Có Bấy Nhiêu Đó Thôi

Thích Ca Thiền Viện (California)

Tâm Pháp Thiền Viện (Virginia)

Ānanda Thiền Viện (California)

Các Nơi Hành Đạo Miền Đông Hoa Kỳ

Kỳ Viên Tự (Jetavana Vihara)

Nguyên Nhân Thành Lập

Sau biến cố 1975, trong tâm trạng tha hương xa lìa quê cha đất tổ, các Phật tử Nguyên Thủy mới định cư ở vùng quanh thủ đô Hoa Thịnh Đốn đều thiết tha có một ngôi nhà tâm linh chung để đồng bào có nơi hành đạo. Một trong những Phật tử thuần thành nhất, đó là gia đình cụ bà Trương Lê Thành Nghiệm, Hội trưởng Hội Phật tử Việt-Mỹ, có tâm nguyện tạo lập một ngôi tu viện theo đúng truyền thống Phật Giáo Nguyên Thủy Việt Nam. Với quyết tâm mạnh mẽ, cụ bà tìm mua nhà đất để tạo lập ngôi chùa và đồng thời tìm thỉnh một vị tăng có đức hạnh đến trụ trì ngôi Tam Bảo tương lai.

Vào năm 1977, Hòa thượng Tịnh Đức và Hòa thượng Chơn Trí là hai trong các vị tăng Nguyên Thủy đầu tiên có mặt ở Hoa Kỳ, đang định cư ở California, và đi hoằng pháp ở các nơi. Trong thời gian đến thuyết pháp tại thủ đô Washington D.C. (Hoa Thịnh Đốn), Hòa thượng Tịnh Đức có dịp quen biết với cụ bà Hội trưởng, người con gái là bà Lê Thị Bài, và người cháu là ông Lê Thành Ân, hiện là Tổng Lãnh Sự Hoa Kỳ ở Sài Gòn từ năm 2010. Hòa thượng Tịnh Đức đã giới thiệu với gia đình cụ bà về Sư Khippa Pañño Kim Triệu, lúc bấy giờ đang tu học ở Ấn Độ.

Đến năm 1981, khi thủ tục giấy tờ bảo lãnh hoàn tất, Ngài qua Hoa Kỳ, đến Washington D.C. và tạm trú ở Chùa Phật Giáo Tích Lan (Buddhist Vihara). Sau đó, khi mua được căn nhà số 1400 ở đường Madison NW, các Phật tử mời Ngài dời về đây để chuẩn bị cho ngôi Tam Bảo ở đất khách quê người.

Khác nơi quê cha đất tổ, việc chuyển một ngôi tư gia thành một cơ sở tôn giáo ở Hoa Kỳ không phải là đơn giản. Ngoài việc thay đổi giấy tờ pháp lý, ngôi nhà cũ kỹ này cũng cần phải được tu bổ sửa chữa thêm. Với niềm tin mạnh mẽ nơi Tam Bảo, chư tăng cùng bà con Phật tử xa gần không ngần ngại bỏ tài chánh và công sức để tạo dựng ngôi chùa. Năm 1982, Chùa Kỳ Viên (Kỳ Viên Tự) làm lễ nhập tự. Hạ đầu tiên có Hòa thượng Chơn Trí, hiện trụ trì chùa Pháp Vân, nhập hạ cùng với Ngài, và bắt đầu từ đó, Ngài xếp đặt nền nếp sinh hoạt thường xuyên trong chùa như các khóa lễ tụng kinh, giảng pháp, các lễ hội hằng năm như lễ Rằm Tháng Giêng, lễ Tam Hợp (Đức Bồ Tát Đản Sanh, Thành Đạo và Đức Phật nhập Niết Bàn), lễ Vu Lan, và lễ Dâng Y.

Lễ Nhập Tự - 1982

Ý Nghĩa Tên Kỳ Viên Tự

Ông trưởng giả Cấp-Cô-Độc (Anāthapindika) đã dâng cúng Jetavana Vihara (phiên âm: Kỳ Viên Tự) để Đức Phật và chư đại Thánh Tăng có nơi an trú, tu tập và hoằng pháp. Đó là thời kỳ quan trọng trong lịch sử Phật giáo, vì Đức Phật đã thuyết giảng nhiều bài pháp trong thời gian Ngài sống ở đấy. Ngày nay, việc chọn tên Jetavana Vihara (Kỳ Viên Tự) cho ngôi Tam Bảo Việt Nam hải ngoại này để nhắc nhở các Phật tử về ngôi tịnh xá mà Đức Phật khi xưa đã hoằng pháp trong 20 năm. Nơi đây, ngoài việc bảo tồn và phát huy Giáo Pháp của Đức Phật, Ngài Khippa Pañño Kim Triệu cũng đã mang kinh nghiệm thiền Tứ Niệm Xứ (Vipassanā) ra truyền dạy cho chư tăng ni và thiện tín.

Hành Đạo

Thuở ban sơ, phần đông Phật tử Việt Nam hải ngoại chưa biết thiền Tứ Niệm Xứ. Nhờ có hai thiện tín kỳ cựu là ông bà Đỗ Đình Lộc thường đi tập thiền với Ngài Gunaratana bên Chùa Tích Lan nên Ngài mới có ý nghĩ mở khóa thiền Tứ Niệm Xứ cho Phật tử Chùa Kỳ Viên tại tư gia bà Hội trưởng Trương Lê Thành Nghiệm, trong khi gia đình bà đi du lịch Pháp, và tại tư gia ông bà Đỗ Đình Lộc. Ngài đã hướng dẫn hai khóa thiền tại tư gia của Phật tử. Đến khóa thứ ba thì chính thức mở tại Kỳ Viên Tự.

Phật tử đến hành thiền ngày càng đông, nên ngoài các ngày thiền cuối tuần, mỗi năm còn mở bốn khóa mười ngày: xuân, hạ, thu, đông. Trong hơn ba mươi năm, ngôi Kỳ Viên Tự vẫn mở cửa sinh hoạt thường xuyên. Người Phật tử thuần thành ở D.C. hay các tiểu bang lân cận vẫn tiếp tục hộ trợ Ngài, một vị chân tăng khả kính đương thời.

Lễ Dâng Y - 1984

Theo chân Đức Thế Tôn, Ngài cũng thường đi đó đây để hoằng pháp theo lời thỉnh mời của các chư tăng ni hoặc các Phật tử ở tại Hoa Kỳ hay ở các quốc gia khác. Ngài thường xuyên qua lại Thích Ca Thiền Viện ở California để hướng dẫn những khóa thiền ở miền Tây Hoa Kỳ. Dù bận rộn với Phật sự đó đây như vậy, Ngài vẫn xem Kỳ Viên Tự như cội nguồn thứ hai của đời mình. Không bao giờ Ngài quên được các thiện tín kỳ cựu và thuần thành đã hết lòng hết dạ vì Phật Pháp mà giúp đỡ Ngài từ những năm đầu xa lạ đầy khó khăn, khổ nhọc trên đường đạo nghiệp nơi hải ngoại quê người.

Chư Tăng và Thiện Tín

Cùng phụ tác với Ngài trong việc hành đạo, chư tăng đã và đang an trú tại Kỳ Viên Tự gồm có: Sư Thanh Tâm, Sư Trí Dzũng, Sư Giới Hiền, Sư Thiện Viên… Hòa thượng Chơn Trí trụ trì Chùa Pháp Vân ở Pomona, California là vị tăng nhập hạ đầu tiên với Ngài.

Kỳ Viên Tự còn được công lao hộ trì tích cực và bền bỉ của các chư thiện tín qua nhiều giai đoạn tiếp nối nhau. Ngoài thành phần cốt yếu ra còn phải kể là nhiều Phật tử đã thầm lặng đóng góp kiên trì trong mọi sinh hoạt thường xuyên của Kỳ Viên Tự trong suốt hơn 30 năm qua.

Tâm Pháp Thiền Viện (Saddhamma Meditation Society)

Cách Chùa Kỳ Viên độ hai giờ đồng hồ lái xe, một cơ sở hoằng pháp mới được thành lập vào năm 2008 là Tâm Pháp Thiền Viện hay Saddhamma Meditation Society, ở ngoại ô thành phố Richmond, tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.

Nguồn Gốc

Năm 1995, cô Huyền Linh dâng cúng Giáo hội Nguyên Thủy ở Texas hai lô đất khoảng 12 mẫu tây. Giáo hội cử Đại Đức Bửu Đức về coi sóc một năm. Thoạt tiên nơi đây chỉ là một khu đất rừng trống trải. Sau vài năm, cô Huyền Linh đã kéo về được một nhà di động (trailer) để an cư và sinh hoạt.

Sau đó, cô Huyền Linh xin cúng dường đất này cho Ngài Khippa Pañño Kim Triệu, nhưng Ngài không nhận vì đang bận rộn việc xây ngôi Thiền Đường ở Thích Ca Thiền Viện tại Riverside - California. Năm 1998, khi cô Huyền Linh sang tu học ở Trường Thiền Shwe Oo Min, bên Miến Điện, cô dâng đất này cho Ngài Đại Lão Hòa thượng Thiền Sư Shwe Oo Min. Ngài Shwe Oo Min nhận lời nhưng nhường lại cho Ngài Kim Triệu (lúc ấy cũng đang ở Miến Điện) và tin rằng Ngài Kim Triệu sẽ tạo dựng và phát triển nơi này thành nơi hoằng pháp để mang nhiều lợi lạc cho các hàng tu sĩ và cư sĩ chung quanh vùng.

Ý Nghĩa Tên Tâm Pháp Thiền Viện

Vì sự sở hữu của miếng đất do cơ duyên liên hệ với Ngài Shwe Oo Min, vị thiền sư dạy về tâm quán niệm xứ (Cittānupassanā) trong môn thiền Tứ Niệm Xứ ở Miến Điện, tên "Tâm Pháp" bắt nguồn từ đấy.

Nguyên Nhân Thành Lập

Dưới thời Đức Phật, các vị tăng ni thường được khuyên tìm nơi thanh vắng để hành thiền. Bởi Tâm Pháp Thiền Viện có vẻ đẹp thiên nhiên thanh tịnh rất phù hợp cho việc tu tập, Ngài Kim Triệu dự định phát triển cơ sở tu tập này theo đúng tiêu chuẩn như các thiền viện quốc tế, với đầy đủ tiện nghi, để sau này sẽ mở rộng cho các thiền sinh trên thế giới đến tu tập. Tâm Pháp Thiền Viện sẽ mời các thiền sư chuyên về thiền Tứ Niệm Xứ hướng dẫn các khóa thiền nơi đây.

Sự Hình Thành

Hiện nay, vì Tâm Pháp Thiền Viện ẩn mình trong khu rừng tĩnh lặng, các Phật Tử đã đóng góp thêm nhiều công sức và tài chánh để mở rộng đất ra thành 16 mẫu và khai thông ra con đường chánh. Dưới sự yểm trợ của chư thiện tín có đức tin mạnh mẽ nơi Tam Bảo, trong sân thiền viện hai ngôi tượng Phật Tế Độ cao lớn và tượng Ngài Sīvalī, vị A-la-hán Đại Lộc, đã được an vị. Ngoài ra, việc xây cất nhà kho đã hoàn tất. Tâm Pháp Thiền Viện tạm thời dùng nơi này làm chánh điện và thiền đường.

Bốn cảnh Phật Tích cũng được dựng lên trong khung cảnh trang nghiêm thanh tịnh của Thiền Viện. Theo Ngài, dù cho vật đổi sao dời, Phật Pháp vẫn còn tồn tại thêm 2500 năm nữa. Bốn thánh tích này sẽ luôn nhắc nhở các thế hệ con cháu về cuộc đời và Giáo Pháp của Đức Thế Tôn.

Đức Phật Nhập Niết Bàn

Một trong Bốn Cảnh Phật Tích trang nghiêm của Thiền Viện

Dự Án Tương Lai

Giai Đoạn 1: Kiến trúc trong khu vực của chư tăng gồm: chánh điện, phòng tắm và nhà vệ sinh công cộng, thư viện dành cho chư tăng nghiên cứu kinh điển, tăng xá dành cho Ngài Hòa thượng Kim Triệu, chư tăng thường trú và tăng khách. Dự án xây dựng thêm tăng, ni xá trong tương lai cũng được hoạch định.

Giai Đoạn 2: Kiến trúc trong khu vực cho nam thiền sinh (gần khu chư tăng) gồm: túc xá, phòng tắm và nhà vệ sinh chung, phòng ốc cho khách vãng lai. Kiến trúc trong khu vực cho nữ thiền sinh cũng giống như bên nam thiền sinh. Ngoài ra, trong giai đoạn này sẽ xây trai đường, nhà bếp, đóng giếng nước, mở hầm rút nước mới, và trang trí vườn tược quanh khu túc xá.

Giai Đoạn 3: Xây thiền đường, tháp thờ Xá Lợi Phật, thư viện cho thiền sinh và nhà kho. Trong giai đoạn này, dự án bao gồm việc kiến tạo phong cảnh vườn tược quanh thiền đường, quang cảnh quanh Phật tích Tứ Động Tâm, tráng nhựa đường ra vào thiền viện, và tạo dựng khu vực tưởng niệm thầy tổ và các thiền sư.

Ngoài ra, để tạo hình ảnh biểu tượng nét đặc thù của Tâm Pháp Thiền Viện, Ngài dự định trồng thêm những cây hoa anh đào tươi thắm để điểm tô vào khu rừng thanh tịnh này.

Trong tương lai, khi nhìn hình ảnh hoa anh đào ở đây người ta nghĩ ngay đến Tâm Pháp Thiền Viện ở miền Đông, cũng như Thích Ca Thiền Viện có ngôi Bảo Tháp thờ Xá Lợi Phật và các Thánh Tăng là nét đặc thù của thiền viện miền Tây Hoa Kỳ vậy.

Ước Nguyện

Lễ An Vị Phật - 2011

Ngoài những sinh hoạt nền nếp thường xuyên của các ngôi chùa Nguyên Thủy như các khóa lễ tụng kinh, giảng pháp, còn có các lễ hội hằng năm như lễ Rằm Tháng Giêng, lễ Tam Hợp (Đức Bồ Tát Đản Sanh, Thành Đạo và Đức Phật nhập Niết Bàn), lễ Vu Lan, và lễ Dâng Y.

Mục đích việc xây dựng thiền viện này là hỗ trợ cho các Thiền Sư đến hoằng pháp và cho các thiền sinh đến tu tập thiền Tứ Niệm Xứ.

Ước nguyện của Ngài về sự hành đạo ở Tâm Pháp Thiền Viện này rất lớn, nhưng với điều kiện sức khỏe và tuổi tác hiện nay, Ngài e rằng sự hoàn tất không nằm trên con đường đạo nghiệp của Ngài. Tuy nhiên, Ngài có niềm tin mãnh liệt vào Tam Bảo, các nhà đạo đức, các chư thiện tín hiện tại cũng như tương lai sẽ tiếp nối công trình của Ngài để tiếp tục duy trì và phát triển Giáo Pháp của Đức Phật cho thế hệ mai sau.

Chư Tăng và Thiện Tín

Cùng phụ tác với Ngài trong việc hành đạo, chư tăng đã và đang an trú ở Tâm Pháp Thiền Viện gồm có: Sư Trí Dzũng, Sư Huệ Quang (Sư Muôn), Sư Sán Nhiên, Sư Hải Thắng, Sư Giới Hạnh, và Sư Thiện Viên.

Tâm Pháp Thiền Viện còn rất trẻ so với Kỳ Viên Tự hay Thích Ca Thiền Viện nhưng được nhiều thiện tín tích cực hộ trì trong mọi sinh hoạt thường xuyên từ lúc bắt đầu mở cửa đến nay.

Các Nơi Hành Đạo Miền Tây Hoa Kỳ

Thích Ca Thiền Viện (Sakyamuni Buddhist Meditation Association)

Nguyên Nhân Thành Lập

Năm 1982, Ngài Hòa thượng Khippa Pañño Kim Triệu sang Nam California thăm các Phật tử Nguyên Thủy đã từng sinh hoạt với Ngài ở Saigon và Đà Nẵng, trong đó có gia đình bác Vĩnh Cơ, bà Năm Tàu Trần Thuận Anh, ông bà Thông Diếu...

Nhân dịp này, Sư Pháp Tông đã tổ chức các khóa thiền và mời Ngài hướng dẫn cho nhóm Phật tử Nguyên Thủy Việt Nam kỳ cựu này. Nhận thấy thành quả tốt đẹp của những khóa thiền, và với sự khuyến khích của chư tăng, các thiện tín hợp công sức cùng nhau đi tìm một cơ sở có khung cảnh yên tịnh thích hợp với sinh hoạt của trường thiền và cũng sẽ là nơi phát huy Giáo Pháp của Đức Phật theo truyền thống Nguyên Thủy.

Việc tạo dựng một thiền viện nơi xứ lạ quê người không phải là chuyện đơn giản. Ngoài những khó khăn thông thường như vấn đề tài chánh, địa điểm, tiện nghi cơ sở, tiềm lực phát triển..., thỉnh thoảng lại xẩy ra những trường hợp bất ngờ cần phải mất rất nhiều thì giờ để thận trọng cân nhắc.

Sau vài năm tìm kiếm, các Phật tử mua được một cơ sở nằm trên đường Winters Lane, gồm hai tư gia, tọa lạc trên khu đất rộng rãi có diện tích 2.27 mẫu tây, nằm trên ngọn đồi nhỏ hướng Tây Nam thành phố Riverside.

Các Phật tử đã thành lập ngôi thiền viện đầu tiên ở Nam California, theo hệ phái Phật Giáo Nguyên Thủy, gọi là Thích Ca Thiền Viện hay Sākyamuni Buddhist Meditation Association. Ngài Kim Triệu được mời về làm Thiền Sư Viện Trưởng. Ngôi thiền viện này đã chính thức sinh hoạt vào ngày 15 tháng 7 năm 1988.

Ý Nghĩa Tên Thích Ca Thiền Viện

Đức Thế Tôn, thuộc dòng dõi Sākya, phiên âm là Thích Ca. Ngài đã thành công chứng ngộ Đạo Quả Chánh Đẳng Chánh Giác, dẫn dắt rất nhiều người trong thời của Ngài chứng quả Niết Bàn. Xuyên qua hơn hai mươi lăm thế kỷ, rất nhiều thánh nhân đã tu tập theo Giáo Pháp của Đức Phật và đã thành công. Dùng tên “Thích Ca" đặt cho thiền viện là có ý hướng dẫn chư tăng ni và thiện tín bước theo dấu chân Đức Phật và các bậc thánh nhân đó.

Thêm vào đó, tên "Thích Ca" là để tưởng nhớ đến ngôi Thích Ca Phật Đài, ở Vũng Tàu, được Tổng Hội Phật Giáo Nguyên Thủy Việt Nam xây dựng vào năm 1963.

Công Trình Kiến Tạo Sửa Chữa Và Xây Cất Thiền Đường

Hai căn nhà có sẵn là nơi sinh hoạt đầu tiên của Thích Ca Thiền Viện. Sau một năm sinh hoạt, thiện tín dần dần quen thuộc với pháp môn hành thiền Minh Sát, và số người đến tu học càng lúc càng đông, phòng ốc trở nên quá nhỏ. Ngài Kim Triệu cảm thấy cần mở rộng cơ sở để đáp ứng nhu cầu tu tập của thiền sinh.

Vào năm 1989, Ngài quyết định xin phép quận Riverside xây cất ngôi thiền đường và túc xá cho thiền sinh. Thêm vào đó, vì hai căn nhà cũ kỹ có nhiều dấu vết hư hại, Ngài cho sửa chữa ngôi chánh điện, tăng xá, ni xá, túc xá cho nam thiền sinh, trai đường, nhà bếp, nhà kho, và những hàng hiên. Trải qua nhiều giai đoạn chuẩn bị thủ tục, sau nhiều buổi họp cộng đồng (public hearings) với dân cư quanh vùng, vào tháng 9 năm 1991, quận Riverside chấp thuận cấp giấy phép cho Thích Ca Thiền Viện khởi công xây cất ngôi thiền đường đúng theo quy luật địa phương.

