Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Tác giả và toàn tập › Duy Lực
Khai Thị Thiền Thất
- Tác giả
- HT Duy Lực
- Thông tin
- Nguồn: Pháp Thí Hội — ebook EPUB (Đợt 20, 14/10/2026)
Thiền và Tịnh Độ khác thế nào
Hỏi:
Thiền và Tịnh Độ khác nhau như thế nào?
Đáp:
Tịnh Độ dùng cái biết còn chấp thật, Tổ Sư thiền phá chấp thật, cần nghi tình (không hiểu không biết). Tịnh Độ đi xa rồi mới quay lại, không chịu đi thẳng; Tổ Sư thiền đi thẳng, gọi là pháp thiền trực tiếp. Nhiều người tự xưng Tịnh Độ nhưng không biết Tịnh Độ. Tịnh Độ của Phật dạy nhiều thứ, thường thường người ta hoằng dương 3 thứ Tịnh Độ:
1-Đâu Suất Tịnh Độ là người tu đến cõi trời Đâu Suất.
2-Dược Sư Tịnh Độ là người tu pháp này muốn cầu giàu sang.
3-Di Đà Tịnh Độ có 3 cấp tu:
Thật Tướng Niệm Phật, giống như Tổ Sư thiền, tôi chưa gặp người nào tu.
Quán Tưởng Niệm Phật ghi trong kinh Quán Vô Lượng Thọ.
Trì Danh Niệm Phật.
Tịnh Độ có 3 quyển kinh (A Di Đà, Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ), thường ngày người ta tụng kinh Tiểu A Di Đà, Đại A Di Đà thì ít người biết.
Đại A Di Đà nói: “Người sanh qua Cực Lạc rồi nhờ Phật A Di Đà dạy tham thiền là từ nghi đến ngộ. Vì bất cứ cái gì cũng phải nghi, nghi là nhân ngộ là quả. Các pháp môn Phật dạy đều từ nghi đến ngộ.
Nếu mình hiểu Tịnh Độ có thiền, đâu cần Thiền Tịnh song tu! Vì Thật Tướng Niệm Phật là thiền, Quán Tưởng Niệm Phật có 16 pháp thiền quán và Trì Danh Niệm Phật là niệm Phật đến nhất tâm bất loạn cũng là thiền.
Phàm pháp môn Phật dạy có thiền mới là tu, như Giáo môn tụng kinh cũng là tu, nhưng vừa tụng vừa quán tưởng. Ngoài Tổ Sư thiền, các thiền Đại thừa, Trung thừa, Tiểu thừa đều là thiền quán tưởng. Cho đến ngoại đạo cũng dùng thiền quán tưởng. Thiền quán tưởng dùng cái biết, có năng quán, sở quán.
Nhiều người tu Tịnh Độ, nhưng không biết cách thực hành Tịnh Độ, cứ tưởng ăn chay, niệm Phật, tụng kinh cho là tu Tịnh Độ; sự thật không phải. Tu Tịnh Độ phải đúng tông chỉ là Tín, Nguyện, Hạnh. Tổ Ấn Quang dạy pháp tu Tịnh Độ rất kỹ.
Tham Tổ Sư thiền là hỏi câu thoại để kích thích một niệm không hiểu không biết, gọi là tham thoại đầu. Thoại đầu là chưa nổi niệm nào hết. Dùng niệm không hiểu không biết là lìa khỏi thoại vỉ, nhưng chưa đến thoại đầu; đến thoại đầu sắp kiến tánh. Cho nên nói là tham thoại đầu.
Khán thoại đầu là nhìn chỗ không biết, muốn xem chỗ không biết là gì, nhưng chỗ không biết thì không có chỗ nên không có mục tiêu để nhìn; nhìn mãi không thấy gì vẫn còn không biết, Thiền tông gọi là nghi tình. Hành giả tham thiền chỉ cần hỏi và nhìn song song để giữ nghi tình, đưa hành giả đến thoại đầu sẽ kiến tánh thành Phật.
Hỏi và nhìn rất đơn giản, cho nên con nít 6, 7 tuổi hay người già 60, 70 tuổi đều tham thiền được. Mấy năm trước tôi đi Canada phát hiện đứa bé 3 tuổi biết tham thiền.
(Bé bi tham thiền, đo bộ não…….trang 10).
Chuyện này là sự thật để chứng tỏ tham thiền dễ hơn tu Tịnh Độ trăm ngàn lần, nhưng người ta không biết; chỉ biết cho thiền là khó, Tịnh Độ là dễ. Dẫu cho vãng sanh Cực Lạc, như kinh Đại A Di Đà nói “nhờ Phật A Di Đà dạy tham thiền khởi nghi tình là từ nghi đến ngộ”. Tham Tổ Sư thiền là khởi nghi tình liền, khỏi cần đến vãng sanh.
Tu tập ngày xưa – Chuyển Tham thiền
Hỏi:
Ngày xưa con tụng kinh và niệm Phật, bây giờ con chuyển qua tu Tổ Sư thiền. Vậy sự tu tập ngày xưa có mất không?
Đáp:
Tham thiền là bao gồm tất cả pháp xuất thế gian, niệm Phật, tụng kinh, quán tưởng, trì chú,… luôn cả pháp thế gian, công thương, kỹ nghệ,… không có cái nào ở ngoài. Vì bản tâm là vô sở hữu nên dung nạp và dùng tất cả. Như hư không vậy, ngài Long Thọ dùng hư không vô sở hữu ví dụ cho tâm rất đúng.
Hỏi:
Từ Tịnh Độ con chuyển tu Tổ Sư thiền, vậy con có phản Thầy Tổ không?
Đáp:
Như học hết lớp 1 rồi lên lớp 2, lớp 3,… nếu lên lớp mà sợ phản thầy lớp đã học thì đừng lên lớp, cứ ở lớp cũ mà học!
Tịnh Độ
Hỏi:
Con nhờ thầy chỉ pháp Tịnh Độ để người nào cần hiểu Tịnh Độ thì hướng dẫn cho họ?
Đáp:
Pháp Tịnh Độ phức tạp và khó tu, phải có thời gian dài, tôi mới giảng kỹ được. Các vị muốn hiểu kỹ, hãy xem Tịnh Độ Tinh Hoa Lục của Ấn Quang đại sư, trong ấy nói rõ. Tôi cũng từ tài liệu đó mà giảng lại, ngày xưa tôi dạy Tịnh Độ mười mấy năm, nhưng chưa thấy người nào tu đúng theo tông chỉ Tịnh Độ.
Nên tôi mới hoằng dương Tổ Sư thiền, vì dễ tu. Như ông bán ngoài chợ, tu Tịnh Độ khó hơn, còn tu Tổ Sư thiền rất dễ là hỏi và nhìn, nếu có người đến mua thì ngưng tu, người về thì tu lại. Tập tham thiền lâu ngày công phu sẽ tự động, lúc đang bán cũng đang tham, chứ không có chướng ngại.
Ngày xưa có một người nói với tôi rằng: Con rất thích tham thiền, nhưng lu gạo con hết làm sao tham thiền được?
Tôi nói: Dạy ông tham thiền, không phải bảo ông ngưng kiếm gạo, ông có làm nghề gì thì cứ làm y cũ. Tham thiền không những chướng ngại cho ông kiếm gạo, còn giúp cho ông kiếm gạo.
Có người làm nghề bơm mực, trước kia chưa có tham thiền thì từ sáng đến chiều bơm được hơn 40 cây viết, sau này tham thiền công phu được tự động thì bơm được hơn 80 cây viết; tức là sản xuất hơn gấp bội, chất lượng cũng tăng thêm.
Hư không chẳng có sở hữu riêng ai
Hỏi:
Sư Phụ giảng câu: Hư không vô sở hữu thì con cũng hiểu được là hư không chẳng có sở hữu riêng ai, nếu ai biết hưởng thì hưởng được, nếu ai biết nhận thì nhận được. Vì vậy, thỉnh thoảng nhìn lên hư không, nhìn xuống dòng nước, con cảm thấy thoải mái an ổn. Vô sở hữu này còn có thể hiểu thêm nếu mình biết thì mình sẽ hưởng được, xin Sư Phụ khai thị?
