Đối Thoại Thiền - T2

INCH TIME FOOT GEM

A lord asked Takuan, a Zen teacher, to suggest how he might pass the time. He felt his days very long attending his office and sitting stiffly to receive the homage of others.

Takuan wrote eight Chinese characters and gave them to the man:

Not twice this day

Inch time foot gem,

This day will not come again

Each minute is worth a priceless gem.

Dịch nghĩa

Một phân thời gian ngàn phân ngọc

Một lãnh chúa yêu cầu thiền sư Takuan, gợi ý cho ông làm cách nào để giết thời giờ.

Ông cảm thấy cuộc đời mình kéo dài lê thê trong việc theo dõi những công việc mòn vẹt chán nản ở văn phòng, và phải ngồi chết một chỗ ở đó để nhận sự tôn kính của những người khác.

Takuan viết cho vị lãnh chúa 8 chữ Nho:

Ngày này không đến hai lần

Một phân thời khắc, mười phân ngọc ngà

Ngày này không đến nữa mà

Một giây thời khắc, một nhà ngọc châu.

CÂU HỎI GỢI Ý

1/ Bạn có suy nghĩ về tâm trạng vị lãnh chúa qua tháng năm làm việc?

2/ Sự suy nghĩ muốn giết thời giờ như thế có gì trái nghịch với câu ca dao:

Thời giờ như thể thoi đưa

Nó đi đi mãi có chờ đợi ai?

3/ Giá trị 8 chữ Nho của thiền sư Takuan qua 4 câu thơ như thế nào?

4/ Hãy so sánh giá trị thật giữa tiền bạc và thời gian qua cuộc sống?

5/ Bạn hiểu thế nào về yếu tố thời gian trong cuộc sống?

* Quốc Vinh (Vic.)

1) Khi làm một công việc quan trọng kéo dài năm này tháng nọ, tâm lý chung con người ai cũng muốn thay đổi, một phần là để rèn luyện năng khiếu mình cho tinh vi, hay đẹp, giỏi hơn hầu phục vụ được hữu hiệu hơn, một phần nữa là thư giản thân thể để không bị gò bó nơi khung cảnh làm việc quá mòn vẹt, độc điệu dễ sinh chán nản, khó chịu. . .

2) Suy nghĩ là một lẽ, thực tế có đáp ứng được điều suy nghĩ ấy hay không lại là một việc khác. Được địa vị là một lãnh chúa, người có quyền hành, có thuộc hạ, được người khác kính trọng nể vì. Nhưng ông vẫn mang tâm trạng đơn độc chán ngấy với ngần ấy công việc mỗi ngày, nên có ý muốn thâu ngắn bớt lại để khỏi phải khắc khoải chờ đợi kéo dài lâu hơn nữa. Điều đó trái nghịch hẳn câu ca dao:

Thời giờ như thể thoi đưa

nó đi đi mãi có chờ đợi ai.

Vấn đề tùy theo mỗi công việc, nếu ta tự sắp xếp hẳn việc làm được linh động, thoải mái nên không còn để ý tới yếu tố thời gian. Trong trường hợp, công việc được chỉ định hay ngay cả điểm hẹn một người, khoảng thời gian có khác, do tâm trạng của ta nên trở thành vấn đề bàn thảo kéo dài không dứt.

3) Câu nói: “không ai tắm một khúc sông hai lần” để nói lên ý niệm thời gian trôi qua không bao giờ trở lại. Có thấy rõ điều đó mới biết giá trị và biết trân quí thời giờ như thế nào. Với người bận rộn trong công việc như cảm thấy không đủ thời giờ làm việc, còn kẻ không công rỗi nghề lại thấy thời giờ dài ra không biết làm gì cho hết. Thiền sư Takuan muốn cảnh tỉnh vị lãnh chúa rằng: “thì giờ là vàng bạc” còn quí hơn cả vàng nữa, đừng có phí thời giờ mà luống uổng để phải có sự hối tiếc về sau, vì thời giờ cứ đi mãi có chờ đợi ai.

4) Câu tục ngữ Việt Nam “ thì giờ là vàng bạc” Dùng cách so sánh như thế e không xứng hợp bởi một số điểm sau:

1- vàng bạc hữu hình tính đếm được, thời giờ vô hình.

2- thời gian chờ ở sân ga không giống thời gian làm bài thi trong lớp.

3- Thời giờ chỉ có giá trị khi người biết tận dụng nó để hái ra tiền, phát minh, chế biến, nhưng vô giá trị đối với phạm nhân ngồi tù chung thân.

5) Tùy theo hoàn cảnh mỗi người mà yếu tố thời gian cũng góp phần không nhỏ trong cuộc sống chúng ta. Thà sống một ngày mà làm được nhiều việc lợi lạc, còn hơn sống lê thê cả trăm năm mà không giúp ích được gì vào tiến trình xây dựng xã hội, quốc gia, dân tộc hay đạo giáo... Một người sống hờ như thế hẳn thời gian trở nên vô vị, không thật sự mang lại được một ý nghĩa nào cao đẹp xứng đáng.

* Duy Học (Sydney)

1/ Trong bài, vị lãnh chúa cảm thấy ngày tháng kéo dài vô bổ, toàn công việc văn phòng và nhận sự cung kính của cấp dưới. Nên chi vị này mới tới thỉnh Thiền sư Takuan giúp cách giết thời giờ. Trong cuộc đời, những người bôn ba danh lợi, khi lên voi, khi xuống chó, cũng thường mắc phải các bệnh “nhàn cư vi bất thiện'. Khi không còn sức tranh đua, họ lại sa vào tửu điếm, bài bạc để giải sầu. Thế nhưng vị lãnh chúa đề cập ở đây là người thức tỉnh, nên mới cầu cứu thiền sư Takuan để giúp ông và chỉ cho ông cách dùng thì giờ hữu ích hơn là ngồi văn phòng quen thuộc.

2/ Đúng vậy, thời gian như thể thoi đưa, như bóng câu qua cửa sổ, người Anh có câu “Time is money”. Nếu cứ để thời gian qua đi mà chẳng làm gì giúp ích cho tự thân, gia đình và xã hội, rồi khi vô thường tới, hỏi ta có còn xoay xở kịp chăng? Người xưa theo đạo Khổng có câu ' Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”, nghĩ vậy ít ra con người cũng đã vạch ra một đường hướng cho cuộc sống, đóng góp vào xã hội và quốc gia dân tộc, xứng đáng là một người dân trong nước rồi. Câu “sự suy nghĩ muốn giết thời giờ” nên hiểu một cách tích cực, tức là một việc gì có lợi cho tự thân và tha nhân, chớ không phải giết thời giờ là tìm thú vui giả dối tạm bợ, thú vui vật chất đôi khi còn làm hại cả thân tâm là đàng khác.

3/ Bốn câu thơ của Thiền sư Takuan tặng cho vị lãnh chúa có ý nhắc vị này ngày nay qua đi không trở lại lần thứ hai, một phân thời gian là ngàn châu báu, ngày hôm nay qua rồi thì mất luôn, một phút xứng với viên ngọc vô giá! Thiền sư Takuan có ý nhắc thời gian là quý nhất, quý hơn cả ngọc và ngài khuyên chúng ta hãy dùng thời gian vào việc gì có ích cho tự thân và xã hội ngay bây giờ, chớ để thời gian qua đi rất uổng vì thời gian qua rồi không trở lại nữa.

4/ Trong cuộc sống, tiền bạc chỉ là vật để trao đổi, mua bán, dù có tích chứa cho lắm, cũng có khi hao tốn và mất hết! Vì tiền bạc châu báu là pháp hữu vi, vô thường, sinh diệt! Nếu ta quá quí trọng tiền bạc, coi nó hơn tình nghĩa thì ta sinh ra ích kỷ, keo kiệt! Tuy nhiên, nếu ta biết dùng tiền bạc thì tiền bạc sẽ giúp tạo công đức như dùng để tặng kẻ nghèo đói, cơ hàn, thiên tai lũ lụt, cháy rừng, động đất. . . và hộ trì Tam Bảo, xây chùa, tô tượng, đúc chuông, ấn tống kinh sách, v.v...