Thiền đường, với diện tích 3,500 sq ft (325 mét vuông), gồm hai tầng. Tầng trên là nơi hành thiền, giảng pháp và hành lễ. Tầng dưới là túc xá cho nữ thiền sinh, có chín phòng ngủ và hai phòng vệ sinh công cộng. Ngoài ra còn có hai phòng vệ sinh cá nhân, một phòng giặt quần áo, một nhà kho... Chung quanh thiền đường có những đường kinh hành rộng rãi được tráng xi măng tươm tất.

Vì lợi ích chung của Thiền viện cũng như của cư dân lân cận, Ngài cho tráng nhựa đường Winters Lane, dời các trụ đèn và điện thoại, hạ ống nước chính, thiết kế hệ thống nước chữa cháy, làm bãi đậu xe, làm hệ thống điện, nước, gas, đào và xây hầm vệ sinh, thiết lập hệ thống chữa cháy tự động bên trong thiền đường, trồng cây cỏ làm phong cảnh và dựng hàng rào phía trước đường Winters Lane.

Nhờ sự giúp đỡ tích cực, hùng hậu của Phật tử khắp nơi trong và ngoài Hoa Kỳ, việc tân trang và xây dựng thiền đường viên mãn vào tháng 12, năm 1996. Lễ khánh thành được tổ chức vào ngày 23 tháng 3, năm 1997. Nhân dịp này, Ngài đã giới thiệu dự án mới là xây ngôi Bảo Tháp thờ Xá Lợi của Đức Phật và của các vị Thánh Tăng.

Sīma và Bảo Tháp

Theo lời Ngài Kim Triệu thì việc xây dựng Bảo Tháp đúng ra phải là do các cư sĩ đảm trách, nhưng vì Ngài đã có lời nguyện riêng nên phải cố công thực hiện lời nguyện này.

Vào năm 1971, khi Ngài đang tu học ở một chùa Miến Điện tại Varanasi (Ấn Độ), Ngài thấy trên bàn thờ Phật có thờ Xá Lợi. Khi được vị Hòa thượng trụ trì chùa giải thích về ý nghĩa và ích lợi của Xá Lợi, Ngài ước mong cũng có một ít Xá Lợi để thờ. Vị Hòa thượng trụ trì bèn chia cho Ngài một phần ba Xá Lợi. Giữ được một thời gian thì Xá Lợi bị mất cắp. Sau biến cố đó, Ngài hằng nguyện rằng nếu tìm lại được sẽ xin xây Bảo Tháp ở bất cứ nơi nào để tôn trì cho thật an toàn. Lời nguyện đó luôn ở trong tâm của Ngài.

Ngài là bậc cao tăng có hạnh từ bi và đạo đức. Vì thế các tăng ni và thiện tín thường hay cúng dường nhiều phẩm vật quý giá. Ngài thường nói: "Người đời trọng kim cương, vàng bạc, còn Sư rất quý trọng Xá Lợi của đức Phật và của các bậc Thánh nhân."

Các tăng ni và thiện tín dâng lên Ngài nhiều Xá Lợi của Đức Phật và các bậc Thánh Tăng, trong đó có cả Xá Lợi của Ngài Māhasi. Trong số chư thiện tín đó có cư sĩ Sunanda Phạm Kim Khánh, còn gọi một cách thân mật là bác Tám Khánh. Biết Ngài là một vị tăng đức độ đang có dự án xây Bảo Tháp để thờ Xá Lợi, nhân dịp lễ Phật Đản năm 2000, bác Tám Khánh đã dâng cho Ngài viên Xá Lợi Phật do Ngài Hòa thượng Nārada tặng cho Phật Tử Việt Nam vào năm 1974.

Một cơ duyên khác của Thích Ca Thiền Viện là vào năm 1998, khi cố Đại Lão Hòa thượng Thiền Sư U Kundala từ Miến Điện sang hướng dẫn khóa thiền Tứ Niệm Xứ tại Thích Ca Thiền Viện, Ngài U Kundala, Ngài Kim Triệu cùng chư tăng hai nước tụng kinh làm lễ kiết giới Sīma cho thiền viện ở mảnh đất phía sau thiền đường, cách một thung lũng nhỏ, bên kia khe suối. Theo truyền thống Nguyên Thủy, Sīma được xem là thánh địa, là nơi để chư tăng hành tăng sự. Ngôi Bảo Tháp thờ Xá Lợi được kiến tạo trên Sīma này, còn dùng làm nơi để chư tăng làm lễ xuất gia, lễ dâng y, lễ sám hối, tụng đọc giới bổn, nơi hội họp tăng đoàn.

Ấp ủ việc tạo dựng ngôi Bảo Tháp để tôn trì Xá Lợi, Ngài đã nhờ cư sĩ Trần Kim Liên phác họa và kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Trai vẽ họa đồ. Cũng như lần xây cất thiền đường, những khó khăn về tài chánh và nhân sự làm chậm trễ dự án. Tuy đã có giấy phép từ lâu, nhưng cho đến ngày 11 tháng 11 năm 2001, Thích Ca Thiền Viện mới làm lễ đặt viên đá đầu tiên cho Bảo Tháp, và cho đến tháng 6 năm 2004 thì việc xây cất mới khởi công. Hơn một năm sau, vào tháng 10 năm 2005, việc xây cất mới hoàn tất. Sau đó, dự án kéo dài thêm vài năm nữa cho việc tân trang bên trong, dựng hàng rào, làm con đường từ thiền đường vào Tháp và phong cảnh chung quanh.

Bảo Tháp thờ Xá Lợi Phật là một kiến trúc đặc thù của Thích Ca Thiền Viện. Trong khi mái của các chùa ở Miến Điện, Thái Lan thường có một lớp hình như cái chuông hay dạng bán cầu có đỉnh, mái của Bảo Tháp ở Thích Ca Thiền Viện được kiến trúc với ba tầng lớp: mái dưới lớn, mái giữa vừa, mái trên nhỏ. Ba lớp mái của Tháp làm bằng kim loại màu đồng, suốt ngày phản chiếu ánh nắng, nổi bật dưới nền trời xanh.

Ba tầng mái Tháp ẩn dụ Tam Bảo: Phật, Pháp, Tăng hoặc là Giới, Định, Tuệ. Thân của Tháp hình bát giác, tượng trưng cho Bát Chánh Đạo. Xá Lợi của Đức Phật được cất giữ trong tháp vàng hình chuông (Stupa) ở đỉnh cao nhất của Tháp.

Bước lên tầng trên của Bảo Tháp là bậc tam cấp. Thân Tháp bao bọc bằng dãy hành lang và có ba cửa chính đi vào nội thất. Bên trong là bệ thờ Xá Lợi. Chung quanh tường được trang trí với bốn bức hình lớn về bốn nơi thánh tích của Phật Giáo tại Ấn Độ.

Lễ Khánh Thành Bảo Tháp Xá Lợi - 12.12.2012

Kinh sách được cất giữ ở tầng dưới của Bảo Tháp. Cũng ở nơi này các tượng Phật sưu tầm từ khắp nơi trên thế giới, những vật kỷ niệm liên hệ đến Phật Pháp và quà tặng mỹ nghệ của Phật tử dâng cúng Ngài được bảo tồn. Nơi đây thường được Phật tử gọi là “Tàng Kinh Các.”

Lễ khánh thành Bảo Tháp được tổ chức vào ngày 12 tháng 12 năm 2012 với rất đông Phật tử khắp nơi đến chiêm bái Xá Lợi.

Hình Tượng Bốn Thánh Tích - Bốn Nơi Động Tâm

Trong Kinh Đại Niết Bàn có ghi lại rằng trước lúc Đức Phật nhập Niết Bàn, Đức Ānanda than với Đức Phật rằng rồi đây thế gian sẽ không còn được dịp gặp để tôn kính Đức Thế Tôn nữa. Đức Phật liền nhắc đến bốn nơi quan trọng trong cuộc đời Đức Phật:

1. Lumbini (Lâm Tỳ Ni): nơi Ngài đản sanh.

2. Bodh Gayā (Bồ Đề Đạo Tràng): nơi Ngài thành đạo.

3. Isipatana hay Sarnath (Vườn Lộc Uyển): nơi Ngài thuyết giảng bài kinh Chuyển Pháp Luân. Tăng đoàn đầu tiên của Phật Giáo cũng phát xuất nơi đây.

4. Kusinārā (Câu Thi Na): nơi Ngài nhập Niết Bàn.

"...Này Ānanda, đó là bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cư sĩ cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính. Này Ānanda, các thiện tín tỳ kheo, tỳ kheo ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ sẽ đến với niềm suy tư: “Đây là chỗ Như Lai đản sanh”, “Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác”, “Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng”, “Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập Vô Dư Y Niết Bàn.”

Này Ānanda, và những ai, trong khi chiêm bái những Thánh tích mà từ trần với tâm tín thành hoan hỷ, thời sau khi thân hoại mạng chung sẽ được tái sanh vào cõi an vui, vào cảnh giới chư thiên."

Ý nghĩa của bốn nơi động tâm rất sâu xa, vi diệu. Phần đông Phật tử chưa được thuận duyên đến tận quê hương Ấn Độ của Đức Bổn Sư để chiêm bái. Do vậy, Thích Ca Thiền Viện tôn bày lại bốn nơi thánh tích này để khi các Phật tử xa gần có cơ hội đến viếng Thiền viện sẽ nhìn được hình ảnh dù chỉ là tượng trưng. Những tượng Phật này tuy đơn sơ, nhưng qua ý niệm về bốn giai đoạn trọng yếu của cuộc đời Đức Phật, người chiêm bái cũng có thể phát sanh đức tin vào Tam Bảo và sự vi diệu của một bậc đã tự mình chứng ngộ.

Tôn Tượng Các Thiền Sư và Ân Sư

Trong khuôn viên của Thích Ca Thiền Viện, gần ngay nơi cổng chính, tôn tượng của các vị Thầy Tổ và Ân Sư của Ngài Kim Triệu được an vị:

• Đại Lão Hòa thượng Giác Quang: vị cao tăng đức độ, chuyên tu thiền định. Sau khi tu học ở Nam Vang thành công, Ngài về lập Chùa Giác Quang ở Bình Đông, Chợ Lớn, Sài Gòn. Ngài Kim Triệu đã tu học ở đó 6 năm.

• Đại Lão Hòa thượng Hộ Tông: vị cao tăng đức trí vẹn toàn. Ngài chứng Tứ Thiền và nguyện hành Bồ Tát đạo. Ngài sáng lập Chùa Bửu Quang và Chùa Bửu Long nơi Ngài Kim Triệu được Ngài Hộ Tông truyền dạy giới luật.

• Đại Lão Hòa thượng Thiền Sư Māhasi: vị thiền sư nổi danh, sáng lập trung tâm thiền quốc tế Māhasi dạy thiền Tứ Niệm Xứ ở Miến Điện. Ngài Kim Triệu đã học với Ngài trong 6 tháng, vào năm 1980, trước khi qua Hoa Kỳ.

• Đại Lão Hòa thượng Thiền Sư Shwe Oo Min: vị thiền sư lỗi lạc. Ngài sáng lập Trường Thiền Shwe Oo Min Dhamma Sukha Tawya, dạy về quán niệm Tâm (Cittānupassanā), ở Miến Điện. Ngài Kim Triệu thọ giáo Ngài vào năm 1997.

• Bà Thiền Sư Dipa Ma: vị đệ tử xuất sắc của Ngài Māhasi và Ngài Munindra. Nhờ oai lực và lời khuyên nhủ của Bà mà Ngài Kim Triệu vững niềm tin và tiến bộ trong Pháp hành.

Dự Án Tương Lai : Chánh Điện và Tăng Xá

Năm 2008, Thích Ca Thiền Viện dự định xây thêm bãi đậu xe nhằm tạo sự thuận lợi cho việc xin giấy phép tổ chức lễ hội trong khuôn viên của chùa. Trong dự án đó, với sự đóng góp của chư thiện tín khắp nơi, Thiền viện đã mua căn nhà bên cạnh. Tuy nhiên, vào mùa hè năm 2013, nhận thấy sự cần thiết của việc dời ngôi chánh điện về đây nhiều hơn là việc làm bãi đậu xe vì vị thế ngôi nhà này ở trên cao hướng về Bảo Tháp và thiền đường, Ngài Kim Triệu quyết định xúc tiến việc xây dựng ngôi chánh điện. Sau đó tăng xá cũng sẽ được dời về đây. Dự án đang tiến hành và hy vọng sẽ hoàn tất trong tương lai.

Sinh Hoạt

Thích Ca Thiền Viện nằm trong khu dân cư tư gia nên việc sinh hoạt ồn ào náo nhiệt không được cho phép. Nhận thấy đây là nơi yên tĩnh thích hợp cho việc hành thiền hơn là lễ hội, mỗi năm Thiền viện tổ chức bốn khóa thiền: xuân, hạ, thu, đông. Mỗi khóa thiền gồm mười ngày do Ngài Kim Triệu, Sư Trí Dzũng, và Sư Khánh Hỷ tuần tự hướng dẫn.

Trong tương lai, nhằm mục đích phổ biến rộng rãi thiền Tứ Niệm Xứ, Thiền viện sẽ xin phép mở thêm các khóa thiền mỗi cuối tuần, và bốn khóa thiền xuân, hạ, thu, đông sẽ kéo dài một tháng thay vì mười ngày.

Hằng năm, Thiền Viện tổ chức các buổi lễ lớn để tưởng niệm Đức Phật và Giáo Pháp của Ngài. Các lễ như lễ Rằm Tháng Giêng, lễ Tam Hợp kỷ niệm Đức Bồ Tát Đản Sanh, Thành Đạo và Đức Phật nhập Niết Bàn, lễ Vu Lan, lễ Dâng Y, đều được tổ chức ở Vườn Cam (California Citrus State Historical Park) gần Thiền viện. Tuy không được ấm cúng như trong khuôn viên của chùa, nhưng nơi đây rất rộng rãi và tiện nghi, nhất là không bị lệ thuộc vào những luật lệ gò bó của địa phương.

Các Chư Tăng Ni và Thiện Tín

Cùng phụ tác với Ngài trong việc hành đạo, chư tăng đã và đang an trú ở Thích Ca Thiền Viện gồm có Sư Phúc Căn, Sư Trí Dzũng, Sư Khánh Hỷ, Sư Ngộ Không, Sư Giới Tịnh, Sư Tuệ Trí (Sư Hoài), Sư Tinh Cần, Sư Thiện Hiền, Sư Huệ Quang (Sư Kim Muôn), Sư Thanh Tịnh, Sa-di Tinh Tuệ, Sadi Huệ Bảo và Sa-Di Hiền. Chư ni gồm có Cô Cariyā Thủy, Cô Māyā Mai, Cô Diệu Ý (Bà Sáu), Cô Dayā Dung.

Thích Ca Thiền Viện còn do công lao hộ trì tích cực và bền bỉ của các thành viên trong ban điều hành qua nhiều giai đoạn tiếp nối nhau. Ngoài ra, thành phần cốt yếu phải kể là nhiều thiện tín đã thầm lặng đóng góp kiên trì trong mọi sinh hoạt thường xuyên của Thiền viện trong suốt hai mươi lăm năm qua.

Ananda Thiền Viện (Ananda Meditation Society)

Cách Thích Ca Thiền Viện độ hơn một giờ đồng hồ lái xe, ở thành phố Anaheim, Nam California, Hoa Kỳ, có một cơ sở hoằng pháp mới được thành lập từ năm 2011. Đó là Ānanda Thiền Viện (Ānanda hay ATV) hoặc Ānanda Meditation Society.

Nguyên Nhân Thành Lập

Nhận thấy sự hiếm hoi của cơ sở Phật Giáo Nguyên Thủy trong cộng đồng người Việt miền Nam California, trong khi địa điểm của Thích Ca Thiền Viện thì quá xa cho các Phật Tử đến tu tập thường xuyên, Ngài Kim Triệu khuyến khích chư thiện tín thành lập thêm Ānanda Thiền Viện với ước mong cơ sở Phật Giáo này sẽ hộ trợ thêm cho công việc truyền bá và phát huy Phật Giáo Nguyên Thủy đến người Việt và bản xứ.

Lễ Vesakha - 2012

Có thể xem đây là trạm trung gian hay tiền trạm giúp Phật tử tu tập ngắn hạn qua các sinh hoạt thường xuyên như: nghe pháp, tụng kinh, tham dự các lớp Phật học phổ thông, hành thiền. Nếu như các Phật tử muốn học hỏi sâu về thiền Tứ Niệm Xứ, hay muốn tu tập dài hạn thì về Thích Ca Thiền Viện là nơi quy mô với những phương tiện phong túc hơn.

Ý Nghĩa Tên Ananda Thiền Viện

Ngài đặt tên chùa là Ānanda cho vần với thành phố sở tại là Anaheim.

Hơn nữa, Ānanda là tên của vị Đại Tăng thường xuyên túc trực bên Đức Phật gần trọn con đường hoằng pháp. Ngài thông minh và có trí nhớ siêu phàm. Mặc dù Ngài chứng đạo quả A La Hán muộn màng sau khi Đức Phật nhập diệt nhưng nhờ trí thức uyên thâm của Ngài mà Giáo Pháp của Đức Phật tồn tại và lưu truyền tới ngày hôm nay. Vì lý do này, người đời mệnh danh Ngài là người Giám Hộ Pháp (Guardian of the Dhamma).

Ānanda Thiền Viện sinh hoạt song song với Thích Ca Thiền Viện ví như Ngài Ānanda đi bên cạnh phò trợ Đức Bổn Sư trên con đường dài hoằng pháp.

Sự Hình Thành

Ānanda Thiền Viện bắt đầu là một ngôi nhà nhỏ với nhà đậu xe xây riêng phía sau và một nhà di động (trailer) trên một mảnh đất rất rộng. Hiện nay, Thiền viện được tân trang với sự đóng góp nhiệt thành của các Phật tử. Nhà trên gồm chánh điện, tăng xá, phòng tắm, nhà vệ sinh và nhà bếp. Nhà di động được dùng làm tăng xá. Nhà đậu xe được trùng tu thành ni xá có tiện nghi phòng tắm và nhà vệ sinh. Một dãy phòng vệ sinh công cộng cũng được xây dựng.

Trong tương lai Ānanda Thiền Viện sẽ được phát triển nhiều hơn khi giấy phép sinh hoạt được chính quyền địa phương chấp thuận.

Các Chư Tăng Ni và Thiện Tín

Chư Tăng đi bát ngày lễ Vu Lan - 2012

Việc điều hành của Ānanda hiện nay do Sư Khánh Hỷ đảm trách với sự phụ tá của Sư cô Tịnh An về phần kinh kệ và tri khách.

Ānanda Thiền Viện đã và đang được sự đóng góp tâm sức của nhiều Phật tử trẻ và năng động trong các sinh hoạt thường xuyên quanh năm.

4. Vài Trang Pháp Thoại

20 Bài Pháp Ngắn

(từ Như Lai Thiền Viện, San Jose - CA)

Ý Nghĩa Quy Y

Ý nghĩa thông thường của quy y là trở về với Tam Bảo. Khi thực hành, quy y có nghĩa là trở về với thân tâm, vì từ thân tâm, ta thấy được Pháp Bảo. Do đó, quy y là trở về với trí tuệ.

Khi quy y rồi, người Phật tử sẽ trở thành một cận sự nam hay cận sự nữ, gần với Tam Bảo. Gần ở đây không có nghĩa là năng đến chùa lễ Phật, chào hỏi, phục vụ chư Tăng hay tụng đọc kinh sách… nhưng là tiến gần để thấy rõ bốn sự thật cao diệu hay Tứ Diệu Đế mà Đức Phật đã khổ công tu niệm mới chứng ngộ được và trao truyền lại cho chúng ta.

Ta có đức tin nơi Ngài mới quy y với Ngài để học được phương pháp trở thành một thánh nhân trong sạch như Ngài.

Vậy người cận sự nam và cận sự nữ muốn gần với Tam Bảo đúng nghĩa nhất chỉ bằng cách nỗ lực thực tập chánh niệm qua bốn oai nghi, qua sinh hoạt hằng ngày sao cho đừng quên thân, tâm từng giây phút. Tùy theo ba la mật và nỗ lực của mỗi người mà đường đến giác ngộ giải thoát gần hay xa. Đó mới gọi là đi từ phàm quy đến Thánh quy.

