Những Truyện Duyên Khởi Trong Luật Bí Sô Ni

VỘI LÀM PHÁP GIẢI TỘI

Khi đức Phật ở tại thành Vương-xá, bấy giờ, có Bí-sô ni tên là Loạn Ý, ôm lòng giận hờn, thường dùng những lời thô ác, mạ nhục lẫn nhau, nên các ni chúng thảy đều cơ hiềm, khinh tiện cô ta. Nhân lúc Bí-sô ni Loạn Ý đi khất thực, chư ni thấy vắng, liền cùng nhau hội họp nói hạnh ác của cô ta.

Cô Loạn Ý có một người con gái tên là Tịch Tịnh, nghe biết mọi người nói lỗi của mẹ mình, chờ mẹ khất thực về đến để thưa lại. Người mẹ nghe qua, tâm liền nổi giận, đối với ni chúng, dùng những lời thô ác cay nghiệt. Mọi người tìm hiểu để biết, ai đã nói những lời chia rẻ, đấu tranh đó. Cuối cùng mới biết ra: cô Tịch Tịnh đã đến nói lại với mẹ điều ấy. Đại chúng liền trao cho Tịch Tịnh pháp Yết-ma Xả trí1. Tịch Tịnh kêu khóc, đến chỗ người mẹ, kính lễ sát chân, thưa:

- Chư ni đã trao cho con pháp Yết-ma Xả trí.

Loạn Ý nghe qua, nổi cơn phẫn nộ bội phần, nói:

- Mong sao, chúng tác pháp Yết-ma cho tất cả mọi người trong nước !

Loạn Ý nói lẫy như vậy, rồi dẫn cô con gái ra ngoài giới, tác pháp giải Yết-ma.

Chư ni nói:

- Chúng vì người con gái của cô, tác pháp Yết-ma Xả trí. Vì sao cô lại ra ngoài giới làm pháp giải nó?

Ni Loạn Ý trả lời:

- Chúng cưỡng tác pháp, tôi giải, có lỗi gì?!

Chư ni hỏi:

- Cô cùng ai tác pháp, và tác pháp nơi nào ?

Cô Loạn Ý nói:

- Tôi cùng với người khác đã tác pháp ngoài giới, để giải.

Chư ni nói:

- Tác pháp để giải như vậy, có hợp lý hay không?

Loạn Ý trả lời:

- Dù hợp hay không hợp, tôi đã làm rồi, có can gì đến việc của cô ?!

Chư ni đem việc này bạch lại Bí-sô. Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật dùng nhân duyên này, tập hợp chư ni, hỏi để xác định sự thật, quở trách... rồi chế học xứ như vầy:

Bí-sô ni nào, đaõ biết Bí-sô ni bị chúng Bí-sô ni tác pháp Yết-ma Xả trí, liền ra ngoài giới, tác pháp Yết-ma giải, Tăng-già-phạt-thi-sa.

KHÔNG BỎ ÁC KIẾN

Tại thành Thất-la-phạt, có một Bí-sô ni tên là Hắc Sắc, đã từng theo ngoại đạo. Mỗi lần cùng với các Bí-sô ni đấu tranh gây nhiễu loạn, thì Hắc Sắc nói: “Xả Phật, Pháp, Tăng. Chẳng phải chỉ có Sa-môn Thích nữ mới trì giới đức hạnh, lòng luôn chơn chất ngay thẳng, thuần thiện phạm hạnh, mà các nơi khác cũng có những người lành như vậy. Ta sẽ đến đó để tu phạm hạnh”. Chư ni đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật bảo chư ni:

- Có thể ở nơi vắng vẻ can gián ni Hắc Sắc. Cô ni nào khác, nếu muốn can gián, thì phải nói như vầy: “Cô ni Hắc Sắc, khi nào có tranh cãi, thì chớ nên nói “Tôi xả Phật, Pháp, Tăng. Chẳng phải chỉ có Sa-môn Thích nữ mới trì giới đức hạnh, mà các nơi khác cũng có những người lành như vậy. Ta sẽ đến đó để tu phạm hạnh”. Này ni Hắc Sắc, nay cô nên bỏ ác kiến như vậy đi!”.

Khi chư ni theo lời dạy, tác pháp can gián nơi chỗ vắng, thì cô ni kia, đối với sự việc đó, chấp chặt không bỏ, lại nói: “Chỉ có đây mới là những sự thật, ngoài ra đều là hư vọng”.

Chư ni đem việc này bạch lại Bí-sô. Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật bảo chư ni:

- Các cô nên trao cho ni Hắc Sắc bạch tứ Yết-ma can gián. Đánh kiền chùy..., tập họp tất cả ni chúng. Một ni tác bạch: “Đại đức Ni Tăng xin lắng nghe, Bí sô ni Hắc Sắc này, tự mình khởi lên ác kiến, khi tranh cãi thìnói: “Nay tôi xả Phật, Pháp, Tăng. Chẳng phải chỉ có Sa-môn Thích nữ này mới có trì giới đức hạnh, lòng luôn luôn chơn chất ngay thẳng, thuần thiện phạm hạnh, mà các nơi khác cũng có người lành như ở đây. Ta sẽ đến đó để tu phạm hạnh”. Bí-sô ni nên can gián nơi chỗ vắng vẻ. Khi can gián, nếu ác kiến không bỏ, mà cô lại nói: “Đây là những sự thật, ngoài ra đều là hư vọng”. Nếu thời gian thích hợp đối với Bí-sô ni Tăng cho phép, thì Bí-sô ni Tăng nên chấp thuận: “Nay Bí-sô ni Tăng tác pháp Yết-ma Bất xả ác kiến, trao cho Bí-sô ni Hắc Sắc”.

Rồi kế đến tác pháp Yết-ma:

- Đại đức ni Tăng lắng nghe ! Bí-sô ni Hắc Sắc này, tự mình khởi lên ác kiến, khi tranh cãi thì nói: “Nay tôi xả Phật, Pháp, Tăng. Chẳng phải chỉ Sa-môn Thích nữ đây mới có trì giới đức hạnh, lòng luôn chơn chất, ngay thẳng, thuần thiện phạm hạnh, mà các nơi khác cũng có người lành như vậy. Ta sẽ đến đó để tu phạm hạnh”. Chư Bí-sô ni đã đến chỗ vắng vẻ can gián, và khi can gián nơi vắng, ác kiến vẫn không bỏ, lại nói: “Đây là những sự thật, ngoài ra đều hư vọng”. Nay Bí-sô ni Tăng tác pháp Yết-ma Bất xả ác kiến, trao cho Bí-sô ni Hắc Sắc. Nếu cụ thọ nào đồng ý trao cho Bí-sô ni Hắc Sắc pháp Yết-ma Bất xả ác kiến, thì im lặng. Nếu vị nào không chấp thuận thì nói. Đây là Yết-ma lần đầu. (Lần thứ hai, lần thứ ba cũng như vậy). Bí-sô ni Tăng đãchấp thuận trao cho Bí-sô ni Hắc Sắc pháp Yết-ma Bất xả ác kiến rồi. Bí-sô ni đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.

Bấy giờ ni chúng y theo lời dạy, tác pháp bạch tứ Yết-ma. Khi can gián, nếu Bí-sô ni kia đối với việc đó vẫn chấp chặt ác kiến, không bỏ, lại nói: “Đây là những sự thật, ngoài ra đều hư vọng. Tôi đâu có chấp mà khiến tôi bỏ ?!”.

Chư ni đem việc này bạch lại các Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật dùng việc này, tập hợp ni chúng, hỏi để xác định sự thật, quở trách... rồi chế học xứ như vầy:

Bí-sô ni nào, cùng các Bí-sô ni đấu tranh gây phiền nhiễu, mà nói như vầy: “Tôi bỏ Phật, Pháp, Tăng; chẳng phải chỉ có Sa-môn Thích nữ mới đủ giới đức, có pháp lành hơn hết, mà đối với các Sa-môn khác cũng có đủ giớiđức, có pháp lành hơn hết vậy. Tôi sẽ đến đó tu tập phạm hạnh”. Khi các Bí-sô ni bảo rằng: “Cô nên bỏ kiến giải tội ác này đi”. Khi có lời can gián như vậy, bỏ thì tốt, nếu không bỏ thì nên ba lần ân cần chánh thức can gián, tùy theo lời dạy mà gạn hỏi, khiến cho họ bỏ việc này; bỏ thì tốt, nếu không bỏ, Tăng-già-phạt-thi-sa.

LÀM NHỚP NHÀ NGƯỜI

Khi đức Bạc Già Phạm ở tại thành Thất-la-phạt, thì bấy giờ nơi núi Chỉ Tra1, có mười hai vị Bí-sô ni: Nan Đà, Ô Ba Nan Đà, Thổ La Nan Đà, Châu Kế Nan Đà, Để Sa Để Sa, Mật Hằng La Để Sa, Ba Ly Da Để Sa, Lạc Ỷ Da, Bạt Dà La, Tô Bạt Đà La, Tôn Đà La, Thệ Diên Đa. Những người này đã tạo ra các điều ác, làm nhớp nhà người, như: cùng với các nam tử giỡn cợt, cười nói, vui đùa, thân thể dựa kề đụng chạm nhau, cùng ngồi một giường, cùng ăn một mâm, cùng uống rượu một chén; hái những loại hoa quả mà mình thấy thích biếu tặng nhau, soạn nhạc, ca múa, trang điểm thân thể, buông lung dật dựa, nằm nghiêng, nằm ngửa, hình trạng tựa như con cá không khác. Hoặc làm tiếng ngựa hý, hoặc làm tiếng trâu rống, miệng phát ra mọi thứ âm thanh, làm chim sẻ đá nhau, cho đến nam nữ nắm bắt nhau, làm những việc phi pháp hý lộng như vậy. Vì vậy, nên núi Chí Tra đã trở thành ác danh lưu bố khắp cả xóm làng. Chư ni muốn đến đó, mà nghe tiếng xấu đồn khắp như vậy, nên không dám đến. Các ni cựu trú đều bỏ ra đi, đến các nơi khác.

Bấy giờ, có số đông Bí-sô ni du hành đến đó, buổi sáng đắp y mang bát vào xóm khất thực, rồi mang bát về không, không nhận được một thức ăn nào cả. Chư ni bèn nghĩ: “Đại đa số nhân dân trong tụ lạc này đều an lạc, phong phú, thịnh vượng, người nào đến khất cầu cũng đều được đầy đủ, tại sao hôm nay chúng ta không nhận được thứ gì cả ?! Phải chăng, ni chúng ở trú xứ này, trước đây đã làm những điều gì phi pháp, làm nhơ nhớp nhà người, làm những điều sai nguyên tắc, lân la gần gũi nhau, khiến cho mọi người sanh tâm bất tín hay chăng ?!”

Bấy giờ, các trưởng giả trong tụ lạc này nhân có việc cần luận bàn, nên cùng nhau nhóm họp lại một chỗ, trong số đó có một Ô-ba-sách-ca2 tên là Ốt Lộ Ca, thấy các ni đi khất thực, rồi mang bát về không, liền đến đứng gần bên, hỏi:

- Tại sao các cô mang bát không về ?

Các ni liền trình bày đầy đủ mọi việc.

Ô-ba-sách-ca nói:

- Nếu như vậy, quý cô có thể đến thành Thất-la-phạt, đem việc này bạch lên đức Thế Tôn, để Ngài dũ lòng thương đối với chúng tôi.

Các Bí-sô ni nhận lời bằng cách im lặng. Bấy giờ, Ô-ba-sách-ca kính lễ sát chân các ni, và bạch:

- Thưa chư thánh giả, hôm nay xin các ni từ mẫn đến nhà tôi nhận bữa cúng dường ít oi.

Ni chúng hoan hỷ thọ nhận.

Khi đến nhà, chính tay Ô-ba-sách-ca phụng hiến các thứ thức ăn ngon nhất cho chư ni một cách đầy đủ. Sau khi các ni xỉa răng, súc miệng, rửa tay xong, gia chủ nhẹ nhàng thu dọn chén bát, rồi thí chủ mới ngồi trên chiếu, trước chỗ ngồi của các ni. Các ni vì họ mà nói pháp, chỉ bày những điều an vui lợi ích.

Từ chỗ ngồi, các ni xin cáo lui.

Cùng lúc ấy, các ni chúng ở Kiều-tát-la3, du hành trong nhơn gian, tuần tự đến thành Thất-la-phạt. Ni chúng tại đó thấy khách ni đến, liền chào đón và mời giải lao, rồi hỏi thăm trên đường đi có được an lạc hay chăng ? Các ni đem hết mọi sự việc trình bày đầy đủ. Các ni nghe xong, thưa lại với các Bí-sô. Các Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật bảo Đại thế chúa rằng:

- Này Kiều-đáp-di 4, ngươi có thể cùng với năm trăm vị Thượng tọa Bí-sô ni, đến núi Chi tra, vì mười hai ni chúng tác pháp Yết-ma trục xuất được chăng ?