Còn thời giờ cũng là pháp hữu vi, tánh không, không chủ thể! Nay ta ở Sydney là ban ngày thì bên Âu Châu là ban đêm, giờ phút cũng thay đổi, không cố định. Thế nhưng nếu biết dùng thời giờ thì làm lợi vô số kể. Một sinh viên bỏ ra 4 năm học không phải vô bổ, có học mới trau dồi kiến thức, kỹ thuật để đóng góp cho cộng đồng, xã hội, còn nếu dùng 4 năm trên để đi làm cho qua ngày, rồi còn chơi bời xả láng, casino, cao lâu, tửu điếm hoặc hút xì ke, ma túy thì cái hại không thể lường được. Có hối hận thì đã quá muộn!

5/ Trong cuộc sống, thời gian là yếu tố cần thiết để tạo sự nghiệp, làm ra của cải, làm ra sản phẩm, giúp người, giúp đời. Thế nhưng ít người bỏ thời giờ ra để trau dồi, tâm linh. Phật dạy “Vô thường, khổ, không, vô ngã”. Đối với một tu sĩ hay Phật tử tại gia, thời gian hay thời khắc tu hành trong một ngày rất quan trọng. Dù tu Tịnh Độ, Mật tông hay Thiền tông ta không thể buông lung giải đãi, đến giờ tụng kinh, sám hối, trì chú, thiền tọa, quán tưởng ta phải nhớ và coi đó là việc quan trọng nhất không thể thiếu, trừ khi bị đau ốm hay gặp chuyện đột xuất. Còn khi tiếp duyên xúc cảnh phải cẩn thận, chớ để sáu trần lôi cuốn, quên mất bản tâm và sa vào hang quỉ! Khi ta đi biết đi, khi đứng biết đứng, khi trồng cây biết trồng cây..., chú tâm vào đó, chuyện dĩ vãng, tương lai bỏ qua một bên. Dĩ vãng khơi lại ký ức, tiếc nuối; còn tương lai chưa tới suy tư vô ích! Trong không khởi vọng niệm, ngoài không dính cảnh. Từ từ tâm vọng bặt và chơn tâm hiện ra. Còn niệm Phật phải niệm tới khi tâm không loạn, không loạn là vô niệm. “Di Đà tự tánh” là đây, chứ tìm ở đâu mà có được? Tâm hết vọng là chơn tâm, đúng là “Duy Tâm Tịnh Độ”, vì tâm tịnh thì độ tịnh vậy. Thiền và Tịnh đều gặp nhau ở điểm này.

NHẬN XÉT GÓP Ý

1- Trong cuộc sống chúng ta phải trải qua nhiều lần thay đổi. Có thay đổi mới có tiến bộ và đổi mới. Một người làm việc lâu năm mặc dù có địa vị, viên lãnh chúa vẫn không muốn dẫm chân tại chỗ, ngồi yên tại văn phòng để được cấp dưới tôn xưng là xếp dạ dạ vâng vâng cách mòn vẹt ấy. Ý ông muốn thay đổi tình trạng hiện tại, nhưng ước mong là một việc, còn thực hiện được ý nguyện hay không lại là một việc khác.

2- Các bậc Bồ Tát hiểu biết nhìn xa thấy rộng, biết nhận ra mình và hành động của chính mình thì yếu tố thời gian do tự quyết định theo ý mình. Vị Bồ Tát có thể xử dụng thời gian, không gian một cách tự tại, rút ngắn một kiếp thành một ngày mà cũng có thể kéo dài một phút giây thành vô lượng kiếp để hóa độ tất cả chúng sanh. Như vậy, thời gian dưới cái nhìn của bậc giác ngộ có khác với thời gian của thường tình thế nhân. Ai bảo:

Thời giờ như thể thoi đưa

Nó đi đi mãi có chờ đợi ai

3 - Giá trị nghệ thuật, chỉ vỏn vẹn 8 chữ Hán diễn thành một bài thơ lục bát thật tuyệt vời. Giá trị nội dung: bốn câu thơ diễn đạt ý nghĩa vô thường của đời sống mong manh qua yếu tố thời gian. So một phút thời gian bằng mười phân vàng, một giây bằng một nhà ngọc báu. Tại sao móc thời gian ít lại so giá trị châu báu nhiều đến như thế, có mâu thuẫn không?

4 - Càng so sánh càng sai lầm, và đi dần vào ngõ cụt không lối thoát. Thật vậy, tiền bạc là vật hữu hình cầm nắm, tính đếm được, thời giờ tuy hữu hình nhưng không thể cầm nắm, nhưng cũng tính đếm đo lường được. Tiền bạc ta tạo được bằng sức làm việc của mình để đổi lấy tương xứng số thời giờ đã bỏ ra. Như vậy, ta chỉ có thể tiêu xài, xử dụng thời giờ nhưng không tạo ra thì giờ được.

5 - Yếu tố thời gian qua cuộc sống hay đời người được chia ra làm 5 giai đoạn như:

- Thời tuổi thơ: từ 1 đến 5 tuổi

- Thời tuổi học trò: từ 5 đến 20 tuổi

- Thời thanh niên: từ 21 đến 40 tuổi

- Thời trung niên: từ 41 đến 59 tuổi

- Thời tuổi già: từ 60 tuổi trở đi.

Con người có thể tận dụng hết khoảng thời gian hiện hữu của mình trên trần thế sao cho có ý nghĩa, như thời đi học cần nỗ lực học tập tốt để thầy yêu bạn quí; thời ra đời làm việc phải đem hết khả năng đóng góp để xây dựng và tự tồn.

Bài THAM KHẢO

FLOWERSHOWER

Subhuti was Buddha's disciple. He was able to understand the potency of emptiness, the view point that nothing exists except in its relationship of subjectively and objectivily.

One day Subhuti, in a mood of sublime emptiness, was sitting under a tree. Flowers began to fall about him.

“We are praising you for your discourse on emptiness” the gods whispered to him.

“But I have not spoken of emptiness”, said Subhuti. “You have not spoken of emptiness, we have not heard emptiness”. And blossoms showered upon Subhuti as rain.

Dịch nghĩa

Mưa hoa

Tu Bồ Đề là một đại đệ tử của Phật, ông có thể hiểu sâu tiềm thể của tánh không, lập trường này cho rằng không có gì hiện hữu trừ sự tương quan giữa chủ thể và khách thể.

Một hôm Tu Bồ Đề đang ngồi dưới một gốc cây hoa, trong một tâm cảnh tánh không cao độ. Hoa bắt đầu rơi quanh ông.

Rồi có tiếng thì thầm của các thần bên tai “chúng tôi đang ca ngợi ngài về bài thuyết pháp tánh không của Ngài?

Tu Bồ Đề đáp:

“Nhưng tôi không nói về tánh không?”

Tiếng thì thầm của các thần lại vang lên:

“Ngài không nói tánh không, chúng tôi cũng không nghe tánh không. Đây mới thật là tánh không và hoa tiếp tục rơi xuống Tu Bồ Đề như mưa.

Câu hỏi gợi ý

1/ Tu Bồ Đề là một đại đệ tử của đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Bạn biết gì về nhân vật đặc biệt này?

2/ Tánh không và không tánh giống hay khác nhau? Hãy giải thích theo quan điểm của bạn?

3/ Kinh Kim Cang, đoạn 3 phần chánh tông, Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề độ vô lượng chúng sanh mà không có chúng sanh được độ. Tại sao thế?

4/ Tại sao Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: “Nếu có người cho rằng, Như Lai có thuyết pháp, là hủy báng Như Lai; không hiểu nghĩa của Như Lai nói” (Kinh Kim Cang, đoạn 21).

5/ Bốn câu kệ trong kinh Kim Cang

“ Nhứt thiết hữu vi pháp

Như mộng huyễn bào ảnh

Như lộ, diệc như điển

Ưng tác như thị quán”

(Hết thảy các pháp hữu vi

Như mộng, như bọt có gì chắc đâu

Như sương, lằn chớp khác nào

Quán xét như thế dẫn vào chân như)

Hãy giải thích mỗi câu và cho biết quan điểm của bạn.

* Quốc Vinh (Vic)

1/ Tu Bồ Đề là một đại đệ tử của đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Bạn biết gì về nhân vật đặc biệt nầy?

-Tu Bồ Đề ở thành Vương xá nước Ma Kiệt Đà là cháu của Trưởng giả Tu Đạt (Cấp Cô Độc) gọi bằng bác ruột. Ông Tu Đạt ở Xá vệ, xây cất Kỳ Viên Tinh Xá cúng dường Phật và tăng đoàn dùng làm đạo tràng hoằng pháp đầu tiên tại nước Kiều Tát La.

