìa khóa phòng, đi xem xét khắp các phòng xá, thấy hầu hết các phu cụ bị bỏ nơi đất bừa bãi, trong khi cơn mưa sắp đến. Tôi dùng thần lực, tạm chận cơn mưa để tự tay thu dọn... Bao nhiêu thí chủ tự chịu khổ đối với mình, đem dâng cúng chư Tăng để cầu phước, các thầy đã không như pháp thọ dụng, làm hư tổn của tín thí...

Đức Phật nói kệ:

- Đối vật người tín cúng Biết lượng mà thọ dụng

Tự thân được an ổn Khiến người phước nghiệp tăng.

Kế tiếp, đức Thế Tôn khen ngợi người tri túc, y theo pháp thọ dụng vật của tín thí, rồi vì hai bộ đệ tử chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, ở chỗ đất trống, để phu cụ và các giường ngồi của Tăng, khi bỏ đi, không tự mình dọn cất, không bảo người dọn cất, Ba-dật-để-ca.

TRỪ TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT, KHÔNG TỰ MÌNH DỌN CẤT, KHÔNG BẢO NGƯỜI DỌN CẤT PHU CỤ VÀ GIƯỜNG NẰM, GHẾ NGỒI CỦA TĂNG...

Sau khi đức Thế Tôn vì hai bộ đệ tử chế học xứ: “Bí-sô ni nào ở chỗ đất trống, để phu cụ và các giường ngồi của Tăng, khi bỏ đi, không tự mình dọn cất, không bảo người dọn cất, Ba-dật-để-ca”, tại thành Thất-la-phạt, có hai ông trưởng giả, nhiều đời cừu địch với nhau. Một ông có tín tâm, một ông không có tín tâm. Ông có tín tâm có ý nghĩ: “Nay ta vì lý do gì tăng trưởng oán đối, ta nên xả bỏ mọi oán đối, mà làm người xuất gia”. Ông không có tín tâm nghe như vậy, ôm lòng oán hận, nói: “Dầu địch thủ có chạy vào trong sừng trâu, cuối cùng ta cũng không tha”. Bí-sô (trưởng giả có tín tâm) nghe những lời này, liền khởi ý nghĩ: “Vì sợ người đó mà ta xuất gia. Nếu ta ở đây thì cũng sẽ bị người ấy khủng bố. Nay ta nên đi lánh xa nơi khác”. Nghĩ như vậy rồi, đương sự liền thưa với Ô Ba Đà Da:

- Con nên đến chỗ nào để tránh nạn được

Vị thân giáo sư nói:

- Nếu con có sự sợ sệt như vậy, thì nên du hành trong nhơn gian.

Người đệ tử liền ra đi.

Người thù địch kia nghe được, cũng liền mang lương thực đuổi theo. Bí-sô ngày đi đêm nghỉ, còn người thế tục thì dù là ngày hay đêm cũng đều đi, không nghỉ. Đến giữa đường gặp một chùa Tăng, ông trưởng giả thù địch kia đuổi kịp Bí-sô ở tại đây. Từ xa thấy, Bí-sô liền vào trong chùa. Kẻ thù địch kia lại nghĩ: “Để sáng mai, giữa đường ta sẽ giải quyết”. Nghĩ như vậy rồi, ông ta tìm nơi nghỉ đêm.

Khi trời sáng, Bí-sô kia bận lo dọn dẹp ngọa cụ, giường chiếu.v.v... rồi thưa với các Bí-sô:

- Xin xem xét ngọa cụ, tôi muốn tiếp tục lên đường.

Các Bí-sô hỏi:

- Ngài muốn đi đâu

Vị Bí-sô thưa:

- Tôi muốn đến thành Vương-xá.

Các Bí-sô nói:

- Nên đi đường này, đừng đi đường khác.

Vị Bí-sô kia chúc:

- Quý ngài ở lại mạnh khỏe.

Chúc xong, vị Bí-sô lên đường.

Sáng hôm sau, ông trưởng giả cừu địch kia vào chùa, hỏi các Bí-sô:

- Vị Bí-sô kia đi đường nào

Các Bí-sô nói:

- Vị ấy đi đường này.

Ông trưởng giả theo đường ấy, đuổi kịp Bí-sô kia, và bảo:

- Ê ! Sa-môn trọc đầu, ông muốn đi đâu?

Bí-sô kia trả lời:

- Thưa hiền thủ, tôi đã xuất gia là muốn trừ oán tránh.

Ông trưởng giả hằn học nói:

- Ngay bây giờ, tôi muốn trừ oán tránh.

Nói xong, liền dùng gậy đánh Bí-sô kia đến gần chết, bát bị bể, y bị rách, chỉ còn chút hơi thở thoi thóp. Bí-sô kia gắng sức vào lại trong chùa, trình bày đầy đủ sự việc. Các Bí-sô trong chùa nói:

- Nếu ngài đừng dọn dẹp phu cụ..., đi sớm, và chúng tôi không bảo ngài đi đường đó, thì chắc ngài không bị khổ não như thế này !

Các Bí-sô đem nhân duyên này bạch lên Phật. Đức Phật lại tùy khai học xứ này:

Bí-sô ni nào, mang giường nằm, ghế ngồi, hoặc phu cụ của Tăng bày ra chỗ đất trống, khi bỏ đi, không tự dọn cất, không bảo người dọn cất. Nếu có Bí-sô ni, mà không dặn dò, trừ trường hợp đặc biệt, Ba-dật-để-ca.

THỌ THỨC ĂN QUÁ BA BÁT

Tại thành Thất-la-phạt, khi đức Thế Tôn đã chứng Vô thượng tri giác, tiếng đồn khắp nơi. Lúc ấy, ở phương Bắc, có các thương chủ đến nghỉ tạm bên ngoài thành. Lục chúng biết tin này cùng nhau đến đó, vì họ nói pháp. Thương chủ mời họ thọ trai. Thọ trai xong, Lục chúng lại vì họ nói pháp. Thương chủ ân cần mời họ thọ trai nữa. Lục chúng lại nói:

- Chúng tôi không dùng cơm, mà mong cầu được y.

Thương chủ bỏ đi, Lục chúng đi theo sau nói kệ:

- Đường hiểm ven biên không nên qua

Dù phải đi chớ nên dừng lại

Không những nơi đó không nên đi

Có người chớ nên làm bè bạn

Người ở núi ban đầu thấy tốt

Như vàng lau đá mới sáng tươi

Người ở trung phương không như vậy

Đầu đuôi bất động như núi nhạc.

Khi ấy, các thương nhân nghe kệ như vậy rồi, liền hỏi:

- Thưa thánh giả, tại sao các ngài hận khổ chê trách như thế

Lục chúng nói:

- Này hiền thủ, chúng tôi đã cùng với quý vị gây cảm tình ân nghĩa với nhau, mà quý vị lại bỏ phẩm thiện của chúng tôi. Chúng tôi thường vì quý vị nói pháp để biểu hiện ý cầu mong được y, mà quý vị không lưu ý.

Thương nhân vì lòng kính mộ, đã dâng cúng tất cả, cho nên lương thực đi đường đều cạn hết, lại bị giặc cướp. Các thương nhân khác nghe nói, cùng nhau cơ hiềm... Đây là duyên khởi, nhưng Phật chưa chế giới.

Lúc ấy, trong thành này lại có ông trưởng giả cưới vợ chưa bao lâu, vợ qua đời... Cứ như vậy, cho đến đời vợ thứ bảy cũng mạng vong. Người bấy giờ đều gọi ông là “sát phụ”. Do đó, ông muốn cưới vợ nữa, mà không một người đàn bà nào dám ưng. Cho đến chỉ tìm được một người nữ mù con mắt bên phải, đến nỗi người bạn tri thức phải nói kệ:

- Ba-la-xá sửa răng trong sạch

Nếu đầu người xây ngủ hướng Tây

Cưới người làm vợ mù mắt phải

Đây là những tướng không lành mạnh

Hai ác tương phùng ắt tổn thương

Thí như đao đá cùng ném nhau

Cả chồng vợ là người phòng hại

Nếu cưới nhau ắt sẽ đám ma.