Kiều-đáp-dithưa:

- Kính bạch Đại đức, con có thể đi được.

Đức Phật nói với Kiều-đáp-di :

- Có năm cách tác pháp Yết-ma trục xuất trở thành phi pháp, phi luật, mà ni chúng lại mắc tội Việt pháp. Năm cách đó là:

1- Không gạn hỏi.

2- Không làm cho người khác nhớ nghĩ lại.

3- Không cứu xét sự việc.

4- Đương sự không tự nói.

5- Người không có mặt.

Tuy người ta thật sự phạm tội, nhưng phải qua ba lần quở trách cho hợp pháp, để khiến cho chính họ nói lên sự hối hận. Qua ba lần nói đi nói lại tội này, đó là năm cách trục xuất phi pháp, chúng mắc tội Việt pháp. Nếu ngược lại với năm cách này để tác pháp Yết-ma trục xuất, thì đúng như pháp, như luật, chúng không mang tội Việt pháp.

Muốn đến núi kia, trên đường khi gần đến, nên ở tạm một nơi nào đó, rồi sai một Bí-sô ni đến đó cật vấn. Nếu người nào có năm pháp sau đây thì không được sai; nếu đã lỡ sai thì nên hủy bỏ. Năm pháp ấy là:

1- Ái.

2- Nhuế.

3- Bố.

4- Si.

5- Không rành vấn đề cật vấn.

Như thường lệ, tập hợp Tăng rồi, trước hết nên hỏi đương sự: “Bí-sô ni, cô tên gì ? Cô có thể đến núi Chi tra, để cật vấn mười hai vị Bí-sô ni đã làm những việc phi pháp được chăng ?”. Nếu cô ni kia trả lời là “Có thể được”, thì nên sai một Bí-sô ni khác tác bạch Yết-ma:

- Đại đức Ni Tăng xin lắng nghe ! Bí-sô ni này tên là..., có khả năng đến núi Chi tra kia, cật vấn mười hai vị Bí-sô ni làm nhớp nhà người. Nếu thời gian thích hợp đối với Ni Tăng, Tăng chấp thuận. Nay Tăng sai Bí-sô ni tên là..., làm người cật vấn, đến chỗ chúng Bí-sô ni mười hai người làm nhớp nhà người, tại núi Chi tra. Đây là lời tác bạch.

Văn Yết-ma y theo văn tác bạch mà làm.

Sau đó, đến thành núi Chi tra, trải chỗ ngồi, rồi đánh kiền chùy, nếu họ nghe tiếng kiền chùy đến tập hợp thì tốt, nếu không đến, thì nên làm pháp Yết-ma trục xuất. Nếu họ đến thì nên báo cáo nguyên do cho họ biết rằng: “Các cô đã cùng nhau làm những việc phi pháp như vậy”. Nếu họ nhận tội thì nên nói với họ rằng: “Vì nhân duyên này, nên chúng tôi đến đây, vì các cô mà tác pháp Yết-ma trục xuất”.

Bấy giờ, ni chúng mười hai người nghe Đại thế chúa muốn vì họ tiến hành việc trục xuất, trong số đó có Bạt Đà La, Tô Bạt Đà La, Tôn Đà La, Thệ Diên Đà, tự nghĩ rằng: “Chúng mười hai người đã tạo ra các ác hạnh hủy hoại chánh pháp, chúng ta đồng tình làm như vậy. Nay Đại thế chúa vì chúng ta đến tác pháp Yết-ma trục xuất, cũng vì chúng ta mà tiến hành việc trục xuất này”. Họ nghĩ như vậy rồi, liền đắp y mang bát ra khỏi cửa thành phía Tây, tuần tự du hành đến thành Thất-la-phạt. Những tội họ đã phạm, tội nào cần nói lên lời sám hối thì họ như pháp, ở trước mặt nói với nhau; còn tội nào tự trách tâm, thì họ y pháp trách tâm, để trừ tội. Họ cùng với các ni thanh tịnh khác, được thọ dụng mọi lợi dưỡng như nhau.

Lúc bấy giờ, thì Đại thế chúa cùng năm trăm vị, từ cửa thành phía Đông đi vào, đến trú xứ, trải chỗ ngồi, rồi đánh kiền chùy họp. Trong số mười hai chúng còn lại đều đến tập hợp. Vị ni cật vấn hỏi mười hai chúng rằng:

- Hiện các cô đang làm những việc ác hạnh, hủy hoại chánh pháp, việc này có thật hay không ?

Đáp rằng:

- Đúng thật như vậy.

Bấy giờ, vị ni cật vấn biết chúng đã tập hợp rồi, nên tác bạch Yết-ma:

- Đại đức Ni Tăng xin nghe cho ! Các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà, Thổ La Nan Đà, Châu Kế Nan Đà, làm hạnh nhơ nhớp nhà người. Các ni này làm những việc ác hạnh, hủy hoại chánh pháp. Nếu thời gian thích hợp với Bí-sô ni Tăng, Bí-sô ni Tăng chấp thuận trao pháp Yết-ma cho các Bí-sô ni Nan Đà.v.v... đã làm các hạnh nhơ nhớp nhà người, mà không có tâm buông bỏ. Nay Tăng già làm pháp Yết-ma trục xuất. Đây là lời tác bạch.

Văn Yết-ma chuẩn theo lời tác bạch mà làm.

Bấy giờ, Ốt Lộ Ca, Ô Ba Sách Ca đã chứng kiến sự việc như vậy rồi, đến chỗ Đại thế chúa Kiều-đáp-diđảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Khi ấy, Đại thế chúa Kiều-đáp-divì Ốt Lộ Ca, Ô Ba Sách Ca nói pháp, chỉ dạy những điều lợi ích và vui vẻ, khuyến khích họ tu thiện, phát tâm hoan hỷ, và báo cho biết là những Bí-sô ni làm hạnh nhơ nhớp nhà người, đã bị trục xuất rồi. Ốt Lộ Ca, Ô Ba Sách Ca bạch với Thế chúa Kiều-đáp-di:

- Nguyện thương xót chúng con, sáng mai mời thánh giả đến nhà chúng con dùng bữa cơm đạm bạc.

Kiều-đáp-diim lặng nhận lời mời. Ốt Lộ Ca, Ô Ba Sách Ca biết lời mời của mình đã được nhận rồi, liền trong đêm chuẩn bị ẩm thực đầy đủ. Sáng sớm tinh sương, họ liền sai người đến thỉnh:

- Kính thưa Kiều-đáp-di, thức ăn đã sửa soạn xong, xin mời thánh giả đến thọ trai.

Kiều-đáp-di cùng các ni chúng đắp y mang bát đến nhà Ốt Lộ Ca, Ô Ba Sách Ca. Bí-sô ni chúng đến chỗ ngồi, ngồi xuống. Ô Ba Sách Ca mang đồ ăn thức uống thanh tịnh, theo thứ tự dâng lên đầy đủ cho ni chúng. Sau khi các ni xỉa răng, súc miệng và rửa tay xong, Ô Ba Sách Ca đến trước Thế chúa Kiều-đáp-di, ngồi nơi ghế thấp để nghe pháp. Khi đã chỉ dạy những điều lợi ích, khiến cho vui vẻ xong, các vị từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.

Bấy giờ, Đại thế chúa Kiều-đáp-didu hành trong nhân gian, đến thành Thất-la-phạt. Sau khi cất y bát, rửa chân xong, liền đến chỗ đức Phật đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, bạch Phật:

- Con đã vì các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà.v.v... tác pháp Yết-ma trục xuất-vì họ làm những hạnh nhơ nhớp nhà người-đã xong.

Thế chúa bạch Phật rồi, đảnh lễ sát chân, cáo lui.

Bấy giờ, các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà.v.v... cùng nhau bàn tính, bảo:

- Nếu người nào bị té xuống đất, thì tự chống đất mà đứng dậy. Chúng ta cùng đến thành Thất-la-phạt, chỗ đức Phật và nơi Bí-sô ni Đại thế chúa Kiều-đáp-di, sám hối tạ tội.

Nghĩ như vậy rồi, họ liền tuần tự đến thành Thất-la-phạt.

Bấy giờ, Kiều-đáp-dinghe các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà.v.v... đến trong thành, Thế chúa Kiều-đáp-dicùng năm trăm ni chúng đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên. Đại thế chúa Kiều-đáp-dibạch Phật:

- Kính bạch đức Thế Tôn, con nghe các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà... hiện tại đã đến thành này. Vậy gặp họ, nên tiếp đón, đối xử thế nào ?

Đức Phật dạy:

- Nếu khi gặp họ, thì không cần phải nói chuyện với họ. Nếu là bậc già lớn thì cũng khỏi phải lễ bái. Những vị nhỏ tuổi đến bái chào, cũng đừng chúc “vô bệnh”. Nếu họ xin chỗ ở thì nên chỉ phòng bên cạnh. Nếu họ muốn tìm giường chiếu, thì nên trao cho họ thứ cũ và rách. Nếu họ nói: “Tôi là bậc già lớn, sao lại trao cho những đồ cũ rách ?” thì nên nói: “Cô là người già mà si mê, vì lòng đại từ của đức Phật, nên mới trao cho các cô những đồ vật này”.

Bấy giờ, Đại Thế chúa Kiều-đáp-dinghe đức Phật dạy như vậy rồi, kính lễ cáo lui.

Lúc bấy giờ có trưởng giả Cấp-cô-độc, cũng đến chỗ đức Thế Tôn, kính lễ sát chân Phật, rồi lui lại ngồi một bên, chấp tay bạch Phật:

- Kính bạch Đại đức Thế Tôn, con nghe các Bí-sô ni Nan-Đà... đến thành này làm hạnh ác nhơ nhớp nhà người. Nay con nên như thế nào ?

Đức Phật dạy:

- Không nên kính lễ chào hỏi, nhưng phải cung cấp thức ăn cho họ.

Bấy giờ, các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà... đến chỗ Đại thế chúa và các ni cựu trú, để đảnh lễ, hỏi thăm, nhưng họ không được trả lời và cầu chúc “vô bệnh, an lạc”. Các ni thiếu niên không đích thân đến kính lễ. Họ đòi hỏi ngọa cụ thì được cung cấp thứ cũ, rách. Họ cầu xin chỗ ở thì được chỉ nơi phòng thiếu phương tiện nhất. Họ nói:

- Chúng tôi là bậc già lớn, vì sao lại trao cho những thứ xấu tệ này ?

Bấy giờ, Đại thế chúa mới phương tiện bảo họ rằng:

- Các cô thật là bậc già lớn mà si mê. Đức Đại sư còn thương xót, khiến chúng tôi trao cho các cô những vật xấu rách này, không nên không hoan hỷ.

Bấy giờ, Nan Đà, Ô Ba Nan Đà... bàn luận như vầy:

- Chủ đích hành động và lời nói của chúng ta, thì Bạt Đà La, Tôn Đà La, Thệ Diên Đa, các vị ấy cùng làm tương tợ như chúng ta không khác. Nay chúng ta nên đến đó cùng họ bàn tính.

Khi đến chỗ các vị ấy rồi, Bạt Đà La.v.v... thấy họ đều không vui vẻ chào đón, hỏi han chi cả. Họ thấy vậy, liền bảo:

- Các lão túc ni không nói năng với chúng ta là điều hợp lý, còn các cô này, tất cả hành vi trước đây của các cô có khác gì chúng tôi đâu, vì sao hôm nay cũng không đón tiếp chúng tôi ?!

Các cô nghe, liền trả lời:

- Hành động, ngôn ngữ của chúng tôi trước đây, thật sự không khác với quý vị, song đối với tội phạm cần phải nói lên những lời sám hối, thì chúng tôi đã nói. Cần trách tâm thì chúng tôi cũng đã trách tâm, để diệt trừ rồi. Chúng tôi đã thanh tịnh, không còn phạm nữa. Do đó, chúng tôi không thể cùng với người ác hạnh phá giới như các cô cùng nhau thọ dụng như người trí được.

Nghe nói như vậy, họ liền nghĩ và nói:

- Các ni chúng kia có ái, có nhuế, có bố, có si. Có Bí-sô ni cùng đồng phạm tội như vậy, mà có người bị đuổi, người không bị đuổi.

Chư ni liền đem việc này bạch lại Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật bảo các Bí-sô ni:

- Các cô nên đem đến chỗ vắng, can gián tận tình các Bí-sô ni Nan Đà, Ô Ba Nan Đà... cho đến tác pháp bạch tứ Yết-ma trục xuất...