Theo truyền thuyết ngày Tôn giả Tu Bồ Đề sinh ra bỗng nhiên của cải, vật dụng trong nhà đều biến mất. Người nhà rất lấy làm lo lắng tìm mời thầy tướng số tới xem điềm lành dữ ra sao. Xem quẻ xong, thầy nói: Đây là điềm tốt, nhà quí gia chủ vừa sinh được quí tử. Lúc cậu quí tử này vừa sinh ra tất cả vàng bạc châu báu đều trở thành không, đó là điềm đại cát, tương lai chắc chắn cậu ấy sẽ không bị danh lợi của thế gian trói buộc. Vậy chúng ta có thể đặt tên cho cậu bé là Không Sinh hay Thiện Cát.

Ngay từ thời còn niên thiếu cậu bé Tu Bồ Đề đã có cách nhìn đời và đối xử với mọi người rất khác thường.

- Dù sinh trong gia đình giàu có được cha mẹ cưng chìu, cậu bé không bao giờ để cho mình trở thành kẻ nô lệ vàng bạc của cải. Có tiền là cậu tìm dịp giúp đỡ kẻ nghèo khó; kể cả quần áo đang mặc cũng cho luôn cho những người đói kém cơ hàn, còn mình để thân trần cậu vẫn an nhiên.

Khi được đức Phật thâu nhận làm đệ tử, Tu Bồ Đề cũng tỏ ra có những việc làm kỳ đặc, nếu không muốn nói là đi ra ngoài qui tắc của Tăng đoàn hay chủ trương của đức Phật.

- Khất thực chỉ chọn tới nhà người giàu, bỏ nhà nghèo. Được hỏi, Tu Bồ Đề giải thích: người nghèo khổ tự nuôi sống gia đình đã khó khăn, vất vả rồi làm sao có dư để cúng dường chư Tăng. Ta đã không có thức ăn giúp đỡ họ thì thôi, lại còn bắt họ phải chịu thêm gánh nặng nữa. Việc làm này của tôn giả tương phản với tôn giả Đại Ca Diếp. Tu Bồ Đề chỉ xin ăn nhà giàu, không xin ăn nhà nghèo thì ngược lại, Đại Ca Diếp chỉ xin ăn nhà nghèo mà không xin ăn nhà giàu. Theo như tôn giả Đại Ca Diếp giải thích: thọ nhận sự cúng dường của thí chủ là tạo cơ hội cho họ làm tăng trưởng phước huệ mà đến khất thực ở những nhà nghèo là muốn cho họ gieo trồng phước đức, nhờ đó mà họ sẽ thoát được cảnh nghèo khổ trong kiếp vị lai; còn người giàu vốn họ đã có nhiều phước báu, hà tất ta phải thêm hoa cho gấm.

2/ Tánh không và không tánh giống hay khác nhau? Hãy giải thích theo quan điểm của bạn.

-Tánh không là khoa triết học Phật giáo thuộc hệ tư tưởng Đại thừa qua nhân vật kỳ vĩ Long Thọ mà tác phẩm đồ sộ là bộ Trung quán luận hình thành hệ triết học Tánh không từ thế kỷ thứ hai tây lịch. Không tánh hẳn do quan niệm người đời nhận lầm rằng phá chấp đến chỗ sạch sành sanh để trở thành không như rỗng không hay ngoan không. Theo thiển ý, giữa hai cụm từ trên như hai đường thẳng song song mà không bao giờ gặp nhau cả.

3/ Kinh Kim Cang, đoạn 3 phần chánh tông, Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: độ vô lượng chúng sanh mà không có chúng sanh được độ. Tại sao thế?

Như ta biết, kinh Kim Cang chủ yếu nhắm tới phá chấp tướng không còn một mãnh mún cho dù cực nhỏ như vi trần. Bốn tướng chúng sanh hay đắm chấp là tướng ngã (ta), tướng nhơn (người), tướng chúng sanh và tướng thọ giả. Bồ Tát độ chúng sanh mà còn thấy có chúng sanh được độ là còn mắc kẹt vào chấp tướng, và như thế là chưa giải thoát được.

Do đó, Phật dạy rằng: “độ vô lượng chúng sanh mà không thấy có chúng sanh được độ”. Ấy chính là độ chúng sanh.

4/ Tại sao Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề: “Nếu có người cho rằng, Như Lai có thuyết pháp, là hủy báng Như Lai; không hiểu nghĩa của Như Lai nói”?

-Thuyết pháp gồm có hai phần: năng thuyết tức người thuyết hay người chủ trương đem đạo lý rao giảng khắp đó đây để người tin theo. Có nhiều trường hợp người ta không tin lại bắt ép bằng mọi cách khiến cho tin; kể cả việc dùng thủ đoạn, ác tâm vẫn không từ nan. Người chủ trương như thế là thất nhân tâm, đâu thuyết phục được ai nữa. Và sở thuyết là pháp được nói ra phải cho phù hợp với khả năng trình độ người nghe, Phật đạo gọi là khế lý (hợp với chân lý) và khế cơ (hợp căn cơ người nghe); Như thế mới gọi là thuyết pháp đúng nghĩa. Nghĩ khác, chủ trương khác lời Phật dạy chính là hủy báng Phật mà Ngài thường dạy: “trong suốt bốn mươi chín năm hành đạo, ta chưa hề nói lời nào cả”.

5/ Bốn câu kệ trong kinh Kim Cang:

“Nhứt thiết hữu vi pháp

Như mộng huyễn bào ảnh.

Như lộ diệc như điển

Ưng tác như thị quán”.

Giải thích và cho biết quan điểm bạn.

- Hết thảy các pháp hữu vi là pháp thế gian đều bị vô thường chi phối, không bền vững, không an ổn. Chúng sớm còn tối mất như giấc mộng, như sóng dồi trồi sụt xuống lên theo dòng đời lưu chuyển qua muôn hình vạn trạng và nhiều lớp đổi thay, chẳng khác nào như giọt sương mai trên đầu ngọn cỏ, khi ánh mặt trời lên là tan biến ngay hay cũng như làn chớp loé lên chói chang rồi tắt ngúm trong chốc lát. Hãy quán sát mọi sự mọi vật ở thế gian này đều như thế để thấy đời vô thường, kiếp sống mong manh giả tạo mà lo tu tiến tìm cầu giải thoát khỏi trầm luân trong lục đạo luân hồi.

* Duy Học (Sydney)

1/ Tu Bồ Đề (Subhuti) là một trong mười đại đệ tử của Phật, đã đạt Giải Không Đệ Nhất. Khi mới sanh, Tu Bồ Đề được một Thầy tướng bảo đó là điều cực lành. Cha mẹ Ngài đặt tên cho Ngài là Tu Bồ Đề, nghĩa là không sanh, cũng có nghĩa là Thiện Cát (tốt lành) và Thiện Hiện (hiện điềm tốt). Ngài sanh trong một gia đình giàu có, cha mẹ Ngài rất cưng chìu, cho tiêu tiền thoải mái. Hễ có tiền, Ngài lại mang đi tặng người nghèo khó, có khi cởi luôn quần áo tặng người hành khất! Vì tính ưa bố thí, cha mẹ ngài giữ luôn ngài trong nhà, do vậy Ngài nghiền ngẫm triết học và tôn giáo Ấn Độ. Một hôm, nghe tin Đức Thế Tôn đến quê hương Ngài để giáo hóa, ngài liền đến yết kiến và xin quy y Phật, xuất gia theo Phật. Tu Bồ Đề với bản tính thông minh, từ bi, thâm nhập Phật pháp mau lẹ, hành bố thí vô tướng, độ sanh vô ngã, không còn bốn tướng ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Tu Bồ Đề không còn vướng vào chấp pháp và chấp ngã và đạt lý Không, được xưng là người Giải Không Đệ Nhất.

2/ Lý TÁNH KHÔNG trong hệ Bát Nhã đã được diễn giải và kinh Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật đã được tụng ngày đêm tại các chùa, thế nhưng có thấu triệt lý Không và tu hạnh Bát Nhã mới thực sự có lợi và đưa mình tới giải thoát sanh tử. Học Bát Nhã cần qua 3 giai đoạn:

- Văn tự Bát Nhã

- Quán chiếu Bát Nhã

- Thật tướng Bát Nhã

Trong câu đầu của Tâm kinh Bát Nhã, chúng ta đã thấy Bồ Tát Quán Tự Tại, khi dùng trí tuệ soi xét cái thân năm uẩn, thấy nó là duyên hợp, không có chủ, không thật thể, tức không thật có, thì Ngài vượt qua hết cả khổ nạn. Đã duyên hợp, không thật thể nếu thân tâm vô ngã, năm uẩn do nhân duyên hợp lại nên tạm có, nhân duyên hết thân ta hoại diệt! Như vậy dùng trí Bát Nhã quán xét thấy thân ngũ uẩn duyên hợp tạm bợ, thể tánh là Không, tức Tánh Không vậy.