Đáp:
Vô sở hữu là mình đang dùng, như ông đang quỳ nếu không có trống rỗng vô sở hữu thì ông quỳ đâu? Mình ứng dụng hàng ngày mà chẳng tự biết, nên Phật nói là đáng thương xót!
Hỏi:
Con tin tự tâm tuyệt đối, tin tam tạng giáo điển là đúng, không còn nghi ngờ gì nữa, tin pháp môn Tổ Sư thiền 100%. Nếu sau này không được gần Sư Phụ hay đại chúng, một mình con quyết sống chết với câu thoại đầu, chỉ còn hỏi và nhìn. Như vậy có được không?
Đáp:
Hỏi như vậy là chưa tin tự tâm chưa đầy đủ, nếu tin tự tâm đầy đủ thì không có câu hỏi này. Tại sao? Vì tự tâm là Phật thì đâu cần có tôi nữa! Tôi giải đáp không phải cho hiểu thêm giáo lý cao siêu, là chỉ để tăng cường lòng tin cho người hỏi. Vì người ta đề ra câu hỏi là do lòng tin chưa đủ. Nếu tự tâm đầy đủ thì tất cả là của mình, đâu có cái gì để hỏi!
Sống chết câu thoại – Học hay tu trước
Hỏi:
Học trước hay tu trước?
Đáp:
Vừa học vừa tu là của Giáo môn, Tổ Sư thiền đang tu cũng là học, gọi là tập tham. Tập là học, chứ khỏi cần học; tức là đang tham là thực tập.
Người hỏi là ham hiểu biết của bộ óc, tức còn trong tương đối; tự tánh là bất nhị không có tương đối. Cho nên, học cũng là tham, tham cũng là học, không phải là hai, không có trước sau, cho đến hỏi và nhìn cũng không có trước sau.
Pháp môn nào tu nhanh nhất
Hỏi:
Pháp môn nào tu hành nhanh nhất?
Đáp:
Không tin tự tâm, có tu pháp nào cũng chậm; nếu tin tự tâm 100% thì nhanh, muốn nhanh chậm là theo mình tu. Tham thiền mỗi ngày, nghi tình tăng 1 phút thì 4 năm đến thoại đầu, tăng được ½ phút thì 8 năm đến thoại đầu, tăng ¼ phút thì 16 năm đến thoại đầu. Pháp không có nhanh chậm, nhanh chậm là do người.
Như mình đi thành phố Hồ Chí Minh là tùy theo phương tiện có nhanh chậm, hễ có đi thì phải có đến; không đi thì không đến, chứ đi đó không có nhất định.
Bàn Đặc Ca
Hỏi:
Phật dạy Bàn Đặc Ca tu pháp môn nào?
Đáp:
Bàn Đặc Ca hay quên là nhớ trước quên sau, nhớ sau quên trước. Phật hỏi Bàn Đặc Ca: Hàng ngày ông làm gì?
Bàn Đặc Ca đáp: Quét nhà.
Phật hỏi: Ông có biết cây chổi không?
Bàn Đặc Ca đáp: Biết.
Phật bảo: Bây giờ ông niệm cây chổi đi.
Bàn Đặc Ca niệm cây chổi, sau này cũng chứng quả. Cho nên, người ta gọi ông là Tỳ Kheo cây chổi.
Hỏi:
Có phải Phật dạy Bàn Đặc Ca pháp Tổ Sư thiền hay không?
Đáp:
Các pháp tu nào cuối cùng khởi nghi rồi được ngộ, như Tiểu thừa chứng quả A La Hán không có nghi nên mới tới nửa đường. Trung thừa cũng vậy, Bích Chi Phật là do nhân duyên ngộ đạo gọi là Duyên Giác, cũng là Độc Giác, tức là không có Phật, tự mình quán Thập Nhị Nhân Duyên mà ngộ đạo.
Bích Chi Phật không phải quả vị Phật (Diệu Quả), chữ “Phật” là nghĩa giác ngộ, nhưng người ta hiểu lầm Phật là một vị thần linh. Tu Tịnh Độ sanh cõi Cực Lạc, nhờ Phật A Di Đà dạy tham thiền khởi nghi tình, rồi sẽ ngộ. Tông Thiên Thai đến Thể Chơn Chỉ thì phát nghi đến ngộ. Tông Hiền Thủ đến Sự Sự Vô Ngại Pháp Giới thì phát nghi đến ngộ, các tông các phái cuối cùng phát nghi đến ngộ.
Ở thế gian, nhà khoa học, nhà triết học cũng phải có nghi rồi mới có ngộ; nhưng nhà khoa học dùng bộ óc đi tìm hiểu, cho nên không ngộ được chính mình; ngộ được pháp thế gian, chỉ có giá trị ở thế gian, nên không làm chủ cho mình; thì không được tự do tự tại, giải thoát tất cả khổ. Tham thiền là ngộ bản tâm nên được làm chủ cho mình, tự do tự tại giải thoát tất cả khổ.
Đạt Ma Tổ Sư quảy một chiếc giày
Hỏi:
Đạt Ma Tổ Sư quảy một chiếc giày, có phải muốn chúng ta chỉ tu một pháp môn?
Đáp:
Không phải! Đây là một chuyện tích: Tổ Đạt Ma thấy nước Trung Hoa có căn khí Đại thừa thích hợp Tổ Sư thiền, cho nên vượt biển sang Trung Hoa. Khi chưa có người kế thừa, ngài ở chùa Thiếu Lâm hướng vào vách tường ngồi im lặng. Mọi người tưởng ngài ngồi tu, nhưng không phải, vì ngài đã kiến tánh thì đâu cần tu nữa! Lúc đó ngài đã hơn 300 tuổi, người ta tính tuổi thọ ngài khoảng 360 tuổi.
Sau này, ngài ra hoằng pháp có các sư bên Giáo môn có kiến giải Phật pháp, nhưng sự tu không bằng. Cho nên có tâm đố kỵ, vì thấy môn đồ của mình theo Tổ Đạt Ma, vì vậy muốn hại. 5 lần bị đầu độc, nhưng ngài đều biết và uống vô không sao. Khi truyền pháp cho Huệ Khả rồi, định đi về Aán Độ, lại bị đầu độc lần thứ 6, ngài vẫn biết rồi đem thuốc độc thử trên đá, làm đá bể ra.
Ngài uống thuốc độc rồi chết, theo tập quán Trung Hoa bỏ vô hòm chôn sau núi chùa Thiếu Lâm. Có một sứ thần đi Ấn Độ trở về tới biên giới gặp Tổ Đạt Ma quảy một chiếc giày đi rất nhanh.
Sứ thần hỏi: Đại sư đi đâu vậy?
Ngài đáp: Đi về phương Tây (Ấn Độ).
Sứ thần về triều đình tâu với vua như vậy, vua nói: Đạt Ma đã chết sao còn gặp nữa? Vua bảo mọi người đào mồ của ngài lên, thì thấy trong hòm chỉ còn một chiếc giày, không có xác thân. Người ta nói là ngài để lại một chiếc giày làm kỷ niệm. Chiếc giày được để chùa Thiếu Lâm, bây giờ chiếc giày lạc mất.
Kiến tánh có thần thông phải không
Hỏi:
Ai tu được kiến tánh thì có thần thông phải không?
Đáp:
Tự tâm của mình thì tất cả năng lực thần thông trí huệ bằng Phật Thích Ca, thần thông đó trong tâm đã sẵn có, chứ không phải học mà có. Thần thông học được của tà ma ngoại đạo chỉ có ngũ thông, không có lục thông, chứng quả mới có lục thông. Được lậu tận thông thì dứt hết tập khí nên không có chướng ngại.
A La Hán có lậu tận thông nhưng cái thông đó còn hạn chế. Chứng quả A La Hán chỉ biết được 8 muôn kiếp trước và 8 muôn kiếp sau, quá 8 muôn kiếp thì không biết. Quả Bồ Tát đến Thập Địa biết vô trần kiếp, nhưng vẫn còn số lượng. Đến quả Phật thì không còn số lượng, nên không có gì hạn chế.