Vũ Khí Tâm Linh

Chỉ có một bậc Giác Ngộ mới trao truyền lại được cho chúng sanh công thức thoát khỏi khổ do sanh, già, bệnh, chết. Đó là công thức Giới-Định-Huệ nhằm chế tạo một vũ khí tâm linh vô cùng hữu hiệu. Giới giữ cho thân, khẩu trong sạch. Định là trạng thái tâm yên lặng, an định. Huệ là sức mạnh tiêu trừ si mê, tham ái, và sân hận.

Thân, khẩu trong sạch ví như hòn đá mài. Tâm yên lặng ví như lưỡi dao. Phải bền tâm đem dao mài vào mặt đá đúng chiều, đúng cách thì lưỡi dao mới sắc bén. Phải luôn nhớ đem tâm đặt nơi sáu cửa giác quan và chánh niệm ghi nhận ngay các hiện tượng sanh khởi nổi bật qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý một cách chính xác. Phải siêng năng trong sáu niệm không bao giờ ngừng nghỉ để ngăn ngừa kẻ thù tham, sân, si xâm chiếm tâm. Nhưng nếu các nhân đem đau khổ này khởi sanh lên thì hãy dùng ngay vũ khí tâm linh sắc bén là chánh niệm và tỉnh giác kịp thời nhận diện và chặt đứt kẻ thù phiền não vừa mới sanh khởi.

Niệm Đi

Ta được cha mẹ tập đi từ lúc nhỏ bắt đầu với vài bước chập chững đầu tiên. Từ đó đến nay, ta đã đi bao nhiêu bước trong cuộc đời mà có khi nào suy niệm để hiểu rõ về chúng?

Bây giờ là lúc ta tập đi lại từng bước trên đường Bát Chánh Đạo theo lời Phật chỉ dạy.

Với sự ghi nhận chính xác, song hành và liên tục bước chân qua nhiều giai đoạn khác nhau trong khi thiền hành, chánh niệm trở nên vững vàng và nhờ vậy tâm định được phát triển mạnh mẽ. Từ từ hành giả sẽ thấy được càng lúc càng rõ, càng nhanh, càng vi tế hơn từng cái giở, cái bước và cái đạp và kinh nghiệm sự thay đổi, sự sanh diệt của từng đề mục ghi nhận. Bước chân trở nên êm nhẹ như lướt trên mặt đất. Tâm trở nên tĩnh lặng, trong sáng và quân bình trên mỗi bước đi. Bấy giờ hành giả chỉ thấy ý muốn đi và thân đang đi mà không có ý niệm về người đi, tôi đi, ta đi nào hết. Mỗi khoảnh khắc thiền hành, chỉ có tâm chánh niệm ghi nhận khắng khít trên từng bước chân trong hiện tại mà thôi chứ không có trạng thái tâm suy nghĩ hay tham, sân, si nào sanh khởi hết.

Đi như vậy gọi là đi không để lại dấu chân.

Niệm Ngồi

Tâm con người luôn suy nghĩ, vọng động nên thường hay đau khổ. Hành thiền là dùng chánh niệm tập tâm dừng suy nghĩ bằng cách đặt tâm vào một đề mục nào đó cho tâm đứng yên. Khi ngồi thiền, đề mục đó thường là hơi thở hay chuyển động phồng xẹp của bụng.

Khi tâm yên lặng, chỉ có trí nhớ làm việc, như vậy ta sẽ không còn lo âu, suy nghĩ, phóng tâm. Hơi thở trở nên đều đặn, nhẹ nhàng và lần lần vi tế, gần như biến mất. Lúc đó ta phải ghi nhận trạng thái tâm vi tế, cảm thọ an lạc này.

Trường hợp ngồi mà phồng xẹp càng lúc càng mờ nhạt rồi biến mất thì sao? Lúc đó ta phải niệm ngồi, đụng. Niệm ngồi là hay biết tư thế, hình dáng thân đang ngồi, tâm phủ từ trên đầu lần xuống đến bàn tọa. Kế đó, ta chú tâm ghi nhận trạng thái cứng, nặng, xúc chạm nơi các chỗ đụng ở tay, chân, bàn tọa, v.v. Ghi nhận hay niệm như vậy khoảng hai tới ba phút thì chuyển động phồng xẹp xuất hiện rõ ràng trở lại và ta ghi nhận đề mục này. Nguyên tắc hành thiền là làm sao thấy đối tượng thật rõ ràng, chính xác để suy nghĩ không có cơ hội sanh khởi trong tâm.

Niệm Tâm

Trong cuộc sống hằng ngày, con người bị tâm tham, sân, si chi phối thường xuyên. Với người đời, ta có thể khuyên nhắc đừng tham, đừng sân như một bài học luân lý, đạo đức. Nhưng với người hành đạo, Đức Phật chỉ dẫn phương cách đối trị trực tiếp. Ngài dạy, “khi tâm có tham, biết là tâm có tham” tức là chỉ cần niệm “tham, tham” khi tâm tham; “khi tâm có sân, biết là tâm có sân” tức là chỉ cần niệm “sân, sân” khi tâm sân; “khi tâm có si, biết là tâm có si” tức là chỉ cần niệm “si, si” khi tâm si… Tâm như thế nào, hành giả biết rõ như thế ấy. Hành giả chỉ cần nhận biết rằng ngay trong khoảnh khắc hiện tại này tham, sân, hay si đang có mặt mà không xô đuổi, phủ nhận hay cầu nguyện cho chúng biến đi.

Hành giả chỉ cần ghi nhận tâm mình đang như vậy là đủ.

Niệm tâm là khách quan ghi nhận chứ không khó chịu với các trạng thái như tham, sân, hôn trầm, lười biếng đang nổi bật trong tâm. Nếu không niệm thì chúng sẽ ở lâu hơn.

Nếu chánh niệm đầy đủ, ta ngăn ngừa được sự sanh khởi của chúng hay có thể phát hiện, đoạn trừ chúng ngay từ lúc vừa mới khởi sanh.

Nguyên Âm và Phụ Âm

Qua từng giờ ngồi thiền, thiền hành yên lặng, ta nỗ lực ghi nhận để có được sự hiểu biết rằng con người chỉ gồm hai phần:

o Phần thân hay sắc gồm bốn yếu tố chính là đất, nước, gió, lửa.

o Phần tâm hay danh gồm cảm xúc, hay biết, suy nghĩ, hướng về đối tượng.

Nhờ tuệ giác phân biệt danh sắc này, thiền sinh không còn tà kiến về một linh hồn trường cửu ngự trị trong mỗi cá nhân để điều khiển mọi sinh hoạt của cá nhân ấy. Rồi hành giả đạt thêm nhiều hiểu biết thâm sâu hơn nữa về “tôi là ai” để có thể đi đến sự chấm dứt khổ đau từ “cái tôi ảo ảnh” đó.

Cũng ví như ngay từ lớp mẫu giáo đầu tiên, ta phải học thuộc nguyên âm và phụ âm. Sau đó mới đánh vần, ráp chữ, tập đọc, tập viết… Ta sẽ dùng nguyên âm và phụ âm này suốt các bậc tiểu học, trung học, đại học - cao học… và suốt cả cuộc đời để hiểu biết, để sống hài hòa với chính ta và với thế giới bên ngoài.

Trở Lại Bình Thường

Hôm nay mãn khóa thiền, các thiền sinh sẽ trở về với đời sống bình thường, sinh hoạt bình thường, giới luật bình thường, suy nghĩ cũng bình thường…

Trong khóa thiền tích cực, tất cả đều đặc biệt, khác thường: giữ tám giới, ăn ngủ tiết độ, đi đứng chậm rãi, chánh niệm, thu thúc các căn, suy nghĩ về trạch pháp, về giáo lý, không suy nghĩ về thế sự, nỗ lực chú tâm ghi nhận…

Với những gì đã thu thập được trong khóa thiền này, tuy trở lại cuộc sống bình thường nhưng cái bình thường của thiền sinh sẽ khác hơn cái bình thường người thế gian. Kinh nghiệm những ngày thiền qua sẽ cùng theo thiền sinh về đến nhà, về với cuộc sống bình thường. Hoạt động bình thường mà đầy đủ đạo vị, suy nghĩ bình thường nhưng đượm nhiều trí tuệ, thương yêu bình thường nhưng chứa chan từ mẫn…

Người thế gian bình thường, hầu hết, chỉ sáng một mắt đời hoặc mù cả hai mắt đời và đạo. Đôi mắt bình thường của thiền sinh sáng về đạo lẫn đời.

Động Đất và Động Tâm

Văn minh hiện đại nghiên cứu và thực nghiệm về động đất trong khi văn minh Phật giáo từ ngàn xưa tìm hiểu và giác ngộ về sự động tâm của con người. Khoa học kỹ thuật đã tìm ra những máy móc tối tân đo được sự chấn động, nhiệt độ… tại những vùng địa chấn. Nhờ những dụng cụ tinh xảo đó, con người mới biết động đất không phải chỉ xảy ra ở một vùng, một thời gian nào mà ở nhiều chỗ khác, đất cũng động không ngừng nghỉ, không nhiều thì ít.

Cũng vậy, nhờ máy đo huyết áp, máy đo tim mà ta mới biết tim mạch ta thay đổi từng phút, từng giờ, từng ngày. Từ những dụng cụ đo thân này, ngày nào đó khoa học sẽ phát minh ra máy đo tâm?

Ta cần gì mà phải ngồi thiền để đo thân, đo tâm cả giờ, cả ngày, cả đời như vậy?

Một ngày thiền tập đo thân, biết thân động để biết tâm động. Biết tâm động mới tránh khỏi động tâm. Tâm không có hình dạng, tâm vi tế khó nhận ra nên phải đi từ hình thái của thân trước mới hiểu được tâm. Đó là phương pháp rất cao siêu của nhà Phật mà khoa học chưa tìm ra được.

Cầu Siêu và Cầu An

Giáo lý đạo Phật không trực tiếp đề cập đến việc cúng chạp, giỗ quẩy ông bà, cha mẹ, nhưng có gián tiếp nói rõ là ta phải làm phước mới hồi hướng công đức được.

Theo phong tục các xứ Phật Giáo, mỗi Phật tử phải cố gắng để dành ít nhất một vài ngày hoặc càng nhiều hơn càng tốt trong cuộc đời của mình để xin thọ giới xuất gia gieo duyên hầu tạo được hột giống giải thoát. Thường khi, nếu cha mẹ qua đời, trước hoặc sau tang lễ, con cái cũng xuống tóc xuất gia gieo duyên để hồi hướng công đức cho cha mẹ.

Còn cầu an là cầu mong cho người còn hiện tiền được an vui, được thoát khỏi bệnh tật, hiểm nguy, oan trái. Họ đang cần được tha lực hộ trì, giúp đỡ. Họ đang cần thân an tâm lạc thì ít nhất người cho cũng phải sẵn có những trạng thái thân tâm này. Người cho phải có tâm từ là tâm mong cho họ an vui, và tâm bi là tâm muốn cứu họ ra khỏi sự đau khổ. Nếu ta đang giận hờn, nóng nảy hoặc đang u sầu than khóc thì không thể cho ai lòng thương được. Nếu ta đang ích kỷ, bỏn xẻn, tính toán thì không thể cho ai lòng bi mẫn được.

Con Đường Thanh Tịnh

Dòng thân tâm này hoạt động ngày đêm trong từng giây phút, sanh diệt không ngừng nghỉ, và kéo nhau đi, đi mãi không biết về đâu. Đức Phật đã chỉ cho ta biết nguyên nhân vì sao chúng đi miệt mài như vậy trong vòng luân hồi vô tận.

Đó là vì tham, sân, si.

Si là do không thực sự hiểu biết về bản chất đích thực của hiện tượng đang sanh khởi qua sáu cửa giác quan. Do đó, tham hay sân mới sinh khởi. Tham là khi tâm ưa thích, dính mắc vào đối tượng vừa ý. Sân là khi tâm không thích nên xua đẩy, từ bỏ đối tượng không vừa ý. Tóm lại, do không biết, nên thích hay không thích xảy ra khiến ta cứ triền miên đi mãi trong sanh tử luân hồi.

Cả đời ta sẽ không giải nổi công thức này khi chưa có trí tuệ. Muốn có trí tuệ phải có trí nhớ ngay trong hiện tại để ghi nhận những gì đang xảy ra qua sáu cửa giác quan. Chánh niệm nếu không huân tập, vun bồi sẽ không bao giờ có. Hành thiền Minh Sát Niệm Xứ theo công thức mà bậc Giác Ngộ đã khám phá ra là cách tạo điều kiện cho cả hai sắc pháp và danh pháp chạm vào nhau để phát sanh trí tuệ.

Giống như bóng đèn sẽ sáng liên tục nếu được tiếp xúc với dòng điện vô hình.

Thoát Khỏi Quỹ Đạo

Cõi dục giới này có khối nam châm tham sân si vĩ đại với sức hút rất mạnh khiến chúng sanh cứ đi loanh quanh mãi trong từ trường của nó. Niết Bàn là vượt thoát ra khỏi quỹ đạo của vòng luân hồi, là sự hiểu biết về một cái vui cao thượng và vĩnh viễn nên không còn bị chi phối bởi sức hút dai dẳng ấy nữa.

Muốn vậy con người cần phải dày công thử nghiệm công thức giải phóng tâm linh, giống như phi hành gia phải tập luyện đêm ngày nơi trung tâm không gian trước ngày ngồi lên giàn phóng hỏa tiễn vượt ra khỏi quỹ đạo trái đất.

Hành giả đến đây tu niệm, chịu thu thúc thân tâm trong nhiều điều kiện của thiền môn, tập sống đời xuất gia, thực hành hạnh xả ly, nỗ lực chú tâm trên đối tượng trong từng giây từng phút. Nơi này là nơi ta quyết định lựa chọn thoát khỏi quỹ đạo của phiền não để lên thượng tầng không gian cao thượng.

Bạn Lành

Trong đời sống hàng ngày, ta kết bạn lành để chia sẻ, giúp đỡ nương tựa lẫn nhau, nhất là trong lúc gặp khó khăn.

Đức Phật giảng dạy pháp ngũ lực (ngũ căn) và sự quân bình ngũ lực (ngũ căn) để giúp ta chế ngự, chiến thắng được năm chướng ngại tâm. Đó là tín, tấn, niệm, định, và huệ.

Đây chính là năm người bạn tinh thần, năm người bạn lành của thiền sinh.

Khoa học chứng minh rằng máu O là loại máu tốt nhất vì tiếp cho ai cũng được. Máu O thích hợp với tất cả loại máu khác. Đức Phật cũng có máu O. Nhưng máu O của Đức Phật không phải là loại máu O của đời mà là máu O không tham, không sân, không si. Đi đến đâu, máu này cũng được người ưa thích. Tin tưởng Đức Phật, phát nguyện làm con của Ngài, ta cũng ước muốn có một dòng máu O trong sạch thanh cao như người Cha Lành.

Tâm được thanh lọc nhờ ngũ lực nên êm dịu và trong sạch. Trí tuệ phát sinh và tỏa sáng. Tín, tấn, niệm, định, huệ chính là bạn lành của những người con Phật.

Thiên Nhiên

Hành thiền là cách sống tự nhiên với luật thiên nhiên. Chẳng hạn như khi ngồi thiền ta hay biết hết các đối tượng đang diễn ra lúc bấy giờ, đến rồi đi. Chỉ nhìn chúng một cách tự nhiên như người ngồi bên bờ sông nhìn nước sông trôi qua, mắt chỉ nhìn mà không dính mắc vào dòng nước đang thay đổi trong từng giây từng phút.

Công thức về căn trần trong Vi Diệu Pháp được sắp xếp rất rõ. Tại sao có thứ tự mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý? Đó cũng là theo thiên nhiên.

Khi chánh niệm và chánh định được vững mạnh, ta sẽ nhận rõ được tính cách thiên nhiên của các đối tượng.

Trong kinh nói rõ là người nào kinh nghiệm được sự sanh diệt của các đối tượng thân tâm thì các bệnh nhẹ tự nhiên hết. Còn nếu đạt được tuệ xả hành thì một số các bệnh nặng sẽ được tiêu trừ.

Không phải chờ đến lúc chết mới thành một vị giác ngộ giải thoát mà một giây phút thấy rõ được sự thật là ta đang sống giải thoát. Và ta sống vui hòa cùng với thiên nhiên.

Pháp Nhãn

Khi hành thiền, thiền sinh được dặn phải thu thúc mắt, nghĩa là tuy có mắt nhưng phải tự hạn chế đối với những gì không cần thấy. Ngồi thiền thì nhắm mắt thịt, chỉ để pháp nhãn làm việc. Để tâm trong thân, chú tâm nơi bụng rồi từ từ loại bỏ hình dạng, tư thế của bụng để chỉ ghi nhận chuyển động phồng xẹp của bụng mà thôi. Dần dần thấy thêm được cảm giác sanh khởi trong thân, thấy được tâm phóng hay tâm suy nghĩ, kinh nghiệm các đặc tính riêng, đặc tính chung, v.v.

Nhờ cố gắng luôn chú tâm vào đối tượng trong giây phút hiện tại, hành giả có chánh niệm vững vàng, sức định tâm sâu vào đối tượng và thấy nó ngày càng rõ hơn. Khi tâm ghi nhận được thuần thục như vậy, bấy giờ hành giả được xem là có pháp nhãn.

Chánh niệm, chánh định càng vững mạnh thì trí tuệ càng tăng trưởng nhờ phát sanh được pháp nhãn. Chỉ những ai hành thiền Minh Sát Niệm Xứ mới có pháp nhãn này vì đây là pháp hành nhằm phát triển trí tuệ xuyên qua kinh nghiệm, không phải qua tư duy hay kiến thức.

Trong giờ trình pháp, vị thầy chỉ hỏi thiền sinh thấy gì, biết gì khi ngồi, đi, sinh hoạt hoặc kinh nghiệm các cảm giác như thế nào. Do đó, một người dù hành thiền đã lâu hay mới thực tập, khi hành đúng phương pháp, chỉ bằng vài câu ngắn gọn cụ thể cũng có thể diễn tả được chính xác các đối tượng, các cảm giác nhờ đã có phần nào pháp nhãn qua thiền tập. Rồi người đó sẽ tiến dần từng bước một qua các tuệ giác thứ nhất, thứ hai, thứ ba, đến các tuệ giác cao hơn, giống như học sinh lên từng lớp từ bậc tiểu học đến cao học. Nhưng trí tuệ đạo không bắt buộc hành giả phải theo thứ lớp tuần tự mà chỉ cốt sao kinh nghiệm được các đối tượng thân tâm để dần dần loại bỏ được các ô nhiễm trong tâm. Đó mới thực sự là công năng của pháp nhãn.

Ví như nguyên âm và phụ âm phải ráp lại với nhau mới thành chữ nghĩa, thân và tâm khi hợp lại, tiếp xúc nhau mới bắt đầu có sự hiểu biết. Nếu tâm ra khỏi thân, sẽ không có pháp nhãn, không có trí tuệ.

Chấp Nhận Hay Đầu Hàng

Với người đời, khi chiến đấu lúc nào cũng phân hai phe, và một là thắng, hai là chịu thua, đầu hàng. Với người hành thiền, đôi khi chấp nhận cũng có nghĩa là chịu thua, với điều kiện là trong tâm không bực bội, sân hận.

Chẳng hạn khi niệm chuyển động phồng xẹp của bụng, hành giả ghi nhận chính xác từ đầu phồng đến cuối phồng, từ đầu xẹp đến cuối xẹp. Diễn biến đến đâu, biết đến đó, không thêm không bớt. Vậy là ta đã bắt đầu chấp nhận chuyển động phồng xẹp hay chấp nhận hơi thở tự nhiên.

Nếu không thấy rõ phồng xẹp thì niệm thêm “ngồi, đụng” để chấp nhận sự thật là ta không thấy được phồng xẹp. Chẳng hạn khi biết được bản chất của điện là giựt thì ta sẽ không đụng nó, biết bản chất của lửa là đốt cháy thì ta sẽ không sờ chạm vào nó. Biết được bản chất của thân là vô thường, không phải là của ta, để chấp nhận sống tạm với nó nhưng không dính mắc vào nó nên khi nó rời ta, ta không đau khổ.