Chư ni làm theo lời Phật dạy, nhưng họ vẫn kiên trì không bỏ, còn nói: “Đây là chơn thật, ngoài ra đều là hư vọng”. Các ni đem việc này bạch lại Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật dùng nhân duyên này, tập hợp các ni chúng, hỏi để xác định sự thật, rồi quở trách và chế học xứ như vầy:

Bí-sô ni nào, sống tại thôn xóm, thành ấp, làm hạnh ác nhơ nhớp nhà người; làm nhơ nhớp nhà người, ai cũng thấy, cũng nghe, cũng biết; làm hạnh ác, ai cũng thấy, cũng nghe, cũng biết. Các Bí-sô ni nên nói với Bí-sô ni kia rằng: “Quý cụ thọ, các cô làm hạnh ác nhơ nhớp nhà người; làm nhơ nhớp nhà người, ai cũng thấy, cũng nghe, cũng biết; làm hạnh ác ai cũng thấy, cũng nghe, cũng biết. Các cô nên đi, không nên ở nơi đây”. Bí-sô ni kia nói với các Bí-sô ni rằng: “Đại đức có ái, có nhuế, có bố, có si. Các Bí-sô ni đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi”. Khi ấy các Bí-sô ni nói với Bí-sô ni kia rằng: “Cụ thọ chớ nói như vầy: ‘Các Đại đức có ái, có nhuế, có bố, có si. Có Bí-sô ni đồng tội mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi’. Tại sao vậy ?-Vì các Bí-sô ni không có ái, có nhuế, có bố, có si. Các cô làm hạnh ác nhơ nhớp nhà người; làm nhơ nhớp nhà người ai cũng thấy, cũng nghe, cũng biết; làm hạnh ác ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Cụ thọ, các cô không nên nói: ‘Có ái, có nhuế.v.v...’. Khi các Bí-sô ni can gián như vậy, bỏ thì tốt, nếu không bỏ, nên chánh thức ba lần ân cần can gián. Tùy theo những lời dạy mà gạn hỏi, khiến cho họ bỏ việc ấy. Nếu bỏ thì tốt, còn không bỏ, Tăng-già-phạt-thi-sa.

1 Thi-la : Nghĩa gốc là thiện, phẩm chất của thiện, luân lý, đạo đức, tánh cách, tập quán. Dịch là giới, là nhừng điều răn dạy thực hiện điều thiện, ngăn ngừa điều ác(phòng-phi chỉ-ác, tu tập thiện sự ).

1 Tăng-già-phạt-thi-sa: Hay gọi là Tăng-già-bà-thi-sa, lược dịch là Tăng-tàn, nghĩa là còn sót lại, dư tàn, tàn tật.... Căn bản q.11, tr 681b 6,T.23,n.1442 : Tăng-già-phạt-thi-sa, Tăng-già là phạm tội này phải nhờ Tăng già hướng dẫn sám hối.....Phạt-thi-sa là dư tàn...đối với 13 pháp này, Bí-sô tuy phạm mà có dư tàn, chữa trị được, nên gọi là Tăng-tàn. Thiện kiến q.5, tr 263b 5,T.22, n.1425 : Tăng-già-bà-thi-sa, Tăng-già là chỉ cho Tăng, bà nghĩa là bắt đầu, thi-sa là tàn. Tỳ-kheo phạm tội này, nếu muốn thanh tịnh thì đến gặp chúng Tăng, Tăng cho pháp ba-lợi-bà-sa (biệt trú), gọi là bắt đầu. Sau đó, hành 6 đêm ma-na-đỏa (hoan hỷ), đó là khoảng giữa. Giai đoạn cuối cùng là cho pháp a-phù-ha-na (xuất tội). Đó gọi là Tăng-già-bà-thi-sa.

1 Yết-ma xả trí : Yết-ma phiên âm từ Karmavàcana của tiếng Phạn. Hán dịch“Biện sự tác pháp”, tức là những việc cần làm đều phù hợp với pháp qui định, cho nên có công dụng giúp thành tựu. Yết-ma xả trí là tác pháp mặc tẫn người phạm tội. Nghĩa là vị ấy dù sống trong chúng nhưng mọi người đều không tiếp xúc trò chuyện và coi như vị ấy vắng mặt.

1 Núi Chỉ-tra: Skt. Krïtàgiri, Pàli. Kitàgiri, phiên âm núi Chỉ-tra, Kê-tra; dịch nghĩa là núi Đen(Hắc-sơn), cũng là tên một ngôi làng trong nước Ca-thi trung Ấn Độ. Tứ phấn: Kỳ-liên. Ngũ phần: Ấp Kiết-la. Tăng kỳ: Thôn Hắc-sơn, nước Ca-thi. Căn bản: Núi Chỉ-tra. Thiện kiến: Núi Kê-tra.

2 Ô-ba-sách-ca: Cách phiên âm khác, Y-bồ-tắc, Ô-bà-tắc, Ưu-bà-tắc, dịch là cận sự nam. Một trong tứ chúng đệ tử, một trong hai chúng tại gia, là người thường thân cận cúng dường Tam bảo, chấp tác phục dịch trong tự viện.

3 Kiều-tát-la : dịch là nước Vô-đấu-chiến, nước Công-xảo. Có 2 nước Kiều-tát-la,1.Bắc Kiều-tát-la, phía Tây bắc nước Ca-tỳ-la-vệ, Chánh bắc nước Ba-la-nại, 2.Nam Kiều-tát-la, phía Nam nước Ma-kiệt-đà, kinh đô là Xá-vệ. Đức Phật thường cư trú nơi đây thuyết pháp trước sau 25 năm.Vị trí hiện nay dưới dãy Hy-mã-lạp-sơn (Hymalaya), nằm trên địa phận Nepal ngày nay.

4 Kiều-đáp-di : Cựu dịch làø Kiều-đàm-di, tân dịch là Kiều-đáp-di, từ giống cái (nữ thanh) của từ Kiều-đáp-ma(Hàng nữ họ Cù-đàm), tức dì ruột của đức Phật, là Ma-ha-ba-xà-ba-đề.

PHẦN 3 - CÙNG BÍ-SÔ CHẲNG PHẢI THÂN QUYẾN GIẶT Y CŨ

Khi Bồ-tát từ cõi trời Đổ Sử giáng hạ, thác sanh vào nhà vua Tịnh Phạn, nơi thành Kiếp-tỷ-la, thì bấy giờ tiếng đồn vang khắp bốn phương là dòng họ Thích sanh ra thái tử.

Kiếp-tỷ-lalà chỗ tiên nhân ở, cạnh sông Phần Diêm, bên núi tuyết. Cách đó không xa, có tiên nhân Bà-la-môn tên là A Tư Đà, rất giỏi nghề xem tướng. Nhà vua mời đến xem tướng, và tiên đoán rằng: “Thái tử nếu ở nhà thì sẽ làm Chuyển luân vương1, cảm hóa được tứ thiên hạ. Khi làm Đại thánh chủ thì bảy báu đầy đủ, gồm những xe quý, voi quý, ngựa quý, ngọc quý, con gái quý, thần chủ kho quý, thần chủ binh quý, thiên tử viên mãn, có đại oai lực, dũng mãnh vô song, có đủ khả năng hàng phục oán địch. Hết cả đại địa này, cùng tận cả bốn biển không có đạo tặc, cũng không có hình thức trị phạt tàn ác. Vua dùng pháp trị, mọi người sống trong yên ổn. Còn nếu thái tử xuất gia, cạo bỏ râu tóc, dùng tâm chánh tín, từ nhà đến chỗ chẳng phải nhà, thì sẽ được thành Phật, Ứng cúng Chánh biến tri, tiếng đồn vang khắp mười phương, thường hay hoằng hóa tế độ muôn loài”.

Bấy giờ, tất cả các vị đại vương các nước, thảy đều nghe biết thái tử Thích Ca sinh nơi núi tuyết... cho đến việc sẽ thường hoằng hóa tế độ muôn loài, vị nào cũng tự nghĩ: “Nay ta nên đến thừa sự thái tử, sau này sẽ nhận được phước lộc”. Họ lại nghĩ: “Nay ta không có duyên để được thấy thái tử, nếu ta thừa sự vua Tịnh Phạn, tức là thừa sự tự thân thái tử vậy”.

Bấy giờ, các quốc vương đều sai sứ giả mang thư thần phục (quốc tín) đến chỗ vua Tịnh Phạn. Sau khi Bồ-tát được nuôi dưỡng nơi thâm cung, và theo thời gian tuổi đã lớn khôn, nhờ mọi sự tiếp xúc, thái tử đã nhìn thấy được lão, bệnh, tử, nên ôm lòng buồn lo. Thái tử bèn vào trong rừng, tìm nơi vắng lặng, vất bỏ mọi việc người đời. Bấy giờ, nghe việc này rồi, tất cả đều tự nghĩ: “Sở dĩ ta thần phục vua Tịnh Phạn là vì chủ ý thừa sự thái tử, nhưng nay thái tử đã vào rừng, mong cầu sự xuất ly, vậy thì tại sao ta phải làm việc phí công này ?”. Do vậy, các sứ giả được triệu hồi và các thứ thần phục đều được thủ tiêu, đoạn tuyệt.

Bấy giờ, đại vương Thắng Quang nước Kiều Tất La cùng các nước lân cận vua Tịnh Phạn, tuy tín vật không còn nữa, nhưng sứ thần vẫn còn qua lại, thường vẫn sai sứ đến thăm hỏi, và vị sứ được sai là đại thần trong nước, tên là Mật Hộ.

Bấy giờ, Mật Hộ đến chỗ vua Tịnh Phạn luận bàn việc nước xong, trở về nhà đại thần Ô Đà Di tạm nghỉ. Khi vua Tịnh Phạn sai sứ đến thăm hỏi vua Thắng Quang, thì đại thần Ô Đà Di là người được sai đi. Khi Ô Đà Di đến thành Thất-la-phạt, yết kiến vua Thắng Quang, sau khi luận bàn mọi việc với nhà vua xong, thì cũng trở về nhà đại thần Mật Hộ tạm nghỉ. Mật Hộ có người vợ tên là Cấp Đa, nhan sắc đẹp đẽ dễ thương, ai cũng ưa nhìn. Ô Đà Di cùng với Cấp Đa lén làm việc phi pháp. Mật Hộ nghe biết vợ mình cùng Ô Đà Di lén làm việc giao mật, liền tự nghĩ: “Hai kẻ ác này sẽ bị đoạn mạng”. Sau đó lại nghĩ: “Nếu ta giết họ, thì sẽ tạo ra mọi sự sợ hãi, làm nhiễu loạn vương thành. Tại sao phải vì tội lỗi của người đàn bà mà giết Bà-la-môn?!”. Nghĩ như vậy rồi, liền bỏ qua mọi việc.

Sau đó một thời gian, Mật Hộ lâm bệnh, mạng chung. Vì Mật Hộ không có con, nên vua Thắng Quang tịch thu tài sản, nhập vào kho của nhà vua. Ô Đà Di nghe sự việc như vậy, liền nghĩ: “Ta hiện còn đây, tại sao để cho Cấp Đa không có nơi nương tựa?”Nghĩ như vậy rồi, trong đêm đó, Ô Đà Di đắn đo mọi điều lợi hại, sáng ngày liền đến chỗ nhà vua Tịnh Phạn, tâu như sau:

- Nhà vua cùng vua Thắng Quang, biên giới của hai nước giáp nhau, hiện đang có việc bất ổn như vậy, nhà vua nên sai sứ đến nước kia trù tính, nếu không thăm hỏi, thì chúng ta sẽ chiêu lấy tai họa.

Vua Tịnh Phạn liền bảo rằng:

- Nếu vậy, thì khanh nên làm sứ giả đến đó thương lượng.

Ô Đà Di liền đến thành Thất-la-phạt. Vừa đến nơi, liền nghĩ: “Nay ta nên đến yết kiến đại vương trước, hay nên đến gặp vị đại thần của nhà vua trước?”. Nghĩ như vậy rồi, liền cân nhắc: “Theo cách làm việc, đúng lý thì phải liên hệ từ cấp dưới lên đến cấp trên”. Ô Đà Di liền đi đến chỗ vị đại thần, trình bày ý kiến của mình:

- Tôi muốn tâu với nhà vua, để cùng Cấp Đa chung sống. May mắn thay, ông có thể giúp tôi điều đó.

Vị đại thần của vua Thắng Quang nghe xong, mặc nhiên hứa khả.

Bấy giờ, Ô Đà Di đến chỗ vua Thắng Quang, cùng nhau luận bàn mọi việc nước xong, liền tâu với nhà vua rằng:

- May mắn thay, đại vương cho tôi chỗ tạm nghỉ.

Nhà vua nói:

- Trước đây ông đến, tạm nghỉ ở nơi nào?