Bây giờ thần thông của mọi người đều bằng với chư Phật, chứ không phải học mới có! Vì tâm của ông tự hạn chế, nên kinh Lăng Nghiêm nói: “Tự tâm buộc tự tâm”. Tự kiến lập sở hữu, như kiến lập thần thông thì bị hạn chế. Tưởng thần thông đó có học mới có, không biết mình đã có sẵn thần thông vô lượng vô biên không có gì hạn chế, luôn luôn khắp không gian thời gian. Hiện nay vẫn có sẵn nhưng bị che khuất nên không dùng được.
Phật nói trong kinh Viên Giác: “Tất cả chúng sanh đều đã thành Phật”, sợ người ta không tin lại lấy quặng vàng để thí dụ: Vàng trong quặng đã thành sẵn, vàng không hiện ra là bị đất cát tạp chất che khuất. Nếu bỏ đất cát tạp chất thì vàng hiện ra. Trong quặng không có vàng thành sẵn thì luyện cách mấy cũng không có vàng.
Phật tánh của mình đã thành sẵn (bản trụ), tức là hồi nào cũng như vậy; không phải tu mới thành, không phải chứng mà đắc; không phải học có được, do bị che khuất. Ngài Long Thọ nói: “Tâm như hư không vô sở hữu”. Vậy tâm của mình trống rỗng vô sở hữu, có kiến lập sở hữu nên chướng ngại vô sở hữu. Thành ra tự che khuất, không phải không có!
Tội giết người - Suy nghĩ cái gì
Hỏi:
Vì nghĩa vụ phải mang tội giết người, nếu tham Tổ Sư thiền có thể kiến tánh không?
Đáp:
Đại úy Vệ theo tôi học thiền, khi đi đánh giặc, y không cho thuộc hạ nổ súng, nếu có bắn thì bắn lên trời không được trúng người. Có lần phục kích thấy địch đi ngang, thuộc hạ định bắn nhưng y không cho. Kỳ đó nếu có bắn thì tất cả lính đều chết hết, vì số lính phục kích ít hơn quân địch rất nhiều. Y dẫn lính mấy năm mà không chết người nào, bạn của y dẫn lính đi đánh giặc, có người thì lính chết phân nửa hay hơn phân nửa.
Y bị cải tạo không cực khổ, vì y có nghề thầy thuốc nên được ưu đãi. Do y không tạo nhân khổ cho người ta nên không bị quả khổ.
Hỏi:
Con niệm thầm chậm “khi chưa có trời đất ta là cái gì?” thì bớt nhức đầu, nhưng khi niệm đến chữ “gì” thì suy nghĩ chữ “gì”, không biết thoại đầu là gì, rồi con niệm lại không nhanh không chậm. Xin Sư Phụ khai thị?
Đáp:
Hỏi câu thoại, chứ niệm không đúng, như hỏi “khi chưa có trời đất ta là cái gì”? là khởi lên một niệm không hiểu không biết, khán thoại đầu là nhìn chỗ một niệm không hiểu không biết, muốn xem chỗ không biết đó là gì, chỗ không biết thì không có chỗ nên không có mục tiêu để nhìn, nhìn mãi không thấy gì vẫn còn không biết, Thiền tông gọi là nghi tình. Cứ hỏi và nhìn song song để giữ nghi tình, sẽ đưa hành giả đến thoại đầu kiến tánh thành Phật.
Bây giờ nói tham thoại đầu, nhưng chưa đến thoại đầu; công án cũng là thoại đầu. Công án là để cho hành giả ngộ, nếu không ngộ thì không hiểu nên phải phát nghi sẽ ngộ, cũng là hỏi và nhìn. Hỏi thầm và nhìn thầm chấm dứt suy nghĩ biết, tìm hiểu biết, ghi nhớ biết. Tất cả cái biết của bộ óc đều chấm dứt chỉ còn nghi tình, giờ phút cuối cùng nghi tình tan rã, biết và không biết sạch thì biết Bát Nhã hiện lên khắp không gian thời gian.
Khắp không gian thì chỗ nào cũng biết, khắp thời gian thì lúc nào cũng biết. Như cái biết của óc là ngủ mê, chết giấc, thật chết, đều không biết; cái biết Bát Nhã thì ngủ mê, chết giấc, thật chết, đều biết. Nếu thật chết không biết thì có gián đoạn, không được gọi là khắp thời gian.
Bây giờ ông có cái biết đó, nhưng bị che khuất không hiện ra; khi nào những cái che khuất được quét sạch thì cái biết đó hiện lên khắp không gian thời gian.
Hỏi và nhìn một lúc thấy mờ mờ
Hỏi:
Khi hỏi và nhìn một lúc thấy mờ mờ, vậy như thế nào?
Đáp:
Có nhìn thấy là sai lầm, vì vô sở hữu thì lấy gì nhìn thấy? Lục Tổ nói: “Xưa nay không một vật”, sao nhìn thấy được! Không thấy gì mới đúng.
Một lúc lâu, con hỏi và nhìn dính lại với nhau?
Có dính với nhau thì tốt, nhưng hỏi và nhìn phải song song, không được bỏ cái nhìn hay bỏ cái hỏi.
Một hồi mệt có khi mất?
Tham thiền nghe tụng giới không
Ban đầu tập có khi mất, mất thì đề lại nữa.
Hỏi:
Tham thiền có nghe tụng giới không?
Đáp:
Tất cả pháp môn của Phật dạy đều phải có giới lấy giới làm căn bản, cư sĩ có ngũ giới và giới Bồ Tát tại gia. Phật còn cho Bát Quan Trai để tập hạnh xuất gia một ngày một đêm, có thể mỗi tháng tập 6 ngày đêm.
Thời gian đi thọ giới con tiếp tục công phu hay ngưng?
Lúc thọ giới không lìa hỏi và nhìn.
Lúc tụng kinh cho người ta thì như thế nào?
Ông làm nghề tụng kinh thì làm nghề tụng kinh, làm thợ hồ thì làm thợ hồ, làm nghề bếp thì làm nghề bếp. Nếu ông làm nghề tụng kinh để kiếm ăn không bằng làm nghề khác.
Hỏi:
Lúc không nghi tình thì con có thể nghiên cứu các kinh như Hoa Nghiêm, Bát Nhã,… được không?
Đáp:
Đó là thuộc về Giáo môn. Ông có coi Thiền Thất Khai Thị Lục không?
Có coi.
Ngài Lai Quả nói: “Các ông học chứa đầy bụng kinh Pháp Hoa, Hoa Nghiêm,… đối với Thiền tông một chữ cũng dùng không được”. Vậy ông có coi mà sao lại hỏi!
Con hỏi để cho người mới chưa biết.
Phải rồi! Tổ Sư Thiền là dùng cái không biết, còn biết những cái đó để làm gì? Luôn cả học thiền học đạo còn không cho.
Nghiên cứu kinh - Tham thiền cúng
Hỏi:
Người tham Tổ Sư thiền cúng ông bà như thế nào cho hợp với đạo?
Đáp:
Chẳng thế nào cả! Tùy thuận người nhà có cúng cũng được, tự mình không cúng cũng được. Mình chỉ cần hỏi và nhìn song song, ngoài ra không biết. Vì tâm mình là Phật, tham thiền phát hiện bản tâm, thì tất cả thứ kia đều được giải quyết.
Vậy cúng đó mục đích để làm gì? Nếu muốn người khác phù hộ thì không thể được. Cúng để kỷ niệm vẫn được, như không phải nhất định cúng hay không cúng! Tất cả đều tùy duyên, không phải cần hay không cần.
Nhãn tạng – Thiền duyệt vi thực
Hỏi:
Thế nào là chánh pháp nhãn tạng?
Đáp:
Tổ Sư thiền là chánh pháp nhãn tạng, khi Phật truyền cho Ma Ha Ca Diếp và nói: “Nay tôi đem chánh pháp nhãn tạng, Niết Bàn diệu tâm để truyền cho Ma Ha Ca Diếp”.
Hỏi:
“Thiền duyệt vi thực” nghĩa là gì?
Đáp:
Vui thiền để làm đồ ăn.
Hỏi:
Hành giả chơn chánh tham thoại đầu và thực hành chín chữ “vô sở đắc, vô sở cầu, vô sở sợ” phải không?