Với tình tri hữu, tuy nghe nói kệ, mà ông ta vẫn không chịu hủy bỏ cuộc hôn nhân. Cha mẹ của người nữ một mắt, chuẩn bị phẩm vật để gả con gái lấy chồng. Mười hai chúng lại đến xin thọ nhận hết cơm, bánh, nên hôn lễ không thành, khiến cho mọi người đều cơ hiềm...

Biết được việc này, đức Thế Tôn quở trách, rồi chế học xứ này:

Số đông Bí-sô ni nào, đến nhà thế tục, tịnh tín, Bà-la-môn, cư sĩ, ân cần xin cúng bánh, bún, cơm. Bí-sô ni nào cần, thì nên nhận hai, ba bát. Nhận rồi về đến trú xứ, nên chia cho các Bí-sô ni khác dùng. Đó gọi là hợp cách. Nếu nhận quá, Ba-dật-để-ca.

KHUYÊN NGƯỜI ĂN ĐỦ

Lúc bấy giờ, tại thành Thất-la-phạt, có vợ của một người bạch y đến chỗ Bí-sô ni thưa:

- Thưa thánh giả, tôi muốn xuất gia.

Cô ni dẫn người nữ này đến chỗ vị thân giáo sư để cho xuất gia. Xuất gia xong, vị thân giáo sư bảo cô ni đệ tử rằng:

- Cô phải giáo thọ người nữ mới xuất gia này.

Bấy giờ, có ông trưởng giả thỉnh Phật và Tăng đến nhà thọ trai. Thọ thực theo ý muốn rồi, họ còn nhận được thức ăn đem đến bên ao. Vị thầy hỏi cô đệ tử già rằng:

- Cô có muốn được thức ăn không

Cô đệ tử già thưa:

- Muốn được...

Vị thầy nói:

- Cô lọc nước hay làm pháp dư thực1

Cô đệ tử già thưa:

- Con làm pháp dư thực, thầy đi lọc nước.

Vị thầy đi lọc nước, người đệ tử già liền đem phần ăn của mình làm pháp dư thực, còn phần ăn của thầy không làm. Vị thầy lọc nước xong, liền lấy thức ăn để ăn. Khi thầy ăn xong, cô đệ tử già thưa:

- Nay thầy có tội, nên như pháp sám hối.

Vị thầy nói:

- Ta không thấy tội.

Cô đệ tử già thưa:

- Thầy không làm pháp dư thực mà ăn.

Vị thầy nói:

- Thật sự ta không có tội, nếu căn cứ theo đạo lý thì cô phải là người có tội, mới đúng.

Vị thầy đem sự việc này báo lại các Bí-sô ni. Các Bí-sô ni bạch lại Bí-sô. Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tăng, hỏi để xác định sự thật, rồi quở trách... và chế học xứ như vầy:

Bí-sô ni nào, biết Bí-sô ni khác ăn đủ rồi, không làm pháp dư thực mà khuyên bảo họ ăn, và nói rằng: “Cụ thọ, ngài nên ăn thức ăn này”. Dùng nhân duyên này, muốn khiến cho người kia phạm tội, để sanh phiền não, Ba-dật-để-ca.

KHÔNG NHẬN MÀ ĂN

Khi đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, có Bí-sô Đại Ca La thường nằm ngủ nơi bỏ thây chết, và lấy bình bát, y phục, ngọa cụ... của người chết để dùng, lấy thức ăn cúng người chết để ăn. Vì thế, khi người chết nhiều, thì Đại Ca La thân thể béo mập đầy đủ, khỏi phải vào thành khất thực. Nếu gặp lúc ít người chết, thì thân thể gầy ốm, thường vào thành tuần tự đến các cửa ngõ khất thực.

Bấy giờ ngươi giữ thành với ý niệm kỳ lạ, tung tin là: “Đại Ca la ăn thịt người chết!”. Cũng vào lúc ấy, trong thành có người Bà-la-môn qua đời, gia đình đưa tử thi vào rừng, người vợ và đứa con gái đứng một bên khóc lóc. Lúc ấy, Đại Ca La chăm chú nhìn xem lửa đốt tử thi. Người con gái thấy vậy, liền nói với mẹ:

- Nay, thánh giả này giống như con chim mù lòa, đứng giữ thây chết.

Lúc đó, có người nghe được, đến nói với các Bí-sô, các Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

- Người con gái Bà-la-môn kia tự làm việc tổn hại. Hàng đệ tử Thanh văn của ta, đức như núi Diệu Cao, mà lại bị lời thô ác khinh hủy như thế. Do ác nghiệp này, trong năm trăm đời, cô gái kia sẽ thường làm con chim mù lòa.

Thời bấy giờ, kẻ xa người gần đều nghe lời huyền ký của đức Thế Tôn như thế.

Sau đó, Đại Ca La lại tiếp tục sống trong bãi tha ma, thường xua đuổi dã-can để lấy đồ cúng người chết mà ăn. Vì thế nên có tiếng đồn khắp thành là: “Ông ăn thịt người chết”. Các Bí-sô đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật khởi ý niệm: “Đệ tử Thanh văn của ta, do không thọ nhận mà ăn, nên có những lỗi như vậy phát sinh. Nay ta phải khuyên bảo các đệ tử chỉ nên nhận lấy thức ăn có người mời mà ăn”.

Đức Phật dạy:

- Nên nhận rồi ăn.

Có năm cách nhận:

1- Thân cùng thân nhận.

2- Thân cùng vật nhận.

3- Vật cùng thân nhận.

4- Vật cùng vật nhận.

5- Để dưới đất nhận.

Có 5 cách không thành nhận:

1- Ở ngoài giới.

2- Ở chỗ xa, cách trở.

3- Ở một bên.

4- Đứng sau lưng.

5- Khi chắp tay.

Mặc dù Phật đã dạy “nên nhận rồi ăn”, nhưng mười hai chúng Bí-sô ni- dù có nhận hay không nhận- cũng tự lấy mà ăn. Ni thiểu dục thấy vậy sanh tâm cơ hiềm, đem việc này bạch lại các Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp ni chúng, hỏi để xác định sự thật, rồi quở trách..., và chế học xứ như vầy:

- Bí-sô ni nào, thức ăn không nhận, đưa vào miệng ăn, Ba-dật-để-ca.

CHO THỨC ĂN CHO NAM NỮ NGOẠI ĐẠO KHÔNG MẶC Y

Lúc bấy giờ, trong thành Vương-xá, có các thương chủ đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát hai chân, rồi ngồi qua một bên.

Khi ấy, đức Thế Tôn vì các thương nhân nói pháp vi diệu, dạy dỗ chỉ bảo những điều an vui lợi ích, rồi im lặng mà ngồi. Họ nghe pháp rồi, với thâm tâm hoan hỷ, đảnh lễ đức Phật, cáo lui.

Sau đó, các thương nhân lại đến chỗ tôn giả A Nan Đà, kính lễ rồi ngồi xuống. Tôn giả vì họ nói pháp yếu, khiến được an vui lợi ích.

Một thương nhân thưa:

- Kính bạch Đại đức, đức Thế Tôn muốn đi du hành nơi nào trong nhân gian

Tôn giả A Nan Đà trả lời:

- Quý vị nên tự đến thưa hỏi đức Thế Tôn.

Thương nhân thưa:

- Thế Tôn Đại sư oai đức quá nghiêm trang, chúng tôi đâu dám trực tiếp đến thưa hỏi.

A Nan Đà nói:

- Tôi quán tướng mạo, thì không bao lâu nữa đức Thế Tôn sẽ đến thành Thất-la-phạt.