Ô Đà Di trả lời:

- Trước đây tôi đến, thì tạm nghỉ nơi nhà của Mật Hộ.

Nhà vua nói:

- Hôm nay cũng đến đó mà tạm nghỉ.

Ô Đà Di tâu:

- Mật Hộ qua đời rồi.

Nhà vua nói:

- Chủ nhà tuy đã chết, nhà đâu có chết !

Ô Đà Di tâu:

- Nhà tuy không chết, mà sản nghiệp đều không.

Nhà vua ra lệnh cho vị đại thần, tìm nơi tạm nghỉ cho Ô Đà Di. Vị đại thần tâu:

- Không có chỗ nào để ông ta đình trú, song trước đây ông ta cùng với Cấp Đa đã giao thông, bản ý của đương sự là nhân việc này, muốn tâu cùng nhà vua điều đó. Nhà vua xét thấy, nếu có thể được thì chấp thuận ý kiến người này, tức là đã thỏa mãn những yêu cầu của vua Tịnh Phạn vậy.

Vua Thắng Quang liền bảo sứ giả mời Ô Đà Di đến, và bảo:

- Này Ô Đà Di, thật sự ta không biết, ông cùng Cấp Đa trước đã có giao mật. Nay ta thuận cho Cấp Đa làm vợ ông. Nhà cửa và tài vật, tất cả đều được ta cung cấp.

Bấy giờ, Ô Đà Di bái tạ ra về. Cấp Đa nghe Ô Đà Di đến nhà, bà ta liền ra tận cửa ngõ đón chào, và lớn tiếng khóc kể. Ô Đà Di vừa đến cửa, liền hỏi Cấp Đa rằng:

- Tại sao khóc kể ?

Cấp Đa mếu máo bảo:

- Phu chủ khả ái của em đã qua đời. Nay anh nỡ nào lại cũng bỏ em ?!

Ô Đà Di nói:

- Anh vốn vì em nên nay đến đây. Anh đã tâu với nhà vua rồi. Em và tài sản của nhà em, đều được nhà vua ban cho anh. Em muốn ở đây hay về thành Kiếp-tỷ-la?

Cấp Đa tự nghĩ: “Nếu ta về Kiếp-tỷ-la, thì người vợ Bà-la-môn của ông ta đâu để ta sống. Nay ta nên ở lại nhà này”.

Như vậy, lúc bấy giờ, Ô Đà Di một cảnh hai quê: một tại Kiếp-tỷ-la, một tại Thất-la-phạt.

Bấy giờ, trong vòng sáu năm, Bồ-tát sống không có bất cứ vật sở hữu nào, ngoài việc tu khổ hạnh. Sau khi Bồ-tát tự xét lại, nên đã tùy ý thọ nhận những đồ ăn thức uống vi diệu, rồi lấy bơ thoa khắp thân thể, dùng nước ấm tắm rửa.

Bồ-tát lại đến tụ lạc Thắng Quân, chỗ hai người nữ chăn bò, một tên là Hoan Hỷ, một tên là Hoan Hỷ Lực, thọ nhận mười sáu bội cháo sữa, ăn một bữa ăn vừa đủ no. Bồ-tát lại đến chỗ nam tử Thiện Hạnh, lấy cỏ cát-tường.

Bấy giờ, Hắc Long Vương thấy thế, tỏ lời khen ngợi. Sau đó, Bồ-tát hướng về gốc cây Bồ-đề, tự tay kết cỏ ngay ngắn, rồi tréo chân ngồi đoan thân chánh ý, tâm nghĩ miệng nói: “Nếu các lậu hoặc của ta mà không đoạn hết, thì quyết không rời khỏi chỗ này”.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đã hàng phục ba mươi sáu ức quân binh ma rồi, các lậu đều đoạn tận, chứng Nhất thiết trí. Trong thời gian vừa rời chỗ ngồi, Ngài đã nhận lời thỉnh mời của Phạm vương, đến Ba La Nê Tư, ba phen chuyển mười hai hành pháp luân, độ năm Bí-sô, cùng những người đi theo năm Bí-sô ấy xong, liền đi đến rừng Bạch-điệp2, độ sáu mươi Hiền bộ3, khiến họ trụ vào Kiến-đế.

Thế Tôn lại đến tụ lạc Thắng Quân, độ hai người nữ chăn bò, cùng khiến họ được vào Kiến-đế.

Ngài lại đến bên rừng Ô-lô-tần-loa4, độ một ngàn ngoại đạo xuất gia thọ Cận viên.

Thế Tôn lại đến đỉnh núi Già-da5 hiện thần biến, giáo hóa ba lần, khiến những người được giáo hóa đều trụ vào Niết-bàn an ổn. Và lại đến Trượng Lâm6 giáo hóa quốc vương Ma-kiệt-đà là vua Tần-tỳ-bà-la, giúp ông được trụ vào Kiến-đế

Ngài lại độ luôn tám mươi trăm ngàn Thiên chúng, vô lượng trăm ngàn Bà-la-môn nước Ma-kiệt-đà.v.v...

Kế đến, Ngài đến nơi thành Vương-xá, nhận tinh xá Trúc Lâm, và cho Thân tử, Mục Liên xuất gia thọ Cận viên.

Kế đến, Thế Tôn đến thành Thất-la-phạt nhận rừng Thệ-đa, vườn trưởng giả Cấp-cô-độc7.

Kế đến, Ngài đến Kiều-tát-la, nói kinh Thiếu Niên, khiến vua Thắng Quang được Kiến-đế, rồi đến rừng Thệ-đa.

Bấy giờ, vua Thắng Quang sai sứ mang thư đến chỗ vua Tịnh Phạn, thưa:

- Tâu đại vương, nay nhà vua được sự khánh hỷ: thái tử đã chứng Vô thượng chánh giác, cũng khiến cho loài hữu tình đồng hưởng cam lồ. Hiện nay thái tử ở tại rừng Thệ-đa.

Vua Tịnh Phạn nghe tin này rồi, lấy tay chống má, lòng ôm nỗi lo, than rằng:

- Trước đây, khi Nhất Thế Nghĩa Thành thái tử tu khổ hạnh, ta thường sai sứ đến thăm hỏi sức khỏe, để sứ giả trở về báo cáo chỗ ở của thái tử cho ta, nhưng mãi đến nay, các sứ giả ấy vẫn không một người nào trở về. Nay lại được tin thái tử đã đến rừng Thệ-đa, việc ấy thế nào ?

Bấy giờ, đại thần Ô Đà Di hiện có mặt chỗ nhà vua, thấy vậy, liền tâu với đại vương:

- Tại sao đại vương chống tay vào má, trông có vẻ ưu tư lo lắng vậy ?

Nhà vua nói:

- Hiện tại, làm sao ta không thể không ưu lo được. Trước kia, khi thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành tu khổ hạnh, ta thường sai sứ đến thăm hỏi, để rồi trở về báo cáo cho ta biết chỗ ở của thái tử, nhưng mãi cho đến nay, không một sứ giả nào trở về. Nay lại có tin: thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành đã chứng Vô thượng chánh giác, và cũng đã khiến cho các loài hữu tình đồng hưởng cam lồ. Hiện nay, thái tử đến nơi rừng Thệ-đa, làm sao ta không ưu lo được ?!

Ô Đà Di liền tâu:

- Nếu như vậy, thần xin làm sứ giả đến đó để tìm hiểu tin tức, rồi về tâu lên vua.

Nhà vua nói:

- E rằng, khanh đến đó rồi cũng ở lại luôn không về.

Ô Đà Di liền tâu:

- Phụng mệnh đại vương, đâu dám không về !

Bấy giờ, vua Tịnh Phạn tự tay viết thư:

“Từ sau khi thọ thai

Nuôi lớn đối Thế Tôn

Lửa phiền não luôn cháy

Thường cầu cây tối thắng

Nay đã được thành Phật

Đồ chúng đông vô biên

Mọi người nhận an lạc

Chỉ tôi chưa trừ khổ”.

Viết và đóng ấn xong, giao cho Ô Đà Di. Ô Đà Di mang sắc thư của nhà vua đến thành Thất-la-phạt, dâng lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nhận thư rồi, tự tay mở ra đọc. Ô Đà Di bạch Thế Tôn rằng:

- Đức Thế Tôn có thể về thành Kiếp-tỷ-lađược không ?

Đức Phật nói:

- Này Ô Đà Di, ta cùng ngươi đi !

Bấy giờ, Ô Đà Di nhớ lại, xưa kia, lúc thái tử vượt thành xuất gia, phụ vương từng gọi về mà đã không về, cho nên lại bạch với đức Phật:

- Thế nào đức Thế Tôn cũng không chịu về. Nay con có đủ sức lực để yểm trợ cho Ngài về.

Đức Thế Tôn nghe nói như vậy, liền nói kệ để trả lời Ô Đà Di:

- Lưới ái sanh tử nếu trừ hết

Mới thật không cần người dẫn đường

Oai lực Thế Tôn không xiết kể

Bằng cách nào để ông được đi ?

Lưới ái sanh tử nếu trừ hết

Mới thật không cần người dẫn đường

Cảnh giới Thế Tôn không xiết kể

Bằng cách nào để ông được đi ?

Lúc bấy giờ, Ô Đà Di nghe đức Phật nói bài kệ rồi, đảnh lễ sát chân Phật, và bạch:

- Kính bạch đức Thế Tôn, con muốn về cung để tâu cho phụ vương biết.

Đức Phật bảo Ô Đà Di:

- Vì Phật làm sứ giả, lý không nên như vậy.

Ô Đà Di bạch Phật:

- Kính bạch đức Thế Tôn, vì Phật làm sứ giả, việc đó là thế nào ?

Đức Phật bảo Ô Đà Di:

- Phàm người xuất gia mới là sứ giả của Phật.

Ô Đà Di thưa:

- Con nguyện xuất gia ! Nhưng cần phải về, để báo cáo cho đại vương Tịnh Phạn đã. Nay con cần phải đi !

Đức Phật dạy:

- Đợi xuất gia rồi mới báo cáo.

Ô Đà Di nói:

- Hay thay ! Nay con xin xuất gia !

Đức Phật dạy:

- Trong thời gian đức Thế Tôn còn làm Bồ-tát, sanh vào bất cứ chỗ nào, đối với hai thầy, cha mẹ cùng hạng người tôn trọng, như pháp dạy bảo, thì chưa từng trái ngược. Vì nhân duyên này, nên lời nói của ta không bao giờ sai trái.

Lúc ấy, Ô Đà Di thưa:

- Kính bạch đức Thế Tôn, nay con xin xuất gia.

Đức Phật bảo ngài Xá Lợi Tử:

- Ông cho Ô Đà Di xuất gia, khiến cho ông ấy đêm trường tăm tối hằng được lợi ích.

Ngài Xá Lợi Tử vâng lời Phật dạy, liền cho Ô Đà Di xuất gia, thọ luôn Cụ túc. Những pháp thực hành cần thiết, đều dạy cho biết. Ô Đà Di thọ giáo giới rồi, kính lễ ngài Xá Lợi Tử xong, đến chỗ đức Thế Tôn, kính lễ sát chân Phật, và bạch:

- Bạch đức Thế Tôn, nay con đã xuất gia.

Đức Phật dạy:

- Nay ông có thể đi về được rồi, song đừng vội vàng vào vương cung. Khi đến cửa vương cung, nên dừng lại, báo tin rằng: “Bí-sô Thích Ca hiện đang đứng ngoài cửa”. Nếu gọi vào thì nên theo đó mà vào. Nếu người trong cung có hỏi: “Có Bí-sô Thích Ca khác cùng đến hay không ?”, thì nên trả lời “Có”. Nếu họ hỏi: “Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành cũng với hình dáng như vậy phải không ?”, thì cũng trả lời là: “Cũng hình dáng như vậy”. Ông không nên ngủ trong vương cung. Nếu hỏi: “Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành có ngủ trong vương cung hay không ?”, thì trả lời là: “Không ngủ”. Nếu hỏi: “Vậy thì ngủ ở đâu ?”, thì trả lời là: “Hoặc A-lan-nhã, hay là Tỳ-ha-la”. Nếu hỏi: “Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành muốn đến đây hay không ?”, thì

trả lời là: “Muốn đến”. Nếu hỏi: “Khi nào đến?”, thì trả lời là: “Sau bảy ngày mới đến đây”.

Khi Ô Đà Di kính lễ đức Phật rồi ra đi, thì bấy giờ, đức Thế Tôn dùng thần lực gia bị, giúp Ô Đà Di trong khoảnh khắc đã đến thành Kiếp-tỷ-la, đứng ngoài cửa vương cung báo cáo với người giữ cửa rằng:

- Vì tôi, tâu với nhà vua: “Bí-sô Thích tử nay đang ở ngoài cửa”.

Người giữ cửa hỏi:

- Có các Bí-sô Thích Ca khác hay không?