Đối với cảm thọ cũng vậy, cảm giác chỉ là cảm giác. Đau niệm là đau, mỏi niệm là mỏi. Niệm để thấy nó thay đổi không ngừng, hết sanh rồi diệt “như bong bóng nước mưa.” Nếu có chánh niệm mạnh ghi nhận kịp thời một cơn đau ngay từ đầu, ta sẽ thấy cảm giác cứng, nóng, tê nhức của nó từ từ tăng lên đến điểm cao nhất rồi cũng từ từ giảm xuống và biến mất. Ta không cần phải biết nguyên nhân, chỉ cần ghi nhận kịp thời từ đầu để tập sống với mọi cảm thọ một cách bình thản an nhiên. Khi thấy được bản chất thay đổi của nó, ta sẽ chấp nhận cơn đau là như vậy, nhưng không đồng hóa nó với ta và không chấp thân này là ta, là của ta.

Như vậy chấp nhận trong Đạo đôi khi đồng nghĩa với đầu hàng, chịu thua. Nhưng thông thường đầu hàng chỉ xảy ra lúc cuối, sau khi đã sức cùng lực kiệt. Còn khi hành thiền, chấp nhận là thái độ sẵn sàng từ đầu đến cuối, với tâm thăng bằng, không giằng co, không bực bội, vì đã thấu hiểu bản chất của đối tượng.

Bốn Có và Bốn Không

Đức Phật dạy có bốn điều quý báu mà con người trên thế gian này luôn mong muốn và tìm kiếm. Đó là:

o Sức khỏe, không bệnh tật

o Hạnh tri túc, biết đủ

o Người mà ta cảm thấy gần gũi, thương yêu

o Hạnh phúc Niết Bàn

Muốn có được bốn “lộc” hay bốn quả này trong tay, ta phải hết lòng tu tập bằng cách bố thí, trì giới, và hành thiền. Trong bốn lộc này thì hạnh phúc Niết Bàn là hiếm quý nhất - cao thượng nhất. Ta phải nỗ lực tu tập để thấy Niết Bàn là có thật, để không uổng phí cả một đời người.

Đức Phật cũng dạy rằng có bốn điều không bao giờ hiện hữu trên đời này:

o Không bao giờ có dấu chân trong hư không: con chim bay không bao giờ để lại vết chân, bậc đã giải thoát hoàn toàn không lưu lại dấu vết.

o Không bao giờ có bậc Sa Môn, không bao giờ có người giác ngộ, giải thoát ngoài Giáo Pháp của Đức Phật.

o Các pháp hữu vi không bao giờ trường tồn mãi trong thế gian.

o Niết Bàn không có thay đổi và sợ hãi.

Muốn thực sự nghiệm được bốn điều này, ta lại cũng phải nỗ lực thực hành Giáo Pháp.

Cúng Dường Chư Phật

Đức Phật dạy nếu người Phật tử muốn tỏ lòng tôn kính Ngài thì nên cúng dường Ngài bằng sự thực hành Giáo Pháp vì đó là món quà giá trị và cao quý nhất. Thật vậy, nếu ta hành đạo đạt đến giải thoát đau khổ, ta mới thực sự an vui. Rồi đem cái an vui ấy lên dâng cúng Ngài. Lúc ấy ta mới thật là con trai, con gái của Ngài. Con thì phải giống cha: không tham, sân, si.

Như vậy, cũng không cần phải bỏ nhà cửa, vợ con đến chùa bái lạy Ngài mới gọi là cúng dường. Chỉ cần thực hành để thấy cho được nhân, quả của khổ, của vui. Đó là cách tỏ lòng tri ân Đức Bổn Sư một cách trọn vẹn và ý nghĩa nhất.

Cúng dường Phật lúc thân còn trẻ trung khỏe mạnh, tâm còn sáng suốt thì phước nhiều hơn. Ví như đối với bác sĩ, thân chủ còn trẻ, khỏe, dễ chữa trị hơn người già yếu. Ta đừng đợi đến khi hết cách chữa mới đi kiếm thầy, chạy thuốc thì dù thầy giỏi, thuốc tiên cũng không trị được bệnh.

Vậy ta cũng không nên đợi đến lúc già, bệnh mới nhớ cúng dường Phật để cầu Ngài cứu độ mà phải biết cách đoạn diệt cái khổ ngay từ bây giờ trong từng giây phút. Loại trừ được cái chết trong từng giây phút chính là cúng dường Tam Bảo từng giây phút.

Thanh Văn

Mục đích của việc hành thiền là thực chứng được bản chất vô thường, khổ, vô ngã của thân tâm để từ đó đạt được sự giác ngộ giải thoát. Đó là nói về lý thuyết. Khi thực hành thì chỉ đến khi nào hành giả kinh nghiệm được sự sanh diệt của các đối tượng thân tâm thuộc chân đế mới hoàn toàn chấp nhận lý thuyết này và có đức tin vững mạnh vào pháp hành Tứ Niệm Xứ.

Những người nào nghe qua, hiểu và thực hành thành công phương pháp của Đức Phật rồi chỉ dạy lại cho người khác thì được gọi là hàng Thanh Văn.

Vậy ta phải nỗ lực thực hành để kinh nghiệm được chân đế, thấy rõ bản chất sanh diệt của danh sắc. Hiểu đến đây là đã có tiến bộ đáng kể, là bắt đầu thấy được sự vi diệu của Pháp Bảo. Từ đó ta dễ dàng tiến đến các tuệ giác cao hơn, có thể hướng dẫn được người khác thực hành. Đừng mong chi nhiều, chỉ cần hướng dẫn đúng cách được cho một người là ta đã thành công trong chí nguyện trao truyền lại Giáo Pháp cho thế hệ kế tiếp, đúng với nguyên tắc “tự giác rồi mới giác tha.”

Tục Đế và Chân Đế

Tục đế là những ý niệm, danh từ, tên gọi mà con người tạm đặt ra để dùng trong đời sống thế gian bình thường. Chân đế là thực tại hiện tiền, bản chất thiên nhiên của các pháp mà chỉ khi hành thiền ta mới nhận rõ được. Khi kinh nghiệm được chân đế qua hành thiền, hành giả sẽ phát triển trí tuệ rồi tiến tới giác ngộ, giải thoát và an vui mãi mãi.

Khổ, vui là hai mặt của thế gian mà con người không làm sao vượt ra được. Ta thường sống với tục đế nên luôn cảm thấy khổ nhiều vui ít. Muốn an vui thật ta phải thấy rõ sự thật, thấy rõ chân đế.

Phương pháp của khoa học là lấy vật để đo vật, được áp dụng nơi phòng thí nghiệm hay bệnh viện như dùng máy móc đo nhiệt độ, đo các chỉ số sức khỏe của bệnh nhân, hoặc dự báo thời tiết thiên tai… Còn phương pháp của Đức Phật là lấy tâm đo thân, lấy tâm đo tâm, ghi nhận các trạng thái của danh sắc bằng chánh niệm. Chánh niệm là một dụng cụ hết sức hữu hiệu để thấy được chân đế. Chánh niệm sẽ dẫn dắt ta luôn đi trong chân đế để đạt đến mục tiêu giải thoát cuối cùng.

Niết Bàn

Chỉ có trí tuệ của thánh nhân mới kinh nghiệm và giải thích được Niết Bàn. Còn phàm phu chỉ biết suy diễn qua vài thí dụ tương đối cụ thể mà thôi.

Dòng thân tâm này trôi chảy từng giây từng phút, bằng chánh niệm ta có thể bắt được giây phút ấy ngay trong hiện tại. Một giây ghi nhận (niệm) là một giây vắng bóng tham, sân, si. Một giây của Niết Bàn là một giây ở ngay trên đối tượng (thân, thọ, tâm, pháp). Một sát na Niết Bàn là một sát na không còn phiền não. Nhiều sát na như vậy kề sát nhau, liên tục nhau trong một phút, một giờ thì Niết Bàn đâu có xa xôi. Trước khi đạt Niết Bàn vĩnh viễn, ta phải kinh nghiệm được qua các sát na Niết Bàn này.

Chúng ta như những người khát nước đang đi đào giếng vì lòng tin tưởng rằng dưới lòng đất có mạch nước trong mát.Ta cứ tiếp tục đào từng giây từng phút dù gặp toàn đất, bùn, sỏi, đá… Cứ kiên trì đào rồi sẽ thấy nước. Niết Bàn không đâu xa, ở ngay với chúng ta.

20 Câu Hỏi Đáp

(từ Forest Refuge IMS, Barre, MA)

1. Câu hỏi: Mỗi người đều có những Ba la mật khác nhau, xin Ngài giải thích và dạy cho chúng con thế nào để trau dồi và phát triển thêm Ba la mật trên đường tu tập.

Trả lời:

Định Nghĩa và Phân Loại Ba La Mật

Ba la mật là thiện hạnh của các vị Bồ tát được thực hiện từ lúc vị đó được thọ ký cho đến lúc vị ấy thành Phật. Những thiện hạnh này xuất phát từ tâm đại bi, nhằm phục vụ chúng sanh và được thực hiện với trí tuệ thiện xảo. Khi đã được thực hiện, những thiện hạnh này không mất mà được tích lũy, nâng cao và trở thành những pháp Ba la mật cao hơn và cao nhất.

Có tất cả mười pháp Ba la mật. Thứ nhất là Bố thí, hai là Trì giới, ba là Xuất gia, bốn là Trí tuệ, năm là Tinh tấn, sáu là Nhẫn nại, bảy là Chân thật, tám là Nguyện hay Quyết tâm, chín là Tâm từ, mười là Tâm xả. Đó gọi là mười pháp Ba la mật. Mỗi vị Phật có cách tu tập Ba la mật riêng của mình. Như Đức Phật Gautama của chúng ta, Ngài tập mười pháp Ba la mật này tất cả là 20 A tăng kỳ và 100,000 đại kiếp.

Trong tiếng Pāli, Ba la mật là pāramī. Pāramī được xếp theo ba hạng từ thấp đến cao. Pāramī là Ba la mật “bờ trên”; upa-pāramī là Ba la mật “trên bờ trên”; para-mattha pāramī là Ba la mật cao nhất hay Ba la mật “trên bờ cao thượng”. Đức Phật đã thực tập tất cả mười Ba la mật đến mức “trên bờ cao thượng”. Chúng ta không thể nào thực tập như Đức Phật được. Vì nếu được, chúng ta sẽ thành một vị Phật Tổ. Còn như Sư, Sư không làm được. Sư chỉ thành đệ tử của Phật thôi.

Thực Tập Ba La Mật Trong Khóa Thiền Này

Trong khóa thiền này, quý vị đang thực tập Bố thí Ba la mật, Trì giới Ba la mật, Xuất gia Ba la mật, Trí tuệ Ba la mật, rồi Tinh tấn Ba la mật, Nhẫn nại Ba la mật, v.v. Đủ hết. Sư sẽ giảng sơ lược cho quý vị thấy.

Trước hết, quý vị đang hành Bố thí Ba la mật như thế nào? Trong trường thiền này, Sư thấy rất nhiều donation box (thùng phước sương). Thiền sinh có thể bỏ vào đó một xu, một đồng hoặc nhiều hơn nữa… để cúng dường thực phẩm, y áo cho chư Tăng, in kinh sách hay giúp đỡ người nghèo khó. Đó là Bố thí Ba la mật. Nói rộng hơn, quý vị cũng có thể chọn bất cứ đối tượng nào mà mình muốn cho và cho bất cứ món gì mà mình nghĩ là thích hợp vì bố thí là một hành động buông bỏ và có tác dụng làm bớt đi tham ái. Ở ngoài đời người ta gọi bố thí là biếu, là cho, là tặng. Trong đạo, bố thí cho chư tăng hay cha mẹ được gọi là cúng dường.

Kế đến là Trì giới Ba la mật. Quý vị đến đây, ai cũng giữ giới. Giới là những pháp hành cao thượng hợp với đạo lý con người. Ít nhất, quý vị giữ năm giới trở lên. Đó là không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu. Các trường thiền luôn luôn yêu cầu hành giả phải giữ tám giới (năm giới căn bản thêm ba giới không ăn sái giờ, không đàn, ca, hát, xướng hay xem/nghe đàn, ca, hát, xướng và không nằm giường cao), hoặc thập giới của người cư sĩ. Giữ giới sẽ giúp hành giả bình an và tập trung tu tập dễ hơn. Đó là quý vị đang thực tập Trì giới Ba la mật.

Khi đến đây hành thiền, quý vị đã từ bỏ cuộc sống tại gia với nhiều dục lạc và lợi dưỡng. Đó là quý vị đang hành Xuất gia Ba la mật. Là người cư sĩ, quý vị có thể hành Xuất gia Ba la mật bằng cách đến chùa hay trường thiền để hành thiền trong một vài ngày, cuối tuần, nửa tháng hay một tháng.

Bây giờ Sư nói về Trí tuệ Ba la mật. Chúng ta có thể hành Trí tuệ Ba la mật qua sự nghe, sự suy nghĩ, và sự tu hành. Người ta còn gọi là Văn, Tư, và Tu. Hành Trí tuệ Ba la mật qua sự nghe là khi quý vị đến chùa thính pháp hoặc nghe băng giảng của chư Tăng. Hành Trí tuệ Ba la mật qua sự suy nghĩ là quý vị tự mình đọc kinh sách rồi tìm hiểu, suy luận và vấn đạo các Sư. Thí dụ quý vị có thắc mắc về các pháp Ba la mật, đặt câu hỏi cho Sư và đang nghe Sư trả lời đây. Đó là quý vị đang hành Trí tuệ Ba la mật qua sự nghe và sự học. Và cuối cùng, quý vị cũng đang trau dồi Trí tuệ Ba la mật qua sự tu hành bằng cách thực tập thiền minh sát mà quý vị đang làm trong những ngày quý vị ở đây. Trí tuệ này cần thiết cho sự chứng ngộ Đạo Quả và giải thoát.

Trau dồi Trí tuệ Ba la mật qua sự tu tập là như thế nào? Đó là quý vị ngồi thiền và kinh nghiệm trực tiếp. Quý vị sẽ nhận ra rằng, “Hồi trước tôi không thấy tâm, không thấy tâm phóng. Khi buồn cũng là tôi buồn. Khi lo cũng là tôi lo. Thân cũng là tôi. Tâm cũng là tôi. Tất cả đều là tôi.” Nhưng bây giờ với phương pháp và kỹ thuật hành thiền gọi là Tứ Niệm Xứ, quý vị sẽ bắt đầu thấy, “Tâm, tôi thấy rõ là tâm. Thân, tôi thấy rõ là thân. Và tâm suy nghĩ, tôi biết là tâm suy nghĩ.” Đó chính là Trí tuệ Ba la mật do thiền minh sát mà quý vị đang thực tập mang lại. Quý vị sẽ thấy tâm hay danh, thấy thân hay sắc và thấy sự thay đổi của thân và tâm vậy. Trí tuệ giúp quý vị hiểu Tam tướng và Tứ diệu đế. Trí tuệ sẽ đem lại ánh sáng, giúp quý vị phân biệt đúng sai và nhìn xuyên thấu bản chất của thực tại. Quá trình trau dồi trí tuệ rất dài lâu. Quý vị có nghị lực bao nhiêu thì trí tuệ càng tăng thêm bấy nhiêu.

Ba la mật thứ năm là Tinh tấn. Ở đây, quý vị có ngồi, có đi, và luôn luôn cố gắng để giữ tâm trong hiện tại. Có vị nói: “Khi ngồi, tôi quán ngồi. Ngồi rồi đi, tôi quán đi. Đâu có vấn đề gì” Nhưng hành thiền không phải chỉ có ngồi rồi đi thôi. Phải theo dõi tâm. Phải cố gắng giữ tâm. Đừng cho tâm chạy về quá khứ. Đừng cho tâm chạy tới tương lai. Phải cố gắng gìn giữ tâm. Đó gọi là cố gắng hay tinh tấn Ba la mật. Khi cố gắng như vậy, thiện pháp bắt đầu phát sinh.

Quý vị sẽ thấy rằng, “Hồi trước tới giờ chưa có nhưng bây giờ, tôi thấy tâm tôi định. Một giây định rồi nửa phút định… Tôi cố gắng theo dõi và gìn giữ tâm.” Đó gọi là Tinh tấn Ba la mật.

Ba la mật thứ sáu là Nhẫn Nại.Hành giả thiền Tứ Niệm Xứ vun bồi rất nhiều Nhẫn Nại Ba la mật. Quý vị hành thiền thấy đau. Quý vị ghi nhận và niệm đau, đau, đau. Bình thường ta cũng biết đau, nhưng trong khi thiền tập, tâm càng tĩnh lặng, minh mẫn, cảm giác đau càng dữ dội. Cái đau này đến rồi đi; một cái đau khác lại đến rồi đi. Quý vị vẫn nhẫn nại, kiên trì chịu đựng để tiếp tục ghi nhận. Vì thấy rõ được các pháp hữu vi sinh diệt, các cơn đau cứ đến rồi đi. Khi tâm hành giả định, tâm làm thinh, thì sẽ không thấy đau nữa. Tóm lại, thiền sinh chịu kham nhẫn với đau thân, đau tâm, cốt để thấy được chân lý Tứ Diệu Đế.

Với hành giả Tứ Niệm Xứ, hành hạnh kham nhẫn để giải thoát khổ đau ngay trong kiếp này. Còn đối với bậc Bồ Tát thì hành trì hạnh nhẫn nại cốt để vun bồi thiện nghiệp này trong vô lượng kiếp, đến mức cao nhất để đạt Chánh Đẳng Chánh Giác.

Kế đến là Ba la mật Chân thật. Hồi trước tới giờ, chúng ta thường nghĩ như thế này nhưng khi nói, chúng ta lại nói khác. Cái nghĩ và cái làm không giống nhau. Nhưng bây giờ chúng ta không sống như vậy. Ở đây, “khi tôi ngồi, tôi biết là tôi ngồi. Hơi thở vô, tôi biết là thở vô. Hơi thở ra, tôi biết là thở ra. Đi, tôi biết là đi. Đứng, tôi biết là đứng”. Chúng ta luôn luôn chân thật và nhắc nhở tâm, “Bây giờ, sự thật là như vậy. Thân là như vậy. Suy nghĩ! À, bây giờ tâm suy nghĩ. Không suy nghĩ! À, bây giờ tâm không suy nghĩ.” Chúng ta tập luôn luôn chân thật với chính mình. Đó là Chân thật Ba la mật.

Ba la mật thứ tám gọi là Nguyện hay Quyết tâm. Như thế nào là nguyện? Ở đây, trường thiền đặt ra một chương trình hành thiền cho quý vị. Quý vị phải luôn nguyện trong tâm, “Tôi sẽ thực hiện đúng chương trình này. Giờ đi, tôi đi. Giờ ngồi, tôi ngồi. Giờ nghỉ, tôi nghỉ. Tôi nguyện cố gắng ngồi trọn một giờ đồng hồ, không bỏ nửa chừng.” Đó là Nguyện Ba la mật vậy.

Thứ chín là Tâm từ Ba la mật. Tâm từ là lòng thương. Một giây phút mà không có giận, giây phút đó quý vị có lòng thương. Mỗi buổi sáng, sau giờ ngồi thiền đầu tiên, quý vị tụng bài kinh rải Tâm từ (tiếng Pāli là Metta). Quý vị rải tâm từ, trước hết cho mình, “Nguyện cho tôi không oan trái…” Sau đó, quý vị tiếp tục rải cho thầy tổ, cho cha mẹ, cho thân quyến, cho bạn hữu, cho tất cả chúng sanh… đủ hết, nguyện cho họ thoát khỏi khổ thân và khổ tâm, được an vui và hạnh phúc. Quý vị đọc và hiểu bài kinh đó. Đó là quý vị trau dồi Tâm từ Ba la mật.

Có sự khác nhau giữa tâm từ thiền định và tâm từ thiền minh sát. Tâm từ trên đây là tâm từ thiền định. Nó hướng về những đối tượng đặc biệt mà quý vị chủ động lựa chọn. Nó phải có đối tượng. Còn tâm từ phát sinh trong lúc thiền minh sát là giây phút mà quý vị không có giận. Đó là tâm từ tự động.

Cuối cùng là Tâm xả Ba la mật. Đó là tâm thăng bằng, tâm quân bình, tâm ổn định. Có hai loại tâm xả. Tâm xả phát sinh từ thiền định và tâm xả phát sinh từ thiền minh sát.