An cư xong, đức Thế Tôn cùng đại chúng tuần tự lên đường. Lúc ấy, trong đoàn thương nhân cũng có ngoại đạo lộ hình cùng đi. Họ tìm thức ăn không có, hiện tướng đói khát. Thức ăn còn thừa nơi bát, các Bí-sô ni đều đem đến cho họ...

Giữa đường, thương nhân hỏi một kẻ lộ hình:

- Lương thực dọc đường của quý vị do ai giúp đỡ

Kẻ lộ hình trả lời:

- Do Thích nữ đầu không có tóc giúp đỡ.

Khi ấy, một kẻ lộ hình khác nghe như vậy, lòng sanh bất nhẫn, nói kệ:

- Làm sao thân người không bị đọa?!

Làm sao lưỡi ngươi không bị xé!

Làm sao chư thần biết việc này,

Không dùng sấm sét đánh thân ngươi?!

Dã-can ăn đồ dư sư tử

Thường có ý nghĩ hại sư tử

Thập lực thánh chúng cứu tế ngươi

Nay ngươi mạ nhục không biết ơn

Thánh chúng chứng được Nhất thế trí

Bạn hay không bạn đều bình đẳng

Ngoại đạo các ngươi người khả ố

Cũng vẫn giúp đỡ cấp thức ăn

Nếu người không biết ân cùng nghĩa

Nên biết kẻ ấy không bằng chó

Chó đối với người rõ biết ân

Ngươi như rắn độc thường phun nọc.

Đây là duyên khởi, nhưng đức Phật chưa chế giới.

Khi đức Phật du hành đến thành Thất-la-phạt, có người trong năm trăm ấp thỉnh Phật và chư Tăng về cúng dường... Đức Phật thuyết diệu pháp, khiến họ được kiến đế. Lúc ấy, có hai người nữ ngoại đạo- một già, một trẻ- đến tìm cầu thức ăn. A Nan Đà không khéo quan sát, nên cho bánh có hai cái dính lại. Người già nhận được một cái, người trẻ nhận được một cái đôi.

Người nữ già nói:

- Bí-sô vương tử cho tôi một cái bánh, còn cho cô hai cái, thì chắc là đối với cô có lòng yêu mến. Vậy cô nên tự trang sức !

Người nữ trẻ nói:

- Không nên nói như vậy. Vương tử này bỏ cung điện nguy nga, xuất gia, nhàm chán thế tục, cởi bỏ trần lao như nhổ đàm dãi.

Các Bí-sô đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật bảo các Bí-sô:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, mà vì hai bộ đệ tử chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, tự tay trao thức ăn cho ngoại đạo không có y, và nam nữ ngoại đạo khác, Ba-dật-để-ca.

CHE DẤU TỘI NGƯỜI KHÁC

Lúc bấy giờ, tại thành Vương-xá, Bí-sô Nan Đà có đệ tử thân giáo tên là Đạt Ma, tâm hồn tàm quý nhiều, ưa trì giới hạnh, thường tự hối lỗi. Vì thế, Đạt Ma thưa với thầy:

- Nay con muốn đến chỗ yên tịnh, để tu tập theo ý mình.

Nan Đà bảo:

- Cần phải cẩn thận !

Khi ấy, Ô Ba Nan Đà nghe như vậy, liền bảo Đạt Ma:

- Ông mang thêm tọa cụ1 của tôi, để tôi cùng đi với !

Đạt Ma thưa:

- Ngài cũng đến nơi rừng vắng để tịnh lự à

Ô Ba Nan Đà tự ái nói:

- Ông là người ngu si, ông nói tâm tôi bị tán loạn, không có sở tri, phải chăng

Thế rồi, Đạt Ma mang tọa cụ đến nơi rừng vắng, cùng tu tịnh lự với Ô Ba Nan Đà...

Sau đó ít lâu, một hôm, có một người nữ đến, Ô Ba Nan Đà nhiễm tâm khởi lên, nắm tay, ôm choàng thân người nữ, hôn lên miệng, rồi bỏ đi, dặn Đạt Ma rằng:

- Cụ thọ, tuy ông biết, nhưng chớ nên nói với ai.

Đạt Ma nói:

- Đại sư, cho đến khi nào, chưa thấy thiện Bí-sô đến, thì tôi trọn không nói với ai.

Ô Ba Nan Đà không bằng lòng, nói:

- Thân giáo sư của ông có những việc ác bỉ ổi, mà tôi thường che dấu. Nay ông thấy lỗi của tôi, không che dấu được sao

Đạt Ma nói:

- Đại sư, biết người khác có tội thô, mà cùng nhau che dấu, đó là việc xấu, tôi sẽ nói trước.

Đạt Ma liền đến báo với các Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật, đức Phật tập hợp các Bí-sô, bảo:

- Ta vì hai bộ đệ tử, chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, biết Bí-sô ni khác có tội thô ác, mà che dấu, Ba-dật-để-ca.

XÚC HỎA

Lúc bấy giờ, tại thành Vương-xá, các trưởng giả Bà-la-môn trong thành này có ý nghĩ: “Kiết hạ xong, đức Thế Tôn muốn du hành nơi nào trong nhân gian, ta nên chở nhiều phẩm vật đi theo đức Phật, sẽ được nhiều phước lợi”. Họ liền đến hỏi tôn giả A Nan Đà, được tôn giả cho biết:

- Tôi xem triệu chứng, biết trước là đức Thế Tôn muốn đến thành Vương-xá.

Thương chủ lại hỏi tiếp về thời gian đi bao lâu, để chuẩn bị phẩm vật cần dùng mang theo cúng dường.

Bấy giờ, hằng ngày A Nan Đà thường đi trước thương chủ, gặp một con đường nguy hiểm, có nhiều sư tử, hổ, báo khủng bố, khó đi mà lại ngắn; và một con đường khác quanh co, nhưng lại an ổn, không có gì trở ngại. Thương chủ hoang mang, không biết đi theo đường nào. Họ bèn hỏi A Nan Đà, và được A Nan Đà trả lời:

- Đức Đại sư Như Lai đã xa lìa sự khủng bố lâu rồi, sư tử, hổ, báo đâu có thể làm gì được. Cùng đi theo Phật mà gặp điều sợ sệt là không bao giờ có.

Đức Thế Tôn tuần tự du hành, đi đến một tụ lạc. Nơi đây, có hai đồng tử đang chơi ngoài đầu thôn, một đứa cầm trống, một đứa cầm cung. Hai đồng tử này đến trước đức Phật, đánh trống và bắn cung. Đức Thế Tôn mỉm cười. Ngài hiện ra các loại ánh sáng có sắc xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng. Ánh sáng này hoặc đi xuống, hoặc đi lên.

Ánh sáng đi xuống, chiếu đến địa ngục Tốc-hoạt, Hoắc-thằng, Chúng-hiệp, Tiểu-kiếu, Đại-kiếu, Tiểu-nhiệt, Đại-nhiệt, A-tỳ và tám địa ngục lạnh. Khi ánh sáng đến đâu, các loài hữu tình đang chịu sự nung nấu, đều được mát mẻ; nếu là nơi lạnh lẽo thì được ấm áp. Các loài hữu tình kia đều lìa khổ, an lạc. Họ nói: “Chúng ta cùng với những người đang ở trong địa ngục, đã thoát sanh đến chỗ khác hay sao?!”.

Lúc ấy, đức Thế Tôn vì muốn cho các loài hữu tình kia sanh tâm tín hỷ, nên Ngài liền hóa thân vào trong địa ngục. Các loài hữu tình thấy hóa thân của Ngài, đều nói: “Không phải chúng ta đang từ địa ngục thoát sanh đến các chỗ khác, mà là do sức oai đức của đại nhân hy hữu này, khiến thân tâm chúng ta trừ khổ đặng vui”. Khi họ đã sanh lòng tin rồi, liền có khả năng tiêu diệt các khổ địa ngục, trong đường nhân thiên, thọ thân thắng diệu, thường làm pháp khí, hay thấy đế lý.