Ô Đà Di trả lời:

- Có.

Người giữ cửa liền vào tâu với vua:

- Bí-sô Thích Ca đến, đang ở ngoài cửa, được phép vào hay không ?

Nhà vua bảo:

- Gọi vào, để ta xem Bí-sô Thích Ca hình dạng thế nào !

Người giữ cửa dẫn vào. Khi đến chỗ nhà vua, vua nhận biết nhan sắc tướng mạo, liền hỏi:

- Này Ô Đà Di, hiện nay ông đã xuất gia rồi à?

Ô Đà Di thưa:

- Tôi đã xuất gia.

Nhà vua bèn hỏi:

- Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành cũng sống với hình dạng như vậy chăng ?

Ô Đà Di trả lời:

- Kính tâu đại vương, thái tử cũng giống hình dạng như vậy.

Do vô thỉ kiếp ân ái sâu nặng, nên vua Tịnh Phạn vừa nghe nói như vậy, liền ngất xỉu, ngã người xuống đất, phải dùng nước lạnh để cấp cứu, giây lâu mới tỉnh lại. Vừa từ đất đứng dậy, vua liền hỏi Ô Đà Di:

- Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành có ý muốn về đây hay không ?

Thưa rằng:

- Thái tử có ý muốn về.

Hỏi:

- Khi nào về ?

Thưa:

- Sau bảy ngày nữa mới về đến đây.

Nhà vua liền ra lệnh cho các đại thần:

- Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành sau bảy ngày nữa sẽ trở về lại quê nhà, các khanh cần phải sửa sang trang trí hoàng thành, chỉnh trang đường sá. Mọi người trong cung nội cũng phải lau quét sạch sẽ, vì thái tử sắp đến.

Ô Đà Di thưa:

- Đức Thế Tôn không ở trong vương thất và cung nội đâu !

Nhà vua hỏi:

- Như vậy thì tạm ở nơi nào ?

Ô Đà Di thưa:

-Hoặc A-lan-nhã hay Tỳ-ha-la8

Nhà vua bảo các đại thần:

-Các khanh nên đến nơi A-lan-nhã, rừng Khuất-lộ-đà9, tạo lập một trú xứ gồm mười sáu đại viện, mỗi viện gồm có sáu mươi phòng, cũng giống như rừng Thệ-đa.

Bấy giờ, các đại thần phụng mệnh nhà vua, đến nơi A-lan-nhã, rừng Khuất-lộ-đà, xây dựng mười sáu đại viện, mỗi đại viện gồm có sáu mươi phòng. Giáo lệnh của đại vương liền được chấp hành ngay. Các hàng trời, người vượt trội, đã hết lòng với sự việc, định lực tương ưng, ý niệm trọn thành.

Trong thành này, mọi ngã tư, đường hẻm đều được trang hoàng sạch sẽ, nước hương chiên-đàn được rưới khắp, chỗ nào cũng có mùi thơm đặc thù, treo các bức lụa thêu, dựng lập tràng phan, hương hoa rải khắp, thật là hấp dẫn, như vườn của Đế Thích Hoan Hỷ. Bấy giờ, mọi người đều một lòng khát ngưỡng, trông ngóng đức Thế Tôn.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở nơi rừng Thệ-đa, ra lệnh cho tôn giả Đại Mục Liên:

- Nay ông nên đến bảo hết các Bí-sô rằng: Như Lai muốn đến thành Kiếp-tỷ-la. Cụ thọ nào muốn trực tiếp nhìn thấy cuộc gặp gỡ giữa cha con, thì nên chuẩn bị y bát.

Đại Mục Liên vâng lời Phật dạy, bảo các Bí-sô:

- Này các cụ thọ, đức Thế Tôn muốn đến thành Kiếp-tỷ-la, cụ thọ nào muốn thấy cuộc gặp gỡ giữa cha con, thì chuẩn bị y bát để đi theo đức Thế Tôn.

Các Bí-sô nghe xong, liền đến để cùng đi với đức Phật. Bấy giờ, đức Thế Tôn tự điều phục, nên mọi điều phục vây quanh, tự tịch tịnh nên mọi tịch tịnh vây quanh, tự giải thoát nên mọi giải thoát vây quanh, tự an ổn nên an ổn vây quanh, tự khéo tùy thuận nên mọi tùy thuận vây quanh, tự ly dục nên mọi ly dục vây quanh, tự A-la-hán nên A-la-hán vây quanh, tự đoan nghiêm nên mọi đoan nghiêm vây quanh. Như rừng chiên-đàn, chiên đàn vây quanh; như voi chúa, voi con vây quanh; như sư tử chúa, sư tử vây quanh; như trâu chúa, các trâu vây quanh; như ngỗng chúa, các ngỗng vây quanh; như Diệu sí vương, diệu sí điểu vây quanh; như Bà-la-môn, học đồ vây quanh; như đại y, con bệnh vây quanh; như đại quân tướng, binh chúng vây quanh; như thầy dẫn đường, lữ hành vây quanh; như thương chủ, thương khách vây quanh; như đại trưởng giả, nhơn chúng vây quanh; như các quốc vương, đại thần vây quanh; như trời trăng, các sao vây quanh; như bánh xe mặt trời, muôn ngàn ánh sáng vây quanh; như Trì Quốc thiên vương, Càn-thát-bà vây quanh; như Tăng Trưởng thiên vương, Cưu-bàn-trà vây quanh; như Xú Mục thiên vương, long chúng vây quanh; như Đa Văn thiên vương, chúng Dược xoa vây quanh; như Tịnh Diệu vương, chúng A-tu-la vây quanh; như Đế Thích, tam thập tam thiên vây quanh; như Phạm thiên vương, chúng Phạm vây quanh.

Giống như biển lớn an ổn, vắng lặng, như đám mây lớn mịt mù bao phủ, như con voi con khép nép trước sự cuồng say, điều phục các căn, oai nghi tịch tịnh, ba mươi hai tướng trang sức, tám mươi vẻ đẹp tự nghiêm thân. Một tầm ánh sáng chiếu soi hơn ngàn mặt trời. Bước đi thong thả nhẹ nhàng như bảo sơn di chuyển. Mười lực, Tứ vô sở úy, an trụ trong Đại bi tam niệm. Vô lượng công đức thảy đều viên mãn.

Các đại Thanh văn gồm có: tôn giả A Thận Nhã Kiều Trần Như, tôn giả Cao Thắng, tôn giả Bà Sắc Ba, tôn giả Đại Danh, tôn giả Vô Diệt, tôn giả Xá Lợi Tử, tôn giả Đại Mục Liên, tôn giả Ca Diếp Ba, tôn giả Danh Xưng, tôn giả Viên Mãn.v.v... Các đại Thanh văn và bao nhiêu người khác đều đến Kiếp-tỷ-la, tuần tự theo thứ lớp đi đến sông Lô Tử Đa. Bấy giờ, các Bí-sô, hoặc có vị đang rửa chân tay, hoặc đang xỉa răng, hoặc đang lọc nước, hoặc đang tắm.

Vào lúc bấy giờ, nơi thành Kiếp-tỷ-la, tất cả mọi người, khi nghe thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành sắp đến, thảy đều hoan hỷ, chen nhau chạy đến rừng Quật Lộ Đa. Bấy giờ, vua Tịnh Phạn sử dụng một khu đất rộng, thiết lập chỗ ngồi đợi thái tử đến.

Bấy giờ, lại có vô lượng trăm ngàn dân chúng vân tập, hoặc có kẻ nhờ thiện căn đời trước, cùng nhau kỉnh giác; hoặc có người lòng sanh hỷ lạc, khởi ý niệm như vầy: “Cha lễ con, hay con bái cha ?”.

Lúc bấy giờ, đức Phật Thế Tôn liền tự nghĩ: “Nếu ta đi bộ vào thành, thì con cháu dòng họ Thích Ca đều khởi lòng kiêu mạn, cùng nhau sanh tâm bất tín, và sẽ bàn tán như vầy: ‘ Thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành đã bị mất mát quá nhiều. Ngày xưa được trăm ngàn thiên chúng đi theo sau trong không trung, vòng quanh thành Kiếp-tỷ-la. Hôm nay đã đạt được Vô thượng diệu trí, mà lại đi bộ về nhà ’. Muốn khiến cho mọi người chấm dứt tâm khinh mạn, ta nên dùng thần biến vào thành Kiếp-tỷ-la ”.

Bấy giờ, đức Thế Tôn theo tâm đã nghĩ, nhập Tam-ma-địa, khi đã vào cảnh định, biến khỏi chỗ ngồi. Ngài cùng các Bí-sô hiện hình giữa hư không, như mặt trăng tròn đầy, cùng nhau vây quanh, như con nga vương xòe cánh tung bay, trong bốn oai nghi: đi, đứng, nằm, ngồi, đều hiện thần biến đầy đủ.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn từ cửa Đông vào định hỏa quang, hiện nhiều ngọn lửa xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, màu pha-lê; hoặc hiện thần biến: trên thân tuôn ra nước, dưới thân tuôn ra lửa; hoặc trên thân tuôn ra lửa, dưới thân tuôn ra nước. Hướng Đông như vậy, Nam, Tây, Bắc, các phương khác cũng lại như vậy. Kế đến, Ngài thu nhiếp thần thông lại, ở trong hư không cao bảy cây Đa-la10, trong lúc ấy các Bí-sô chỉ cao sáu cây Đa-la. Thế Tôn cao sáu cây, thì các Bí-sô cao năm cây. Phật năm thì chúng bốn, Phật bốn thì chúng ba, Phật ba thì chúng hai, Phật hai thì chúng một, Phật một thì chúng bằng sáu người, Phật sáu thì chúng năm, Phật năm thì chúng bốn, Phật bốn thì chúng ba, Phật ba thì chúng hai, Phật hai thì chúng một, Phật một thì chúng liền ở trên mặt đất. Đức Thế Tôn đi trên mặt đất cao lớn hơn một người đi trên hư không, cùng với vô lượng trăm ngàn vô số đại chúng người, trời vây quanh, đến thành Kiếp-tỷ-la.

Bấy giờ, nhà vua Tịnh Phạn gặp đức Phật, đầu diện lễ túc, nói kệ:

Khi Phật mới sinh thì trời đất động

Cây Thiệm-bộ11 bóng không lìa thân

Lần thứ ba, nay lễ viên trí

Hàng phục oán ma thành chánh giác.

Bấy giờ, mọi người trong họ Thích và quần chúng thấy vua Tịnh Phạn lễ sát chân đức Phật, lòng sanh bất nhẫn, cùng nhau xướng lên rằng:

- Tại sao người cha tôn kính lại lễ sát chân người con ?!

Vua Tịnh Phạn bảo các Thích tử và Thích nữ rằng:

- Các ngươi không nên nói như vậy. Chính ngày Bồ-tát mới sanh, đại địa chấn động, phát ra ánh sáng rộng lớn, chiếu khắp cả thế giới. Màu sắc của ánh sáng đó, vượt quá cõi trời thứ ba mươi ba. Trong thế giới hắc ám, chỗ mà oai quang của mặt trời, mặt trăng không chiếu đến được, thì ngay lúc ấy cũng đều sáng rực. Loài hữu tình từ lâu sống nơi đó, nhờ ánh sáng chiếu soi, mà họ đã được thấy nhau. Họ nói với nhau rằng: “Thì ra các bạn hữu tình cũng đã sống nơi đây !”. Bấy giờ, tôi thấy việc hy hữu như thế, đã kính lễ sát chân Phật. Lại nữa, Bồ-tát đã từng đến nơi đồng ruộng, quan sát các sản nghiệp, tréo chân ngồi dưới cây Thiệm-bộ, viễn ly dục giới và pháp ác bất thiện. Có tầm, có từ, đạt được định hỷ lạc, vào sơ tịnh lự (sơ thiền). Lúc ấy đã quá ngọ, bao nhiêu bóng cây đều ngã về hướng Đông, chỉ trừ cây Thiệm-bộ, độc nhất bóng không di chuyển, dùng che mát thân Bồ-tát. Lúc ấy, tôi thấy được việc hy hữu như vậy, lại kính lễ sát chân đức Thế Tôn.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở trong chúng Bí-sô và mọi người cùng đến nơi tòa an tọa. Vua Tịnh Phạn lại kính lễ sát chân Phật. Đây là lần thứ ba kính lễ sát chân đức Thế Tôn.

Bấy giờ, mọi người trong dòng họ Thích, ở rừng Khuất-lộ-đà thù thắng, trải bày chỗ ngồi tốt đẹp và dâng phẩm vật cúng dường, chờ đợi đức Thế Tôn và chúng Bí-sô.