Trong chúng ta ở đây không có ai tập thiền định nhằm đạt được tâm xả. Vì thế để cho quý vị dễ hiểu, Sư xin nói về bốn loại tâm vô lượng, trong đó có tâm xả, mà các bậc cha mẹ luôn luôn có.

Vừa biết là người mẹ thụ thai, tự nhiên cha mẹ bắt đầu có lòng thương đối với thai nhi. Tuy rằng chưa thấy mặt con, họ đã thương rồi. Người mẹ luôn luôn ôm ấp lòng thương này trong suốt chín tháng mười ngày. Đó là tâm từ hay tâm thương vậy. Sau khi đứa nhỏ sinh ra rồi, người mẹ bắt đầu tội nghiệp khi nghe nó khóc. Bà lo lắng không biết lý do gì. Nó khát nước hay đói bụng, khát sữa hay bị bệnh hoạn gì. Luôn luôn người mẹ tội nghiệp và tội nghiệp. Đó là tâm bi. Rồi đứa nhỏ bắt đầu biết cười, biết lật, biết ngồi, biết đi… Lúc đó cha mẹ luôn luôn mừng và mừng. Rồi đứa nhỏ đi học. Khi nó qua lớp một, lớp hai, và tiến bộ đều đều, cha mẹ luôn luôn hoan hỷ và hoan hỷ. Rồi đứa con bắt đầu lớn, ra lớp mười hai, vào đại học. Lần lần nó bắt đầu xa cha xa mẹ. Ra đại học rồi, nó không còn ở với cha mẹ nữa. Nó mướn nhà riêng ở ngoài. Lúc đó cha mẹ cũng bắt đầu buông, “Nó lớn rồi! Nó hơn mười tám tuổi rồi! Ta hết trách nhiệm rồi!” Cha mẹ bắt đầu có tâm xả. Đó là bốn tâm vô lượng Từ, Bi, Hỷ, Xả. Đời sống của gia đình nào cũng có liên quan đến bốn loại tâm này.

Ở đây Sư muốn nói một chút về loại tâm xả mà quý vị đang thực tập trong lúc hành thiền minh sát. Khi quý vị hành thiền, quý vị luôn luôn có trí nhớ, có chánh niệm. Như vậy chúng ta ghi nhận gì? Chúng ta ghi nhận thân và ghi nhận tâm. Bây giờ thấy thân, thân thay đổi và thấy tâm, tâm cũng thay đổi. Cái gì cũng thay đổi. Thân thay đổi. Tâm thay đổi. Hai pháp đều thay đổi hết. Và khi có thay đổi, chúng ta bắt đầu thấy khổ. Thân khổ, tâm khổ.

Rồi cường độ ghi nhận sự thay đổi trong thân và tâm trở nên cao hơn. Sự hiểu biết của chúng ta cũng bắt đầu tăng thêm. Chúng ta thấy rằng, “Thay đổi thì khổ. Cái gì thay đổi thì khổ. Bất lực. Không làm gì được. Không bảo được. Sự thay đổi không thuộc quyền sở hữu của mình.” Quý vị bắt đầu có sự hiểu biết tăng thêm và tăng thêm. Thế là quý vị bắt đầu thấy rõ sự vận hành của các pháp hữu vi. Thân thay đổi và thân khổ. Tâm thay đổi và tâm khổ.

Như vậy thân thay đổi và tâm thay đổi. Bắt đầu quý vị có một sự biết nhờ quán tâm. Quán tâm là thấy sự suy nghĩ. Suy nghĩ tới, ghi nhận nó, rồi nó mất. Suy nghĩ tới, ghi nhận rồi mất. Tất cả đều thay đổi. Từ thân đến cảm giác đều thay đổi. Sinh rồi diệt. Quý vị ngày càng thấy rõ. Rồi tâm cũng thế. Nó tới, hành giả thấy rõ nó tới. Hồi trước không thấy tâm. Bây giờ thấy tâm rõ. Thấy nó thay đổi như vậy. Rồi quý vị thấy trạng thái tâm làm thinh. Vì thế Sư thường khuyên quý vị hãy cố gắng thấy tâm. Coi tâm có khổ không. Rồi lần lần quý vị sẽ thấy, “Ồ có trạng thái tâm ổn định, làm thinh.” Thấy vọng tưởng, ghi nhận “suy nghĩ, suy nghĩ”. Chỉ biết là suy nghĩ. Ghi nhận là suy nghĩ. Suy nghĩ mất. Rồi có cảm giác đau. Đau khổ đó! Coi tâm. Thấy tâm làm thinh. Không buồn, không tức, không giận với cái đau đó. Như vậy lần lần hành giả đi tới một trạng thái tâm thăng bằng, quân bình, ổn định. Đó là một trạng thái tâm xả.

Tập như vậy, dần dần hành giả sẽ tiến tới trí tuệ hiểu biết này. Đây gọi là Xả Ba la mật. Tất cả thiền sinh ngồi ở đây, nếu hành thiền liên tục, tất cả quý vị sẽ đạt đến trạng thái tâm xả này. Tâm xả này vẫn thuộc về phàm nhân chứ chưa phải thánh nhân. Vì vậy quý vị có thể đạt được. Nó vẫn ở trong mười pháp Ba la mật và được gọi là Xả Ba la mật.

Khi đạt đến trạng thái tâm quân bình này, hành giả sẽ cảm thấy dễ chịu, thoải mái, không khổ sở như lúc ban đầu. Đây là sự an vui lớn nhất của người phàm khi vị ấy đạt đến tầng tuệ này. Trạng thái tâm xả này giống như chúng ta đang ngồi trên một chiếc máy bay, khi nó bay đến độ cao không còn bị gió tác động. Máy bay rất là yên và hành giả có thể ngồi thư giãn và tin chắc rằng máy bay sẽ đưa họ tới nơi, tới chốn.

Tâm xả này không thường. Nó cũng thay đổi và vô thường. Khi hành giả bắt đầu bớt tham thiền, nó sẽ xuống. Vì đây là tuệ minh sát nên nó giống như nhiệt độ. Khi nóng nó lên. Khi lạnh nó xuống. Hành giả hành thiền cũng vậy. Thấy nó lên, nó xuống. Vì là tầng tuệ nên nó lên và xuống, lên xuống không ngoài cái tầng tuệ mà quý vị đang hành. Nhờ đạt đến tuệ xả này mà hành giả mới có niềm tin. Hành thiền cũng phải khổ. Nhưng có khổ rồi có vui. Sau tầng tuệ này, tâm hành giả bắt đầu đi qua ba hay bốn tầng tuệ nữa để tiến đến Thánh tuệ mà tất cả hành giả Minh sát đều luôn mong mỏi đạt được. Đó là sự an vui vĩnh viễn. Như vậy, trong tất cả Ba la mật, quan trọng nhất là Ba la mật này - Xả Ba la mật. Quý vị phải luôn luôn gìn giữ không cho mất. Nó sẽ đưa quý vị đến sự giải thoát.

Như vậy trong mười pháp Ba la mật, ít hoặc nhiều, quý vị thấy Ba la mật nào kém thì cố gắng tu bổ Ba la mật đó thêm. Và nhớ rằng tu tập Ba la mật qua pháp hành thiền Minh sát rất là quan trọng.

2. Câu hỏi: Bạch Ngài, con muốn biết ý nghĩa thật sự của tác ý. Có phải đó là ý nghĩ là bạn sắp làm một điều gì đó hay đó là sự thôi thúc hay cảm xúc trước một sự hành động thân hay thái độ tâm? Con đã quan sát cả hai và không biết chắc có phải cả hai (ý nghĩ và cảm xúc) đều là tác ý?

Trả lời: Tác ý là gì? Tác ý là sự quyết định của tâm. Tác ý có thể xấu hay tốt, thiện hay bất thiện. Tác ý sanh lên trong lúc nào? Tác ý có thể sanh lên từ cảm giác nhưng cũng có thể sanh lên từ sự suy tưởng hay suy nghĩ của mình. Như vậy, làm thế nào để biết chắc chắn đó là tác ý?

Tác ý là một cảm giác mạnh sinh khởi trong một con người. Cảm giác mạnh này thôi thúc người đó phải hành động để giải quyết vấn đề. Cảm giác này được coi là tác ý vậy. Thí dụ hành giả phải ngồi thiền đúng một tiếng đồng hồ theo chương trình ở đây. Nhưng sau năm phút, mười phút, cái đau đến và hành giả biết là đau. Hành giả niệm “đau, đau”. Cái gì xảy đến, hành giả cũng cố gắng niệm. Nhưng cái đau này vẫn luôn ở đó, không bao giờ giảm mà chỉ tăng lên. Cái đau cứ tiến tới và tiến tới… Hành giả không chịu nổi cảm giác đau nữa bèn phát sinh ý nghĩ, “Tôi không thể nào ngồi yên nữa!” Hành giả biết như vậy và có ý muốn đổi chân. Cái ý muốn đổi chân đó chính là tác ý vậy.

Đây là trường hợp của những thiền sinh mới bắt đầu hành thiền. Vì có ít kinh nghiệm và chánh niệm chưa vững chắc, nên khi không chịu nổi sự đau, vị ấy có ý muốn đổi chân và đã làm động tác đổi chân.

Thái Độ Đúng Đắn Đối Với Tác Ý

Bây giờ Sư sẽ nói về thái độ hay cách xử lý đối với tác ý của những thiền sinh có trình độ cao hơn. Khi đau quá, tự nhiên hành giả có ý muốn đổi chân. Nhưng vị ấy kịp thời có thái độ tốt. Vị ấy tiếp tục niệm hơi thở, không để ý đến chỗ đau mà chỉ biết là có sự đau ở chỗ đó. Vị ấy niệm “đau, đau” rồi trở lại theo dõi hơi thở. Khi theo dõi hơi thở, tâm hành giả sẽ định ở trong hơi thở. Vì không để ý đến cái đau, cái đau trở nên giảm bớt đi. Và khi cái đau giảm, tác ý muốn đổi chân cũng không còn nữa.

Đối với thiền sinh có một sự quyết tâm ghi nhận cái đau, vị ấy ghi nhận, “Đau chỉ là đau thôi! Cảm giác chỉ là cảm giác!”. Vị ấy không suy nghĩ, “Ồ, cái này là chân tôi đau, hay là cổ tôi đau v.v…”. Vị ấy không đặt tên hay đồng hóa mình với cái đau mà chỉ ghi nhận cái đau với một tâm định.

Tâm định là tâm không suy nghĩ. Vị ấy chỉ để tâm ở chỗ đó và trí nhớ tiếp tục ghi nhận, ghi nhận… Cái tâm không suy nghĩ đó bắt đầu ghi nhận cái đau như là một cảm giác thô rồi nó tiếp tục xuyên thấu, đi sâu, đi sâu vào cái đau cho đến lúc cái đau trở thành một cái cảm giác tê tê mà thôi. Vì thế, các vị thiền Sư thường nói, “Khi tâm chúng ta định, chúng ta vượt khỏi sự đau” là như vậy.

Hoặc trong trường hợp của thiền sinh chuyên niệm tâm và theo dõi tâm, cái đau đến gây khó chịu khiến cho vị ấy có ý muốn thay đổi chân. Nhưng nhờ có thái độ đúng đắn, vị ấy tự nhắc nhở, “À, bây giờ tôi coi tâm của tôi. Thân tôi đau nhưng tâm tôi có khó chịu không?” Vị đó trở lại nhìn cái tâm của mình. Khi nhìn tâm, vị ấy có trí nhớ ghi nhận tâm, “Tâm thích và tâm không thích.” Và trong lúc tập trung ghi nhận tâm, ảnh hưởng của thọ đau sẽ không tác động tới tâm nhiều. Và vì thế, tác ý muốn đổi chân cũng không còn nữa.

Khi ghi nhận như vậy, hành giả sẽ thấy trạng thái của các pháp hữu vi là luôn luôn thay đổi. Hành giả cứ tiếp tục theo dõi như vậy. Hành giả sẽ thấy có không biết bao nhiêu tác ý sanh lên rồi diệt, sanh lên rồi diệt… Khi có ý muốn đổi chân, trí nhớ bắt đầu ghi nhận, “muốn đổi, muốn đổi…” Rồi nó mất. Cứ như vậy. Trừ trường hợp hành giả có ý muốn đổi chân thật. Hành giả ghi nhận, “À, tôi có ý muốn thật!” Ghi nhận tác ý muốn làm hành động đó, “muốn, muốn đổi chân.” Rồi hành giả bắt đầu đổi chân. Và trong khi đổi chân, hành giả niệm “Đổi chân, đổi chân.” Hành giả niệm tác ý trước rồi bắt đầu niệm thân sau.

Như câu hỏi của vị thiền sinh này nêu ra, tác ý có thể sanh khởi trong nhiều trường hợp khác nhau. Nó có thể sinh lên từ cảm giác hay từ vọng tưởng. Thỉnh thoảng, khi chúng ta có một ý nghĩ mạnh muốn làm cái gì đó thì tự nhiên có một cảm giác mạnh phát sinh ngay trong thân này như cảm giác đau bụng, khó chịu hay xúc động.

Người không thấy được tác ý thường không thể ngồi yên vì họ có xu hướng hành động theo sự thôi thúc của tác ý. Khi bắt đầu có một ý muốn nào đó, vị ấy đứng dậy rồi đi. Rồi có một ý muốn nào khác, vị ấy lại thay đổi hành động, thái độ của mình, cứ như vậy hoài. Vì không thấy được cái ý nghĩ của mình, không thấy từ ý nghĩ đó phát sinh một cái cảm xúc mạnh và không thấy được cảm xúc mạnh đó, vị ấy chỉ thấy, “Tôi phải làm như vậy.” Vì thế vị ấy hành động với sự xúc động. Nếu không có chánh niệm, phần đông chúng ta đều hành động với sự xúc động.

Nhưng khi biết ghi nhận tác ý, chúng ta sẽ thấy tác ý sanh rồi diệt, không tồn tại thường hằng. Và khi thấy được như vậy, hành giả sẽ thấy được tác ý thật của mình. Tác ý đúng thật chỉ có trong lúc bây giờ. Bây giờ làm cái gì? Đó đúng là tác ý. Ngoài cái đó ra, hầu hết chúng ta đều tính toán và kế hoạch.

Cách Niệm Tác Ý Trong Khóa Thiền

Vì pháp niệm tác ý rất quan trọng nên Sư xin giải thích thêm để ít nhất quý vị có thể thấy rõ được tác ý trong lúc hành đạo. Trong khóa thiền này, chúng ta nên niệm tác ý như thế nào?

Ngồi tại đây, quý vị dễ niệm vì có thể thấy tác ý rất rõ. Đó là tác ý gì? Tác ý trên bốn oai nghi. Ở đây có không khí thiền. Vào đây, quý vị có cảm giác muốn ngồi, “Ở đâu khác thì mình có thể dễ duôi, nhưng đến đây mình phải có chánh niệm, phải thấy tâm rõ ràng.” Như vậy quý vị đến đây muốn ngồi và thấy rõ là mình muốn ngồi. Rồi quý vị ngồi. Đó là tác ý vậy.

Rồi sau khi ngồi thiền, trước khi đứng dậy, quý vị thấy rõ là quý vị muốn đứng dậy. Đó chính là tác ý. Như vậy, ít nhất quý vị có thể thấy những tác ý rõ ràng. Trước những hoạt động về thân, luôn luôn có tác ý. Nhiều tác ý nhỏ nằm trong một tác ý lớn. Quý vị nên cố gắng niệm những tác ý này. Thí dụ, trong giờ đi kinh hành, quý vị niệm “muốn đi kinh hành.” Rồi thân đi kinh hành. Cái tâm tiếp tục nằm ở trong tác ý. Tâm theo dõi sự chuyển động. Có tác ý muốn đi, thân mới đi. Không có tác ý muốn đi, thân không đi được.

Ở đây có một căn phòng để đi kinh hành. Khi đi hết đường đi kinh hành, quý vị làm gì? Nếu đi thêm một chút nữa, quý vị sẽ đụng vách. Vậy bây giờ quý vị làm gì? Quý vị phải đứng lại. Làm sao đứng lại? Quý vị phải có tác ý muốn đứng. Sau khi đứng rồi, quý vị niệm, “À đứng à, đứng à.” Niệm chừng hai hay ba giây, quý vị biết là “đang đứng.” Rồi quý vị biết là có ý muốn quay. Phải có ý muốn quay, thân này mới quay. Quý vị phải niệm, “Muốn quay à!” Có ý muốn trở thân, quý vị mới trở. Sau khi quý vị trở thân rồi, còn cái gì nữa? Quý vị đâu có đi liền. Quý vị đứng ở đó một chút. Trong khi đứng khoảng một hay hai giây, quý vị ghi nhận “đứng, đứng…” khoảng ba lần. Rồi làm sao đi được? Tâm bắt đầu muốn đi, ghi nhận “muốn đi!” Bấy giờ quý vị mới đi tới. Như vậy, quý vị thấy ở đầu đường đi kinh hành có ba tác ý và ở cuối đường có ba tác ý: tác ý muốn đứng, tác ý muốn quay, và tác ý muốn đi.

Đó là niệm tác ý vậy. Quý vị phải nhớ sử dụng pháp niệm tác ý trong cuộc đời. Được bao nhiêu, hay bấy nhiêu. Một ngày, niệm một tác ý là quý rồi. Hơn là hồi trước tới giờ, quý vị không bao giờ thấy được tác ý.

“Tác Ý Gợi Tác Ý”

Khi có tác ý đúng đắn, việc làm của chúng ta sẽ luôn luôn đúng. Hồi Sư học thiền, Sư bạch với vị thiền sư là Sư không thấy tác ý. Đi tới, Sư không thấy tác ý muốn đi tới. Đứng, Sư không thấy tác ý muốn đứng. Ngài Thiền sư khuyên, “Hãy gọi tác ý đi! kêu tác ý đi! Nếu đi tới đó mà con không thấy tác ý đứng, hãy nói “đứng”. Giống như mình ra lệnh cho nó đứng vậy.” Sư bèn nói, “Đứng!” Cái tác ý đứng sinh lên. Sư đứng lại. Rồi Sư niệm, “Đứng, đứng…” Nhưng Sư vẫn không thấy tác ý quay, Sư bèn nói “Quay!” Rồi Sư bắt đầu quay, quay… Quay rồi, Sư nói “Đứng.” Rồi Sư đứng, đứng... Rồi Sư nói “Đi!” Sư đi, đi…

Tự mình kêu gọi tác ý của mình là như vậy đó. Đó là tác ý gọi tác ý. Tâm gọi tâm. Tâm mình chẳng khác gì đứa nhỏ. Nó có nhiều chứng tật, chúng ta phải gọi để nhắc nhở nó là như vậy. Nếu quý vị thấy được tác ý, đó là một trong những tiến bộ quan trọng nhất của cuộc đời tu niệm. Sách Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga) có ghi là người nào thấy rõ được tác ý và hành động đi theo sau đó có thể được xem là Bậc Tiểu Tu Đà Hoàn. Vậy mong rằng quý vị cố gắng hành thiền và ghi nhận được nhiều tác ý. Thấy được tác ý là sự tiến bộ thứ nhì trong thiền minh sát. Đó là tuệ thấy nhân và quả - tác ý muốn đi là nhân, và hành động đi theo là quả.

Tiến bộ thứ nhất trong thiền minh sát là tuệ thấy danh và sắc hay tuệ thấy thân và tâm. Khi ngồi thiền, chúng ta chú tâm nơi đối tượng. Thí dụ, quý vị chú tâm nơi bụng hay nơi mũi, thấy có sự chuyển động hoặc có sự hay biết. Ai biết sự chuyển động? Chính là tâm. Chính tâm làm việc theo dõi sự chuyển động ở bụng hay ở mũi. Và trí nhớ ghi nhận. Tự nhiên quý vị phát sinh sự hiểu biết về thân (sự chuyển động ở bụng hay ở mũi) và sự hiểu biết về tâm (tâm hay biết).