Ánh sáng chiếu lên đến cõi trời Tứ đại vương chúng, trời Tam thập tam, trời Dạ Ma, trời Đổ Sử Đa, trời Hóa Lạc, trời Tha Hóa Tự Tại, trời Sắc Cứu Cánh. Ánh sáng chiếu đến đâu, thì nơi đó có diễn nói pháp khổ, không, vô thường, vô ngã.v.v... Lại nói hai bài kệ:

- Người nên cầu xuất ly Đối Phật giáo siêng năng

Hàng phục quân sanh tử Như voi phá nhà cỏ.

Ở trong pháp luật nàyThường tu, không buông lung

Nên khô biển phiền não Sẽ hết bờ bến khổ.

Khi ánh sáng kia chiếu khắp ba ngàn đại thiên thế giới rồi, trở về chỗ đức Phật. Nếu đức Thế Tôn nói việc quá khứ, thì ánh sáng kia từ sau lưng nhập vào. Nếu nói việc vị lai, thì ánh sáng kia từ trước ngực nhập vào. Nếu nói việc địa ngục, thì ánh sáng kia từ dưới chân nhập vào. Nếu nói việc bàng sanh, thì ánh sáng từ ngón chân nhập vào. Nếu nói chuyện về loài người, thì ánh sáng từ đầu gối nhập vào. Nếu nói chuyện về Lực luân vương, thì ánh sáng từ bàn tay bên tả nhập vào. Nếu nói chuyện về Chuyển luân vương, thì ánh sáng từ bàn tay bên hữu nhập vào. Nếu nói chuyện về loài trời, thì ánh sáng từ rốn nhập vào. Nếu nói chuyện về Thanh văn, thì ánh sáng từ miệng nhập vào. Nếu nói chuyện về Độc giác, thì ánh sáng từ giữa lông mi nhập vào. Nói chuyện về A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ-đề, thì ánh sáng từ đảnh nhập vào.

Lúc bấy giờ, ánh sáng xoay quanh đức Phật ba vòng, rồi từ đảnh nhập vào. Lúc ấy, cụ thọ A Nan Đà chắp tay cung kính bạch Phật:

- Kính bạch đức Thế Tôn Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, chẳng phải không có nhân duyên mà Ngài hiện nụ cười vui vẻ sáng rực.

Tôn giả liền nói kệ:

- Thế Tôn xa lìa trạo, kiêu mạn

Trong các hữu tình lớn bậc nhất

Hàng phục phiền não và các ác

Nếu không nhân duyên, không mỉm cười

Như lai tự chứng chân diệu giác

Tất cả thính giả đều thích nghe

Mâu-Ni tối thắng nguyện tuyên dương

Giải quyết lòng nghi của đại chúng.

Đức Phật bảo tôn giả A Nan Đà:

- Đúng như vậy, đúng như vậy ! Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, chẳng phải không có nhân duyên mà hiện nụ cười. Ông có thấy hai đồng tử dẫn đường cho ta hay chăng

Thưa:

- Bạch đức Thế Tôn, con có thấy.

Đức Phật bảo A Nan Đà:

- Do thiện căn này, ở đời tương lai, trong mười hai kiếp, họ không đọa ác thú, sanh vào trời người, và nhận thân sau cùng, đạt được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề. Một vị tên là Pháp Cổ Âm Như Lai, một vị tên là Thi Vô Úy Như Lai.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn nói lời thọ ký rồi, thuận theo con đường mà đi, đến một thôn, nghỉ đêm trong ven rừng. Như đức Phật thường dạy, Bí-sô cư trú chỗ nào, cho đến dưới gốc cây, cũng nên theo thứ tự mà phân phối nơi ăn nghỉ.

Lúc ấy, Lục chúng Bí-sô được phân phối dưới một gốc cây khô, ban đêm bị lạnh bức thúc, phải dùng lửa đốt gốc cây cho ấm. Trong bọng cây này có con rắn đang ở. Rắn bị khói xông, nên leo lên nhánh cây, buông mình thòng xuống. Lục chúng thấy rắn, lớn tiếng kêu:

- Muốn rớt ! Muốn rớt !

Khi ấy, thương nhân nghe la như vậy, đều nghĩ là: “Có sư tử vào trong doanh trại, nên mọi người đang chống cự”. Vì vậy, họ hoảng sợ chạy tứ tản. Đức Thế Tôn hỏi A Nan Đà:

- Vì lý do gì mà thương tộc chạy tứ tản một cách hoảng hốt như vậy

Tôn giả A Nan Đà bạch Phật:

- Kính bạch Đại đức Thế Tôn, như lời Phật dạy, phàm các Bí-sô ở bất cứ nơi nào, cũng phải tùy theo lớn nhỏ mà phân phối nơi ăn chốn ở. Nay Lục chúng Bí-sô được phân phối dưới một gốc cây khô, đêm ngủ bị lạnh, phải lấy lửa đốt gốc cây cho ấm. Trong cây này có rắn đang ở, rắn bị khói xông, leo lên cây thòng mình xuống. Lục chúng thấy rắn, nên lớn tiếng kêu la: “Rắn ! Rắn ! Nó muốn rớt !”. Các thương nhân nghe vậy, nên có ý nghĩ là có sư tử vào doanh trại, và mọi người đang chống cự, nên họ hoảng hồn chạy tứ tản.

Đức Thế Tôn bảo:

- Ông phải mau đến nói cho thương nhân biết là chỗ có Như lai ở, thì không có sự sợ hãi bởi sư tử, để họ khỏi phải kinh hoàng.

Tôn giả A Nan Đà phụng hành lời Phật, đến bảo cho họ biết. Mọi người đều yên tâm ở. Bấy giờ, các Bí-sô thấy việc như vậy, nên có sự nghi ngờ, thưa hỏi đức Thế Tôn:

- Kính bạch Đại đức Thế Tôn, tại sao Lục chúng tạo nên sự kinh hoàng đối với thương nhân; đức Thế Tôn nhân việc này lại an ủi, khiến cho họ xa lìa sự sợ hãi

Đức Phật bảo A Nan Đà:

- Không phải chỉ có ngày nay họ mới gây sự sợ hãi cho thương tộc, mà xưa kia họ cũng đã từng gây sự hoảng sợ cho người khác, phải chạy trốn thoát bốn phương. Ta cũng đã an ủi, khiến cho họ xa lìa ưu não.

Đức Phật kể tiếp:

- Các ông nên lắng nghe: Thuở đời quá khứ, ở bên bờ một dòng nước, có rừng cây trái Tần-loa, trong rừng này có sáu con thỏ, cùng làm bạn quen nhau chung sống. Bấy giờ trái Tần-loa chín, rơi xuống nước tạo thành tiếng động. Sáu con thỏ nghe tiếng trái rớt, vì thân hình của nó nhỏ bé, ý chí khiếp nhược, nên hoảng sợ chạy trốn tứ tản. Khi ấy, có con dã-can thấy thỏ chạy, đến hỏi: “Tại sao chạy”. Thỏ nói: “Tôi nghe trong nước có tiếng phi thường, há không phải mãnh thú muốn đến hại tôi sao Vì lý do ấy cho nên tôi chạy”. Nghe rồi, dã-can cũng chạy. Như vậy, cho đến heo, nai, trâu, voi, cọp, hổ, lang và sư tử nhỏ... đều đến gạn hỏi. Nghe sự việc như vậy rồi, thảy đều trốn chạy.

Cách đó không xa, trong hang núi, có một con mãnh sư vương đang sống ở đó. Lúc ấy, con sư tử vương kia thấy các loài thú hoảng hốt chạy tứ tản, nên hỏi: “Tại sao các ngươi sợ”. Các loài thú kể lại mọi việc, sư tử hỏi: “Các ngươi nghe tiếng dữ ấy ở phía nào?”. Các thú nói: “Tôi không biết rõ”. Sư tử nói: “Nếu chưa biết rõ gốc ngọn, thì các ngươi đừng chạy chứ ! Tôi sẽ tìm hiểu tiếng dữ đó là tiếng gì”. Theo thứ tự, sư tử hỏi cho đến con thỏ, con thỏ nói: “Tiếng đáng sợ đó chính tai tôi nghe, chứ chẳng phải do ai truyền nói”. Chúng cùng nhau quan sát chỗ tiếng động.