Khi đức Thế Tôn đến nơi rừng kia, đến chỗ ngồi an tọa trước mọi người rồi, vua Tịnh Phạn liền dùng tất cả những thứ vi diệu thù thắng trên đời để cúng dường. Cúng dường Phật và Tăng xong, bấy giờ vua Tịnh Phạn, vua Bạch Phạn, vua Hộc Phạn, vua Cam Lồ Phạn cùng trăm ngàn dân chúng kính lễ sát chân đức Phật, rồi ngồi qua một bên. Có một số người chỉ chắp tay, lại có một số người từ xa trông đến đức Thế Tôn im lặng ngồi.

Bấy giờ, vua Tịnh Phạn liền dùng kệ hỏi đức Phật:

Xưa Phật ở vương cung

Ra đi bằng xe cộ

Sao nay với hai chân

Đi khắp trong gai sỏi ?!

Đức Thế Tôn trả lời:

Tôi dùng thần túc thông

Tự tại nương hư không

Đi khắp hết đại địa

Phiền não, chân không tổn.

Nhà vua lại hỏi:

Ngày xưa mặc mỏng, nhẹ

Dung sắc nhiều tia sáng

Nay mặc đồ thô xấu

Làm sao kham nhẫn được ?

Đức Thế Tôn trả lời:

Tàm quý là thượng phục

Đắp mặc rất đoan nghiêm

Người thấy sanh lòng vui

Im lặng chốn rừng già.

Nhà vua lại hỏi:

-Xưa ăn thức ăn ngon

Để đầy cả mâm vàng

Nay ăn đồ hành khất

Làm sao được no lòng ?

Đức Thế Tôn trả lời:

- Tôi ăn pháp vi diệu

Vị cùng định tương ưng

Trừ bỏ tham ăn uống

Vì thương nên mới thọ.

Nhà vua lại hỏi:

- Xưa ở nơi lầu đẹp

Tùy thời được tự an

So với trong rừng núi

Làm sao không sợ sệt ?

Đức Thế Tôn trả lời:

- Tôi đoạn gốc rễ sợ

Phiền não đều trừ hết

Tuy ở trong rừng già

Dứt sạch các lo sợ.

Nhà vua lại hỏi:

- Xưa ở trong vương cung

Tắm rửa bằng nước thơm

Nay ở trong rừng già

Mâu Ni tắm bằng gì ?

Đức Phật trả lời:

- Ao pháp nước công đức

Trong sạch người thích ưa

Người trí tắm trong đó

Rửa sạch các bụi trần.

Nhà vua lại hỏi:

- Ngày xưa ở trong cung

Bình vàng rót nước tắm

So với nơi sông ao

Đồ gì dùng để rót ?

Đức Thế Tôn trả lời:

- Tôi tắm nước giới tịnh

Dùng diệu pháp để rót

Người trí cùng khen phục

Làm sạch thân tâm nhớp.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng kệ vi diệu trả lời cho vua Tịnh Phạn rồi, kế đến quan sát giới tánh sai biệt, cùng ý muốn khác nhau của mọi người. Ngài dùng pháp tương ứng với căn cơ của họ mà nói. Số người nghe pháp gồm có: vua Bạch Phạn, vua Hộc Phạn, vua Cam Lồ Phạn và trăm ngàn dân chúng khác đồng nghe diệu pháp, đặng quả Dự-lưu, hoặc đặng quả Nhất-lai, hoặc đặng quả Bất-hoàn, hoặc có người xuất gia đoạn các phiền não, chứng quả A-la-hán, hoặc phát tâm Độc giác Bồ-đề, hoặc có người phát khởi tâm Vô thượng Bồ-đề. Ngoài ra, đều khiến cho họ quy y Tam bảo, trụ trong chánh tín.

Bấy giờ, vua Tịnh Phạn vì tình cảm vui mừng quá độ, cho nên chưa được Kiến đế. Vua Tịnh Phạn và mọi người kính lễ sát chân đức Phật, rồi cung kính cáo lui. Trong đêm đó, vua Tịnh Phạn tự nghĩ: “Chỉ có một mình con của ta mới có oai đức như vậy. Ngoài ra không ai có được”.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn biết tâm niệm của vua Tịnh Phạn, nên muốn hàng phục tâm kiêu mạn của tôn thân. Trời vừa sáng, Phật bảo Đại Mục Kiền Liên:

- Ông nên quán sát dũ lòng thương đối với phụ vương ta.

Mục Liên bạch Phật:

- Con xin vâng lời đức Thế Tôn.

Mục Liên đắp y mang bát đến chỗ vua Tịnh Phạn. Nhà vua thấy tôn giả, liền cất tiếng chào: “Thiện tai”, và đón mời ngồi. Mục Liên liền như ý nghĩ, nhập Tam-ma-địa. Vào định rồi, ẩn thân nơi chỗ ngồi, vụt hiện lên không trung. Trước hết, nơi phương Đông, hiện đại thần biến: vào định hỏa quang, hiện các ngọn lửa màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, màu phả-chi-ca (pha-lê), trên thân tuôn ra nước, dưới thân tuôn ra lửa; trên thân tuôn ra lửa, dưới thân tuôn ra nước. Đối với phương Nam, Tây, Bắc cũng lại như vậy. Kế đến, tôn giả thu nhiếp thần thông, hiện lại chỗ ngồi. Bấy giờ vua Tịnh Phạn bạch với Đại Mục Liên:

- Đệ tử đức Thế Tôn đều có đủ đại oai đức như tôn giả hết hay chăng ?

Đại Mục Liên vì phụ vương nói kệ:

- Các đệ tử Mâu Ni

Đều có đại oai đức

Tam minh và lục thông

Không vị nào không có.

Bấy giờ, vua Tịnh Phạn lại nghĩ: “Không phải chỉ có con ta mới có đại oai đức, mà bao nhiêu vị khác cũng có. Như vậy, Bí-sô đều là Đại oai lực”. Tất cả tâm kiêu mạn trước kia, nay đều được trừ sạch. Nhà vua lại nghĩ: “Hiện tại, đức Thế Tôn chỉ có loài người cúng dường, không thấy có chư thiên”. Đại Mục Liên biết nhà vua đã nghĩ gì, liền nói:

- Nay tôi muốn trở lại chỗ đức Thế Tôn.

Nhà vua thưa:

- Tùy ý.

Bấy giờ, vua Tịnh Phạn cùng muốn đến chỗ đức Phật. Đức Thế Tôn biết ý niệm của phụ vương, nên nơi rừng Khuất-lộ-đàtự nhiên hóa thành phả-chi-ca. Khi nhà vua muốn đi vào từ cửa Đông, thì người giữ cửa báo cáo:

- Đại vương chớ vào.

Nhà vua hỏi:

- Với ý gì ?

Người giữ cửa báo cáo:

- Đức Phật hiện đang nói pháp riêng cho các hàng chư thiên.

Nhà vua hỏi người giữ cửa:

- Này hiền thủ, ông là người gì ?

Người giữ cửa trả lời:

- Thưa đại vương, tôi là Đông phương Trì Quốc thiên vương.

Nhà vua liền đến cửa phía Nam, với ý muốn vào gặp đức Thế Tôn. Người giữ cửa thưa:

- Đại vương chớ vào.

Nhà vua hỏi:

- Tại sao ?

Người giữ cửa thưa:

- Đức Phật hiện đang nói pháp riêng cho các hàng chư thiên.

Nhà vua hỏi người giữ cửa:

- Này hiền thủ, ông là người gì ?

Người giữ cửa trả lời:

- Tôi là Nam phương Tăng Trưởng thiên vương.

Nhà vua lại đến cửa phía Tây, muốn vào yết kiến đức Thế Tôn, người giữ cửa lại thưa:

- Đại vương chớ vào !

Nhà vua hỏi:

- Tại sao ?

Người giữ cửa đáp:

- Đức Phật hiện đang nói pháp cho các hàng chư thiên.

Nhà vua hỏi người giữ cửa:

- Này hiền thủ, ông là người gì ?

Người giữ cửa thưa:

- Tôi là Tây phương Quảng Mục thiên vương.

Nhà vua lại đến cửa phía Bắc, muốn vào yết kiến đức Thế Tôn, người giữ cửa cũng thưa:

- Nhà vua chớ vào !

Nhà vua hỏi:

- Tại sao ?

Người giữ cửa thưa:

- Đức Phật hiện đang nói pháp riêng cho các hàng chư thiên.

Nhà vua hỏi người giữ cửa:

- Này hiền thủ, ông là người gì ?

Người giữ cửa thưa:

- Tôi là Bắc phương Đa Văn thiên vương.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền dùng thần lực, gia bị cho vua Tịnh Phạn, khiến cho nhà vua từ ngoài cửa, thấy được đức Thế Tôn, đang nói pháp vi diệu cho các hàng chư thiên. Nhà vua thấy vậy, liền có ý nghĩ: “Nay đức Phật Thế Tôn không phải chỉ có loài người cúng dường, mà cả đến chư thiên cũng đến thân cận phụng hành”, khiến cho tâm kiêu mạn của vua Tịnh Phạn được chấm dứt. Sau đó, đức Thế Tôn liền thu nhiếp thần biến.

Bấy giờ, Đại Mục Liên hướng dẫn vua Tịnh Phạn vào yết kiến đức Thế Tôn. Khi đến chỗ Phật, nhà vua kính lễ sát chân Thế Tôn, rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn tùy theo tâm niệm, tùy theo giới tánh sai khác của vua Tịnh Phạn và mọi người, mà theo căn cơ nói pháp, khiến cho vua Tịnh Phạn dùng chày trí kim cương, phá tan hai mươi núi cao thân kiến, đạt được quả Dự-lưu. Đã chứng quả rồi, vua bạch đức Phật:

- Kính bạch đức Thế Tôn, quả chứng của tôi hôm nay, chẳng phải do cao tổ làm nên, cũng chẳng phải do cha mẹ tạo thành, chẳng phải vua, chẳng phải trời, chẳng phải Sa-môn, Bà-la-môn, chẳng phải các tôn thân, mà có thể làm được. Tôi nương nơi Thế Tôn, là bậc thiện tri thức, nên mới có thể đạt được việc này. Đối với gốc rễ trong Nại-lạc-ca12, bàng sanh, ngã quỷ của ba đường ác được nhổ giúp, khiến cho ra khỏi, mà còn đặt nền tảng nơi cõi người trời, để có khả năng dứt sạch biên tế sanh tử đời vị lai, làm khô cạn biển cả sữa máu, vượt khỏi núi lớn xương trắng, mà từ vô thỉ đến nay đã từng tích lũy trong nhà hang thân kiến, nay đều trừ bỏ, để chứng diệu quả này. Kính bạch Đại đức13, đối với dòng sanh tử, nay tôi đặng ra khỏi. Nay tôi xin quy y Phật, Pháp, Tăng bảo, làm người Ô-ba-sách-ca. Cúi xin đức Thế Tôn từ bi chứng giám. Kể từ hôm nay cho đến trọn đời, tôi không đoạn mạng loài hữu tình, cho đến không uống rượu, cúi đầu nhận lãnh năm chi học xứ của đức Thế Tôn.

Sau đó, vua Tịnh Phạn lễ Phật cáo lui, đến chỗ Bạch Phạn vương báo rằng:

- Nay em có thể nhận vương vị.

Người em hỏi:

- Tại sao có ý như vậy ?

Nhà vua nói:

- Nay tôi đã thấy sự thật của sự vật (kiến đế) nên không thể làm vua nữa.

Người em hỏi:

- Lúc nào ?

Đáp rằng:

- Ngay ngày hôm nay.

Người em nói:

- Ngay ngày đầu đến với đức Thế Tôn, tôi đã đặng kiến đế rồi !

Sau đó, nhà vua đến Hộc Phạn vương, cuối cùng đến Cam Lồ Phạn vương, mục đích là mong muốn truyền được ngôi vua, nhưng đến đâu cũng đều được trả lời là: “Tôi đã kiến đế”. Vua Tịnh Phạn nói:

- Như vậy thì nay tôi quán đảnh14 cho ai để nhận vương vị đây ?

Người em thưa:

- Thích Ca đồng tử tên là Hiền Thiện có thể nối vương vị.

Biết được ý chí của nhà vua, nên Hiền Thiện im lặng thọ nhận. Bấy giờ, vua Tịnh Phạn liền làm lễ quán đảnh cho Hiền Thiện và trao vương vị.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn và Tăng chúng Bí-sô hàng ngày vào cung vua thọ nhận thức ăn cúng dường. Vua Tịnh Phạn nghĩ: “Hiện nay, đệ tử của Phật đa số là người ngoại đạo trước kia, với số lượng có đến ngàn người. Tâm tuy đoan chánh, nhưng thân chẳng có tướng hảo, vì xưa kia họ khổ, nên thân hình gầy còm tiều tụy, làm sao cho môn đồ của đức Thế Tôn dung nghi khả ái, khiến cho mọi người thấy đều sanh thiện tâm. Ta cần ra lệnh cho dòng họ Thích, theo đức Thế Tôn, càng nhiều càng tốt. Có vậy, mới đoan nghiêm đoàn thể, người người đều tôn trọng được”. Vua Tịnh Phạn liền tập hợp dòng họ Thích lại, bảo rằng:

- Quý vị nên biết, thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành nếu không xuất gia thì sẽ làm gì ?