Đáp:
Phải! Tin tự tâm đầy đủ thì thực hành được 9 chữ “vô sở đắc, vô sở cầu, vô sở sợ”. Nếu tin tự tâm chưa đầy đủ, muốn thực hành được 9 chữ này thì khó.
Chơn chánh tham – Khán chưa hiểu
Hỏi:
Hành giả mới tham thực hành được, nhưng khán chưa hiểu. Xin Sư Phụ khai thị?
Đáp:
Thực hành 9 chữ trên chưa được là tin tự tâm chưa đầy đủ. Bây giờ tất cả thần thông trí huệ của mình bằng như chư Phật, mình cũng đang làm Phật. Nhưng kiến lập sở hữu tự che khuất cái dụng thần thông trí huệ của mình.
Tham Tổ Sư thiền là dùng nghi tình quét sạch những chướng ngại che khuất cái dụng Phật tánh. Những cái chướng ngại được quét sạch thì dụng tự tánh hiện lên bằng như chư Phật, gọi là kiến tánh thành Phật.
Hiểu được những lời Sư Phụ dạy, nhưng có điều con ngu muội…
Phật tánh không có thông minh và ngu muội, thành ra mới có thần thông trí huệ. Nếu có trí huệ nên không có ngu muội, tự mình cho là ngu muội nên chướng ngại. Thật ra, tất cả chúng sanh bình đẳng, không có ai thông minh hay ngu muội! Lại cái thông minh lanh lợi không bằng ngu muội.
Tham là hỏi thì con hiểu, còn khán con chưa hiểu?
Khán là nhìn, hỏi là hỏi thầm trong bụng, nhìn cũng nhìn thầm trong bụng, chứ không phải dùng mắt nhìn, cũng không phải dùng miệng hỏi.
Vậy đồng một nghĩa, tại sao gọi là nhìn?
Vì hỏi là hỏi qua sẽ hết, còn nhìn thì được kéo dài nghi tình. Nếu kéo dài được một chút gọi là miên mật, cũng như kéo dài như sợi chỉ cũng được; khỏi cần tập trung tinh thần, khỏi cần cố gắng, ít phí sức chừng nào tốt chừng nấy.
Thấy mờ mờ là như thế nào
Hỏi:
Vừa hỏi “thấy mờ mờ” là thế nào?
Đáp:
Đó là sai lầm, không có nhìn thấy cái gì được; vì vô sở hữu là trống rỗng, như nhìn hư không thì chẳng thấy gì. Nếu thấy được cái gì đều là vọng tưởng, cái ảo tượng của mình kiến lập ra, không phải thật tế.
Sanh tử sự đại và vô thường tấn tốc
Hỏi:
Thế nào sanh tử sự đại, vô thường tấn tốc?
Đáp:
Tại sao sanh tử là việc lớn? Vì tất cả việc gì đều do sanh tử mới có, nếu không có sanh tử thì việc gì cũng không có. Nguồn gốc là sanh tử, cho nên nói sanh tử là việc lớn. Tham thiền là muốn giải quyết vấn đề sanh tử của mình, tức là trước khi chết phải giải quyết vấn đề sanh tử. Phải biết sanh tử là thế nào? Tại sao mình lại có sanh tử? Lúc kiến tánh rõ hết.
Tất cả đều là vô thường, như thân của mình từ đứa bé sanh ra, các tế bào, lục phủ ngũ tạng từng sát na biến đổi. Nói sát na là còn lâu, nó biến đổi không ngưng. Biến đổi là vô thường, thường thì không biến đổi. Biến đổi nhanh nhưng tự mình không biết. Khoa học giải thích: Tất cả vật chất tiếp xúc không khí, ở trong không khí có oxy và hyro, oxy là giúp cho sự cháy, hyro là tự cháy. Tất cả vật đang tự cháy ngầm, như tách, bình, chậu,… Mình không thấy không biết, nhưng lâu ngày sẽ mục hư.
Tôi thường lấy móng tay thí dụ, bây giờ tôi nhìn móng tay của tôi, nhìn mãi không thấy dài; nhưng 3 ngày sau thấy dài một chút, rồi tôi nói móng tay tôi dài một lần. Vậy đúng không? Không đúng. Nó đâu có ngưng dài, vì mỗi sát na nó đang dài. Kỳ thật, cũng không phải là sát na, sát na là 1 phần 60 giây.
Thí dụ 1 sát na chia làm 60 A, 1 A chia làm 60 B, 1 B chia làm 60 C; cũng như tôi nói hiện tại 1 C, tôi nói chưa dứt thì đã qua mấy trăm ngàn C, qua rất nhanh gọi là tấn tốc; biến đổi nhanh gọi là vô thường tấn tốc vậy.
Qua gần hết thất con học sự hỏi đáp
Hỏi:
Qua gần hết thất con học sự hỏi đáp của đại chúng và Sư Phụ, tâm con hoan hỷ vô cùng; con tự nghĩ có lẽ đây là Bồ tát thị hiện lỗi lầm và giải đáp, trong đó có câu đúng cho để học và câu không đúng cũng đáng cho con ghi nhớ để học, tránh lỗi lầm mắc phải về sau.
Kính bạch Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức, Tăng, Ni và toàn thể đại chúng pháp hội đồng tham Tổ Sư thiền.
Sau đây, con có những ý nghĩ đúng hay sai, con xin thành tâm sám hối. Ngày xưa còn nhỏ theo mẹ đến chùa, thấy chư Tăng gõ mõ tụng kinh cúng lạy, mẹ đem lễ vật đến chùa cúng dường. Con nói với mẹ: Cúng làm gì cho những ông thầy chùa vô tích sự, không thấy gì làm lợi ích cho đời.
Theo dòng thời gian lớn lên, thân cận với chư Tăng Ni tụng kinh Pháp Hoa, chưa biết thọ trì. Khi tụng kinh thì hiểu Phật dạy tu thiền, tụng kinh A Di Đà, niệm Phật không phải một ngày đến bẩy ngày đến nhất tâm bất loạn, mới được phàm thánh đồng cư Tịnh Độ! Do đó niệm Phật không phải là dễ, chỉ có niệm để đè niệm kiểm soát trong thật tế, nhất là trong giấc ngủ hoặc khi quên niệm. Như thế đã chứng tỏ từng tư tưởng có luân hồi.
Khi xem kinh Bát Nhã, Bồ Tát Quán Thế Âm nói với ngài Xá Lợi Phất về 5 uẩn vốn không, 6 thức vốn không, 12 nhân duyên cũng không, tứ đế cũng không. Lúc đó con tự nghĩ không này là gì? Không này đi về đâu? Tại sao không là cái khác? Mà sắc tức thị không, không tức thị sắc, diệt phục như thị. Như vậy tâm địa ngục, mà địa ngục có hay không, là có từ tâm?
Cũng như một lần thấy chiêm bao, thấy mình bị cắt lưỡi; lúc đó con tự nghĩ khi xưa, Phật bị vua Ca Lợi xẻo thân thể, Phật cũng không sân hận, vì Phật không có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Do đó, con không thấy đau bị cắt lưỡi, cũng không thấy người cắt.
Có lần đi chùa Tịnh Độ đông người và sung túc, mà những vị tu sĩ ở chùa này theo con biết là thầy đám vô tích sự với Phật với chúng sanh. Nhưng chùa này được sung túc là nhờ vẻ 10 cửa địa ngục, mà chúng sanh chiêu cảm nghiệp chịu đó. Con tự nghĩ à như vậy! Người ta đi chùa đông.
Ở Đồng Tiến cách đó quê còn cây số, ông thầy phó trụ trì cũng vẽ thập điện, nhưng mới vẽ vừa xong cửa ngục thứ nhất thì con đến. Con nói nhẹ với thầy “vì cái này không may chúng sanh rãi rác, mà hằng sâu mặc cảm tội lỗi”.
Cũng như ngày gần đây có hành giả muốn hỏi Sư Phụ, mà có huynh đệ đi chung ngăn cản nên không dám hỏi.