Trong khi các loài thú có mặt nơi đó, lại nghe tiếng trái Tần-loa rơi xuống nước, tạo thành âm thanh. Sư tử nói: “Đây là loại trái cây có thể ăn được, không liên quan gì đến sự hoảng sợ”. Lúc ấy, trên không có loài trời mục kích sự việc, liền nói kệ:

- Không nên nghe người nói tin liền

Cần phải đích thân quan sát kỹ

Đừng như trái cây rớt trong ao

Các thú trong rừng đều chạy hoảng.

Này các Bí-sô, các ông chớ sanh ý niệm nào khác, con sư tử trước kia chính là thân ta, còn sáu con thỏ lúc ấy chính là Lục chúng vậy.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn tuần tự du hành đến thành Vương-xá. Lục chúng Bí-sô tụ tập ở chỗ đốt lửa, dùng củi đang cháy cùng nhau đùa giỡn, ngoại đạo thấy, sanh lòng khinh chê, nói:

- Các người biết chăng, Sa-môn Thích tử dùng củi đang cháy giỡn nhau, cùng với trẻ nít nào có khác gì! Tại sao lại bớt phần của vợ con, để cung cấp thức ăn đầy cả bát cho hạng người không tóc này!

Các Bí-sô nghe nói, đem những lời này trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Phật dùng duyên này tập hợp các Bí-sô, hỏi để xác định sự thật, rồi quở trách và bảo rằng:

- Nay ta vì hai bộ đệ tử, chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, hoặc tự mình nhen lửa, hoặc bảo người khác nhen lửa, Ba-dật-để-ca.

CÙNG VỚI NGƯỜI CHƯA THỌ CẬN VIÊN ĐỒNG NGỦ MỘT PHÒNG QUÁ HAI ĐÊM

Tại thành Vương-xá, lúc bấy giờ đại chúng vây quanh, đức Thế Tôn vì chúng nói pháp, lời lẽ tuyệt diệu, khiến cho chúng, ai cũng ưa nghe, người nghe quên cả mỏi mệt, như ong hút mật. Lúc ấy, trong giới người làm thuê, nghe nói đến Phật pháp rồi, họ bảo nhau:

- Đức Thế Tôn xuất hiện chỉ vì người giàu. Nếu đức Phật Thế Tôn nói pháp ban đêm, thì chúng ta mới có thì giờ nghe được.

Đức Phật dạy:

- Nếu tụng kinh hay nói pháp ban đêm, thì phải thắp đèn đuốc cho sáng, đừng để tối tăm.

Bấy giờ, có Bí-sô Ma Ha La không nhiếp tâm lúc ngủ, mớ nói việc phi pháp, người đời nghe, nên cơ hiềm, không nghe pháp. Vấn đề này được bạch lên Phật, Phật dạy:

- Do cùng với người chưa thọ Viên cụ cùng ngủ một phòng, và đốt đèn sáng, nên mới có lỗi này phát sanh. Nay ta không cho phép Bí-sô, Bí-sô ni cùng với người chưa thọ Viên cụ cùng ngủ một phòng, và đốt đèn đuốc.

Đây là duyên khởi, nhưng Phật chưa chế giới.

Bấy giờ, tôn giả Xá Lợi Tử có hai đệ tử, một tên là Chuẩn Đà, người thứ hai tên là La Hổ La (La Hầu La) muốn hạ an cư. Khi đại chúng tập hội, cùng nhau phân phòng xá, thì hai vị này không nhận được phần, ôm lòng ưu não... Chuẩn Đà hỏi La Hổ La:

- Tại sao đứng buồn như vậy

La Hổ La nói:

- Ông đủ phước đức, có đại oai thần, hóa am bằng cỏ, để có thể nghỉ qua đêm; còn tôi không có oai lực, muốn thế nào được!

Chuẩn Đà nói:

- Có việc muốn thưa hỏi, nhưng đến nơi đức Phật lúc phi thời, không được. Vừa rồi có tịnh thí chủ dùng bùn diệu hương thoa trét nhà vệ sinh, khả dĩ có thể tạm ngủ nơi đó qua một đêm.

La Hổ La liền vào nhà vệ sinh tạm thời nằm ngủ. Trong đêm ấy, có trận mưa lớn, cách đó không xa, có con rắn độc lớn, đang ở trong hang dưới mặt đất, nước mưa đầy hang, rắn bò vào nhà vệ sinh. Đức Đại sư Như Lai đạt được tâm không quên, liền có ý nghĩ: “Nếu bị rắn cắn, thì chắc chắn La Hổ La sẽ chết, chỉ để lại cái danh. Trong lúc ấy, những người dòng họ Thích Ca tự ngã mạn cống cao, lại còn sanh bất tín, nói như vầy: Nếu La Hổ La không xuất gia, thì đã được kế truyền ngôi vị Luân vương rồi. Nay đã xuất gia, lại không nơi nương tựa, phải ngủ nơi nhà vệ sinh, bị rắn độc cắn chết một cách oan uổng”. Đức Như lai nghĩ như vậy rồi, liền duỗi cánh tay bên hữu, như cái vòi con tượng vương, nắm lấy thân hình của La Hổ La đem để trên giường.

Suốt đêm ấy, đức Phật khi thì đi, khi thì ngồi, cho đến sáng. Các Bí-sô khác đến chỗ đức Thế Tôn, muốn đích thân kính lễ. Theo pháp thường lệ của đức Thế Tôn, nếu muốn vì các Thanh văn mà chế học xứ, thì vị nào chưa đến đợi đến, vị nào đã đến không cho đi. Bấy giờ, khi La Hổ La thức dậy, biết mình đang nằm trên giường đức Phật, nên hoảng sợ kinh hoàng, đứng dậy liền. Lúc ấy, Thế Tôn bảo các Bí-sô:

- Phàm các cầu tịch, cầu tịch nữ không cha, không mẹ, chỉ có các ông là người đồng phạm hạnh, cùng thương mến nhau. Các ông không thương yêu nhau, giúp đỡ nhau, thì ai lo liệu cho ! Vì vậy, nay ta cho phép các Bí-sô, Bí-sô ni cùng người chưa thọ Cận viên được cùng ngủ chung phòng hai đêm, thì không phạm

Bấy giờ, Lục chúng Bí-sô ngủ quá hai đêm. Bí-sô thiểu dục nghe nói, sanh cơ hiềm: “Tại sao Bí-sô không vâng lời Phật dạy”, và đem nhân duyên này bạch lên Phật. Đức Phật hỏi, rồi quở trách và bảo rằng:

- Ta nhận biết mười điều lợi, mà vì hai bộ đệ tử chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, cùng người chưa thọ Cận viên, ngủ chung một phòng, quá hai đêm, Ba-dật-để-ca.

MẶC Y KHÔNG HOẠI SẮC

Tại thành Vương-xá, lúc bấy giờ trong thành này có hai con long vương, một con tên là Kỳ Lợi, một con tên là Bạt Lũ.

Lúc ấy, vua Ảnh Thắng tạo hai thần đường ở bên ngoài thành, nơi lâm tuyền. Mỗi năm hai lần, đến ngày lễ tiết, khắp sáu đại thành, tất cả nhân dân thảy đều vân tập.

Một lần, đến ngày tiết hội, đoàn ca nhạc phương Nam đến thành Vương-xá, họ cùng nhau bàn tính: “Nếu trình diễn công hạnh của một đại nhân thù thắng, thì khiến cho mọi người lòng sanh hỷ ái, sẽ thu hoạch được nhiều tài lợi”. Do vậy, họ đến chỗ Lục chúng, kính lễ sát chân, thưa:

- Kính thưa thánh giả, chúng tôi muốn tuyên thuyết quá trình xưa kia của đức Phật, khi còn làm Bồ-tát, những thắng hạnh của Người... Xin thánh giả hướng dẫn.