Trở lại kinh A Hàm, Phật dạy người nào thấy được lý Nhân Duyên là người ấy thấy đạo, mà thấy đạo là thấy được Phật. Thật vậy, thân người do tứ đại hợp thành, gồm đất là xương, thịt, da, gân... nước là máu, đờm, dãi, nước tiểu..., gió là cử động, hơi thở ra, vào... và lửa là hơi ấm trong người. Thiếu một chất, thân ta phải hủy hoại, tỷ dụ không thở thì ta sống được mấy phút? Do quán xét ta thấy thân mình do 4 duyên kết lại, đủ duyên thì còn, thiếu duyên thì mất! Nhìn ra mọi vật như cái bàn gỗ, cũng do các duyên như gỗ, đánh verni, thợ mộc, bào, cưa ... mà thành cái bàn. Cái nhà, ngôi chùa cũng do gạch, cát, xi măng, tôn, gỗ, sắt, thợ mới làm ra căn nhà, ngôi chùa. Tóm lại các pháp (người, vật, cảnh...) đều do nhân duyên, giả có, không chủ nên Vô Ngã, không thật thể nên Tánh Không. Khi đã rõ các pháp không thật có thì chúng ta đâu còn gì để chấp và việc tu sẽ dễ dàng hơn nhiều.

Nay tới ‘Không Tánh’ tức ‘Thực Tướng Bát Nhã’. Làm sao đạt tới không tánh? Khi đọc tụng Bát Nhã và hiểu lý Bát Nhã mới tới cửa, chưa thể vô trong nhà được. Muốn qua sông sanh tử, cần phải dùng thuyền Bát Nhã. Có thuyền phải chèo thuyền, cố gắng vượt sóng gió mới tới bờ bên kia được. Áp dụng vào tu Thiền, dùng thuyền là Trí Bát Nhã, bơi chèo là việc quán chiếu, tức dẹp bỏ tam độc tham sân si và kiến chấp, cho tới khi nào tâm vọng và cảnh vọng lắng sạch, tức tâm cảnh như như, không còn năng sở, tới lúc đó mới đạt Không Tánh. Không Tánh là thực tướng Bát Nhã, không sanh, không diệt, là cảnh giới của người giác ngộ, trạng thái thanh tịnh Niết Bàn vậy. Xin tự nhắc, tu theo hạnh Bát Nhã phải có ý chí quyết liệt, buông xả mọi vọng niệm từ thô đến tế, để đạt Ngã Không và có ý chí lìa tướng để đạt Pháp Không. Vì hai thứ chấp ngã và chấp pháp rất kiên cố, phải dùng thuốc ‘Dứt Cơ Quên Kiến’ để đạt Vô Tâm, không động, không niệm liền tới Niết Bàn vậy.

3/ Trong đoạn 3 thuộc Kinh Kim Cang, Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề: ‘Độ vô lượng chúng sanh mà không có chúng sanh được độ’. Tại sao vậy? Khi chúng ta nghĩ về người, về chúng sanh, tất nhiên chúng ta có niệm về người thật, chúng sanh thật. Tu thiền mà còn niệm là còn chấp, còn tu Bồ Tát hạnh phải phá chấp bốn tướng, tức không còn chấp tướng ta, tướng người, tướng chúng sanh và tướng thọ giả. Còn giữ bốn tướng là còn ngã, còn pháp. Chỗ này là chỗ kẹt!! Cho nên mở gút thì phải phá chấp, tức độ chúng sanh mà không thấy ta là người độ và chúng sanh được độ, tức không dấy niệm khi hành bố thí, đó là bỏ chấp ngã tướng và chúng sanh tướng vậy. Bồ Tát độ chúng sanh đã coi các pháp là phương tiện, giả lập, nên không kẹt và luôn được tự tại!

4/ Trong đoạn 21 thuộc Kinh Kim Cang, Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề “Nếu có người cho rằng Như Lai có thuyết pháp là hủy báng Như Lai, không hiểu nghĩa của Như lai nói” Câu này có ý nói lìa năng thuyết và sở thuyết”. Năng thuyết là Phật thuyết và sở thuyết là pháp do Phật nói. Phật cũng có thân duyên hợp, đất, nước, gió, lửa hợp lại như chúng ta, mà chúng ta lại tin thân Phật là Phật, vậy chúng ta có phản bội Phật không? Có phản bội tức là hủy báng Phật rồi! Nếu thân Phật đã không thật thì pháp Phật nói đâu có thật, chỉ là phương tiện giả lập, cũng như tùy bệnh cho thuốc mà thôi. Tóm lại năng sở không thật mà ta cứ cho là thật, đó là hủy báng Như Lai chứ còn gì nữa? Tất cả người, vật, cảnh, lời nói, thuyết đều là tướng duyên hợp, giả lập, giả tướng, hiểu vậy mới không lỗi, còn trái lại thì có lỗi, là phỉ báng Như Lai vậy!

5/ Bốn câu kệ trong kinh Kim Cang là:

‘Nhứt thiết hữu vi pháp

Như mộng huyễn bào ảnh

Như lộ, diệc như điển

Ưng tác như thị quán’

Hai câu đầu nói các pháp hữu vi ở trong con người hay ngoài con người như mộng, ảo, bọt, bóng đi qua rất mau, không thật! Các pháp hữu vi ý nói thân chúng ta tạm bợ, tâm yêu ghét của chúng ta và cảnh sống này đều duyên hợp, giả có, chớ có chấp là thật, chớ tham luyến, mà tạo nghiệp sanh tử luân hồi! Hai câu chót ý nhắc chúng ta các pháp như giọt sương ban mai, hễ có nắng là tan, như tia chớp qua rất mau, ý nói thân người, danh lợi, phú quí, v.v... chỉ hiện ra trong chốc lát rồi tan biến mất, có gì là bền đâu?

Tóm lại, Phật nhắc chúng ta phải bỏ chấp tướng, các pháp đều không chủ, không ngã, có gì đâu mà tham đắm?

Hẳn các bạn sẽ tự hỏi ‘vậy bỏ chấp tướng thì phải làm gì? Xin dẫn chứng một đoạn trong Tâm Kinh Bát Nhã: ‘Tam thế chư Phật, y Bát Nhã Ba La Mật đa cố, đắc A nậu đa la tam miệu tam Bồ Đề’. Có tu thì có đắc quả vị Phật. Thêm một hàng nữa thuộc đoạn 23 Kinh Kim Cang, Phật dạy ‘Do không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả, tu tất cả pháp lành tức đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác’. Thật rõ ràng! Các pháp lành là gì? Là tụng kinh, niệm Phật, thiền tọa, đọc chú, sám hối, bố thí, giúp đỡ an ủi các người khổ, đói, nghèo, tàn tật, v.v..., giúp theo hạnh Vô Duyên Từ, không kẹt bốn tướng, chẳng chấp ngã pháp, tất nhiên phiền não, vọng tâm sẽ tiêu tan. Rồi ngày nào đó tâm thể rỗng lặng, bừng sáng, đạt vô tâm, vô sanh! Lá rụng về cội, thỏng tay vào chợ là chỗ này vậy!

NHẬN XÉT GÓP Ý

1/ Tu Bồ Đề ngay từ lúc còn thơ ấu chưa xuất gia, đã có những tư tưởng kỳ đặc, khác thường. Đến khi được xuất gia vào trong tăng đoàn tư tưởng xuất chúng lại càng nổi bật hơn mà mở đầu kinh Kim Cang Tu Bồ Đề hỏi Phật:

- Bạch Thế Tôn, làm thế nào hàng phục vọng tâm, cùng an trụ chân tâm?

Câu hỏi làm cho nhiều người cháng váng tối tăm mày mặt, phi đức Phật không ai đủ tầm vóc trả lời thoả đáng vấn đề lớn chuyên chở được hết mọi nghi vấn về cái “tâm viên ý mã” của con người và cuộc tồn sinh chính nó. Cái tâm phóng túng ném ta xuống tận cùng hố thẳm vực sâu, nên phải bị trầm thống muôn kiếp nghìn đời trôi lăn trong mê lộ. Nay đức Phật dạy rằng “ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm”. Phải vô sở trụ sanh tâm để được an trụ trong chân tâm như Tu Bồ Đề đạt được TÁNH KHÔNG vậy.