Như vậy khi quý vị ngồi, tự nhiên quý vị có trí tuệ. Trí tuệ là sự biết và sự thấy như thật. Sự thấy đầu tiên là thấy danh sắc hay thân và tâm. Khi bắt đầu học lớp một, mấy đứa nhỏ có một tấm bảng đen. Trên bảng đen đó, nó viết ra nguyên âm và phụ âm. Rồi nó ráp nguyên âm và phụ âm thành một chữ mang một ý nghĩa. Nếu để riêng phụ âm và nguyên âm ra, chúng sẽ không có nghĩa. Giống như từ “mom”. Nếu “m” để riêng và “o” để riêng sẽ không có nghĩa. Nhưng khi nguyên âm “o” và phụ âm “m” ráp lại thì thành từ “mom”. Từ này có nghĩa là người mẹ. Con người chúng ta cũng thế. Nếu thân tâm tách rời ra, sẽ không có nghĩa. Nhưng nếu ráp lại sẽ trở thành có nghĩa. Đây là trí tuệ của một hành giả thiền minh sát vậy.

Trước khi chấm dứt, Sư muốn trở lại nhắn nhủ với hành giả đặt ra câu hỏi về tác ý này. Trước mắt, trong khóa thiền nầy, hành giả hãy cố gắng biết những tác ý lớn để dễ niệm. Rồi lần lần, hành giả sẽ hiểu và thấy nhiều hơn. Trong một giờ hay một ngày, chúng ta có không biết bao nhiêu là tác ý. Nó sanh, nó diệt, nó sanh, nó diệt. Chỉ khi có tác ý thật, chúng ta mới tiến đến hành động.

3. Câu hỏi: Ban ngày chúng con biết là chúng con có chánh niệm hay không nhưng ban đêm, trong giấc ngủ, nhất là trong giấc mơ, thì việc chánh niệm sẽ như thế nào? Và thêm nữa, nếu ngủ mà không mơ thì làm thế nào để biết là mình chánh niệm?

Trả lời:

Sư chia câu hỏi này ra hai phần. Thứ nhất: thiền sinh có thể chánh niệm trong giấc ngủ không? Sự thật là hồi Sư tập thiền, Sư có nghe vị thiền sư nói là khi mình có trí nhớ đầy đủ thì trong lúc ngủ mình cũng có trí nhớ. Lúc đó, Sư cũng thắc mắc, không biết làm sao trong lúc ngủ mà cũng có trí nhớ nữa. Ban ngày, Sư còn không có trí nhớ đầy đủ thì làm sao trong lúc ngủ Sư có thể có trí nhớ để mà niệm ngủ? Nhưng Đức Phật có giải thích điều này trong kinh tạng Pāli. Ngài dạy rằng trong lúc ngủ, nếu có trí nhớ, mình có thể niệm được giấc chiêm bao.

Trở lại trường hợp của chúng ta. Hồi trước chúng ta đâu có trí nhớ đầy đủ, cứ quên trước quên sau. Ở ngoài đời, chúng ta thường nhớ cái mà chúng ta có điều kiện ghi nhận và học hỏi đầy đủ. Thí dụ, chúng ta học giỏi và nhớ giỏi. Khi đọc sách, chúng ta nhớ một quyển rồi hai quyển, nhớ việc này việc nọ… Đó là cái nhớ ở ngoài đời.

Nhưng “cái nhớ trong lúc bây giờ” hay chánh niệm là cái mà chúng ta không có. Đây là cái nhớ mà Đức Phật khám phá ra. Khi được tu luyện đầy đủ rồi, cái trí nhớ này có một sức mạnh đặc biệt. Nó trở thành một loại nghiệp báo và từ đó, đưa đến trí tuệ. Trí nhớ này có sự sáng suốt là như vậy.

Sau một thời gian hành thiền, Sư mới bắt đầu hiểu câu nói trên của vị thiền sư. Giống như quý vị trình pháp vậy. Ngày nào Sư cũng nói “vô thường, khổ não, vô ngã” nhưng quý vị đâu có hiểu. Thậm chí, Sư có thể nói, “vô thường, khổ não, vô ngã” suốt cả đời, quý vị vẫn không hiểu. Nhưng một ngày nào đó, tự nhiên quý vị tỉnh giác, “Ô! Tự nhiên nó không có! Nó mất! Có một giây phút, nó mất!” Từ đó chúng ta mới thấy sự vi diệu của việc chánh niệm trong giấc chiêm bao. Khả năng thấy được cái này thuộc về những thiền sinh có chánh niệm tự động. Ở giai đoạn mà trí nhớ trở nên đầy đủ và chín mùi, hành giả sẽ tự động có chánh niệm trong lúc chiêm bao.

Bây giờ, Sư xin giải thích phần thứ hai của câu hỏi: Khi giấc ngủ không có chiêm bao, làm sao chúng ta biết là mình có chánh niệm?

Trong lúc ngủ, không thể có chánh niệm. Nếu có chánh niệm thì hành giả không ngủ được. Vì vậy không cần chánh niệm trong lúc ngủ. Đơn giản, ngủ chỉ để ngủ.

Tại sao chúng ta không ngủ được khi có chánh niệm? Vì chánh niệm là một đặc tánh tỉnh thức của tâm. Nếu quý vị niệm, niệm, quý vị sẽ không ngủ được đâu. Nếu tiếp tục niệm, quý vị càng không ngủ được. Nếu muốn ngủ, quý vị không nên chánh niệm tích cực và chi tiết mà chỉ nên niệm tổng quát. Quý vị để tâm ở hơi thở rồi theo dõi hơi thở. Quý vị sẽ ngủ với chánh niệm không nhìn thấy chi tiết. Nếu nhìn và theo dõi chi tiết, quý vị sẽ không ngủ được. Mục đích chính của chánh niệm là giúp cho có trí tuệ thấy rõ các đặc tánh của pháp. Vì thế, khi bắt đầu giấc ngủ, chúng ta chỉ cần niệm để ngủ thôi.

Sư cũng xin nói sơ qua về trạng thái tâm yếu trong giấc ngủ. Có ba trạng thái tâm yếu làm chúng ta không thấy rõ được tâm. Thứ nhất là trạng thái tâm trong lúc chúng ta đi đầu thai. Tâm này rất yếu. Ta không làm chủ được tâm mình. Thứ hai, trong lúc gần chết, tâm cũng yếu không làm chủ được. Thứ ba là tâm hữu phần, còn gọi là tiềm thức, giống như ngủ. Nói khác đi, khi ngủ, tâm rất yếu. Khả năng hay biết của nó rất thấp. Ở đây chúng ta không cần đi sâu vào vấn đề này.

4. Câu hỏi: Khi một thiền sinh có được tuệ minh sát trong khóa thiền, làm sao vị ấy có thể giữ được tuệ này khi trở về nhà, nơi mà cuộc sống đời thường không cho phép? Có bao giờ thiền sinh bị rớt tuệ và mất đi luôn không?

Trả lời: Khi nói có được tuệ minh sát trong khóa thiền, chúng ta nên nói và hiểu cho rõ là thiền sinh đó có được bao nhiêu tuệ minh sát. Đó là một tuệ minh sát hay chỉ là chút chút thôi, chưa tới nơi tới chốn.

Khi một thiền sinh có được tuệ minh sát, điều này có nhiều ý nghĩa rất sâu xa. Nghĩa đầu tiên là thiền sinh ấy biết thế nào là hành thiền. Vị ấy biết rằng “Hồi trước tôi không biết hành thiền gì hết. Bây giờ tới đây, tôi cố gắng học. À, bây giờ tôi biết hành thiền. Khi đi, tôi có trí nhớ như vậy, khi ngồi, tôi có trí nhớ như vậy.” Có trí nhớ như vậy, ở đây gọi là hành thiền. Hiểu biết rõ cách thức hành thiền và phương pháp sống trong hiện tại sẽ tăng thêm giá trị của người thiền sinh khi vị ấy trở về đời sống đời thường.

Sư xin nhắc lại là cuộc sống đời thường không ngăn cấm hay cản trở việc thiền sinh có được tuệ minh sát. Ngược lại, thiền sinh nên tiếp tục vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm hành thiền của mình ở đây vào cuộc sống khi trở về nhà. Vấn đề chính là uyển chuyển sử dụng chánh niệm như thế nào.

Ở trường thiền, thiền sinh không phải hoàn toàn không làm gì hết. “Tôi đi, tôi thiền; tôi đứng, tôi thiền; tôi ngồi, tôi thiền…” Ngoài việc chánh niệm trên bốn oai nghi, trường thiền còn yêu cầu thiền sinh giúp làm một số việc như quét nhà, rửa chén, lau chùi, dọn dẹp nhà ăn, nhà vệ sinh… Đây là “làm việc thiền” nghĩa là thiền sinh phải áp dụng chánh niệm vào những việc làm của mình. Làm đến đâu, chánh niệm ngay lúc đó.

Có một thiền sinh vừa trình pháp, kể lại kinh nghiệm “làm việc thiền” của mình mà Sư thấy rất hay. Cô ấy nói, “Nếu làm chậm chậm, tôi mất khoảng bốn mươi lăm phút hay một tiếng. Bây giờ tôi quyết định làm nhanh và bắt đầu làm nhanh thì mất chỉ hai mươi phút thôi. Hai mươi phút công việc xong là do tác ý muốn làm nhanh. Rồi tôi bắt đầu làm nhanh. Tôi có chánh niệm và biết là chỉ cần hai mươi phút thôi. Công việc của tôi, nếu chậm, tôi biết là sẽ xong trong bốn mươi lăm phút.”

Sư thấy đó chính là thiền trong đời sống rồi. Nếu cô áp dụng kinh nghiệm này vào đời sống thường ngày của cô thì rất là hay. Như vậy, sống ở đời không có chỗ nào không cho phép hay cấm chúng ta sống với chính bản thân mình và với trí nhớ của mình.

Ngài Munindra, vị thầy đầu tiên mà Sư học thiền, thường nói rằng khi một người biết chánh niệm (chánh niệm của pháp thiền Tứ niệm xứ) rồi, người đó làm việc gì cũng tốt. Nếu là đầu bếp, người đó nấu bếp rất giỏi; nếu là giáo sư, người đó dạy rất hay; nếu là họa sĩ, người đó vẽ rất đẹp. Như vậy tuệ minh sát sẽ giúp cho công việc của mình được tròn đủ và hoàn hảo thêm.

Bao giờ Sư cũng khuyến khích thiền sinh cố gắng thực tập. Thực tập không phải là chỉ thực tập ở đây để rồi khi về trả lại chánh niệm cho thầy. Thực tập để biết chánh niệm là gì rồi đem phương pháp này về nhà áp dụng vào đời sống. Chính vì lợi ích này mà quý vị mới đến đây hành thiền.

Có bao giờ rớt tuệ rồi mất đi luôn không?

Nếu chỉ có chút chút tuệ giác thì mất luôn. Nếu có tuệ giác cao và thật thì không mất. Quý vị đi tu để đạt được các tầng tuệ cũng giống như quý vị đi học vậy. Quý vị đến lớp học, thi đậu thì được lên lớp. Quý vị dự một khóa thiền minh sát, đạt đến hết một tiến trình tuệ giác thì cái tuệ này sẽ không mất.

Bây giờ Sư nói đến cái tuệ nhỏ. Đây là cái tuệ mà quý vị có như quý vị hiểu sau khi trải qua kinh nghiệm hành thiền. Thí dụ như quý vị nghĩ, “À, hồi trước tôi không hiểu vô thường. Nhưng khi tôi bắt đầu ngồi thiền, hễ không ngồi thì thôi, khi ngồi và chú tâm tới đâu, tôi thấy tới đó. Ôi! Thật là mới lạ! Hồi trước tôi không thấy và nghĩ như vậy. Nhưng bây giờ đi học thiền, tôi bắt đầu xem lại. Đừng nghĩ tới ngày, đừng nghĩ tới giờ, đừng nghĩ tới phút. Hãy nghĩ tới giây. Khi ngồi, tôi thấy từng chập (thân và tâm) nhảy nhảy hoài. Ô, đây chính là vô thường!” Đây là tuệ suy diễn mà quý vị có từ những kinh nghiệm hành thiền đầu tiên. Nếu quý vị không tiếp tục tu thì cái tuệ này sẽ rớt và mất.

Nhưng nếu quý vị thấy được sự sanh diệt của các pháp, cái tuệ này sẽ ở lại với quý vị. Nếu quý vị không tiếp tục hành thiền trong Giáo Pháp của Đức Phật Thích Ca, nó vẫn sẽ ở lại. Nó ở lại như thế nào? Cái tuệ tự nó sẽ giữ trong một thời gian dài để rồi sẽ trổ quả trong thời Giáo Pháp của Đức Phật Di Lặc.

Tuy nhiên, nếu quý vị không tiếp tục hành bây giờ, quý vị sẽ mất một cơ hội quý báu là được giác ngộ giải thoát trong Giáo Pháp Đức Phật Thích Ca. Sau Giáo Pháp Đức Phật Thích Ca và trước Giáo Pháp Đức Phật Di Lặc là một thời gian dài không có Phật Pháp. Nếu không giác ngộ giải thoát trong Giáo Pháp của Đức Phật Thích Ca, chúng ta sẽ không có pháp và biết pháp mà hành trong thời gian chuyển tiếp này.

Nếu chúng ta cố gắng hành rồi bắt đầu phát nguyện, “Tôi sẽ không bỏ thiền. Nếu tôi tu chưa tới nơi tới chốn trong kiếp này, kiếp sau tôi sẽ tu nữa.” Cái nguyện này sẽ là sức mạnh giúp quý vị tiến tu. Giáo Pháp Đức Phật Thích Ca còn đến 2,000 năm nên quý vị sẽ có cơ hội giác ngộ trong Giáo Pháp của Ngài.

Căn bản của chánh niệm là giới - ngũ giới. Khi có chánh niệm, hành giả sẽ giữ được ngũ giới. Khi giữ ngũ giới rồi, vị đó sẽ không đi bốn đường ác đạo. Nếu quý vị cố gắng giữ giới, không bỏ pháp hành, tuệ minh sát sẽ được gìn giữ sang kiếp kế, và kiếp kế.

Không có cuộc đời nào mà không cho phép hay cấm mình chánh niệm. Tại mình viện lý do thôi! Cuộc đời chỉ không cho phép mình làm sai như sát sanh, trộm cắp… Nhưng người đời vẫn làm ngược lại. Đừng nói chi đến luật đạo. Luật đời cũng có luật của nó. Đó là giữ ngũ giới. Chỉ làm bấy nhiêu đó thôi là con người được yên vui rồi. Có luật đời nào mà không cho phép mình hành Giáo Pháp? Không có! Đó là do mình nghĩ thôi. Vì thế Sư thường nói tác ý là quan trọng. Tác ý chính là nghiệp. Tác ý giữ giới là rất quan trọng. Chúng ta phải xem xét cẩn thận việc làm của mình và quyết định là như vậy đó.

5. Câu hỏi: Con đã trải qua một kinh nghiệm đau đớn về thân trong một cuộc giải phẫu không có thuốc gây mê. Vào giây phút đó, con rất sợ hãi và phải dựa vào người y tá đứng kế bên con. Tâm con lúc đó nhận ra rằng rất khó mà buông bỏ sự dính mắc vào thân này. Xin Ngài cho lời khuyên về vấn đề này.

Trả lời: Để khắc phục vấn đề này, thiền sinh nên cố gắng tập thiền minh sát hay thiền tứ niệm xứ (insight meditation). Thiền sinh nên tập đến chừng nào có được tuệ minh sát (insight knowledge) rõ rệt. Tự nhiên nó sẽ cứu giúp mình trong vấn đề này.

Trên thế gian này, ai cũng sợ chết, ngoại trừ Đức Phật và các bậc A La Hán. Đó là vấn đề chung của loài người. Khi hành pháp thiền này, chúng ta sẽ thấy thế nào là sự dính mắc. Dính mắc hay chấp thủ là một sự khổ. Chấp thủ là do tà kiến mà ra, do thân kiến nghĩ sai. Thân chỉ là thân nhưng chúng ta lại nghĩ thân này là tôi, là của tôi. Nếu nghĩ thân chỉ là thân thôi, thì chúng ta đâu có khổ. Đức Phật dạy rằng ngũ uẩn chỉ là ngũ uẩn và chúng sinh khổ vì chấp ngũ uẩn là của ta.

Ngũ uẩn này tự nó đâu có khổ. Chỉ thêm có một chữ “của tôi” thôi -- Ngũ uẩn “của tôi” -- là chúng ta khổ. Ai cũng tìm cách giải quyết vấn đề dính mắc nhưng chỉ có Đức Phật mới tìm ra con đường thật sự giải thoát con người khỏi sự trói buộc này. Và ngay tại đây, trong lúc này, chúng ta đang học phương pháp để tự mình giải thoát khỏi sự dính mắc. Đó là pháp thiền minh sát. Chỉ có bấy nhiêu đó thôi!

6. Câu hỏi: Bạch Ngài, làm thế nào để biết được sự dính mắc mà người khác áp đặt trên mình? Làm thế nào để loại trừ loại dính mắc này bằng phương pháp tốt nhất?

Trả lời: Câu hỏi này có liên quan đến câu hỏi trước. Sư xin giải thích là không có gì làm tốt việc này bằng tuệ minh sát mà quý vị đang thực hành. Tuệ minh sát có công năng hoàn hảo mà không lý thuyết nào có thể làm được. Tuệ minh sát này có sức mạnh tẩy trừ bất cứ cái gì.

Nguyên nhân của sự đau khổ là dính mắc, là ái dục. Mà muốn diệt trừ sự dính mắc không gì ngoài con đường đạo mà quý vị đang thực tập. Đây là con đường đúng nhất rồi. Sự dính mắc không phải ở trong da, trong thịt, trong gân, trong xương, trong tủy mà ở trong tâm chúng ta. Vì vậy khi chúng ta thấy tâm chúng ta rõ, tự nhiên giống như chúng ta có ánh sáng. Khi có ánh sáng trí tuệ rồi, tự nhiên không có bóng tối. Ánh sáng và bóng tối không đi đôi với nhau. Như vậy phương pháp rèn luyện trí tuệ tốt nhất là pháp thiền minh sát.

Chúng ta không có quyền lực gì để đẩy lùi được sự dính mắc. Chỉ có trí tuệ mới tẩy trừ được. Khi có bóng tối thì không có ánh sáng. Khi có ánh sáng thì không có bóng tối. Cũng vậy, khi có trí tuệ, tự nhiên chúng ta không dính mắc. Khi chúng ta dính mắc, tự nhiên chúng ta mất trí tuệ. Đây là quy luật của thiên nhiên. Tại sao chúng ta dính mắc? Vì chúng ta không thấy sự thật đúng theo sự thật của nó; không có gì phức tạp hết. Chúng ta cần hành thiền minh sát để thấy sự thật.

Khi tuệ minh sát đầy đủ, sẽ thấy: “À, sự thật là như vậy!” Rồi trí tuệ bắt đầu chín mùi. Bóng tối trong tâm sẽ bị đẩy lùi từng bước. Ánh sáng ngọn đèn trí tuệ một watt sẽ đẩy lùi một chút bóng tối. Ánh sáng ngọn đèn trí tuệ hai watts sẽ đẩy lùi thêm một chút bóng tối cho đến lúc bóng tối hoàn toàn mất hẳn và chỉ còn lại ánh sáng. Đây là phương pháp tốt nhất để loại trừ sự dính mắc mà Đức Phật đã để lại cho chúng ta.

7. Câu hỏi: Trong năm uẩn, thiền sinh có thể hành thiền và làm việc chỉ trên hai uẩn và bỏ qua ba uẩn còn lại được không?

Trả lời: Trong thực tế, chánh niệm hay trí nhớ chỉ có thể ghi nhận một lần một uẩn mà thôi. Vì vậy Kinh Đại Niệm Xứ nói rất rõ, “Vị tỳ khưu quán thân trong thân,” nghĩa là vị Tỳ kheo chỉ niệm thân thôi chứ không thể vừa niệm thân, vừa niệm thọ. Vị ấy chỉ ghi nhận hoàn toàn thân và trong thân mà thôi. Trong năm uẩn, hành giả chỉ cần ghi nhận hoàn toàn một uẩn thôi để hiểu rõ cái uẩn đó như thế nào.

Đối tượng đầu tiên mà hành giả nào cũng niệm là sắc uẩn. Sắc uẩn là thân. Niệm thân ý nói là niệm hơi thở của mình. Khi thở vào, hành giả biết có hơi thở vào, khi thở ra, biết có hơi thở ra. Bài kinh dạy rất rõ như vậy.