Lục chúng hỏi:

- Các ông muốn chúng tôi nói việc ấy để làm gì

Đoàn nhạc trình bày:

- Chúng tôi muốn cho vào ống sáo, dây đàn, tạo thành khúc nhạc.

Lục chúng không chấp thuận, nói:

- Các ông là kẻ ngu si, muốn đem thắng sự Phật pháp của chúng tôi, dùng vào việc trình tấu nhạc khúc à Các ông đi mau, tôi không nói đâu !

Đoàn nhạc bèn đến chỗ Bí-sô ni Thổ La Nan Đà. Cô ni tuyên thuyết đầy đủ từ khi sanh cho đến chứng quả Bồ-đề, đời sống và công hạnh của đức Phật. Đoàn nhạc nghe rồi, cho vào ống sáo, dây đàn, tạo thành khúc nhạc. Họ tập hợp các tay nghề cao để trình tấu.

Người có tín kính đều sanh lòng hy hữu, khen: “Đoàn nhạc xuất sắc, trình tấu khúc ca tài tình”. Họ nhận được nhiều của tặng. Trong đoàn nhạc, có một sáng kiến khác thường là làm thế nào cho người không tin kính cũng được hấp dẫn. Họ bèn dựa vào việc làm của Lục chúng để trình diễn. Giới người không tín kính đều vui cười nhiều. Do vậy, đoàn nhạc thu hoạch được nhiều của cải.

Lục chúng nghe nói, bèn đến chỗ hai thần đường, tự mặc y phục của người thế tục để trình diễn vũ nhạc. Quần chúng đều tập trung đến đó xem, hý trường của đoàn nhạc kia bị bỏ trống. Lục chúng thu được nhiều y vật. Đoàn nhạc hiềm tiện: “Tại sao Bí-sô lại mặc đồ của người bạch y, trình diễn vũ nhạc?...”

Vì nhân duyên này, đức Thế Tôn tập hợp chúng quở trách, rồi bảo:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử, chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, nhận được y mới, thì nên dùng ba loại để nhuộm thành hoại sắc, hoặc xanh, hoặc lam, hoặc đỏ, tùy theo một loại để làm hoại sắc. Nếu không dùng ba loại để làm hoại sắc, mà thọ dụng, Ba-dật-để-ca.

TẮM RỬA PHI THỜI

Tại thành Vương-xá, lúc bấy giờ, bên thành này có ba con suối nước ấm: suối thứ nhất dành cho vua tắm rửa, suối thứ hai dành cho người trong vương cung, suối thứ ba chung cho mọi người.

Bí-sô cùng tắm một chỗ với nhà vua. Bí-sô ni cùng tắm một chỗ với người trong vương cung. Vào lúc ấy, Lục chúng và mười hai chúng Bí-sô ni đến tắm, với ý niệm: “Thử xem tín tâm nhà vua dày mỏng thế nào !”. Lục chúng ý muốn gây phiền não, nên ngâm mình lâu trong nước, không chịu lên. Nhà vua bèn sai người lấy nước đến chỗ riêng để tắm, chứ không vào trong suối ấm. Tắm xong, nhà vua đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, nghe diệu pháp xong, cáo từ ra về. Bấy giờ, A Nan Đà đem sự việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

- Do các Bí-sô tắm rửa, sanh ra lỗi này. Vậy không được tắm.

Vì không tắm, thân thể mồ hôi nhơ nhớp, nên khi đi khất thực, nhiều người thế tục nhận biết, hỏi: “Đem mồ hôi nhơ nhớp này cho là thanh tịnh sao”. Đức Phật biết, nên dạy: “Nửa tháng phải tắm”.

Đối với khí hậu nóng bức, không thường tắm nên bị hôi hám, đức Phật dạy: “Khi nào nóng bức thì tắm”.

Có Bí-sô bệnh, thầy thuốc bảo tắm rửa, bệnh nhân trả lời: “Đức Thế Tôn không cho phép”. Đức Phật dạy: “Khi bệnh thì được tắm”.

Hoặc khi làm việc cho chúng, thân thể nhơ nhớp, người thấy cơ hiềm, Phật dạy: “Làm việc được tắm”.

Khi đi đường, tới lui mệt mỏi, sải thân ra nằm, mọi người quở trách, đức Phật dạy: “Khi đi đường được tắm”. Cho đến khi bị gió thổi, thân nhiều bụi đất, Phật dạy: “Khi bị gió thổi thì được tắm”.

Gặp lúc trời mưa, hay gặp cả mưa lẫn gió, nhơ nhớp thân thể, đức Phật dạy: “Nếu khi gặp mưa, hay gió mưa, cũng được tắm”.

Bấy giờ, đức Thế Tôn khen ngợi sự trì giới, rồi bảo:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử, chế học xứ này:

Bí-sô ni mỗi nửa tháng phải tắm, nếu cố ý trái phạm, Ba-dật-để-ca. Trừ các trường hợp đặc biệt là: khi nóng, khi bệnh, khi làm việc, khi đi đường, khi gió, khi mưa, hoặc bị cả mưa lẫn gió. Đó là trường hợp đặc biệt.

ĐÙA GIỠN TRONG NƯỚC

Lúc bấy giờ, tại thành Thất-la-phạt, trong mười bảy chúng, có Bí-sô lớn nhất là Ô Ba Ly, đoạn các phiền não, chứng quả A-la-hán rồi, liền khởi ý niệm: “Ta bắt đầu quan sát trong số đồng phạm hạnh, trong chúng này ai có thiện căn, quan sát xem họ lệ thuộc với ai. Quan sát biết họ lệ thuộc ta, ta đóng vai dẫn đường với phương tiện tùy thuộc sau đó”.

Tất cả đến nơi sông A-thị-la-bạt-để1, lọc nước thêm vào bình. Quan sát nước rồi, chánh niệm dụng tâm rồi, mới tắm rửa; tắm rửa xong, đứng qua một bên.

Bấy giờ, mười sáu người kia cũng tắm gội. Họ lao mình vào trong nước, thoạt nổi thoạt chìm, hoặc đến bờ bên kia, hoặc về lại bờ bên này, khi trôi theo dòng nước, lúc ngược với dòng sông, đánh nước, đập nước... tạo thành âm nhạc, mà nhạc cụ là nước, cả thân lẫn tay chuyển động, cùng nhau chơi giỡn vui đùa...

Khi ấy, đại vương Thắng Quang ở trên lầu cao, từ xa nhìn thấy họ đùa giỡn, nói với Thắng Man phu nhơn rằng:

- Người thử xem, những hạng người có phước điền mà người kính trọng đó !

Phu nhân tâu với đại vương:

- Đó là các vị thiếu niên, thân thể tráng kiện, chưa có thể tu phạm hạnh được. Đại vương chớ xem việc đó là kỳ lạ. Chính đại vương, tuy tuổi đã già, còn chưa đứng yên khi vào trong nước. Vậy, các vị đó giỡn chơi trong nước, có gì đáng trách !

Lúc ấy, Ô Ba Ly quán biết tâm nhà vua rồi, báo với đồng bạn rằng:

- Quý vị sửa soạn y phục, mang nước về lại trú xứ.

Thế rồi, Ô Ba Ly dùng sức thần thông, đưa đồng phạm hạnh bay lên hư không, vượt qua trên lầu nhà vua. Thắng Man phu nhân nhìn thấy bóng, ngửa mặt lên xem, mục kích sự việc hy hữu kỳ diệu, bèn tâu với nhà vua:

- Đại vương có thể xem kìa, bậc thắng diệu phước điền đang bay qua trên không kìa!

Nhà vua nói với phu nhân:

- Đâu có chuyện đã chứng quả A-la-hán mà còn giỡn chơi trong nước như thế!