Đáp:
Ngài Lai Quả kiến tánh gần đây, tịch năm 1953. Ngài nói: “Nếu phỉ báng Tổ Sư thiền, làm cho tự mình không dám tu Tổ Sư thiền, phải bị đọa địa ngục 1 đại kiếp; làm chướng ngại cho người khác không dám tu, phải bị đọa địa ngục 4 đại kiếp”. 1 đại kiếp là 4 trung kiếp, 1 trung kiếp là 20 tiểu kiếp, 1 tiểu kiếp là 16 triệu năm. Mặc dầu, nói phỉ báng rất dễ, nhưng đã tạo địa ngục cho mình rồi.
Tại sao làm chướng ngại cho mình không dám tu mà đọa địa ngục? Vì một người thành Phật độ vô lượng vô biên chúng sanh. Nếu không thành Phật thì vô lượng vô biên chúng sanh không độ được, cho nên có tội địa ngục. Kinh Lăng Nghiêm nói: “Phỉ báng Đại thừa bị tội địa ngục”. Đó đúng như lời Phật dạy.
Nếu nói “Tu sĩ không có ích cho xã hội”, theo chuyện này, lúc giải phóng tôi đi họp có người nói: Mọi người phải có lao động bằng sức lực hay trí óc.
Tôi hỏi: Người phục vụ trong rạp hát để cho mọi người giải trí sau những ngày làm việc mệt, người đó có phải lao động giúp ích cho xã hội không?
Người ấy đáp: Phải.
Tôi nói: Vậy các Phật tử tin Phật vô chùa, không đem tiền mua vé hát, lấy tiền này cúng vào chùa và lạy Phật, họ cảm thấy an ổn tinh thần, so với giải trí hơn nhiều. Các vị Tăng Ni phục vụ trong chùa bằng người phục vụ trong rạp hát vậy. Đó là việc mà người ta thấy được, những việc người ta thấy không được có thể lớn hơn.
Tại sao? Như vừa rồi, tôi truyền tam quy ngũ giới; ngũ giới là bao gồm thập ác, nếu mỗi công dân đều giữ giới này thì không tổn hại tài sản công cộng hay cá nhân. Cho nên bớt lại người giữ an ninh. Nhưng các vị giữ an ninh có lãnh lương của nhà nước, còn Tăng Ni dạy cho người biết tu không lãnh lương của nhà nước, chỉ là nghĩa vụ. Như vậy có giúp ích cho xã hội, tại sao nói tu sĩ không có ích cho xã hội!
Các nước tiến bộ cũng biết tôn giáo giúp cho xã hội được an ninh trật tự nhiều hơn người thường. Việc này người ta không thấy, nhưng sự thật là vậy. Người ấy cũng cho là đúng, chứ không phải như ông đã nói!
Phật ca ngợi – Cầu sừng thỏ
Hỏi:
Tham Tổ Sư thiền có phải pháp môn phương tiện, mà Phật Thích Ca ca ngợi trong phẩm Phương Tiện của kinh Diệu Pháp Liên Hoa không?
Đáp:
Tổ Sư thiền là giáo ngoại biệt truyền bất lập văn tự, kinh Pháp Hoa là thuộc về Giáo môn. Tổ Sư thiền ngoài kinh giáo, đặc biệt truyền pháp môn này. Giáo môn vừa tụng kinh vừa quán tưởng.
Bất lập văn tự là không phế bỏ văn tự, nhưng không cần qua văn tự lời nói là pháp thiền trực tiếp; còn kinh điển phải qua văn tự lời nói, gọi là pháp thiền gián tiếp. Bất lập văn tự là chỉ thẳng tâm mọi người được kiến tánh thành Phật.
Hỏi:
Muốn cho tự tánh hiện phải có phương tiện, nếu lìa thế gian như cầu sừng thỏ phải không?
Đáp:
Pháp môn Tổ Sư thiền do Phật Thích Ca đích thân truyền cho sơ Tổ Ma Ha Ca Diếp, rồi từ Tổ từ Tổ truyền xuống. Tất cả truyền dạy của Phật Thích Ca là phương tiện. Tại sao? Tâm mình đầy đủ tất cả, gọi là pháp bản trụ từ xưa nay, hồi nào là vậy rồi; chứ không phải học hay tu mới có mới thành, cho nên Tổ Sư thiền cuối cùng là vô tu vô chứng.
Vì không phải tu mới thành, không phải chứng mới đắc. Như kinh Viên Giác nói: “Tất cả chúng sanh đều đã thành Phật”. Do ông có tư tưởng chấp thật, nên có những câu hỏi như vầy. Nếu tin tự tâm đầy đủ 100% thì không có gì để hỏi, tại tất cả đều sẵn như vậy.
Phật đã dùng ra hết, mình chỉ dùng chút ít là do mình tự chướng ngại, tự kiến lập sở hữu làm chướng ngại vô sở hữu (tâm), nên dụng của tâm không hiện ra được. Tu là mình quét sạch những kiến lập sở hữu, quét sạch nhiều chừng nào thì cái dụng hiện ra lớn chừng nấy; nếu quét sạch không còn cái gì (trống rỗng), thì cái dụng không có giới hạn.
Nếu không trống rỗng thì ông không có chỗ để quỳ, không thể trình bày cho tôi nghe. Mình đang dùng nhưng rất ít cái mình sẵn có, không phải do học hay của ai cho. Phật Thích Ca và chư Tổ kiến tánh triệt để dùng không có gì chướng ngại, khắp không gian thời gian.
Trước khi ngồi thiền – Mạt pháp
Hỏi:
Trước khi ngồi thiền, có câu niệm nào khác hay chỉ niệm danh hiệu bổn sư 3 lần?
Đáp:
Vì trong tập thể để biểu hiện nhớ ơn Phật Thích Ca, nên có niệm danh hiệu Phật 3 lần. Nếu không phải tập thể thì ngày đêm hỏi và nhìn, không cần niệm Phật 3 lần.
Hỏi:
Tại sao gọi đời này là mạt pháp? Có phải chánh pháp nhãn tạng bị chìm mất không?
Đáp:
Theo Giáo môn thì Phật Thích Ca thành đạo về sau 1000 năm là chánh pháp, kế tiếp 1000 năm là tượng pháp, rồi sau này 10.000 năm là mạt pháp. Khi hết mạt pháp thì giáo pháp của Phật Thích Ca diệt, rồi Phật Di Lặc ra đời hoằng dương lại Phật pháp. Người nói như vậy, không phải nhất định.
Ngài Bác Sơn là Tổ kiến tánh của tông Tào Động nói: “Có thể mạt pháp chuyển thành chánh pháp, có thể hạ căn thành thượng căn, chứ không có nhất định”. Chuyển mạt pháp thành chánh pháp, tôi chưa chứng tỏ; còn chuyển hạ căn thành thượng căn, tôi được chứng tỏ.
Bắt đầu tôi hoằng dương Tổ Sư thiền, lúc ấy Phật tử phần nhiều mê tín là muốn cầu Phật gia hộ được bình an hay được phát tài. Họ coi kinh không hiểu, sau tham thiền một thời gian nửa năm, 1 năm thì coi kinh hiểu hết.
Các Phật tử này nói chuyện với những học Tăng cao đẳng, các học Tăng hỏi thì các Phật tử đều trả lời được, vì có tham thiền không cần tác ý nên dụng tự tánh hiện ra. Phật tử hỏi học Tăng thì các vị ấy nhớ những gì đã học trả lời được, cái gì không nhớ nên trả lời không được.
Tham thiền cầu cho cửu huyền
Hỏi:
Con tham thiền có cầu cho cửu huyền được siêu thoát không?
Đáp:
Không được! Vì vô sở cầu, vô sở đắc, vô sở sợ. Nếu cầu được thì không có nhân quả, cầu được là phá hoại nhân quả nên không có Phật pháp. Do có nhân quả mới cần tu, nếu không có nhân quả thì khỏi cần tu.
Nhân quả không đúng cũng không được, như tạo thiện nhân không thể chịu quả xấu, tạo ác nhân không thể nào được quả tốt. Cho nên, tạo thiện nhân thì được quả tốt, tạo ác nhân thì chịu quả xấu.
Như trồng bí được bí, trồng đậu được đậu; trồng đậu muốn được bí không được, trồng bí muốn được đậu cũng không được. Không trồng bí mà muốn có bí không được. Cầu là nghịch với nhân quả, vì vậy chánh pháp là không thể cầu.