2/ Chỉ những ai chưa làm quen với danh từ triết học về Tánh không có thể dễ hiểu lầm với Không tánh là một; thực ra chúng khác nhau khá rõ rệt, một bên là những hệ lụy triền phược của pháp hữu vi do tâm hành giả chưa quán triệt cho rằng các pháp đến tận cùng là rỗng không trơ trọi. Trong khi Tánh Không chủ trương “nhứt thiết pháp không”, là phủ định biện chứng, phủ định liên hồi, phủ định cái phủ định, và cuối cùng, là phủ định luôn cả sự hiện hữu của chính nó. Để hiểu về Tánh Không phải nghiên cứu pháp Duyên khởi mới dẫn đến tri nhận thực tại của vạn pháp. Duyên khởi trên mặt hiển thị, là hiện tượng của Tánh không; và Tánh không, trên cái nhìn tuyệt đối, là bản chất của Duyên khởi. Hễ cái này có, cái kia mới có; cái này không, cái kia không - Cùng sinh khởi và cùng hiện hữu. Tâm kinh Bát Nhã nói: “viễn ly điên đảo, mộng tưởng, cứu cánh Niết Bàn”, để nói lên Tánh không là một loại thể tánh đặc thù -luôn luôn phá hủy chính nó, phá hủy liên hồi cuối cùng nó viễn ly (xa lìa) mọi tự tính, mọi tự tướng.

3/ Độ chúng sanh mà không thấy có chúng sanh được độ, đó mới chính thật là độ chúng sanh. Vì nếu còn phân biệt độ sanh là còn tâm nhân ngã, bỉ thử chấp bám ta người chưa thoát ra ngoài vòng đối đãi thường tình. Phật dạy rằng, người làm việc bố thí phải nghĩ tới “tam luân không tịch” giữa người thí, vật bố thí và kẻ nhận của bố thí, cả ba phải thuần tịnh vắng lặng, mới xứng với ý nghĩa bố thí không chấp tướng.

4/ Từ Như Lai định nghĩa như thế này: “Như Lai giả, vô sở tùng lai, diệc vô sở khứ, cố danh Như Lai” - Như Lai là không từ đâu đến, cũng không đi đâu, nên gọi là Như Lai. Đã xác lập rõ tính chất như thế, lại cố gán cho Như Lai có thuyết pháp là vô tình hủy báng Phật. Thuyết mà không thuyết, vì các pháp duyên hợp; không thuyết mà thuyết, do chúng sanh cần nương theo pháp như ngón tay chỉ mặt trăng. Khi thấy được mặt trăng, ngón tay không còn cần thiết nữa.

5/ Các pháp hữu vi duyên hợp hình thành qua bốn trạng thái: thành, trú, hoại, không hoặc sanh, trụ, dị, diệt; cũng như giấc mộng trong chiêm bao, có đó rồi mất đó, như đợt sóng ngoài khơi trồi lên hụp xuống xua đuổi vào bờ liền tan biến. Tất cả mọi hiện tượng hữu hình chẳng khác gì giọt sương mai trên đầu ngọn cỏ, hể ánh mặt trời lên là sạch sành sanh không còn gì sương móc hay như lằn chớp lóe lên lại vụt tắt ngúm nhanh chỉ trong gang tấc. Đó là những gì mà hành giả cần nên quán chiếu để soi sáng tự thân tâm ngỏ hầu tìm đến an lạc giải thoát.

Bài tham khảo

THE TRUE PATH

Just before Ninakawa passed away, the zen master Ikkyu visited him. “Shall I lead you on? “ Ikkyu asked.

Ninakawa replied: “I came here alone and I go alone. What help could you be to me? “

Ikkyu answered: If you think you really come and go, that is your delusion. Let me show you the path on which there is no coming and no going”.

With his words, Ikkyu had revealed the path so clearly that Ninakawa smiled and passed away.

Dịch nghĩa

Thật đạo

Trước khi Ninakawa qua đời, thiền sư Ikkyu tới thăm, Ikkyu hỏi: “Tôi sẽ độ thầy?”

“Tôi đến đây một mình và ra đi một mình. Thầy có thể giúp tôi được gì?”

Ikkyu nói:

“Nếu thầy nghĩ rằng thầy có đến có đi, đó là một ảo tưởng của thầy. Hãy để tôi chỉ thầy con đường không đến không đi.

Với những lời nầy, Ikkyu đã vén màn mở một con đường trong sáng và Ninakawa mỉm cười ra đi...

Câu hỏi gợi ý

1/ Bạn đã có khi nào nghĩ tới cái chết? Tại sao?

2/ Tình pháp lữ giữa Ikkyu và Ninakawa qua cuộc đối thoại ngắn ngủi trước giờ từ giả cõi đời còn lưu lại một dấu ấn nào không?

3/ Ninakawa biết “dự tri thời chí” và có chuẩn bị cuộc hành trình ra đi của mình. Bạn nghĩ sao?

4/ Câu nói: “Lúc đến ta không mang theo gì, khi đi cũng chỉ hai bàn tay không”, có giống câu nói “Tôi đến đây một mình và ra đi một mình” của Ninakawa không? Có phải chăng người ra đi rủ bỏ lại tất cả không luyến chấp một món gì ở đời này?

5/ Lời khai thị của Ikkyu là trợ lực cần thiết giúp Ninakawa ra đi được nhẹ nhàng thanh thoát?

* Duy Học (Sydney)

1/ Bạn đã có khi nào nghĩ đến cái chết? Tại sao?

- Con người tạo nghiệp phải trả nghiệp, cho nên phải chịu sinh, lão, bệnh, tử và phải chấp nhận cái chết. Tuy nhiên, nếu có tu học Phật Pháp, hành giả không quá lo sợ về cái chết, vì chết chỉ là thay đổi hình tướng từ kiếp này qua kiếp khác, mà chết chẳng phải hết! Nếu tu cho tới rốt ráo, hành giả có hy vọng thoát sinh tử, bỏ báo thân rồi thì liền về một cõi tịnh nào mà họ đã nguyện, có thể là cõi trời, có thể là Tây Phương Cực Lạc của Phật A Di Đà v.v..

2/ Tình pháp lữ giữa Ikkyu và Ninakawa qua cuộc đối thoại ngắn ngủi trước giờ từ giã cõi đời còn lưu lại một dấu ấn nào không?

- Tình pháp lữ giữa Ikkyu và Ninakawa rất thắm thiết, vì khi Ninakawa hấp hối, Thiền sư Ikkyu đã tới thăm ông và chỉ cho ông một con đường thù thắng khiến ông rũ sạch kiến chấp để ra đi thanh thản nhẹ nhàng.

3/ Ninakawa biết “dự tri thời chí” và có chuẩn bị cuộc hành trình ra đi của mình. Bạn nghĩ sao?

- Ninakawa đã nói với Thiền sư Ikkyu rằng “tôi đến đây một mình và ra đi một mình”, chứng tỏ ông trong sạch, không mong cầu cái gì cho riêng mình, tạm hiểu khi sống ông sống tri túc, chẳng màng danh lợi. Tuy vậy ông còn kẹt chấp “có đến, có đi, tức vẫn còn chấp ngã, chấp pháp, chưa thể buông bỏ được.”

4/ Câu nói: “Lúc đến ta không mang theo gì, khi đi cũng chỉ hai bàn tay không”, có giống câu nói: “Tôi đến đây một mình và ra đi một mình của Ninakawa không? Có phải chăng người ra đi rũ bỏ lại tất cả không luyến chấp một món gì ở đời này?”

- Câu này gần giống câu trên – câu “lúc đến ta không mang theo gì, khi đi cũng chỉ hai bàn tay không” giống câu “Tôi đến đây một mình và ra đi một mình. Đã đành ông Ninakawa đã không tham luyến một cái gì ở cõi đời, nhưng còn chấp “tôi đến và ra đi một mình” chứng tỏ ông còn cái Ngã, mà còn Ngã thì làm sao giải thoát được? Vì còn Ngã nên ông mới nói ra cảm nghĩ của ông. Nếu đạt Ngã không tức thấy tánh, tức giải thoát, ông sẽ tự tại ra đi mà không thắc mắc chi cả.