Phu nhân trả lời:

- Đó là việc chính nhà vua mục kích, chứ đâu phải chuyện xa lạ, tại sao nhà vua còn hỏi!

Phu nhân giải thích:

- Tâm như chớp sáng, như làn điện, trong chớp nhoáng biến đổi, dùng sức định kiên cố như kim cương, trong sát-na phá hoặc vô minh... Nhà vua không nên lấy làm lạ trong việc ấy.

Vua Thắng Quang nghe rồi, im lặng không trả lời. Thắng Man phu nhân sai sứ bạch lên Phật hết mọi việc đã xảy ra... Cúi xin đức Thế Tôn lưu ý cho !

Đức Thế Tôn biết rồi, tập hợp chúng, hỏi để xác định sự thật, rồi quở trách và bảo:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử, chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, đùa giỡn trong nước, Ba-dật-để-ca.

CÙNG NAM TỬ NGỦ CHUNG NHÀ

Tại thành Thất-la-phạt, lúc bấy giờ, A Ni Lô Đà đã đoạn trừ các kiết hoặc, chứng A-la-hán, đắp y mang bát du hành trong nhân gian, đến một tụ lạc. Trong tụ lạc này, có một trưởng giả sanh hai trai và một gái. Người con gái khi trưởng thành đã làm việc không trinh cẩn. Khi người anh được người khác cho biết là người em gái chưa chồng của họ đã cùng người khác tư thông. Hai người anh nghe rồi, hỏi người em để biết thật hư thế nào, được người em trả lời:

- Thật sự đời em thanh cẩn, người đời nói bịp đó !

Thời gian sau, sự hiện diện của thai nghén đã rõ ràng, hai người anh hỏi:

- Em nói thanh cẩn, tại sao bụng dạ như thế này

Người em gái nói:

- Một người không có tóc cưỡng bức em, nên sự việc đến như thế này.

Khi “no ngày, thẳm tháng”, sanh ra một đứa con trai. Người thời bấy giờ gọi bà ta là “ngốc tử mẫu” (bà mẹ của đứa con người không tóc). Bấy giờ, cụ thọ A Ni Lộ Đà đến thôn này, trời sẩm tối, tìm nơi nghỉ lại đêm. Các đồng tử bảo:

- Này thánh giả, nơi nhà của bà mẹ ngốc tử, chắc thánh giả ở lại đêm được.

Theo sự giới thiệu của các đồng tử, A Ni Lộ Đà đến đó, xin nghỉ lại đêm. Ngốc tử mẫu thuận cho A Ni Lộ Đà ở lại đêm, với tà niệm, nên nửa đêm đến ôm choàng tôn giả. Tôn giả biết rõ ác kiến của bà ta, nên dùng sức thần thông bay thoát lên hư không. Bà ta thấy vậy, sanh tâm hy hữu, cần cầu sám hối tạ lỗi. Tôn giả thấy điều tội lỗi như vậy, sau đó không bao giờ nghỉ đêm lại nơi nhà thế tục nữa, và đem vấn đề bạch lại Phật, đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp chúng, khen ngợi người trì giới, và bảo:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử, chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, cùng nam tử ngủ chung một nhà, Ba-dật-để-ca.

UỐNG RƯỢU

Lúc bấy giờ, tại thành Thất-la-phạt, có một trưởng giả tên là Phù Đề, giàu có nhiều của, y thực dư dật. Cưới vợ chưa bao lâu, sanh được một đứa con gái, nhan sắc đoan chánh, ai cũng muốn nhìn.

Khi tuổi lớn khôn, cô sánh duyên cùng con trai của ông trưởng giả Cấp-cô-độc, sanh được một đứa con trai. Ông trưởng giả vừa trông thấy, sanh lòng hoan hỷ, vội hô lên: “Thiện lai, thiện lai !”. Các thân tộc nhân cơ hội này, đặt tên cho nó là “Thiện Lai”. Nhưng hài nhi này phước mỏng, nên kể từ ngày chào đời, gia sản ngày càng tiêu vong, cha mẹ phải chia ly để tìm sự sống.

Mọi người thời bấy giờ thấy hiện tình như vậy, nên gọi đứa hài nhi đó là “Ác Lai”, thay cho tên “Thiện Lai” mà trước đây thân tộc đã đặt. Ác Lai cùng với bọn người ăn xin làm bạn, để sống qua ngày. Ác Lai có căn lành nên thường chuyên lo tu tập: Tu quán thanh xứ ảnh tượng trước mắt. Đức Thế Tôn lại vì ông ta nói pháp yếu, chỉ bày mọi sự lợi ích an vui, khiến chứng được kiến đế, xuất gia lìa tục, tu trì phạm hạnh, phát đại dũng mãnh, giữ tâm kiên cố; đầu đêm, cuối đêm tư duy quên mệt mỏi, đoạn trừ kiết hoặc, chứng A-la-hán quả, và nói kệ:

- Xưa ở chỗ chư Phật

Chỉ giữ thân gạch sắt

Nay nghe Thế Tôn dạy

Chuyển thành thân vàng ròng

Tôi ở trong sanh tử

Lại không thọ thân sau

Phụng trì pháp vô lậu

Thẳng tiến đến Niết-bàn

Nếu người ưa trân bảo

Và sanh thiên giải thoát

Phải gần thiện tri thức

Thì sở nguyện theo ý.

Bấy giờ, có kẻ không tín kính liền sanh cơ hiềm, bàn tán: “Sa-môn Kiều Đáp Ma đã độ cho những người bần tiện, ngu si xuất gia, để dùng làm kẻ sai vặt”. Đức Thế Tôn vì muốn giới thiệu cái đức của Thiện Lai, nên sai Thiện Lai điều phục con độc long..., khiến cho con rồng độc thọ tam quy y và năm học xứ. Đức Phật bảo các Bí-sô:

- Trong hàng đệ tử Thanh văn của ta, điều phục độc long, Thiện Lai là bậc nhất.

Bấy giờ, tất cả mọi người, Bà-la-môn xa gần nơi núi Thâu Ma La chứng kiến việc Thiện Lai điều phục độc long, khiến cho họ thoát khỏi sự lo hại. Trong số đó, có Bà-la-môn cung thỉnh Thiện Lai, dùng những thứ đồ ăn thức uống ngon bổ nhất, và chí thành cúng dường một cách no đủ. Thí chủ muốn Thiện Lai ăn cho mau tiêu hóa, nên dùng một ít rượu trộn vào trong nước uống. Thiện Lai không biết, uống xong liền say, ngã nằm xuống đất. Các đức Phật Thế Tôn đã đạt ý niệm không quên, luôn luôn hiện tiền, nên đã hóa làm cái am tranh, nơi chỗ Thiện Lai nằm, che phủ thân hình, không cho người thấy, và bảo các Bí-sô:

- Các ông nên quan sát việc làm của Thiện Lai nơi núi Giang Trư, hàng phục con rồng độc Yêm Bà, mà hiện nay không thể điều phục được một con lươn con. Các ông Bí-sô, uống rượu có những mất mát lớn lao như vậy !

Đức Thế Tôn liền hiện vô lượng trăm ngàn tướng vòng tròn bằng lưới da, với tay phước đức thù thắng trang nghiêm vương, rờ đầu Thiện Lai, và bảo:

- Này Thiện Lai ! Tại sao không quan sát kỹ trước khi dùng, để rồi phải chịu sự khốn đốn thế này !

Khi ấy, Thiện Lai được tỉnh ngộ một ít, liền đi theo sau đức Phật đến rừng Thệ-đa. Đức Phật rửa chân, rồi đến chỗ ngồi thường lệ an tọa, bảo các Bí-sô:

- Các ông nên quan sát những người uống rượu, có các sự mất mát như vậy.

Đức Phật khen ngợi những người trì giới, rồi bảo:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, uống các loại rượu, Ba-dật-để-ca.