Tu đâu không bằng tu nhà
Hỏi:
Tu đâu không bằng tu nhà, thờ cha kính mẹ mới là chân tu. Xin Sư Phụ khai thị?
Đáp:
Truyền thống hiếu thảo đối với cha mẹ là từ xưa nay, các tôn giáo nào cũng tôn trọng hiếu thảo. Nhưng hiếu thảo của Phật giáo siêu việt thế tục. Theo thế tục nuôi dưỡng cha mẹ gọi là hiếu thảo, người xuất gia không nuôi dưỡng cha mẹ mà gọi là đại hiếu. Tại sao? Vì nuôi dưỡng cha mẹ đến chết, nhưng không giải thoát cái khổ, kiếp sau cha mẹ phải chịu khổ nữa.
Nếu người con tu được đắc đạo trở về độ cha mẹ, như Phật Thích Ca thành đạo về hoàng cung độ cha mẹ và người thân. Vậy mới là đại hiếu, tức làm cho cha mẹ giải thoát tất cả khổ vĩnh viễn, chứ không phải chỉ nuôi sống trong một kiếp này.
Thế nào là nhìn thoại đầu
Hỏi:
Thế nào là nhìn thoại đầu?
Đáp:
Tham là hỏi câu thoại để kích thích một niệm không hiểu không biết, nhìn là nhìn chỗ không biết; nhưng chỗ không biết thì không có chỗ nên không có mục tiêu để nhìn, nhìn mãi không thấy gì vẫn còn không biết; Thiền tông gọi là nghi tình, đưa hành giả đến thoại đầu sẽ kiến tánh.
Nhưng không phải dùng miệng hỏi là dùng tâm hỏi, tức hỏi thầm trong bụng; nhìn không phải dùng con mắt, mà nhìn thầm trong bụng. Hỏi và nhìn song song, nhìn chỗ mênh mông không có gì, nên không thấy gì mới đúng. Nếu nhìn thấy gì là không đúng.
Có người nói “tôi nhìn không được”, nói nhìn không được là đã nhìn được rồi. Tại sao? Vì có nhìn nên biết nhìn không được. Nhìn không thấy gì tức là chỗ không biết. Đến khi kiến tánh thì tất cả đều biết (chánh biến tri).
Tham có giống cái niệm không
Hỏi:
Tham có giống cái niệm không?
Đáp:
Không phải! Niệm không có nghi, tham là có không hiểu không biết (nghi). Vì niệm đã biết sẵn, như niệm Phật là đã biết mình niệm Phật.
Hỏi hoài mà không giải quyết thì biến thành niệm phải không?
Nếu chỉ có hỏi thì có thể biến thành niệm, còn hỏi thêm cái nhìn thì không biến thành niệm.
An trú trong câu hỏi, đó là tham thoại đầu phải không?
Không phải an trú và không an trú, luôn cả an trú và không an trú cũng không biết; đó là sản phẩm của bộ óc, chỉ hỏi và nhìn song song để giữ thắc mắc không hiểu gọi là nghi tình. Mục đích tham thiền là dẹp hết tất cả những sản phẩm của bộ óc, không cho bộ óc hoạt động, tất cả đều mặc kệ.
Nghi tình rốt ráo hơn niệm
Hỏi:
Tại sao nghi tình được rốt ráo hơn niệm?
Đáp:
Vì nghi là nhân, có nghi có ngộ, không nghi không ngộ; tức là không có nhân thì không có quả. Pháp thế gian và xuất thế gian đều vậy. Nghi của pháp thế gian là bộ óc tìm hiểu, suy nghĩ, ghi nhớ. Nghi của pháp xuất thế gian là không cho bộ óc tìm hiểu, muốn dẹp tìm hiểu biết, suy nghĩ biết, ghi nhớ biết. Tất cả cái biết của bộ óc đều phải chấm dứt.
Nghi của thế gian ngộ được pháp thế gian, như nhà khoa học Newton phát minh hấp dẫn lực của vạn hữu. Theo truyền thống biết thì trái bôm từ trên cây rớt xuống, đâu có rơi lên! Vì tư tưởng của mình cứ cho ở trên đầu là hướng trên, dưới chân là hướng dưới. Thật tế, không có trên dưới.
Quả đất tròn, ban ngày cho là trên ban đêm là dưới; nhưng không phải vậy, không có trên dưới. Nói bốn phương (đông, tây, nam, bắc), nhưng thật tế không có. Tại sao? Cấm cây nêu giữa chậu, người đứng bên đông cây nêu nói bên kia là bên tây, người đứng bên tây nói bên kia là bên đông,…
Nếu cứ tranh cải có nhất định đông, tây, nam, bắc thì không có ích lợi. Vì vốn không có đông, tây, nam, bắc. Trên dưới nghĩa cũng vậy, thói quen của bộ óc phải có đông, tây, nam, bắc, trên, dưới. Nhưng đông, tây, nam, bắc, trên, dưới không có vị trí nhất định, tùy theo vị trí của mình thay đổi.
Cho nên, Newton thấy trái bôm rớt xuống, ông thắc mắc tại sao trái bôm không rơi lên? Vì không có trên dưới, nên ông phát minh sức hấp dẫn lực của trái đất. Rồi từ đây ông ngộ được hấp dẫn lực vạn hữu. Nhà khoa học gọi là từ trường.
Sao biết tiểu ngộ, đại ngộ
Hỏi:
Người tham Tổ Sư thiền làm sao biết mình có tiểu ngộ, đại ngộ?
Đáp:
Nếu ngộ rồi còn ôm cảnh giới ngộ, tức là cho mình đã ngộ thì còn mê, gọi là tiểu ngộ. Như A La Hán và Bích Chi Phật thuộc về tiểu ngộ.
Ngộ rồi, luôn cảnh giới ngộ không còn gọi là đại ngộ. Đại ngộ đồng như chưa ngộ, vì ngộ là đối với mê; nếu ngộ triệt để thì hết mê, hết mê không còn ngộ. Cho nên, mê ngộ đều sạch.
Ngủ tâm ở đâu? – Không nghiên cứu
Hỏi:
Lúc ngủ thì tâm ở đâu?
Đáp:
Nếu có ở đâu thì không cùng khắp không gian thời gian, tức có gián đoạn. Vì cùng khắp không gian nên gọi là Như Lai (không có khứ lai), đúng như bản lai. Khắp thời gian không gián đoạn nên gọi là Niết Bàn (không sanh không diệt).
Nếu có chỗ thì không cùng khắp không gian, có lúc thì không cùng khắp thời gian. Cho nên, đã cùng khắp không gian thì không có chỗ để chỉ, đã cùng khắp thời gian thì không có lúc để chỉ. Vì vậy không thể nói là ở đâu!
Nhớ và quên đều là sản phẩm của bộ óc, vì có nhớ mới có quên. Nhớ không thể thành lập, quên làm sao thành lập? Nhớ với quên là tương đối, kiến tánh thì sản phẩm của bộ óc đều sạch, không có sự nhớ và quên.
Hỏi:
Trong tham Tổ Sư thiền nói “hành khởi giải tuyệt”, vậy không còn nghiên cứu nữa sao?
Đáp:
Giải là kiến giải, như ông hỏi là kiến giải phải cắt tuyệt. Vì tin tự tâm chưa đầy đủ, nên còn tìm hiểu. Tìm hiểu là còn kiến giải, chứ chưa có tuyệt. Thực hành đúng thì phải “hành khởi giải tuyệt”.
Nghiên cứu là muốn biết muốn giải, làm sao tuyệt được? Còn xem kinh là chưa tin tự tâm đầy đủ. Tôi giải đáp là để tăng niềm tin tự tâm, không phải cho hiểu giáo lý cao siêu. Tôi giải đáp là tùy bệnh cho thuốc, nhưng bệnh là bệnh giả; thuốc cũng là thuốc giả, bệnh hết thuốc bỏ luôn.
Ngày 14 – 6 đến 20 – 6 Đinh Sửu
Pháp thế gian và xuất thế gian
Hỏi:
Thế nào là pháp thế gian và xuất thế gian?