Trong thiền minh sát, vị thiền sư luôn luôn hướng dẫn hành giả có trí nhớ theo dõi đối tượng một cách rõ ràng và chính xác. Điều này có nghĩa là hành giả niệm một cách chín chắn, xuyên thấu, không hời hợt. Hành giả cần theo dõi để thấy rõ tiến trình một hơi thở. Bắt đầu thấy vào, vào, vào… Nếu chú tâm nơi bụng, hành giả bắt đầu thấy phồng, phồng, phồng… Rồi hành giả theo dõi sự kéo dài và sự chấm dứt của hơi thở. Một hơi thở vào rồi kéo dài, kéo dài… và chấm dứt. Thở vào cũng như thở ra đều giống nhau. Chúng có sự bắt đầu, kéo dài, chấm dứt. Sự phồng và xẹp của bụng cũng giống như thế.

Đây là một bài học rất đơn giản về niệm hơi thở mà chúng ta đã quá thuộc lòng nhưng kinh nghiệm thì lại không kinh nghiệm.

Như vậy sự kinh nghiệm khác hẳn với sự suy nghĩ. Nếu có đầy đủ trí nhớ, chúng ta sẽ thấy tâm rất rõ. Vì thế, chúng ta hãy bắt đầu tập chánh niệm. Khi có hơi thở vào, chúng ta đưa tâm ngay đến đó. Đặc tính của tâm là hay biết đối tượng nên nó biết liền là có hơi thở vào. Nó hay biết gì về hơi thở vào? Nó biết có sự chuyển động hoặc biết phồng và xẹp. Đó gọi là sự làm việc của thức uẩn. Ngay sau đó, chúng ta đưa tâm sở chánh niệm tới. Bây giờ tâm chúng ta có chánh niệm hay trí nhớ. Trí nhớ theo dõi tâm ở chỗ đó, nghĩa là theo dõi tâm ở nơi bụng và tâm hay biết có sự phồng và sự xẹp ở đó.

Hơi thở vào ra hay bụng phồng xẹp chính là sắc uẩn. Nếu chúng ta cứ tiếp tục, tiếp tục thực hành như thế, cái thấy đó sẽ đưa chúng ta tới sự giác ngộ. Khi hành giả thấy với trí tuệ rằng uẩn chỉ là uẩn thôi, vị ấy sẽ không còn chấp trong đối tượng, không dính mắc trong đối tượng, không hiểu sai trong đối tượng. Đó là không chấp trong ngũ uẩn cho dù vị ấy chỉ thấy sắc uẩn - một trong năm uẩn.

Thiền sinh có thể giác ngộ trong thân quán niệm xứ hoặc giác ngộ trong pháp quán các xứ khác như thọ, tâm, và pháp. Sư không dám đi sâu vô chi tiết pháp môn của các vị thiền Sư vì mỗi vị đều có kinh nghiệm riêng.

Ngài Mahāsi dạy tứ niệm xứ nhưng Ngài hướng dẫn thiền sinh theo dõi kỹ lưỡng và quán chặt chẽ các oai nghi của thân.

Các Ngài Ledi Sayadaw, U Ba Khin và hiện nay, thầy của Sư là Ngài Goenka dạy về thọ quán niệm xứ. Các Ngài luôn luôn hướng dẫn khi cảm giác sanh lên, hành giả luôn luôn theo dõi với một ý niệm vô thường cho rõ thì khổ cũng ở đó và vô ngã cũng ở đó.

Ngài Shwe Oo Min và đệ tử kế tục là Ngài Tejaniya dạy về tâm quán niệm xứ. Đây cũng là Tứ niệm xứ nhưng đối tượng đầu tiên là tâm. Sau khi thuần thục trong pháp quán tâm rồi, thiền sinh có thể chuyển qua quán đối tượng của tâm, còn gọi là pháp quán niệm xứ. Khi hành giả biết thấy chỉ là thấy suông, nghe chỉ là nghe suông, khi biết là trong tâm có tâm tham, “Ô tâm tham đến!” hoặc khi sân hận sanh lên, “Ô! sân, sân, sân,” đó là hành giả đang quán tâm và quán pháp.

Tóm lại, nếu chúng ta thấy rõ một uẩn như sắc uẩn hoặc thọ uẩn thì các uẩn khác cũng giống nhau, không khác. Khi thiền sinh thấy rõ một uẩn và không còn thắc mắc gì nữa, thì đối với các uẩn còn lại cũng thế. Vị ấy sẽ không còn thắc mắc, hiểu lầm và hoài nghi về bất cứ điều gì trong Giáo Pháp này.

8. Câu hỏi: Xin Ngài giải thích rõ hơn về đối tượng thứ tư trong pháp thiền tâm từ.

Trả lời: Hành giả thiền tâm từ có thể đạt đến tứ thiền. Nếu theo thứ tự, thiền tâm từ có bốn phạm trú (brahmavihara): từ, bi, hỷ, xả nhắm đến bốn đối tượng khác nhau. Muốn lên tới tứ thiền, đối tượng của thiền tâm từ phải rõ ràng và chính xác. Hành giả tập thấy đối tượng đầu tiên cho già dặn và chín mùi rồi mới tập lên với những đối tượng khác.

Sau đây, Sư xin giải thích tóm tắt pháp hành bốn phạm trú: từ, bi, hỷ, xả. Ngài Mahāsi dạy phương pháp này cho Bà Dipa Ma và sau đó, Bà dạy lại cho Sư.

Trong pháp thiền tâm từ, như Sư đã giải thích, quý vị nên thiền tâm từ trước hết cho chính mình bằng cách dùng hình ảnh của mình làm đối tượng để quán. Khi quý vị thấy được hình của mình lâu và rõ trong tâm, thiền tâm từ sẽ dần dần tiến lên cao.

Kế tiếp, chúng ta thiền tâm từ đối với những người mà chúng ta thương và kính. Xin nhớ rõ là không phải chỉ thương thôi mà phải có sự kính trọng. Đối tượng này phải là người cùng một phái. Người nam phải lấy đối tượng là người nam và người nữ cũng vậy. Như vậy, ngoài chính bản thân quý vị, người thứ hai mà quý vị thương và kính trọng nhất là ai? Ngài Mahāsi dạy người mà Sư thương và kính nhất là cha của Sư vì là cùng một phái. Trong trường hợp cha mất rồi, Sư nên tìm một người nào kế đó như anh trai của Sư chẳng hạn. Nếu không có anh, người kế mà Sư thương và kính là thầy của Sư. Như vậy, người thầy hoặc người bạn cùng một phái mà mình thương và kính là được. Điều quan trọng nhất là người đó phải còn sống.

Sau khi quý vị thiền tâm từ trên đối tượng thứ nhất là chính bản thân quý vị và đạt được tâm định rồi, hành thiền trên đối tượng thứ hai sẽ rất dễ vì khi nghĩ đến cha, anh hay thầy là chúng ta nhớ rõ mặt rồi. Tâm định đạt thiền sẽ rất là nhanh.

Khi đạt được tâm định trên đối tượng thứ hai rồi thì hành thiền trên đối tượng thứ ba sẽ rất là dễ. Giống như khi đi thăm bệnh nhân trong nhà thương, quý vị thấy toàn là đau khổ, luôn luôn thương và thấy tội nghiệp, luôn luôn thương và thấy tội nghiệp. Lúc đó, chướng ngại không thể phát sinh trong tâm được.

Khi đối tượng thứ ba này được xây dựng vững chắc trong tâm rồi, thiền trên đối tượng thứ tư sẽ rất dễ. Hành giả sẽ không còn chướng ngại nữa. Trước hết, mình không oan trái với cá nhân của mình. Sau đó, chung quanh mình toàn là những người mình thương và kính và những người mình tội nghiệp. Như vậy, pháp thiền Phạm trú thứ tư không cần đối tượng cụ thể nữa. Tâm hành giả trở nên thăng bằng. Hành giả chỉ ngồi và rải tâm từ đến tất cả chúng sanh trong mười phương hướng-- trên, dưới, đông, tây, nam, bắc, đông bắc, đông nam, tây bắc, tây nam.

Sẽ có người đặt câu hỏi, “Vậy những người mà mỗi ngày tôi thương như chồng tôi, vợ tôi, con tôi ở đâu? Không thấy họ thì làm sao tôi rải tâm từ cho họ được?” Những người đó nằm trong đối tượng thứ tư. Nếu dùng hình ảnh của họ làm đối tượng thứ nhất hay thứ hai, tâm sợ hãi sẽ dễ phát sinh vì chúng ta hay suy nghĩ. Đó là lý do Ngài Mahāsi không khuyên lấy đối tượng mà chúng ta thương mến như con cháu trong gia đình để quán vì nó dễ trở thành chướng ngại. Đối tượng thứ tư gồm tất cả bạn và thù. Những người ta thương nhất mà chưa rải tâm từ cũng sẽ đến trong đối tượng thứ tư này.

9. Câu hỏi: Ngài dạy rằng, “Khi chánh niệm, chúng ta thấy những phiền não sanh khởi trong tâm nhưng chúng ta không có quyền lực gì hết để xua đuổi chúng!” Như vậy, khi thấy phiền não, chúng ta nên làm gì?

Trả lời: Phiền não là những tâm sở. Nếu không hành thiền, chúng ta sẽ không thấy được chúng. Có tâm sở tham, sân, si là có vô minh ở đó. Chúng ta không có quyền lực đuổi phiền não ra khỏi tâm vì không có vấn đề “tôi, ta” trong Giáo Pháp của Đức Phật.

Nhưng nếu chúng ta chánh niệm, cái chánh niệm sẽ làm việc cho chúng ta. Khi biết có bóng tối, chúng ta không thể lấy quyền lực hay sức mạnh của tâm mà xua đuổi bóng tối được. Nhưng nếu chúng ta bật đèn lên, ánh sáng sẽ xuất hiện. Khi có ánh sáng, bóng tối tự động sẽ mất đi. Đó là công việc của Pháp Bảo. Chính Pháp Bảo thiên nhiên chứ không phải “tôi” hay “ta” có quyền năng đuổi nó. Chỉ có ánh sáng mới đuổi được bóng tối. Chánh niệm là một tâm sở. Nếu chúng ta chánh niệm được một lúc, chúng ta có khả năng loại trừ bóng tối tham sân si được một lúc. Quý vị đang thực tập chánh niệm. Hãy tin tưởng là chánh niệm sẽ xua đuổi phiền não trong tâm quý vị.

10. Câu hỏi: Nếu tâm từ có khả năng loại trừ tâm sân thì tâm gì loại trừ tâm lo âu và hoài nghi?

Trả lời: Tâm lo âu và buồn giận là hai tâm sở có liên quan với nhau. Lo âu phát sinh với suy nghĩ về tương lai còn buồn giận phát sinh từ suy nghĩ về quá khứ. Bây giờ hành giả chưa thể loại trừ được tâm lo âu vì chỉ có đạo tâm mới đoạn tận được nó. Nhưng hành giả có thể chế ngự và từng bước loại trừ nó.

Làm thế nào để từng bước chế ngự và loại trừ tâm lo âu? Khi có sự lo âu bất an, trước hết, hành giả nên dựa vào những hiểu biết của mình về Giáo Pháp của Đức Phật như luật nhân quả nghiệp báo mà quý vị hằng tin tưởng. Thứ hai, hành giả nên tìm hiểu điều gì nên làm và điều gì không nên làm và phải luôn luôn có thái độ chân chánh (yoniso manasikara). Khi muốn làm điều gì, trước nhất, quý vị nên niệm tác ý muốn làm. Khi suy nghĩ phát sinh, quý vị phải niệm “suy nghĩ, suy nghĩ”. Nếu suy nghĩ không đúng, nó sẽ mất đi và nếu suy nghĩ đúng, nó cũng sẽ mất đi. Thứ ba, hành giả nên hiểu rõ giới luật của người xuất gia cũng như của người tại gia để giữ gìn giới hạnh cho trong sạch. Thứ tư, thân cận người lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm sống ở đời để học hỏi về giới luật và đạo đức v.v. Thứ năm, hành giả phải có bạn lành. Bạn lành là người có khả năng khuyến khích, sách tấn và giúp chúng ta loại bỏ tâm bất an. Thứ sáu, luôn luôn nói lời chân thật và thích nghi. Khi nói lời chân thật và thích hợp cho mình và cho người, chúng ta sẽ bớt đi những lo âu trong tương lai. Điều quan trọng nhất là hành giả phải luôn luôn “như lý tác ý” hay có thái độ chân chánh trước khi làm một việc gì.

Hoài nghi và lo âu thường đi chung với nhau. Khi hoài nghi tới, cũng giống như đối với tâm lo âu, trước hết, quý vị trở về tìm hiểu những điều dạy căn bản của Đức Phật về lý nhân quả và luật nghiệp báo.

Thứ hai phải tìm hiểu ân đức của Phật, Pháp, Tăng. Hành giả nên suy tưởng về những hồng ân của Đức Phật.

Hãy nuôi dưỡng những suy nghĩ về Đức Phật như “Ngài là một vị giác ngộ! Ngài không có tham sân si trong tâm. Ai ai cũng có tiền khiên tật nhưng Đức Phật thì không. Ai ai cũng có thầy dạy nhưng Đức Phật đã tự mình giác ngộ. Đức Phật nói sao, Ngài làm vậy. Ngài làm sao, Ngài nói vậy. Lời nói và hành động của Ngài như nhau. Giới đức của Đức Phật cao thượng hơn tất cả chư thiên và nhơn loại. Ngài khéo dạy những người có duyên để họ giác ngộ. Ngài dạy loài người ở trên trái đất này và Phật Mẫu ở trên trời. Ngài nhớ ơn mẹ và lên tới cõi trời để dạy chư thiên trong đó có Phật Mẫu. Đặc biệt, ai cũng tin tưởng là Ngài đạt đến sự an vui tuyệt đối. Ngài đã đi tới Niết bàn. Nhưng tới đó rồi, Ngài lùi lại và chỉ cho chúng ta đường đi tới đó. Nói về sự hiểu biết trên thế gian này, Đức Phật hiểu biết tròn đủ.”

Vào thời Đức Phật, có một hôm, Đức Phật đi ngang rừng. Ngài cầm một nắm lá cây rừng trong tay và hỏi Ānanda, “Này Ānanda, lá trong tay của Như Lai so với lá trong rừng, cái nào nhiều hơn?” Ānanda trả lời:” Bạch Đức Thế Tôn, lá trong bàn tay của Đức Thế Tôn rất là ít. Lá trong rừng rất là nhiều.” Đức Phật nói tiếp, “Này Ānanda, đây (nắm lá) chỉ là bấy nhiêu mà Như Lai dạy để các con hiểu và giác ngộ. Còn sự hiểu biết của Như Lai giống như lá trong rừng vậy.”

Như vậy, lời dạy của Đức Phật được tóm tắt như thế nào? Đó là những gì mà Sư chỉ cho quý vị trong mấy ngày qua. Đó là hành thiền Tứ niệm xứ để giác ngộ Tứ Diệu Đế--Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Những thời giáo lý của Sư thường là gọn và nhẹ để chúng ta dành thì giờ thực tập. Như vậy khi nghĩ tới Đức Phật, chúng ta hiểu “Ô, Ngài giác ngộ Tứ Diệu Đế và Ngài dạy ta giác ngộ Tứ Diệu Đế.” Khi hành giả có niềm tin nơi Đức Phật, tự nhiên những hoài nghi cũng phai lạt lần lần.

Thứ ba, hành giả phải hiểu rõ giới luật của mình và gìn giữ thân và khẩu cho trong sạch. Thứ tư, hành giả tiếp tục vun bồi và phát triển đức tin nơi Tam Bảo bằng cách hiểu rõ ân đức Phật, Pháp, Tăng. Thứ năm, hành giả phải có bạn lành và người bạn lành đó cũng phải có đức tin nơi Tam Bảo. Thứ sáu, luôn luôn nói lời thích hợp và tránh những lời nói bất lợi làm cho hoài nghi tăng trưởng.

Đó là những phương pháp dựa trên một số nguyên tắc giáo lý để chế ngự và từng bước đoạn tận hoài nghi. Trong thực tiễn, hoài nghi chỉ mất hoàn toàn và không còn nữa khi nào hành giả đạt tới đạo tâm thứ nhất hay đắc quả Tu Đà Hườn.

11. Câu hỏi: Ở trường thiền, đời sống rất đơn giản so với đời sống ở nhà. Như vậy, có cần phải đơn giản hóa đời sống ở nhà để hỗ trợ cho sự tu tập như vứt bỏ máy truyền hình và ngưng hẳn việc lên mạng internet?

Trả lời: Nếu thấy có lợi, quan trọng nhất là có lợi, mình có thể làm một “trung tâm thiền” nhỏ ở nhà. Khi cần, mình có thể ẩn tu trong đó. Như vậy, cái trung tâm lớn là cái nhà, cái trung tâm nhỏ là của mình. Ở đó không có TV, không có gì hết. Trung tâm nhỏ đó là chỗ để mình ngồi thiền. Đơn giản vậy thôi!

Ở trong nhà, các thành viên khác cần TV để biết tin tức thời tiết hay thời sự. Mình muốn ngồi thiền là chuyện của mình. Vì thế, phải để cho người khác dùng TV hay internet chứ! Cũng như ở đây ăn uống như vậy. Người ở nhà ăn uống khác mình. Bắt người ở nhà ăn uống giống mình sẽ khiến họ bỏ chạy trốn hết đó! Phải tùy theo điều kiện mà sống với đời.

12. Câu hỏi: Làm thế nào để nhận ra vị Tiểu Tu đà hườn và vị Tu đà hườn?

Trả lời: Nói đến Tiểu Tu đà hườn giống như nói một người còn đi học. Vị ấy học lớp một, rồi lớp hai, lớp ba… đến lớp mười mấy. Nhưng Tu đà hườn là giống như người đã học xong lớp mười hai và có chứng chỉ tốt nghiệp. Sư nói đến

Tiểu Tu đà hườn nhiều hơn Tu đà hườn vì ai cũng có thể hiểu được. Đây là sự xếp hạng và phân loại về tâm linh, không thể dùng thước đo ngoài đời để đánh giá.

Hành giả nào ngồi thiền và diệt được ba kiết sử đầu tiên là thân kiến, hoài nghi, và giới cấm thủ sẽ được gọi là Tu đà hườn (Sotapanna). Thân kiến là quan kiến cho là thân tâm này chính là tôi, là của tôi, là bản ngã của tôi và có một linh hồn ở sâu trong thân này. Hành giả hành thiền để kinh nghiệm và cuối cùng tìm ra là không có cái gì hết, chẳng có ai cả. Giống như nhà khoa học, hành giả thấy rằng thân này không có gì hết mà chỉ là sắc pháp và tâm hay biết. Khi hành thiền, chúng ta luôn luôn kinh nghiệm thân. Thân luôn luôn thay đổi. Đất, nước, lửa, gió luôn luôn thay đổi, thay đổi. Rồi chúng ta kinh nghiệm cảm giác. Cảm giác chỉ là khổ, lạc, khổ, lạc và cũng luôn luôn thay đổi, thay đổi. Tâm cũng luôn luôn thay đổi, thay đổi. Bao nhiêu đối tượng tới, tâm luôn luôn hay biết, hay biết. Rồi tâm luôn luôn chạy tới quá khứ, tương lai, quá khứ, tương lai… Hành giả cố gắng hết sức để tâm ở trong hiện tại, nhưng được bao lâu?

Như vậy trong con người có một cái gì đặc biệt. Thân ở đây và tâm cũng ở đây nhưng chúng ta không kiểm soát và không làm chủ nó được. Nó không ở dưới quyền của mình. Hành giả ngồi để kinh nghiệm chứ không phải suy nghĩ sự thật.

Hành giả tiếp tục kinh nghiệm sự đau khổ, thay đổi, khổ, thay đổi, khổ cho đến lúc hành giả bắt đầu thấy, “Ơ, cái này không thay đổi, cái này thường và cái này vui.” Đó gọi là Đạo tâm.