5/ Lời khai thị của thiền sư Ikkyu là một trợ lực cần thiết giúp Ninakawa ra đi được nhẹ nhàng thanh thoát?

- Lời khai thị của Thiền sư Ikkyu là một trợ lực cần thiết đã giúp ông Ninakawa tỉnh thức ra, cần xả mọi vọng niệm phân biệt và kiến chấp, khiến tâm ông rỗng rang, bừng sáng, đạt vô niệm, mà vô niệm tức vô sanh, tức niết bàn vậy.

* Quốc Vinh (Vic.)

1/ Nói đến chết phần đông ưa né tránh, ít có người chịu đề cập tới, nói chi còn nghĩ ngợi làm gì. Ngay cả đức Khổng tử được học trò là Tử Cống hỏi về sự chết đã trả lời rằng, cái sống chưa lo, đâu nhọc lòng nghĩ cái chết làm gì. Người ta ít ai nghĩ tới cái chết vì một phần là sợ chết. Chết là cái gì xa xôi chưa phải để cho ta bận tâm tới- theo qua niệm xưa chết cũng có nghĩa là điềm gỡ, việc xấu nên cần né tránh được chừng nào hay chừng đó.

2/ Ikkyu và Ninakawa là hai người bạn đạo sống bằng tình pháp lữ gắn bó như sợi dây vô hình tuy lõng lẽo đơn sơ, nhưng bền chặt keo sơn. Ikkyu vừa là bậc Thầy và cũng là người bạn, giúp Ninakawa thấy con đường sáng trước giờ lâm chung, nên đã nhẹ nhàng ra đi trong sự thanh thoát an lạc, không còn sót lại một niệm hồ nghi, luyến tiếc gì trên cuộc đời này nữa.

3/ Dự tri thời chí, có nghĩa là biết trước giờ chết và chuẩn bị mọi việc sẵn sàng. Chẳng hạn như làm di chúc sẵn, niệm Phật, tụng kinh, tọa thiền, tắm rửa sạch sẽ, ăn uống no nê v.v... hay kỹ lưỡng hơn là căn dặn người thân đừng than khóc, buồn lòng. Nói cách khác, một người không sợ chết, tỉnh táo ra đi vào giờ cuối, có thể nói đó là người đã sẵn sàng đối với cái chết tự nhiên, tự tại.

4/ Trừ những ai giả hiệu Thiền sư mới mang tâm đắm chấp và nhiễm trước mọi thứ trên đời. Là một thiền sư đúng nghĩa, kể cả thân xác còn sẵn sàng hiến dâng cho đạo pháp, huống gì là những vật chất tầm thường lại bám víu, không buông xả được ư? Nhà mô phạm mà không làm gương cho người phàm thường là một chướng ngại lớn trong tiến trình hoằng dương Phật pháp lâu dài.

5/ Có thể con đường có đến có đi là con đường quen thuộc của hai lối đi về sanh tử, còn bị kẹt trong vòng đối đãi của kiếp nhân sinh. Con đường không đến không đi là con đường hướng đến Niết Bàn an lạc, vượt ra ngoài mọi hệ lụy câu thúc của thường phàm thế nhân. Hẳn Ikkyu đứng trên tư thế này giúp Ninakawa đạt thành tâm nguyện vào giờ phút cuối trong cuộc đời.

NHẬN XÉT GÓP Ý

1/ Giữa sự sống và cái chết chỉ hạn giới bằng hơi thở, một hơi thở ra không hít vào được nữa là kết thúc một đời . Những ai tu hành chân chính không những luôn nghĩ đến cái chết của mình mà còn nên lấy cái chết của người quán sát nữõa. Tại sao? Vì quán sát xác chết, thây ma, nghĩa địa, phòng thí nghiệm, lò thiêu, nhà thương v.v... học hỏi đượïc nhiều bài học đáng giá. Quán xét hay niệm nghĩ tới cái chết có 5 điều lợïi.

a- Giúp ta diệt trừø dục ái và tham ái

b- Ý thức đời là vô thường giả hợïp

c- Nhận chân thân tứ đại là một hợïp chất không tinh sạch mà đầy nhơ uế

d- Luôn cảnh giác mình để diệt bớt bản ngã

e- Như sẵn sàng trút bỏ ra đi trong sự an lạc hoan hỷ.

Xin dẫn câu chuyện xưa ngày Phật còn tại thế, cũng vấn đề luận về sống chết, Ngài hỏi chúng Tỳ kheo. Mạng người tồn tại được bao lâu?

- Một vị đáp: mạng người tồn tại trong 100 năm.

- Phật nói: ông chỉ mới đúng một phần.

- Một Tỳ kheo khác đáp: mạng người vô thường chưa biết dài vắn ra sao.

- Phật bảo: ông chỉ hiểu phân nửa vấn đề.

- Vị Tỳ kheo thứ ba nói:

- Bạch Ngài, mạng người tồn tại qua hơi thở.

- Phật khen: đúng đấy! Ông mới thật hiểu pháp Như lai.

2. Ở thế gian có nhiều thứ tình, như tình cha con, mẫu tử, tình anh chị em, bà con chú bác, cô dì, bằng hữu, quốc gia, dân tộc, đồng bào và tình yêu nam nữ... Ở trong đạo cũng có nhiều thứ tình như tình sư đệ hay thầy trò, tình pháp lữ hay huynh đệ, môn phái và tình đạo pháp. Nói gọn trong hai chữ “Đạo tình” là bao gồm được hết những thứ tình vừa nói. Có điều là mọi thứ tình đời không có tình nào cao đẹp và siêu việt bằng tình đạo mà pháp lữ là một trong mối đạo tình thiêng liêng ấy. Mối đạo tình này có liên quan gắn liền tới tình Linh Sơn cốt nhục, để cho ta có dịp hình dung lại khung cảnh hội thuyết pháp của Đức Phật tại núi Linh Thứu-Ấn Độ khi xưa với hàng ngàn chúng đệ tử dự nghe. Nhờ mối đạo tình sư đệ, pháp lữ... ấy chan hòa mãi cho đến tận ngàn sau mà người con Phật không thể nào quên được.

3- Có cuộc ra đi nào thiếu chuẩn bị mà thành tựu tốt đẹp đâu, kể cả ra đi du lịch chỉ một vài ngày, một tuần hay một tháng. Nếu không có chuẩn bị mọi việc ta quên trước thiếu sau, chuyến đi không được thoải mái, tự nhiên. Đi gần ít ngày và ở ngay tại đây còn thế, huống nữa đi xa và đi vĩnh viễn lại thiếu chuẩn bị ư? Nếu như thế, nhưng vẫn còn tùy nghiệp lực mỗi người. Xét cho cùng, số người dự liệu cụ bị mọi việc cho ngày ra đi ở trên đời cũng chỉ là thiểu số, và hẳn trong số có thiền sư Ninakawa.

4- Đến như không đến, đi như không đi mới là đến đi tự tại. Như con chim nhạn bay qua trong bầu trời không còn lưu lại dấu chân (nhạn quá trường không, ảnh trầm hàn thủy, nhạn vô lưu tích chi ý, thủy vô lưu ảnh chi tâm); người học hạnh xã ly phải nhận chân ra điểm cốt lõi này mới phá vỡ được hết vô minh vọng hoặc. Chẳng trách nào Ikkyu bảo sư Ninakawa: “ý tưởng cho rằng có đến đi là một ảo tưởng”, nó không giúp gì cho tiến trình giải thoát cả.

Điều này đã giúp Ninakawa tĩnh ngộ, trút bỏ hết tất cả để ra đi không một niệm lưu luyến trước sự chứng kiến của Ikkyu và đại chúng.

5- Như một bát nước đã đổ đầy. Hành giả hay đương sự mới là người quyết định tối hậu trong tiến trình đạt đến giải thoát rốt ráo; ngoài ra, cũng chỉ là những trợ duyên cần thiết mà thôi. Nếu Ikkyu ngày còn sanh tiền hay lúc mạnh khỏe không nỗ lực quyết chí tu tập dự liệu ngày ra đi, tức là không chuẩn bị tư lương hay hành trang và ý thức cương quyết thì những trợ lực của người khác cũng chẳng khác nào gió thoảng giữa hư không mà thôi.

BÀI THAM KHẢO

A DROP OF WATER

A Zen master named Gisan asked a young student to bring him a pail of water to cool his bath.