Đáp:
Pháp thế gian và xuất thế gian không khác, vì có bệnh chấp những sai lầm của thế gian, rồi muốn ra khỏi những sai lầm đó, nên mới gọi là xuất thế gian. Tại sao không khác? Người thế gian cũng là tâm này, người tu xuất thế gian cũng là tâm này. Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh sẵn sàng.
Nhưng tâm có sự giác ngộ nên gọi là Phật tánh. Tâm là vô sở hữu (trống rỗng), trống rỗng thì dung nạp và ứng dụng. Như ông quỳ, nói chuyện với nhau, nhìn thấy nhau đều nhờ trống rỗng,… Nếu không có chỗ trống rỗng, muốn nhìn cũng chẳng được. Như có vách tường chắn ngang thì không thể nhìn thấy bên kia.
Tương lai, khoa học tiến bộ, từ không gian 3 chiều tiến lên 4 chiều. Tây y khám bệnh thì đúng, nhưng trị bệnh không được; càng trị thì bệnh càng nhiều, tức hết bệnh này tạm thời lại sang bệnh khác. Y khoa tốt nghiệp trường đại học của Mỹ có khán nghị chính phủ bãi công 1 tháng không trị bệnh, mà tháng đó chết bớt lại 50%. Có chỗ bác sĩ làm việc không sốt sắn thì bệnh nhân chết giảm 18% đến 38%.
Việt Nam có chỗ không dùng thuốc sát trùng và phân hóa học, vì phân bón hóa học rút hết dinh dưỡng của đất, làm hư đất. Các côn trùng làm cho đất được tốt đều bị chết. Các chất hóa học thấm vào đất làm cho nguồn nước bị ô nhiễm là cho các loài động vật dưới nước phải chết. Hiện nay là bị ô nhiễm môi trường, khắp thế giới không cách nào giải quyết và cũng đang tìm cách để giải quyết.
Vì chấp thế gian, ai cũng muốn tranh giành quyền lợi của mình, chỉ cần cho mình phát tài, còn hại cho mọi người thì không biết tới. Nhưng rốt cuộc cái hại cũng đến mình, vì mình sống chung trong đó.
Thấy vật nặng đè trên đầu
Hỏi:
Tham thiền thấy như có vật nặng đè trên đầu, vậy tham thiền tiếp tục hay ngưng?
Đáp:
Vật nặng đè là nguyên do gì?
Không có nguyên do, đang ngồi thiền được một lúc như có ai để cái thúng nặng trên đầu.
Nếu như vậy đừng nên ngồi.
Vậy cần xả thiền không?
Khỏi cần xả thiền, vì tham thiền đâu có nhập mà xả! Cứ hỏi và nhìn, đi đứng nằm ngồi làm việc đều vậy. Do chấp có nhập nên có xả. Thiền là trong cuộc sống hàng ngày của mình, không phải chỉ ngồi mà có thiền. Như ăn cơm, uống nước đều là thiền.
Tâm trống rỗng vô sở hữu thì không có thiền, cho nên hành giả tham thiền mà còn học thiền học đạo cũng không cho. Vậy làm sao có thiền! Không có thể kiến lập. Không có kiến lập nên mới trống rỗng vô sở hữu dung nạp và ứng dụng.
Thấy vật nghe tiếng – Thanh tịnh ngồi lâu
Hỏi:
Tham thiền ngồi nửa tiếng và đi nửa tiếng; ngồi thấy những cảnh vật hay nghe tiếng nói bên tai từ đâu không biết. Vậy phải làm thế nào?
Đáp:
Hỏi và nhìn giữ nghi tình là không hiểu không biết, nếu không biết làm sao biết những cái ông vừa nói! Mấy cái đó là biết, không có tham thiền mới có mấy cái đó. Tham thiền giữ được nghi tình thì không có những cái đó.
Biết không tác ý cũng là biết, tác ý và không tác ý đều không biết. Vì tập thể nên quy định nửa tiếng ngồi nửa tiếng đi. Nếu chỉ một mình tham thiền, ngồi tê chân thì đứng dạy đi; đi đến mỏi chân thì ngồi, không nhất định thời giờ.
Hỏi:
Trong gia đình không được thông thả rộng rãi, ban đêm lúc thanh tịnh, có thời giờ nhiều thì ngồi lâu hơn. Vậy như thế nào?
Đáp:
Không phân biệt đêm hay ngày để tham thiền. Vì người ta ham ngồi nên muốn ngồi nhiều, nếu nằm không ngủ thì hỏi và nhìn cũng được; hỏi đến chừng nào ngủ quên, không nhất định phải ngồi.
Ngủ có chiêm bao
Hỏi:
Trước kia, con ngủ có chiêm bao thấy bay, thấy cảnh chùa rất thanh tịnh, sau khi hết chiêm bao thấy thân tâm khỏe. Gần đây, nằm mơ thấy cảnh đao binh giết chóc. Vậy những hiện tượng đó là như thế nào?
Đáp:
Kinh Lăng Nghiêm nói: “Tình nặng thì đọa xuống, tưởng nhiều thì bay lên”. Tham thiền là siêu việt tình tưởng. Các thiền dùng tưởng gọi là thiền quán tưởng, nhưng Tổ Sư thiền không dùng thiền quán tưởng, chỉ giữ nghi tình là không hiểu không biết. Quán tưởng là tập trung tinh thần, như tưởng cái gì đó.
Bệnh thân, bệnh tâm – Lửa tam muội
Hỏi:
Người tham thiền không tránh khỏi chướng ngại: Bệnh thân, bệnh tâm, bệnh Phật. Xin Sư Phụ khai thị?
Đáp:
Do có suy nghĩ biết, tìm hiểu biết, ghi nhớ biết thành chướng ngại. Nếu giữ được nghi tình (không hiểu không biết) thì tìm hiểu biết, suy nghĩ biết, ghi nhớ biết đều chấm dứt được hết chướng ngại. Cuối cùng luôn cả không hiểu không biết cũng chấm dứt, gọi là kiến tánh thành Phật.
Hỏi:
Thế nào lửa tam muội? Ấn tam muội và ngồi kiết già của Phật Thích Ca hay do Thiền sư nào đặt ra?
Đáp:
Tất cả đều do người ta đặt ra, còn Phật là vô thỉ vô sanh. Vô thỉ thì không thể đặt ra, vì có đặt ra là bắt đầu. Vô thỉ cũng là nghĩa vô sanh, tức không có sự sanh khởi, do có sự sanh khởi nên có sự bắt đầu. Cho nên, người chứng quả là ngộ pháp vô sanh, gọi là chứng vô sanh pháp nhẫn. Nếu pháp đã vô sanh thì đâu có những thứ ông nói! Đó là bày đặt.
Tam muội là chánh định để phân biệt tà định, quán lửa gọi là hỏa tam muội, quán thủy gọi là thủy tam muội. Đó là thiền quán do người ta bày đặt. Tổ Sư thiền thì không có gì hết, do Tổ sư từ đời truyền xuống, miễn cưỡng gọi là Tổ Sư thiền, chứ không có tên gọi. Luôn cả thiền cũng không có, vì trống rỗng vô sở hữu không thể kiến lập.
Bổn lai vô nhất vật
Hỏi:
Bổn lai vô nhất vật, sao thấy có nhiều vật?
Đáp:
Thấy có vật là vọng tâm kiến lập, nếu không kiến lập thì không có; chính kiến lập sở hữu là chướng ngại. Ngài Long Thọ lấy hư không vô sở hữu để ví dụ cho tâm. Hư không thì trống rỗng không có gì, cho nên gọi là vô sở hữu.
Vì trống rỗng nên dung nạp và ứng dụng, tất cả mặt trời, mặt trăng, đất đai, nhà cửa,… đều từ cái trống rỗng này dung nạp và ứng dụng. Cái trống rỗng là tâm của mọi người. Vì vậy, Phật nói: “Tất cả do tâm tạo”.
Tâm tạo mới có sở hữu, nên có muôn ngàn thứ sai biệt; nhưng tánh con người ham sở hữu ham tạo. Như cuộc sống hàng ngày phải có tiền, thì cho tiền là sở hữu của tôi; phải có nhà ở thì nhà là sở hữu của tôi, phải có đất đai, đất đai là sở hữu của tôi. Tất cả đều là sở hữu, chính sở hữu làm chướng ngại vô sở hữu.