VÀO XÓM LÀNG LÚC PHI THỜI

Lúc bấy giờ, tại thành Thất-la-phạt, có một Bà-la-môn từ nơi khác đến thành này, cưới vợ rồi ở luôn, chẳng bao lâu sanh được một đứa con gái. Theo thời gian, người con gái lớn khôn, cùng với các đồng nữ đến trước cửa chùa, tại rừng Thệ-đa.

Lúc ấy, Ô Đà Di thấy nhan sắc của người con gái này thùy mị, liền khởi nhiễm tâm, đụng chạm thân cô ta, hôn nơi miệng cô ta. Khi ấy, đồng nữ cũng muốn làm điều phi pháp, Ô Đà Di từ chối, cô ta ôm lòng sân hận, liền lấy móng tay tự cào vào thân hình của mình, rồi trở về nhà, báo cáo với cha của cô rằng: Ô Đà Di đã làm tổn hại đời đồng nữ của mình. Người cha liền thông báo với năm trăm Bà-la-môn, họ đều phẫn nộ, rồi tập trung lại một chỗ, muốn đánh Ô Đà Di. Năm trăm người đến chen lấn, lôi kéo nhau, không thể di chuyển được.

Đức Thế Tôn biết việc này, liền nghĩ rằng: “Đây là bài học tối hậu đối với Ô Đà Di”. Đức Phật dùng thần lực làm suy yếu sức của ông ta, khiến Ô Đà Di không thể làm gì được. Các người Bà-la-môn thấy sức của ông suy yếu, liền cùng nhau đánh, đến độ gần chết, rồi kéo đến cửa nhà vua. Lúc ấy nhà vua đang ngủ ngày, trên lầu thượng, đức Phật dùng thần lực khiến cho nhà vua tỉnh giấc, để cùng với phu nhân phán xử mọi việc. Thắng Man phu nhân yêu cầu Ô Đà Di cải hối. Ô Đà Di nghe lời phiền trách, liền phát tâm dũng mãnh, thời gian chưa bao lâu, đoạn hết các lậu hoặc, chứng quả A-la-hán, rộng độ nhân dân. Đức Thế Tôn thọ ký: trong số người giáo hóa, ông là người đệ nhất hơn hết.

Sau đó, vì có việc đến nhà người khác, vào lúc ban đêm, một cách phi lý nên bị giết chết, và bị vất xác vào trong đống phân. Lúc ấy, đức Thế Tôn đến chỗ xảy ra sự việc, bảo các Bí-sô:

- Đây là việc do đi lúc phi thời, nên chiêu lấy lỗi lớn... Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, vào làng xóm không đúng lúc, Ba-dật-để-ca.

NHẬN SỰ MỜI TRƯỚC HAY SAU BỮA ĂN

Lúc bấy giờ, tại thành Thất-la-phạt, lúc ấy có một trưởng giả giàu có, lắm của cải, thọ dụng dư dật. Ô Đà Di nhân đi khất thực, đến nhà ấy, nói pháp yếu: “Người thí thực đặng năm công đức là: sống lâu, sắc đẹp, sức khỏe, an lạc và tự biện”. Ông trưởng giả nghe rồi, mang thức ăn dâng cúng, thâm tâm hoan hỷ, đảnh lễ sát chân, quy y Tam bảo, thọ năm học xứ.

Một ngày khác, Ô Đà Di lại đến nhà trưởng giả, ông trưởng giả thưa:

- Ngày mai, con thỉnh Phật và Tăng đến nhà thọ trai, ngài có thể đến sớm.

Sáng sớm hôm sau, Ô Đà Di đến nhà ông trưởng giả, bảo:

- Tôi có duyên sự, tạm đến nhà khác. Nếu tôi chưa lại, thì không nên hành thực trước.

Đức Phật hướng dẫn đại chúng đến nhà ông trưởng giả. Các Bí-sô bảo ông trưởng giả:

- Nên xướng tùy ý (mời thọ trai).

Ông trưởng giả thưa:

- Kính thưa thánh giả, hôm nay, con vì Phật và đại chúng, thiết lập lễ cúng dường này, cúi xin Phật và đại chúng tùy hỷ, nhưng Ô Đà Di chưa đến.

Đức Phật dạy:

- Như vậy là xướng tùy ý rồi, nên cứ đến chỗ ngồi mà ngồi.

Nhưng mãi đến gần quá ngọ, Ô Đà Di mới đến chỗ thọ thực. Vì đợi chờ quá lâu, nên các Bí-sô có vị ăn được một ít, có vị không ăn được.

Đức Phật vì ông trưởng giả nói bài kệ về cúng dường, rồi từ chỗ ngồi ra về. Ô Đà Di ở lại, không về chùa. Hôm ấy, gặp ngày 15 (rằm), chúng Tăng làm pháp trưởng tịnh, Ô Đà Di không đến tập hợp, lại không có người mang dục đến. Chúng phải ngồi chờ lâu, bê trễ pháp sự. Tìm kiếm không có, khiến chúng mỏi mệt... Đức Phật quở trách, rồi bảo:

- Ta nhận thấy mười điều lợi, vì hai bộ đệ tử chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, đã nhận thọ trai nơi nhà người, mà trước hay sau bữa ăn, đến nhà người khác, Ba-dật-để-ca.

TỰ TAY NẤU THỨC ĂN SỐNG

Lúc bấy giờ, tại thành Thất-la-phạt, có một người tánh ưa cảnh vườn cây, bảo người nấu ăn rằng:

- Tôi muốn đi du ngoạn, sáng sớm đến để nấu thức ăn cho tôi mang theo.

Trước khi đến chỗ phương viên, người này đã ra lệnh cho người nhà chuẩn bị hết mọi thứ, kể cả người giúp việc nấu nướng cũng phải sẵn sàng... Nhưng cuối cùng người thợ nấu không đến, mà thì giờ lại đã quá muộn. Bà vợ ưu sầu.

Khi ấy, Thổ La Nan Đà Bí-sô ni nhân đi khất thực, vào nhà này, nói:

- Hiền thủ, vô bệnh, có thể cho tôi thức ăn với.

Người vợ bảo:

- Thưa thánh giả, hiện tại tôi đang ưu sầu, làm sao có thể bỏ bát được!

Cô ni hỏi:

- Hiền thủ ưu sầu việc gì

Người ấy trình bày rõ sự việc. Cô ni nói:

- Này bà chị, chẳng lẽ bà chỉ biết có kim chỉ, ngoài ra không biết gì nữa hay sao

Người đàn bà ấy nói:

- Thánh giả có biết nấu thức ăn phải không

Cô ni nói:

- Công xảo gì tôi cũng rành cả.

Người đàn bà nói:

- Thánh giả thương xót, nấu dùm thức ăn cho tôi.

Cô ni nói:

- Tôi nấu, có cho tôi ăn không

Thưa:

- Cho chứ !

Hỏi:

- Có cho người coi phòng của tôi ăn không

Thưa:

- Cũng cho ăn luôn !

Cô ni hỏi:

- Cần nấu thức ăn gì

Thưa:

- Có thể nấu các thứ chả ram, tô, quả và các loại bánh.

Người đàn bà ấy cần chi, thì cô ni đều làm được hết. Làm xong, cô ni lấy thức ăn về chùa. Sau đó, người nấu ăn mới đến. Người nhà nói:

- Các thức ăn đã nấu xong một cách khéo léo, người nấu là cô ni Thổ La.

Người nấu ăn nghe qua, dùng mọi cách cơ hiềm, tuôn ra những lời thô ác:

- Tại sao Sa-môn Thích nữ lại cướp đoạt nghề nuôi sống của người ta ! Như vậy chẳng phải là nữ Sa-môn, chẳng phải là nữ tịnh hạnh !

Các Bí-sô ni đem việc này bạch lại Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật, đức Phật hỏi rồi quở trách... và chế học xứ này:

Bí-sô ni nào, tự tay nấu thức ăn sống, Ba-dật-để-ca.