The student brought the water and, after cooling the bath, threw on to the ground the little that was left over.

“You dunce!” The master scolded him “Why didn't you give the rest of the water to the plants?” What right have you waste even a drop of water in this temple?

The young student attained Zen in that instant. He changed his name to Tekisui, which means a drop of water.

Dịch nghĩa

Một giọt nước

Một thiền sư tên gọi là Gisan bảo một chú tiểu mang cho ông một thùng nước để dội mát phòng tắm của ông. Chú tiểu mang nước tới và sau khi dội mát phòng tắm xong, đổ trên mặt đất tí nước còn lại trong thùng.

“Con ngu quá!” Gisan mắng: “Tại sao con không đem nước thừa tưới cây?” “ Con có quyền gì phí phạm ngay cả một giọt nước trong chùa này?”

Ngay lúc đó chú tiểu giác ngộ. Chú đổi tên là Đích Thủy (Tekisui) có nghĩa là một giọt nước.

CÂU HỎI GỢI Ý

1) Bạn biết gì về nước hãy cho biết khái niệm theo ý bạn. Có bao nhiêu loại nước?

2) Thế nào là thiếu nước? Thế nào là thừa nước? Ai cung cấp nước đến cho ta dùng?

3) Nước có phải là một loại nhu cầu thiết yếu cho đời sống? Tại sao?

4) Phật dạy La Hầu La lấy nước cho Phật rửa chân nhằm một bài học gì? Bạn có nhận chân ra giá trị đích thực qua câu chuyện này không?

5) Tekisui giác ngộ nhờ động cơ lời mắng trách của Thầy Gisan? Bạn đồng ý?

* Duy Học (Randwick)

1- Bạn biết gì về nước, hãy cho biết khái niệm theo ý bạn có bao nhiêu loại nước?

- Chữ nước có nhiều nghĩa khác nhau, tùy theo trường hợp nhưng tạm thời chia ra hai loại:

a/ Trong đời sống, ta phân biệt ra nước ngọt, nước mặn. Nước ngọt có từ nước mưa, nước ao, hồ, suối, sông v.v... Nước mặn có từ biển. Dù mặn hay ngọt, nước rất cần cho muôn loài, cho cây cỏ, không có nước muôn loài và cây cỏ không thể tồn tại được.

b/ Trong đạo pháp: ta cũng phân biệt ra nhiều thứ nước, tỷ dụ nước bất tịnh, nước tịnh, nước cam lồ, nước ái, nước ao Liên Trì v.v...

2- Thế nào là thiếu nước? thế nào là thừa nước? Ai cung cấp nước đến cho ta dùng?

Trên trái đất, những nước gần đường xích đạo hoặc có sa mạc thường thiếu nước, nên chi dân không thể ở đó và cây cối, sông ngòi cũng không thể hiện hữu. Những vùng dư nước là vùng gần biển, hoặc có nhiều rừng, vì cây cối giữ được nước và các cơn mưa thường có ở các vùng này.

Cơ quan cung cấp nước thuộc chính phủ. Ở Úc chính phủ đã hô hào dân chúng nên tiết kiệm nước không được phung phí: tưới cây và rửa xe tự do sẽ bị phạt tiền! Lý do: muốn sản xuất nước, chính phủ phải có tiền, phải lập ngân quỹ tiền do dân đóng thuế. Tiết kiệm nước là một cách giảm thuế, còn xài nước phí phạm là phải trả thêm thuế.

3- Nước có phải là một loại nhu cầu thiết yếu cho đời sống? Tại sao?

Nước là một nhu cầu tối yếu cho đời sống con người, các động vật khác, thực vật và cả khoáng vật nữa. Mỗi ngày một người cần tới 2-3 lít nước, súc vật như trâu bò ngựa ... cũng uống nước. Cây cối mọc lên được cũng nhờ nước. Còn cát đá có cần nước chăng? Khi làm một con đường, chính phủ dùng khá nhiều nước tưới, nếu không có độ ẩm, làm sao đất, cát, đá, sỏi dính vào nhau?

Dưới lòng đất cũng có những khe mạch, giếng xen kẻ, do đó mà có nước suối, nước mạch vọt lên. Ở Úc, dân dùng khá nhiều nước suối để uống, để tắm v.v...Ta cứ tưởng tượng nếu không có nước, loài người, súc vật, cây cối tồn tại được bao lâu? Nước cạn, hành tinh này sẽ biến thành một hành tinh chết, không chết lẹ mà chết từ từ !

4- Phật dạy La Hầu La lấy nước cho Phật rửa chân nhằm một bài học gì? Bạn có nhận chân ra giá trị đích thực qua câu chuyện này không?

- Đọc lịch sử Phật và các đại đệ tử Phật, ai cũng đã rõ La Hầu La lúc thơ ấu rất cứng đầu, khó dạy, thích chọc ghẹo người khác, nên Phật đã phải giao La Hầu La cho Ngài Xá Lợi Phất trông nom, dạy bảo dùm. Sau này La Hầu La lớn lên, theo sát Ngài nên tu thành công, từ bi trí tuệ sáng ngời, năm 20 tuổi đắc A La Hán, nổi danh là “mật hạnh đệ nhất”. Trở lại câu hỏi trên, Phật dạy La Hầu La lấy nước cho Phật rửa chân nhằm nhắc La Hầu La một bài học, đó là nên học đức lễ độ, khiêm nhường và vô ngã. Dù tu tại gia hay xuất gia, thiếu 3 đức trên rất khó thành công. Có lễ độ và khiêm nhường hành giả mới có khả năng giữ giới và kính trọng sư phụ và các bậc tôn túc; có giữ hạnh vô ngã mới dễ hòa mình vào Tăng và chúng để sống trong lục hòa một cách tích cực. Hạnh vô ngã còn giúp hành giả coi thân mình là dụng, không ngại khổ, hành từ bi nhẫn nhục để tiến tới đắc quả. Có vô ngã mới rõ các pháp căn trần, thức là duyên hợp, hư dối, đối đãi. Nhờ đó mà có can đảm, chịu khổ, chịu nhục không than van, để tu hành miên mật tiến tới giải thoát vậy!

5- Tekisui giác ngộ nhờ động cơ lời mắng trách của Thầy Gisan? Bạn đồng ý?

- Tekisui đã bị thầy Gisan quở trách, nhờ vậy mà tỉnh ngộ ra hai điều như sau:

a/ Nước dùng ở chùa cũng như các tiện nghi khác đều phải trả bằng tiền, tiền do tín tâm của các Phật tử và đồng hương. Do đó, hành giả tu học phải ý tứ, tiết kiệm, tri túc để khỏi bị sư phụ quở trách và tránh được phê phán của bạn đồng tu .

b/ Phí phạm một chút nước thật ra không đáng gì hết nhưng thói quen đó dần tới buông lung, giải đãi có hại cho việc tu học. Thói buông lung do tâm còn dính vào tham sân si, coi ngã là quan trọng! Nếu trọng ngã thì không thể tự giác và giác tha, đương nhiên không thể giải thoát. Hễ tu phải thệ nguyện cho thiết tha, lập chí cho bền và hành miên mật, họa chăng mới thoát sinh tử và đắc Niết Bàn.

* Quốc Vinh (Vic).

1/ Không có nước không thể sống được đối với thực vật, cũng như động vật. Nếu phải kể loại, nước có ba nguồn mạch chính nước nguồn, nước biển, nước mưa có cùng khắp ở mọi chân trời quốc độ để cung ứng nhu cầu thiết yếu cho đời sống con người, loài vật, cỏ cây cũng như thiên nhiên vạn vật.

Thiếu nước là thiếu mất sự sống, làm cho cảnh vật thành héo úa khô cằn và chết đứng không tăng trưởng được. Con người có thể nhịn ăn, nhịn mặc được vài ngày nhưng không thể nhịn nước được trong một ngày; và cây cối cũng cần nước như vậy. Để biết rằng tầm quan trọng như thế nào của nước trong đời sống hằng ngày của chúng ta.

2/ Có hai dấu hiệu cho thấy sự bất ổn, nếu không muốn nói dẫn tới tình trạng phương hại sức khỏe hay sự sống con người cũng như loài vật, đó là việc thiếu nước và thừa nước cả hai trường hợp: thiếu nước cũng bất ổn mà thừa cũng không xong. Vì sẽ có vấn đề đối với cây cỏ, hoa màu cho chí loài động vật cũng như con người, bị thoái hoá, khô héo, chết v.v...