Nghe tôi nói vậy, đừng mặc quần áo và không ở nhà sao? Mình cũng mặc quần áo, ở nhà, cầm tiền; nhưng mình không có buồn, vui, yêu, ghét, đắc, thất, không có sự đối đãi, tất cả đều tùy duyên. Như có tiền cũng được hay không có tiền cũng được, ăn no cũng được hoặc ăn đói cũng được.
Vì kiến lập nên có sự chết, Bát Nhã Tâm Kinh nói: “Vô vô minh diệc vô vô minh tận, vô lão tử diệc vô lão tử tận”, Phật nói không có già chết và không có sanh tử. Nhưng tại sao mình thấy có sanh tử? Do tâm mình tạo, như thân mình xoay nên thấy căn nhà xoay (sanh tử luân hồi), căn nhà ngưng xoay (cứu kính Niết Bàn). Căn nhà đâu có xoay hồi nào? Tại thân mình xoay, nên có cảm giác sai lầm thì thấy căn nhà xoay.
Tâm tạo có sanh tử là do chấp thật, như căn nhà xoay không thật. Tu là phá tư tưởng chấp thật, nhưng phá rất khó. Cho nên, dùng nghi tình để chấm dứt tìm hiểu biết, suy nghĩ biết, ghi nhớ biết. Kiến lập đều do biết, những cái biết chấm dứt thì còn nghi tình; cuối cùng nghi tình chấm dứt là kiến tánh thành Phật, chánh biến tri hiện lên khắp không gian thời gian.
(4 bài kệ chữ tri……………… trang 66).
Tâm của mình không biết ở ngoài và không tự biết, không phải hoàn toàn không biết. Vì tất cả dụng tâm mình tự động, khỏi cần nổi ý muốn biết thì mới biết.
Như cảm giác lớp da của cơ thể, cảm giác tiếp xúc tách, bình thì biết. Tiếp xúc nóng biết nóng, tiếp xúc lạnh biết lạnh, đụng mạnh thì nó đau, đụng nhẹ thì ngứa. Người ta cho rằng có tiếp xúc mới biết, còn không tiếp xúc thì không biết. Đó là không đúng. Không tiếp xúc nó cũng biết, tức cảm giác lớp da luôn luôn làm việc không ngưng nghĩ. Lúc tiếp xúc thì biết có tiếp xúc, lúc không tiếp xúc thì biết không tiếp xúc.
Cái biết của mình cũng vậy, từ vô thỉ đến bây giờ không ngưng; mình chết cái biết vẫn làm việc bình thường. Có người hỏi: Nếu dùng nghi tình để quét sạch tất cả biết, đến thoại đầu sẽ kiến tánh thì sắp biết phải không?
Tôi nói: Không có thể nói là sắp biết.
Người ta ngạc nhiên hỏi: Như vậy, vĩnh viễn không biết sao?
Tôi nói: Không phải không biết, mà đang biết. Như lớp da đang biết, tiếp xúc nó cũng biết, không tiếp xúc nó vẫn biết. Tâm mình cũng vậy.
Nhưng người ta không hiểu, nên tôi phải dùng mặt trời để thí dụ; mặt trời chiếu soi không bao giờ ngưng, mình không thấy ánh sáng mặt trời là bị che khuất bởi mây đen và trái đất; không phải ánh sáng mặt trời có ngưng chiếu soi, mà nói trời gần sáng mặt trời sắp chiếu! Vậy không đúng.
Mặt trời có ngưng chiếu rồi nói là sắp chiếu, như cái biết của mình có ngưng biết thì mới nói sắp biết. Cái biết của tâm mình từ hồi nào chưa ngưng, như mặt trời từ hồi nào không ngưng chiếu.
Bây giờ, muốn ngưng tìm hiểu biết, suy nghĩ biết, ghi nhớ biết là vọng biết, không đúng với thật tế đều do kiến lập sở hữu rồi mới có. Kiến lập sở hữu thì hạn chế cái dụng. Mặt trăng mặt trời đều ở trong hư không vô sở hữu (cái không trống rỗng), Phật pháp gọi là tánh không.
Nhưng thông minh con người muốn kiến lập, đem cái không chẳng hạn chế, rồi hạn chế cái không của tách, bình, nhà,… Nếu tách bít hết nên không thể dùng, tách trống rỗng thì dùng được. Kiến lập nhiều cái không khác biệt, như cái không của tách khác cái không của bình, khác cái không của nhà. Muôn ngàn thứ khác biệt đều do kiến lập mới có.
Kỳ thật, chưa dựng lên nhà thì cái không đã có sẵn, chưa có cái không của tách thì đã có cái không đã có sẵn. Vì có cái không sẵn sàng nên có cái không của tách, bình, nhà,… cho đến quý vị ngồi đây đều nhờ cái không sẵn sàng đó. Nhưng mình đang dùng mà chẳng tự biết, cứ đoán mò mấy danh từ như Bồ Đề, Niết Bàn,…
Cái thật tế mình đang dùng lại bỏ, mà tìm những cái không thật tế! Phật Thích Ca muốn mình trở về thật tế, nhưng con người không chịu. Vì muốn ham sở hữu, như nhà, tiền,… cho là sở hữu của tôi. Như mình có căn nhà chưa có quyền sở hữu, cũng phải lo giấy tờ để có quyền sở hữu. Nếu sở hữu nhiều chừng nào thì chướng ngại nhiều chừng nấy.
(Trừ nghiệp chướng phiền não....trang 128).
Muốn không biết cũng không được
Hỏi:
Tham thiền là giữ chỗ không biết cho liên tục, nhưng con tham có lúc lại biết chuyện này chuyện kia, mình muốn không biết cũng không được, nên sanh ra phiền não. Xin Sư Phụ khai thị?
Đáp:
Vì do kiến lập, như có vào thiền và xả thiền; thiền cũng không kiến lập, không có vào thiền và không xả thiền. Chấp thiền (trụ) là kiến lập thiền, Tổ Sư thiền chỉ là hỏi và nhìn, hỏi là kích thích niệm không biết, nhìn là giữ cái không biết được kéo dài, gọi là nghi tình.
Ban đầu tập tham tự nhiên vọng tưởng (biết) nổi lên quên tham, biết thì nghịch cái không biết. Nhưng phải tập tham dần dần. Tâm mình trống rỗng, cho nên đừng kiến lập. Vì vậy, hành giả tham thiền không cho hiểu thiền hiểu đạo. Đang thực hành thiền còn hiểu thiền chi nữa! Nếu tìm hiểu thiền là trên đầu mọc thêm đầu. Một cái đầu đã đủ dùng, thêm cái đầu phải nhờ bác sĩ cắt bỏ thì khôi phục cái đầu có sẵn.
Mục đích là muốn đến thoại đầu, cho nên gọi là tham thoại đầu, khán thoại đầu. Bây giờ thực hành nhưng chưa đến thoại đầu, thoại đầu là một niệm chưa sanh khởi, nếu sanh khởi một niệm không biết cũng là sanh khởi. Cuối cùng đến thoại đầu thì tất cả tìm hiểu biết, suy nghĩ biết, ghi nhớ biết đều chấm dứt. Đến thoại đầu là công phu ngày đêm liên tiếp, vì không có niệm nào nổi lên.
24 tiếng đồng hồ mình chỉ tham có 1 phút, nếu mỗi ngày nghi tình tăng 1 phút thì 4 năm đến thoại đầu sẽ kiến tánh, mỗi ngày nghi tình tăng ½ phút thì 8 năm đến thoại đầu sẽ kiến tánh, mỗi ngày nghi tình tăng ¼ phút thì 16 năm đến thoại đầu sẽ kiến tánh.
Chỉ cần công phu miên mật một chút nghi tình cũng đủ, khỏi cần tập trung tinh thần, khỏi cần phí sức, khỏi cần cố gắng. Cho nên, chư Tổ nói: “Ít phí sức chừng nào tốt chừng nấy”. Nếu cố gắng, tập trung tinh thần đều là phí sức.
Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.