Mọi người đều trả lời:

- Làm vua Chuyển luân.

Nhà vua lại hỏi:

- Quý vị khi ấy sẽ làm gì ?

Họ trả lời:

- Chúng tôi là chư thần tùy tùng của Ngài.

Vua Tịnh Phạn bảo:

- Nay thái tử Nhất Thế Nghĩa Thành đã chứng được pháp cam lồ, nhờ đó, khiến cho các loài hữu tình đồng hưởng pháp vị ấy, vì sao quý vị không tùy tùng ?

Mọi người đều trả lời:

- Chúng tôi nguyện xuất gia, tùy tùng Thế Tôn.

Nhà vua nói:

- Tùy ý quý vị.

Các Thích tử nói:

- Cả gia đình đều đi, hay mỗi gia đình một người ?

Nhà vua nói:

- Mỗi gia đình một người.

Bấy giờ, vua Tịnh Phạn rung chuông tuyên lệnh:

- Mỗi nhà phải có một người xuất gia phụng Phật ! Nếu ai không thuận, sẽ chịu sự khiển trách.

Vào lúc bấy giờ, trong dòng họ Thích có Hiền Thiện Vô diệt cùng năm trăm Thích tử đều xuất gia. Như đức Thế Tôn nói, nếu bỏ quý tộc xuất gia, sẽ thu hoạch được nhiều lợi dưỡng. Do vậy, năm trăm Thích tử Bí-sô thu hoạch được nhiều lợi dưỡng.

Lúc bấy giờ, đức Bạc Già Phạm lại nghĩ: “Các Thích tử này vốn vì giải thoát mà cầu xuất gia. Nay, họ lại bỏ nếp sống thiểu dục, mà đắm say nơi tài lợi”. Đức Thế Tôn muốn cho họ chấm dứt nếp sống hưởng thụ này, nên liền trở về thành Thất-la-phạt, ở tại rừng Thệ-đa, như đã an trụ trước kia.

Bấy giờ, cụ thọ Ô Đà Di, buổi sáng đắp y mang bát vào thành Thất-la-phạt, tuần tự khất thực. Đi đến nơi nhà của Cố nhị Cấp Đa, đứng ngay ngoài cửa. Cấp Đa từ xa trông thấy, đấm ngực kêu:

- Ô Đà Di, tại sao anh bỏ em đi xuất gia?!

Ô Đà Di đáp:

- Này hiền thủ, như đức Thế Tôn của tôi, khi còn làm Bồ-tát, đã xả bỏ những người đàn bà quý báu Da Du Đà La (Trì Xưng), Cù Tỷ Ca (Mật Hộ), Mật Lật Ca Xà (Lộc Tử), cùng sáu vạn thể nữ mà đi xuất gia. Ai có thể cùng với loại trần cấu như ngươi, để rồi phải bị vùi vào bùn chăng ?

Cấp Đa trả lời:

- Nếu như vậy thì em cũng xuất gia.

Ô Đà Di nói:

- Hay lắm !

Cấp Đa nói:

- Nay em cần sắp xếp gia nghiệp rồi sẽ xuất gia.

Ô Đà Di nói:

- Nên sắp xếp mau, chớ nên chậm trễ.

Ô Đà Di nói xong bỏ đi, rồi hằng ngày đến thăm hỏi:

- Ngươi chưa xuất gia à ?

Đáp:

- Gia nghiệp của em chưa thu xếp xong.

Ô Đà Di hối thúc:

- Chờ sau khi nước Kiều-tát-lacháy thành tro, khi ấy ngươi mới thu xếp xong gia nghiệp hay sao ?

Cấp Đa nói:

- Trong ngày nay sẽ thu xếp xong, ngày mai xuất gia.

Bấy giờ, Ô Đà Di liền nghĩ: “Hiện nay ta chỉ liên hệ vì tục lụy xưa thôi, mà còn bị người cùng phạm hạnh Hắc Bát khinh tiện, huống chi bây giờ bảo Cấp Đa xuất gia, thì phải chiêu lấy biết bao nhiêu sự cơ hiềm về: Lục chúng Bí-sô độ Bí-sô ni. Ô Đà Di liền sanh lòng hối hận. Thế rồi sáng ngày hôm sau, đắp y mang bát đi về thành Vương-xá. Khi đến nơi rồi, liền an cư tại đó.

Cấp Đa giao gia nghiệp xong, một hôm, đến rừng Thệ-đa hỏi các Bí-sô:

- Ngài ấy ở đâu ?

Các Bí-sô hỏi:

- Ngài ấy là ai ?

Cấp Đa trả lời:

- Thánh giả Ô Đà Di.

Các Bí-sô nói:

- Vị ấy đã viễn du đến thành Vương-xá rồi.

Nghe xong, Cấp Đa liền khóc kể. Bí-sô hỏi:

- Tại sao Cấp Đa khóc kể ?

Cấp Đa mếu máo trả lời:

- Thánh giả Ô Đà Di bảo tôi bỏ nhà, hứa cho tôi xuất gia. Nay tôi đã giao hết gia sản rồi, thánh giả lại bỏ tôi đi xa. Hiện giờ, tôi chẳng phải người thế tục, chẳng phải người xuất gia, làm sao tôi không ưu não được ?!

Bí-sô hài hước nói:

- Vì dao cạo cũ, nên vị ấy đến thành Vương-xá, là muốn có được con dao mới, để cạo tóc mới cho bà.

Bấy giờ, chúng Bí-sô ni vì thỉnh giáo thọ nên đến rừng Thệ-đa, thấy Cấp Đa vừa đi vừa khóc một cách ưu sầu, bèn hỏi:

- Tại sao Cấp Đa khóc ?

Cấp Đa đem tất cả sự việc đã xảy ra, thưa lại các Bí-sô ni. Các ni nói:

- Thật sự cô không biết, chứ đâu có chuyện Bí-sô mà độ Bí-sô ni. Cô nên cầu ni chúng độ cho cô xuất gia. Cô có thể đi theo chúng tôi, đến chỗ Đại thế chúa Kiều-đáp-di, để được độ xuất gia.

Bấy giờ, các ni chúng liền hướng dẫn Cấp Đa đến chỗ Đại thế chúa, bạch:

- Kính bạch thánh giả, người nữ Cấp Đa này nguyện xin xuất gia.

Đại thế chúa liền cho xuất gia.

Bấy giờ Ô Đà Di ở thành Vương-xá, tự nghĩ: “Ta vì đề phòng dư luận của các Hắc Bát, nên không cho Cấp Đa xuất gia. Ta sẽ bị mất mát các dụng cụ tư thân, như dây lưng.v.v... Nếu các Hắc Bát độ cho Cấp Đa xuất gia, thì cho đến chỉ tạm gặp mặt, ta cũng không có lý do nào được gặp !”. Do vậy, tuy Ô Đà Di an cư mà tâm vẫn không vui.

Lúc bấy giờ, có Bí-sô Ma Ha La từ thành Thất-la-phạt, hạ an cư xong, đến nơi Vương thành, gặp lúc Ô Đà Di đến tinh xá Trúc Lâm, gần bên ngoài đại lộ, đứng trông ngóng. Từ xa, thấy Bí-sô già đến, tóc tợ như bông lau, chân mày dài, vai xũ xuống, đi với dáng bộ chậm rãi, Ô Đà Di liền tự nghĩ: “Vị sư đến đây, là bậc Thượng tọa chăng ?”. Khi đến gần, Ô Đà Di chào:

- Thiện lai, thiện lai, Thượng tọa !

Vị Bí-sô già nói:

- Kính lễ A-giá-lợi-da15 ! Kính lễ Ô-ba-đà- da16 !

Bấy giờ, thấy vị này không biết phép tắc, biết chắc là Ma Ha La, liền dẫn vào chùa, và hỏi:

- Sư từ đâu đến ?

Vị sư trả lời:

- Từ Thất-la-phạtđến.

Ô Đà Di liền nghĩ: “Trước hết, nếu ta hỏi về tin tức của Cấp Đa, thì người nghe sẽ có suy nghĩ không tốt, mà ta nên tuần tự hỏi thăm”:

- Này Ma Ha La, sư từ Thất-la-phạtđến, vậy có được biết đức Thế Tôn thiểu bệnh, thiểu não, đi đứng nhẹ nhàng, với hạnh an lạc chăng ? Ngài, hạ an cư tại Thất-la-phạtchứ ?

Vị sư già trả lời:

- Thế Tôn vô bệnh, an lạc. Ngài an cư tại đó

Ô Đà Di lại hỏi:

- Bí-sô, Bí-sô ni, Ô-ba-sách-ca17, Ô-ba-tư-ca18, mọi người đều vô bệnh, an lạc, bình thường trong nếp sống, và thường thường cung kính hầu cận đức Thế Tôn, để nghe chánh pháp chứ?

Vị Bí-sô già nói:

- Những vị được hỏi đều được an ổn và luôn luôn đến Phật để nghe chánh pháp.

Ô Đà Di lại hỏi:

- Trụ vị liễu pháp Kiều Trần Như, trụ vị Ca Diếp Ba, trụ vị19 Xá Lợi Tử, Đại Mục Liên.v.v... bao nhiêu vị tôn túc khác, Đại thế chúa Kiều-đáp-divà Thắng Quang Vương, trưởng giả Tiên Thọ, cô cựu Lộc Mẫu, Tỳ Xá Khư, phu nhân Thiện Sanh, tất cả đều vô bệnh an lạc chứ ?

Bí-sô già đáp:

- Đều trụ trong an lạc.

Ô Đà Di hỏi tiếp:

- Ông có biết Cấp Đa, vợ của trưởng giả chăng ?

Đáp:

- Tôi có biết. Người ấy xưa kia là vợ của Đại đức Ô Đà Di phải không ?

Ô Đà Di nói:

- Người ấy nay đâu còn là vợ của trưởng giả nữa !

- Vâng, bà ta đã xuất gia rồi.

Ô Đà Di hỏi:

- Ai độ bà ta xuất gia ?

Đáp:

- Đại thế chúa độ.

Ô Đà Di liền nghĩ: “Cấp Đa xuất gia rồi, thế thì ta được phép tái ngộ”.

Ô Đà Di vừa nghĩ xong, liền kêu:

- Này Ma Ha La, đến rửa chân đi !

Ô Đà Di nhận y bát của vị Bí-sô già, máng lên móc y bằng ngà voi rất cao, rồi đưa cho nhiều dầu, khiến xoa tay chân, và bảo:

- Phòng này có thức ăn, có lợi dưỡng, nên vui sống một cách yên ổn.

Vị Bí-sô già trả lời:

- Tôi không thích ở một chỗ.

Bấy giờ, Ô Đà Di bèn trao chìa khóa phòng, và nói:

- Như đức Thế Tôn dạy, Bí-sô không nên vội bỏ trú xứ đi. Này Ma Ha La, chìa khóa đây, cất đi !

Ô Đà Di nói như vậy rồi, rảo bước ra đi, đến rừng Thệ-đa, tại thành Thất-la-phạt. Đến nơi, Ô Đà Di lau quét phòng ốc, trét phân trâu xong, khép một cánh cửa, nằm nghỉ trên giường, dùng giọng ca vịnh mà tụng chánh pháp. Bấy giờ, có Bí-sô ni, vì đi thỉnh giáo thọ, nên đến đây. Các ni nghe tiếng phúng tụng, biết giọng đó là của ai, cùng nhau đến chỗ Ô Đà Di, hỏi:

Thưa Đại đức, lâu nay ngài đi đâu vắng?

Đáp:

- Lâu nay, tôi có việc cần phải đến thành Vương-xá.

Các cô ni hỏi, biết như vậy rồi, về báo cho Cấp Đa:

- Nay cô sẽ được thỏa mãn. A-giá-lợi-da của cô hiện về đến đây rồi.

Cấp Đa hỏi:

- A-giá-lợi-da của tôi là ai ?

- Là Ô Đà Di chứ còn ai nữa !

Cấp Đa nói:

- Lý do nào mà Ô Đà Di là A-giá-lợi-da của tôi?

- Đâu phải cô thọ học nghiệp từ Ô Đà Di? Vì cô không biết nên mới nói như vậy. Có nhiều cô ni cùng với Đại Bí-sô cùng nhau liên hệ lệ thuộc. Nay cô nên đến hỏi thăm ngài có được bình an hay không?