Úc là quốc gia khan hiếm nước, hễ tới mùa hạ là nguồn nước cung cấp được báo động bị thiếu hụt trầm trọng. Như trong tháng 11 năm 2003; NSW là tiểu bang áp dụng luật phạt người xài nước tưới cây, rửa xe vòi tự động. Đến đổi các nhà làm vườn cảnh trương biểu ngữ phản đối như sau:

No water?! No product ! (Không có nước, không sản xuất được!). Thiếu nước đã vậy; còn thừa nước cũng gây ra một số vấn đề tệ hại không kém. Như trong bụng thừa nước, bụng sẽ trướng lên làm cho con bệnh nặng nề khó khăn trong việc đi lại và có lắm người phải tới nhờ bác sĩ rút nuớc trong người ra cho nhẹ bớt cục nợ! Vấn đề xử dụng nước tùy môi trường sống chúng ta mà có nước giếng, nước sông, nước máy của bộ thủy cục, nước thiên nhiên trời mưa v.v...

3/ Câu hỏi vô hình chung như không còn cần phải đặt ra nữa. Vì nơi câu 1 đã nêu lên khá đầy đủ tầm quan trọng và nhu cầu thiết yếu của nước như thế nào đối với đời sống con người và mọi vật chung quanh cuộc sống.Vì hễ thiếu nước sự sống hẳn không tồn tại được. Nên có thể nói được rằng nước như là vị cứu tinh cho loài người loài vật và cỏ cây, thiên nhiên.

4/ Bài học thực tiển nhất cho một người, là bắt buộc phải thực tập thể nghiệm và ứng dụng ngay vào đời sống. Chắc chắn bài học ấy sẽ có giá trị lâu dài đối với người được thọ giáo và cho nhiều người. La Hầu La mặc dù đi tu, nhưng ỷ lại có Phật bên cạnh, nên không cố gắng để tâm những gì Phật dạy hay ngay cả những lời dạy của các sư huynh như Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên. Phật là một nhà tâm lý học, muốn sách tấn La Hầu La, Ngài bảo đem đến cho Ngài sô nước rửa chân. Rửa chân xong Phật vẫn giữ nước ấy lại và hỏi La Hầu La:

- Sô nước có dùng được vào việc rửa thức ăn không?

- Không thể dùng lại được nữa, vì nước đã dơ, La Hầu La đáp; .

Phật dạy:

- Cũng vậy, như tâm bị nhiễm nhơ cũng như thế. Đó là một bài học sống mà người nghe luôn ghi khắc mãi trong tâm không bao giờ quên được.

5/ Lời trách mắng có đôi khi cũng gây ra những phản ứng bất lợi, nếu không muốn nói là rất tệ hại cho cả đôi bên. Tekisui giác ngộ không do nơi lời quở trách của sư phụ mà từ tâm địa tu tập đã chín muồi, như giọt nước cuối cùng làm đầy chậu nước mà thôi. Dĩ nhiên công phu, công hạnh tu tập đương sự phải dồn mọi nỗ lực từng giờ từng phút để trở thành dồi dào nội lực. Lúc đó, nhờ một trợ duyên cần thiết là làm bừng vỡ khối nghi tình.

NHẬN XÉT GÓP Ý

1- Nước là một phần không thể thiếu trong đời sống hằng ngày. Ngay như trong cơ thể con người, những yếu tố cấu tạo nên thân tứ đại gồm đất, nước, gió, lửa cũng đủ chứng tỏ tầm quan trọng của nước như thế nào đối với con người, cũng như với muôn loài vạn vật, không những ở thế giới này mà còn ở các thế giới khác nữa.

Như vậy, có thể tóm ý mà nói, nước có 2 loại như:

- Nước tịnh: tức nước sạch, nước thanh tịnh, nước lắng trong, nói rộng nước không bị phiền não nhiễm ô làm khuấy động tâm con người .

Ví dụ:

Dương chi tịnh thủy

Biến sái tam thiên

(Nước cam lồ với cành dương thanh khiết

Dập não phiền rưới tắt khắp tam thiên”

Hoặc:

Thủy lưu tánh hải

Ba chú nông dương

Trừng thanh đàm để hiện tường quang

Thủy nguyệt ấn đàn tràng

Nhuận trạch thanh lương

Nhứt trích biến thập phương

(Nước tánh vốn lưu thông

Sóng mòi chìm ngụp mênh mông

Lắng trong tỏ rõ ánh tường quang

Bóng trăng hiện ràng ràng

Thấm đượm thanh lương

Một giọt biến mười phương...)

- Nước bất tịnh: nước đục, nước lơ, nước có chứa chất bẩn, nước uống vào hẳn gây bịnh cho ta. Nói cách khác tâm chúng sanh bị phiền não, chấp đắm, tham trước buộc chặc v.v...

Ví dụ:

Tâm phàm hay dao động

Khó chế khó nhiếp phục

hay:

Tâm tinh vi khó thấy

Ái dục thường chi phối

(Kinh lời vàng – HT Minh Châu dịch)

hoặc:

Không tụng, làm nhớp kinh

Không siêng, làm bẩn nhà

Biếng nhác làm nhơ thân

Phóng dật làm tâm uế.

2- Ở đời cái gì cũng phải quân bình (balance) mới tồn tại và duy trì được lâu dài.Nếu nghiêng lệch một phía hay một bên sẽ có vấn đề ngay, huống chi nước là một nhu cầu cần yếu không thể thiếu trong đời sống. Tuy nhiên nếu không suy nghĩ, xài nước quá lượng cũng đâu có tốt vì gây ra nhiều vấn đề, nếu không muốn nói có phương hại tới sức khỏe, sản xuất, môi trường v.v...như cổ đức có dạy:

Khôn cũng chết dại cũng chết !

Hễ việc gì thái quá sẽ bất cập, như câu chuyện đức Phật dạy đệ tử lên dây đàn.

Phật hỏi các thầy Tỳ Kheo:

- Dây đàn dùn tiếng như thế nào?

Bạch đức Thế Tôn:

- Dây dùn tiếng đàn sẽ không phát ra được.

Phật lại hỏi:

- Dây đàn căng quá thẳng sẽ ra sao?

Bạch đức Thế Tôn:

- Dây đàn sẽ đứt không phát ra được tiếng. Nhờ ví dụ lên dây đàn mà đức Phật dạy cho các đệ tử một bài học sáng giá trên đời vậy.

3- Cây thiếu nước cây khô, người thiếu nước người chết. Nói chung mọi loài, mọi vật, thiên nhiên cây cỏ, đất đá đều cần nước làm tươi mát, để duy trì sự sống muôn vật, không những ở đây mà còn ở các thế giới nơi các hành tinh khác nữa. Chúng ta sống một ngày không thể thiếu nước được. Cũng do từ yếu tố quan trọng này của nước mà tục ngữ, ca dao Việt Nam có những câu gói ghém bài học luân lý, hiếu kính như: Ẩm thủy tư nguyên (uống nước nhớ nguồn)

Hay:

Công cha như núi Thái sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

4- Đặc tánh nước là lưu chuyển, chặt không đứt, đốt không cháy, lưu lộ ở khắp các hang cùng ngõ hẽm, biết luồn lách đi qua mọi đồi khe hang hiểm và không bao giờ chảy ngược lại về nguồn. Nước có sức dung nạp được tất cả mọi sạch dơ của cuộc đời mà con người thải ra, mang đi trang trải ở khắp mọi nơi trong việc “bồi thiếu, xén thừa” làm quân bình mức sống mọi vật. Đó Phật dùng sô nước rửa chân làm ví dụ cho La Hầu La một bài học tu thân đích thực. Nhờ đó, La Hầu La đã biết khắc phục tự thân và trở nên một người đệ tử giỏi, xứng đáng là một trong số 10 đệ tử xuất sắc của đức Phật, tu về mật hạnh.

5- Tục ngữ việt Nam có câu: “giáo đa thành oán”. Do vậy, ca dao mới có câu rằng:

Lời nói chẳng mất tiền mua

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.

Gisan trách Tekisui: “con ngu quá !”, vì giữa 2 thầy trò đã cảm thông nhau lâu rồi. Nếu cũng chỉ với lời quở trách ấy đối với người khác, kẻ xa lạ chưa chắc làm người đối tượng nể phục, giác ngộ trong sự hiểu biết, mà còn phản tác dụng nữa là đằng khác.

BÀI THAM KHẢO