Trong giây phút đó chỉ có trí tuệ làm việc chứ không phải cái nghiệp nữa. Với người phàm nhân, cái nghiệp chi phối nhưng với thánh nhân, trí tuệ chi phối. Lúc đó, thân kiến tự nhiên mất trong tâm của vị ấy. Vị ấy thấy rõ thân tâm và không thấy gì khác ngoài thân tâm, thấy cái này thay đổi, khổ, và cái kia không thay đổi, vui. Từ đó, vị ấy không còn thắc mắc về pháp hành thiền nữa. Đó là không hoài nghi trong Pháp Bảo. Vì không còn hoài nghi trong Tam Bảo, vị đó chính là vị Tăng vi diệu. Dù ở dưới hình thức nào, tăng, ni hay cư sĩ, người đó vẫn được gọi là bậc thánh nhơn.

Sư nói ít về kinh nghiệm đặc biệt của vị Tăng vi diệu này mà nói nhiều về cái mà quý vị đang có và đang kinh nghiệm. Ở các trung tâm thiền lớn, các Ngài rất kỹ lưỡng, giữ kín không nói ra điều này mà chỉ để thiền sinh kinh nghiệm.

Các Ngài để những người bịnh như chúng ta đi bệnh viện. Khi hết bệnh rồi, tự khắc chúng ta sẽ biết điều đó. Đức Phật là Pháp Vương. Chỉ có Ngài mới nói người này đạt được cái này, người kia đạt được cái kia. Chư tăng có giới luật rất là nhiều. Càng giữ giới bao nhiêu, các Ngài càng không nói về các điểm đó. Nếu nói người này đắc, người kia đắc là phạm giới khoe pháp cao nhân. Nhưng người cư sĩ có thể nói được vì họ chỉ giữ ngũ giới hay bát giới thôi. Nếu nói, họ sẽ không phạm giới khoe pháp cao nhân mà Đức Phật cấm trong hàng tu sĩ.

13. Câu hỏi: Khi những suy nghĩ hay trạng thái tâm dồn dập xảy đến, đôi khi con thấy cần phải mạnh dạn khẳng định mình thay vì chỉ đơn thuần ghi nhận chúng. Con muốn nói, “Này sự sợ hãi, tôi đã thấy bạn đủ rồi đó nhen; bạn có thể đi ra khỏi tâm tôi ngay bây giờ.” Thiền sinh có nên lấy thái độ đó hay không?

Trả lời: Nếu muốn tâm sân đi ra khỏi tâm là đã có sự sân rồi. Như vậy cái sân cũ chưa đi, mình đã tạo thêm cái sân mới. Hành giả chỉ cần có thêm trí nhớ để ghi nhận sự thật như vậy thôi. Có sao biết vậy. Khi sợ, hành giả chỉ cần biết là đang sợ mà thôi.

14. Câu hỏi: Làm thế nào để quán sự thấy? Có phải đợi khi pháp hành thuần thục rồi mới tập quán sự thấy?

Trả lời: Bắt đầu hành thiền là phải tập quán sự thấy. Trong cuộc sống, mắt làm việc thấy trước nhất và làm từ sáng đến tối. Như vậy quán sự thấy rất đễ. Không cần tìm đối tượng gì hết. Khi đi, nếu không thấy, làm sao quý vị thấy đường đi được? Phải sử dụng cái thấy trước hết. Hôm trước, Sư nói nhắc nhở là khi trở về nhà, quý vị có thể quên nhưng cố gắng đừng có quên niệm “thấy, nghe, và đụng.” Đây là ba đối tượng dễ niệm nhất. Làm sao chúng ta tránh “thấy” từ sáng đến tối? Rồi biết bao nhiêu là tiếng “nghe” đến với tai. Làm sao chúng ta tránh khỏi “đụng”? Đi đụng, đứng đụng, ngồi đụng, nằm đụng. Vì thế, chúng ta không nên chần chờ tập quán sự thấy.

15. Câu hỏi: Niệm hơi thở ở bụng, ở ngực và ở mũi có đem lại những kết quả khác nhau không?

Trả lời: Có kết quả khác nhau là tùy vị thiền sư hướng dẫn. Ngài Mahāsi thấy chú tâm nơi bụng sẽ dễ nhận thức được thân quán niệm xứ. Thân là phải đụng và có sự xúc chạm.

Khi chúng ta theo dõi bụng phồng, phồng… nó có trạng thái chuyển động và cứng. Khi nó xẹp, chúng ta thấy có sự di động và cuối cùng có sự cứng. Ngài Mahāsi giải thích rất rõ rằng chú tâm nơi mũi, sự xúc chạm thường là nhẹ và đưa hành giả vào thiền định nhiều hơn.

Nhưng trong thọ quán niệm xứ và tâm quán niệm xứ, sẽ không có sự chướng ngại. Chúng ta chú tâm nơi bụng hay nơi mũi cũng được. Miễn làm sao hành giả biết tâm ở nơi đó là được. Những người tập yoga hay tập thể thao để có sức khỏe thường thở nơi ngực. Muốn cho thân khỏe, họ phải hít thở cho mạnh để phổi có thêm dưỡng khí. Trong thiền minh sát, thiền sinh phải thấy sự thay đổi của đối tượng. Điều này hơi khó cho các thiền sinh mới. Nhưng khi thiền sinh tiến bộ, điều này sẽ không là chướng ngại nữa.

16. Câu hỏi: Người hành thiền có thể chữa bệnh cho mình hoặc người khác không?

Trả lời: Trong thiền minh sát, mình chỉ có thể chữa bệnh tâm cho mình. Đối với những người bị bệnh tâm khác, mình không thể trị bệnh cho họ mà chỉ có thể hướng dẫn, khuyến khích họ trị bệnh cho chính họ mà thôi.

Hành thiền là để trị bệnh tâm. Vì thế nó có thể trị được những bệnh nào liên quan tới tâm. Thí dụ, người đạt đến tuệ sanh diệt có thể tự trị cho mình những bệnh nhẹ nhẹ. Người đạt được tới tuệ xả có thể vượt qua một số bệnh nan y mà thầy giỏi thuốc hay không trị được.

17. Câu hỏi: “Tâm tạo tâm” và “Sắc tạo sắc” nghĩa là gì?

Trả lời: Chữ nama, gọi là danh hay tâm. Về câu nói “Tâm tạo tâm”, Sư thường nhắc quý vị nên luôn niệm tác ý. Khi có tác ý, việc làm của mình có thể tốt hoặc xấu. Tác ý sẽ sanh ra những sở hữu tâm hay tâm sở theo sau đó. Nếu có trí nhớ, chúng ta ghi nhận tác ý của mình. Tác ý nào thiện sẽ tồn tại và chúng ta tiến tới tác ý đó trước. Tác ý sanh ra từ tâm và luôn luôn tiếp tục sanh lên cùng với tâm sở thiện. Thí dụ, khi có tác ý muốn hành thiền, chúng ta sẽ bắt đầu ngồi thiền hoặc đi kinh hành. Khi có một tác ý như vậy, sự tinh tấn bắt đầu phát sinh, chánh niệm đi liền theo và tâm định phát sinh lên. Như vậy, hành giả đang ở trong chi thiền.

Khi sự định tâm của hành giả tiến bộ thêm, từng sát na, từng sát na…, đến một lúc, hành giả thấy, “Ô! Mình thấy tâm mình rất là rõ. Tâm mình suy nghĩ, suy nghĩ.” Hành giả bắt đầu có tuệ suy nghĩ chơn chánh và thấy chơn chánh.

Hiện tượng đó gọi là tâm sanh ra tâm. Sư đã giảng, “Biết là trí tuệ, không biết là vô minh.” Khi vô minh bắt đầu, cái gì mình làm cũng lầm hết và mình có thức để đầu thai. Nhưng khi có trí tuệ, hành giả không làm việc bất thiện và sẽ đi trên một tiến trình tâm gọi là tuệ. Một cái tuệ sẽ đưa tới tầng tuệ. Chúng ta diệt được sự chết từng sát na một. Thay vì có một sát na quên hay một sát na chết, chúng ta có một sát na sống rồi thêm một sát na sống. Đó chính là tâm sanh ra tâm vậy.

Bây giờ Sư nói về “sắc tạo sắc”. Đức Phật dạy “tất cả chúng sanh sống do nhờ vật thực.” Vì thế, mỗi ngày chúng ta phải dùng bữa. Vật thực nuôi cái thân này. Như vậy sắc pháp đó (vật thực) sinh ra sắc pháp này (thân này) và giúp nó sống còn. Sắc tạo ra sắc là như vậy.

18. Câu hỏi: Thế gian này vô thường, đầy những biến động và không nằm dưới sự kiểm soát của chúng ta. Như vậy chúng ta nguyện để làm gì? Tác dụng của lời nguyện là như thế nào?

Trả lời: Đối với người muốn giác ngộ và muốn giải thoát khỏi sự đau khổ, lời nguyện có một sức mạnh lớn nhất. Nếu quý vị không nguyện lại đây thì quý vị sẽ không lại đây được và không chịu đựng được đến ngày hôm nay. Hành thiền cũng vậy. Đôi khi mình ngồi thiền một cách hời hợt, ngồi cho có lệ. Không có nguyện, không thành công được.

Ở các xứ Phật Pháp, chư tăng thường hướng dẫn các Phật tử, khi bố thí nên nguyện là sự cúng dường sẽ trợ duyên cho sự giác ngộ. Nếu mình không nguyện được giải thoát khi bố thí, cái quả tự nhiên về sau là mình có của cải nhiều nhưng mình bị dính mắc với của cải đó.

Trước khi thành đạo vào một ngày rằm tháng tư, Đức Phật cũng nguyện. Sau khi Ngài dùng cơm của một tín nữ dâng cúng và thấy sức khỏe đã đầy đủ, Ngài đi tắm. Bên bờ sông, Ngài cầm cái bát dùng cơm và nguyện, “Nếu ta sẽ giác ngộ, xin cho cái bát này trôi ngược dòng nước”. Rồi Ngài thả cái bát trôi trên sông Ni Liên Thiền.

Sau khi có một niềm tin mạnh phát sinh từ lời nguyện, Ngài trở về và ngồi dưới cội cây bồ đề. Trong đêm đó, Ngài ngồi với một sức mạnh tinh thần rất cao. Rồi Ngài nguyện, “Cho dù máu này cạn, thịt này khô, chỉ còn da bọc xương, nếu không giác ngộ, ta sẽ không bao giờ rời khỏi chỗ này.” Sau khi nguyện như vậy, Ngài bắt đầu ngồi và đạt được thiền. Ngài đắc túc mạng minh, thiên nhãn minh rồi lậu tận minh. Ngài trở thành một vị Phật tổ.

Trở lại câu chuyện Đức Phật cảm thắng Ma vương, chúng ta mới thấy sức mạnh của lời nguyện. Người giữ giới thường nguyện, “Mong sự trì giới này sẽ là duyên lành giúp con giác ngộ đạo quả”. Nếu không nguyện như vậy, sự trì giới sẽ trả quả sanh làm người có của cải nhiều hay sanh làm trời nhưng không đạt mục đích là giác ngộ đạo quả Niết Bàn.

Tuy nhiên, mình phải coi đúng thời rồi mới nguyện. Nếu thấy không đủ nghị lực thì không nên nguyện. Nguyện giống như một sự quyết tâm. Giống như khi đi máy bay, trước khi cất cánh, phi hành đoàn kiểm tra lại máy móc. Nếu không có gì trục trặc, họ quyết định cất cánh và bay. Cũng như Đức Phật, trước khi ngồi thiền dưới cội Bồ đề lần chót để trở thành một vị Phật, Ngài mới nguyện và đã thành công với nguyện lực.

19. Câu hỏi: Một hành giả có thể vừa hành thiền quán (vipassanā) vừa hành thiền định như thiền tâm từ không? Làm như vậy có trở ngại cho việc hành thiền quán không?

Trả lời: Chướng ngại thì không có nhưng hành giả phải biết cách dùng. Khi muốn hành thiền minh sát, hành giả nên biết bây giờ tôi đang hành thiền minh sát. Nhưng sau giờ hành thiền minh sát đó, hành giả muốn hành thiền tâm từ thì nên biết là bây giờ tôi muốn hành thiền tâm từ, rồi hành thiền tâm từ. Trong một giờ, chúng ta không nên chuyển qua chuyển lại mà nên tập trung hành thiền một pháp nào đó. Mỗi pháp thiền có sức mạnh riêng của nó. Tuy nhiên, nếu có kinh nghiệm và thành công trong hai pháp môn rồi, hành giả sẽ không có vấn đề gì hết. Bất cứ giờ nào mình cũng dùng được hai pháp môn này vì đó là Pháp của Đức Phật.

Sư xin cho thí dụ để chúng ta dễ hiểu. Đông y và Tây y có cách chữa bệnh khác nhau. Người phương Đông thường tin tưởng cả thuốc bắc và thuốc tây. Vì thế, đôi khi người ta uống thuốc tây vào buổi sáng rồi uống thuốc bắc vào buổi chiều. Nếu uống gần nhau, thuốc có thể công phạt. Chúng ta nên sử dụng các pháp thiền như uống thuốc vậy.

Năm 1984, Bà Dipa Ma qua Mỹ và dạy Sư thiền tâm từ. Bà muốn giúp Sư trong cả hai phương pháp: thiền tâm từ và thiền quán. Bà dạy là khi ngồi, Sư có thể niệm tâm từ. Khi đi hoặc đứng, Sư có thể niệm thiền quán. Trong bất cứ tư thế đi, đứng, nằm, ngồi, hành giả luôn luôn có thể ghi nhận. Chỉ cần chia thời giờ riêng ra thì tập được. Nhưng người mới tập thiền không nên dùng hai phương pháp trong một khóa thiền.

20. Câu hỏi: Các tôn giáo khác khi rửa tội rồi thì tín đồ không thay đổi đức tin nữa và đức tin của họ có khi rất mạnh. Vậy Phật tử khi quy y Tam Bảo thì đức tin của họ nên như thế nào?

Trả lời: Đạo Phật cũng như các tôn giáo khác, Phật tử khi quy y Tam Bảo cũng sẽ không đổi đức tin. Không thay đổi đức tin là định tâm rồi, là có thể lên cõi Trời. Có sáu cách niệm có thể lên cõi trời như: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm (đức độ của) chư Thiên, niệm Giới, niệm Bố Thí, cũng là định tâm.

Nhưng có ít nhiều điểm khác nhau giữa các tín ngưỡng. Chẳng hạn như trong các tôn giáo khác, tín đồ có thể chết vì các giáo chủ của họ. Nhưng trong đạo Phật thì mình sống vì Đức Phật và vì Đức Phật là vị Giác Ngộ. Ta phải có đức tin nơi Đức Phật thì mới quy y Ngài để được giác ngộ như Ngài, để trở thành một vị thánh nhân cao thượng như Ngài.

Đức Phật là một đối tượng bên ngoài. Khi quy y Phật rồi nhờ học hỏi Giáo Pháp, ta mới có thể tiến gần hơn để thấy rõ các sự thật mà Đức Phật đã phải tu niệm trong vô lượng kiếp mới chứng ngộ và lưu truyền lại cho hàng đệ tử và cho các chúng sanh có duyên với Giáo Pháp của Ngài. Tùy theo ba la mật và nỗ lực của mỗi người mà con đường đến giác ngộ và giải thoát của họ gần hay xa.

Muốn vậy họ phải quyết tâm kiên trì thực tập lời dạy của Đức Phật bằng cách thực hành chánh niệm qua các oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi và sinh hoạt hằng ngày sao cho đừng quên thân, quên tâm từng giây từng phút. Đó là mình sống trọn vẹn trong giây phút này và trong đối tượng đó. Hiểu được danh pháp và sắc pháp là hiểu được Pháp, là quy y Pháp. Phải làm sao luôn giữ được hai pháp quán thân và quán tâm. Đi đâu, lúc nào cũng chỉ cần giữ hai pháp này và sống với nó là quy y Pháp Bảo. Lúc đó đi đâu mình cũng có Pháp Bảo hộ trì.

Trong đời sống có lúc mình làm thiện, có lúc mình làm bất thiện. Từ đó mà thức đi đầu thai, đi theo guồng máy của sự luân hồi chỉ vì mình quên, mình không biết, mình vô minh không hiểu Tứ Diệu Đế, Thập Nhị Nhân Duyên… Đi không biết là đang đi, đứng không biết là đang đứng. Cả ngày đến tối làm việc mà không hề hay biết thân tâm này đang đi, đứng, nằm, ngồi, suy nghĩ… Đó là vô minh.

Muốn có hay biết hay trí nhớ này, phải tập niệm. Niệm có nhiều cách, có thể niệm Phật như niệm danh hiệu như Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Mỗi danh hiệu có ân đức riêng, cần phải hiểu rõ khi niệm, nhưng điểm chung là không tham sân si. Niệm hồng ân Đức Phật như vậy sẽ làm tăng trưởng đức tin nơi một vị Giác ngộ, tâm ý hoàn toàn trong sạch. Đức tin này có thể thúc đẩy ta tiến đến tập thiền Minh Sát, hay tập niệm thân niệm tâm để biết rõ thân, biết rõ tâm. Khi biết rõ rồi sẽ bỏ được thân kiến cho là có một bản ngã, một linh hồn trường tồn bất biến và sẽ không còn niềm tin vào một đấng tối cao có quyền năng tuyệt đối nào.

Một Phật tử đúng nghĩa không tin vào sự thưởng phạt của một đấng Tạo Hóa hay một vị giáo chủ nào mà chỉ tin vào quy luật thiên nhiên về nhân quả nghiệp báo mà thường được gọi là sự vận hành của các pháp. Còn ở đạo khác, các tín đồ có thể hy sinh thân mạng cho Thượng đế vì cho rằng như vậy họ có thể lên đến các cõi phúc lạc đang sẵn dành cho họ. Có lần Sư hỏi Ngài Munindra là tín đồ Hindu có thể lên cao đến đâu. Ngài nói họ có thể lên cao nhất đến cõi trời Phạm thiên bằng thiện nghiệp hay thiền định. Nhưng họ vẫn còn luân hồi vì còn tà kiến tin vào đấng Thượng đế Phạm thiên.

Phật tử không phải chỉ có niềm tin nơi Đức Phật mà còn phải biết tu tập sao cho có trí tuệ biết rõ chân đế là chân đế, và tục đế là tục đế. Đang sống với gia đình, xã hội nên phải suy nghĩ, tính toán, ứng xử nọ kia là tục đế, có điều kiện. Còn sống với mình, biết thân biết tâm, biết thấy, nghe, đi, đụng là chân đế, không có điều kiện. Do đó mình phải chấp nhận đang sống giữa thế gian chưa giải thoát này là đang sống giữa chân đế và tục đế.

Khi mình đã quy y Tam Bảo, mình phải luôn nhớ tôi là Phật tử có Tam Quy Ngũ Giới, và phải hiểu thật rõ có Tam Quy là thế nào, chưa nói đến chuyện giữ giới. Xin hãy nhớ rằng quy y Phật là thực hành Pháp Bảo. Dù chỉ là thực hành chánh niệm mỗi ngày chừng năm phút thôi cho tâm trong sáng, có trí tuệ cũng đã là quy y Pháp Bảo rồi. Có trí nhớ biết được thân tâm, là thấy được Pháp Bảo, thì quy y không bao giờ đứt.

Đạo làm người là phụng dưỡng mẹ cha, không quên mẹ cha, nhưng đồng thời cũng không quên thân tâm mình, như thế mới trọn đạo làm người. Các bậc thánh nhân đôi khi cũng còn tham, còn sân nhưng nhờ biết chánh niệm nên các ngài quay lại hiện tại rất nhanh.

Tóm lại khi đã hiểu rõ ý nghĩa Tam Quy rồi thì phải ráng giữ sao cho Tam Quy đừng bị đứt, cho đức tin không thối chuyển. Tam Quy đứt thì ngũ giới đứt vì khi không còn vững tin nơi Phật, Pháp, Tăng thì sẽ không nghĩ đến việc giữ giới nữa, làm gì cũng dám làm.

Nhưng nếu lỡ phạm giới nào thì còn thọ trì giới trở lại, còn nếu mất niềm tin nơi Pháp Bảo thì khó tránh xa các khổ cảnh, và ác đạo. Vậy hành thiền Tứ Niệm Xứ là sống với Pháp Bảo, là sống trọn vẹn từng hơi thở, từng bước đi, từng cái thấy, cái nghe… mà không dính mắc vào thích hay không thích, là sống và chế ngự tham ưu ở đời mà tâm đang sống trong đó.

Chỉ có bấy nhiêu đó thôi.

5. Vài Lời Cảm Niệm