Cấp Đa liền mang hương bột, dầu và vật dụng thoa tắm, đến gõ cửa phòng Ô Đà Di. Ô Đà Di hỏi:

- Ai gõ cửa đó ?

- Tôi là Cấp Đa đây !

- Lành thay, lành thay, vợ của trưởng giả. Xin mời vào !

Cấp Đa vừa vào, liền thưa hỏi:

- Thưa Đại đức, hiện tại tôi không còn là vợ của trưởng giả nữa. Tôi đã xuất gia rồi !

Ô Đà Di hỏi:

- Ai độ cô xuất gia ?

Thưa:

- Thánh giả Đại thế chúa.

Ô Đà Di nói:

- Tôi có việc cần nên đến Vương thành. Vì duyên gì mà cô lại gấp cầu xuất tục thế ?

Cấp Đa thưa:

- Đại đức trước đây có nói: “Cô nên thu xếp gia nghiệp, tôi sẽ độ cho cô xuất gia”. Tôi y theo lời dạy ấy, nên đã giao hết gia sản rồi; trong lúc đó, đại đức lại bỏ đi, viễn du đến Vương thành. Nếu không có Đại thế chúa độ tôi, thì thật sự tôi đã không phải người thế tục, cũng chẳng phải người xuất gia nữa !

Ô Đà Di nói:

- Bây giờ, tôi sẽ tự đặt nặng vấn đề giáo dục đối với cô. Cô có thể ngồi, tôi sẽ vì cô nói pháp.

Cấp Đa kính lễ xong, liền ngồi chánh tâm nghe pháp. Ô Đà Di liền vì Cấp-Đa nói pháp. Ô Đà Di nhớ lại những việc vui đùa ngày xưa, bèn hỏi:

- Cô có nhớ xưa kia ở nơi vườn rừng, nhà thiên từ, ăn uống thức ăn mỹ diệu như vậy... như vậy... không ?

Những lời nói như vậy, đã khơi dậy dục tâm Ô Đà Di, nên tình sanh thác loạn. Phàm người nữ có trí tuệ, thì dù việc chung hay chẳng phải việc chung, nhưng khi nói ra là biết người nam có dục tâm, hay không có dục tâm. Cấp Đa biết Ô Đà Di dục tâm đang mạnh mẽ, nên liền thưa:

- Thưa thánh giả, tôi xin tạm phải ra ngoài, việc xong sẽ vào liền.

Ô Đà Di liền nghĩ: “Đây có phải là vấn đề tiện lợi nên muốn ra ngoài chăng ?”. Ô Đà Di đồng ý cho Cấp Đa tạm ra ngoài. Cấp Đa vừa ra ngoài, vội vã vén y chạy gấp. Ô Đà Di nghe tiếng chân chạy ngoài phòng, liền đuổi theo, kêu:

- Người nữ trọc đầu chạy đi đâu vậy ?

Ô Đà Di tiếp tục đuổi theo, nên sanh chi va chạm vào đùi vế, làm cho xuất tinh. Khi dục tâm đã tạm lắng xuống, thì lòng luôn bồi hồi. Cấp Đa biết, bèn trở lại thưa với Ô Đà Di:

- Thưa thánh giả, nếu vừa rồi tôi ở đây, thì tôi chẳng phải là Bí-sô ni, mà ngài cũng chẳng phải là Bí-sô.

Ô Đà Dinói:

- Này cô, như đức Thế Tôn dạy: “Nếu tự bảo vệ mình tức là bảo vệ người; bảo vệ người tức thành tự bảo vệ”.

Cấp Đa thưa:

- Thưa thánh giả, ngài có thể thay hạ y, đưa tôi giặt cho.

Ô Đà Di liền thay hạ y, trao cho Cấp Đa.

Bấy giờ, Cấp Đa thấy tinh dính nơi hạ y, liền sanh tâm hối tiếc, tự nghĩ: “Thân thể của ta chưa bị thánh giả xúc chạm. Ta không tùy thuận vào việc chẳng lành của người”. Tự nghĩ như vậy rồi, tâm nhiễm Cấp Đa lại càng phát triển hơn nữa. Như trong kinh Phật đã nói kệ:

“Mọi người đều say dục Không thấy điều nghĩa lợi

Cũng không quán pháp lànhThường làm trong đen tối”.

Lúc ấy, Cấp Đa tâm loạn vì dục, lấy một giọt tinh để vào miệng, và lấy một giọt để vào trong nữ căn. Việc nghiệp lực của loài hữu tình không thể nghĩ bàn, nên ngay vào lúc ấy, có thân trung ấm20 sắp chấm dứt cuộc sống cuối cùng, đến nương thác. Cấp Đa về chùa giặt y, các ni thấy hỏi, Cấp Đa trả lời đầy đủ sự việc. Các ni nói:

- Chúng tôi nghĩ rằng, cô vì cầu thắng pháp nên đến chỗ Đại đức, chứ đâu ngờ lại có việc làm ác pháp như vậy !

Cấp Đa thưa:

- Đại đức là người trì giới, từ sau khi xuất gia, thân thể tôi chưa từng bị xúc chạm.

Các ni nói:

- Chưa xúc chạm thân thể mà còn có việc như vậy, huống là có xúc chạm, thì lòng dục của cô như thế nào nữa ?!

Các Bí-sô ni biết việc này rồi, đến bạch lại Bí-sô, Bí-sô bạch lên Phật. Đức Phật bảo các Bí-sô:

- Cô ni kia không phạm Ba-la-thị-ca. Nếu có thai thì nên để ở nhà vắng, cung cấp thức ăn, đừng để thiếu thốn. Sau khi sanh đẻ rồi, đứa con nên gọi là đồng tử Ca Diếp Ba, cho xuất gia trong chánh pháp của ta, để đoạn các hữu lậu, thành A-la-hán. Trong hàng đệ tử của ta, vị ấy sẽ là người biện tài xảo diệu, khéo hay tuyên thuyết, có một không hai.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền nghĩ: “Nếu có Bí-sô ni nào, cùng Bí-sô chẳng phải bà con thân quyến giặt y cũ, thì có lỗi”. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này, tập hợp chúng, hỏi để xác định sự thật, rồi quở trách... và chế học xứ như vầy:

Bí-sô ni nào, cùng Bí-sô không phải bà con giặt, nhuộm, đập y cũ, Ni-tát-kỳ ba dật-để-ca21.

1 Chuyển-luân-vương : Là vị vua cai trị toàn cầu. Luận Trí độ, q.4. Vị vương này khi lên ngôi do Thiên cảm mà có được Luân bảo, lại vận chuyển Luân bảo hàng phục bốn phương, nên gọi là Chuyển-luân-vương. Về sau từ này dùng chỉ cho đức Phật, bước chân của Ngài đi đến mọi nơi, và giáo pháp của Ngài là chân lý tuyệt đối cho muôn loài.

2 Rừng Bạch-điệp: Một trong những cánh rừng ở nước Ma-kiệt-đà.

3 Hiền bộ : Chứng ngộ được cái chân thật gọi là Thánh. Gần gũi với Thánh gọi là Hiền. Bộ là nhóm.

4 Rừng Ô-lô-tần-loa : Còn gọi là rừng Ưu-lâu-tần-loa. Ưu-lầu-tần-loa là tên vùng đất ở ven sông Ni-liên-thiền, cũng ở trong nước Ma-kiệt-đà.

5 Núi Già-da : Dịch là núi tượng đầu, vì đỉnh núi giống đầu con voi. Vị trí gần Bồ-đề đạo tràng, phía Tây nam thành Dà-gia trong nước Ma-kiệt-đà.

6 Trượng Lâm : Là rừng tre, nằm ngoài thành Vương-xá ở nước Ma-kiệt-đà. Nguyên cánh rừng này do Tôn giả Thú-bác-ca là vị La-hán thứ chín trong16 La-hán, lấy cây tre cắm xuống đất, kỷ niệm chỗ mình đã nhổ lấy đo thân Phật. Vì lúc trước Tôn giả là ngoại đạo không tin thân Phật cao một trượng sáu. Nhờ sự huyền nhiệm nên cây tre này mọc lan thành rừng tre um tùm.

7 Rừng Thệ-đa, vườn trưởng giả Cấp-cô-độc : Trưởng giả Cấp-cô-độc mua lại vườn rừng của thái tử Thệ-đa(dịch nghĩa Chiến thắng) con vua Ba-tư-naàu7841?c nước Câu-tát-la, xây tinh xá cúng dường cho đức Phật. Thường gọi Kỳ-thọ Cấâp-cô-độc viên, gọi tắt Kỳ-hoàn, Kỳ viên.

8 Tỳ-ha-la : Dịch là trú xứ, Tăng-già-lam, vườn chúng, Tăng phường, tinh xá, nơi dừng chân v..v.. nay gọi là tự viện.

9 Rừng Khuất-lộ-đaø: (?)

10 Cây Đa-la : Dịch là Ngạn thọ, Cao-lạt thọ, sinh trưởng ở Ấn-độ, Miến-điện, Tích-lan v..v. Hình dáng giống cây cọ, cao 70-80 thước, thường mọc những vùng cát ven biển. Cây này nếu bị gãy ngang thì không mọc được nữa, do vạây kinh Phật thường ví dụ Tỳ-kheo phạm trọng tội Ba-la-di như cây Đa-la bị chặt.

11 Cây Thiệm-bộ : Xem Thiệm-bộ-châu.

12 Nại-lạc-ca : Dịch Bất-lạc (không vui), Khả-yểm (đáng chán), Khổ-khí (đủ mọi cảnh khổ), Địa ngục.v..v.

13 Đại đức: là tiếng tôn xưng chư Phật, Bồ-tát và những vị cao Tăng, hoặc trưởng lão trong hàng Tỳ-kheo thời Ấn Độ. Trong các bộ luật, trước hiện tiền đại chúng, chỉ cho chúng Tỳ-kheo gọi là Đại đức Tăng. Chúng Tỳ-kheo ni gọi là Đại-tỷ Tăng. Thời đại Tuỳ Đường, những vị gánh vác trách nhiệm lịch sử phiên dịch kinh điển cũng gọi là Đại đức.

14 Quán đảnh : Luật Thập tụng gọi là Kiết-thủy-quán-đỉnh (nước lành rưới đầu). Ngũ phần, Căn bản : quán đảnh. Tứ phần : Thủy-nghiêu-đầu-chủng (nghi thức nước rưới đầu). Quán đảnh : Là lấy nước rưới lên đầu. Đây là nghi thức dành cho người được tấn phong một địa vị tối cao. Nguyên thời xưa ở Ấn Độ, khi đế vương lập thái tử lên ngôi, vị quốc sư lấy nước 4 biển lớn rưới lên đầu người đó, biểu thị chúc phước.

15 A-giá-lợi-da : Hay gọi A-xà-lê, dịch là quĩ phạm sư, chánh hạnh, giáo thọ, trí hiền, truyền thọ v..v. Người thầy có đủ giới hạnh, nghi thức để truyền dạy cho đệ tử.

16 Ô-ba-đà-da : Dịch là thân giáo sư, cận tụng, cận đọc. Theo nghĩa đen được hiểu là vị giám hộ, vị thầy trực tiếp dạy dỗ việc học đạo cũng như hành đạo cho đệ tử. Thường gọi là bổn sư hoặc gọi Hoà-thượng. Hoà-thượng là một thổ âm của các xứ thuộc miền Tây vực Trung quốc.

17 Ô-ba-sách-ca : Xem cht.2, truyện 17.

18 Ô-ba-tư-ca : Cách phiên âm cũ là Ưu-bà-di, dịch nghĩa là Thanh tịnh nữ, cận sự nữ. Chỉ chung cho những người phụ nữ tại gia thọ ngũ giới, gần gũi phụng thờ Tam bảo.

19 Trụ vị : Hay gọi là trưởng lão, thượng lạp, thủ tọa, thượng tọa.

20 Trung ấm : Còn gọi là trung hữu, là giữa chừng lúc cái này chết cái kia sanh. Người ta sau khi chết chưa sinh lại thì đang ở ấm cảnh. Cảnh này vẫn có đủ Ngũ ấm là sắùc, thọ, tưởng, hành, thức. Đó gọi là Trung ấm.

21 Ni-tát-kỳ ba-dật-để-ca : Phiên âm khác Ni-tát-kỳ ba-dật-đề, Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, Ni-tát-kỳ bối-dật-đề, gọi tắt Ni-tát-kỳ. Dịch là “xả đọa”, nghĩa là tài vật nào, Tỳ-kheo nhận phi pháp, thì phải đem vật ấy ra giữa chúng Tăng, để tác pháp xả bỏ và đối trước một vị Tỳ-kheo sám hối về tội nhiễm tâm sa đọa vào những tài vật ấy.