Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
Đăng nhập
← Sách Phật họcTrang 11/13

Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Giảng và chú giải Kinh Luận

Pháp Hoa Kinh An Lạc Hạnh Nghĩa

Tác giả
Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm Thi hóa
Thông tin
Nguồn: Pháp Thí Hội — ebook EPUB (Đợt 20, 14/10/2026)

tứ chủng thân uy nghi trung, tọa tối vi an ổn, Bồ tát thường ứng già phu đoan tọa bất động, thâm nhập nhất thiết chư tam muội môn, quán sát nhất thiết chúng sanh căn tính, dục an lập chi, lệnh đắc giải thoát, thị cố Bồ tát thường nhập thiện định, khởi lục thần thong, năng tịnh ngũ nhãn, nhục nhãn thanh tịnh, thiên nhãn thông đạt, tuệ nhãn kiến chân, pháp nhãn quán sát, Phật nhãn giác liễu nhất thiết, năng độ thập phương thế giới vô lượng chúng sanh, bất tiền bất hậu, nhất thì đắc đạo, thị cố Bồ tát thường tại thiền định, vấn viết: Bồ tát hà cố tứ chủng thân nghi trung, đa tại tọa uy nghi, dư pháp diệc ứng đắc, độc ngôn già phu tọa, đáp viết: thử già phu tọa, nãi tu đạo chi nhân tọa thiền chi pháp, dư uy nghi trung thủ đạo tắc nan dĩ đa động tán, kết già phu tọa, tâm trực thân chánh, nhiếp niệm hiện tiền, thủ đạo tắc dịch, phục dục giáo chư đệ tử tất nhập thiền định, thị cố Bồ tát kết già phu tọa, dư tọa pháp giả, thị phàm phu nhân tọa pháp, động tán tâm đa, bất đắc nhập định, kì tâm nan nhiếp, kết già phu tọa, thân tâm chánh trực, tâm dịch nhiếp cố, dục giáo đệ tử học thử tọa pháp, xá chư ngoại đạo tà kiến uy nghi, hữu chư ngoại đạo điên cuồng tâm loạn, hoặc thường kiều cước, hoặc trắc thân y túc, hoặc nhất túc độc lập, hoặc ngũ nhiệt chích thân, dĩ thị chủng chủng tà kiến, thân tâm bất an, Bồ tát tọa thì, lệnh chư chúng sanh kiến giả hoan hỉ, phát bồ đề tâm, li chư phố úy, nhập Bồ tát vị, thị danh pháp thi đàn ba la mật, Bồ tát tọa thì, thân tâm bất động, chúng sanh kiến giả năng phát tịnh tín, li sát hại tâm, xá chư ác nghiệp, cụ túc Đại thừa Bồ tát luật hành, thị danh trì giới thi ba la mật, Bồ tát tọa thì, tri nhất thiết pháp âm giới chư nhập, tất cánh bất động, năng lệnh chúng sanh li cao hạ tâm, bất khởi tránh luận, thị danh nhẫn nhục sạn đề ba la mật, Bồ tát tọa thì, năng lệnh chúng sanh kiến giả hoan hỉ, xá thập ác nghiệp hành, hành thập thiện đạo, tu tập thánh đạo, lệnh đắc giải thoát, dũng mãnh tinh tiến, thân tâm bất giải, thị danh cụ túc tinh tiến tì lê da ba la mật, Bồ tát tọa thì, năng lệnh chúng sanh xá li vị trứ, năng đoạn tham ái, tâm vô định loạn, tất cánh tịch diệt, diệc lệnh chúng sanh khởi thần thông lực, hà dĩ cố, thị chư chúng sanh, kiến Bồ tát tọa thiện, thâm tâm ái nhạc, tình vô xá li, thí như vãng tích tuyết san lâm trung, hữu nhất tiên nhân tọa thiền nhập định, thị thì diệc hữu vô lượng ngoại đạo, tại thử san trung tà kiến khổ hành, kiều cước tán túc, hoặc nhất túc độc lập, đa bất an ổn, thị thì phục hữu ngũ bách tiển hầu san trung du hành, kiến thử tiên nhân lâm trung thiền định, kết già phu tọa, hợp nhãn hợp khẩu, khí tức bất xuất, mi hầu chúng trung, hữu nhất lão mi hầu, ái nhạc tiên nhân, học kì tọa thiền, hợp nhãn nhập định, tín tâm trọng cố, tức đắc thần thông, thành Bích Chi Phật, như thị thứ đệ ngũ bách mi hầu giai đắc thành tựu Bích Chi Phật đạo, thị chư mi hầu, niệm thử san trung tà kiến ngoại đạo, thân bất an ổn, thị lão mi hầu vãng đáo kì sở,，ư ngoại đạo tiền,，tự phu thảo nhục,，kết già phu tọa,，hợp nhãn nhập định, thị thì ngũ bách mi hầu, tróc chư ngoại đạo lưỡng cước, kết già phu tọa, lão mi hầu kì chư mi hầu, các dĩ thủ chỉ niệp ngoại đạo nhãn lệnh hợp, như tọa thiền pháp, ngũ bách ngoại đạo các sanh tàm quý, thử tọa an ổn, thân bất y trắc, thị đạo vô nghi, các tác thị niệm, thử chư mi hầu, tất kiến thánh nhân đắc kì đạo tích, phục lai giáo ngã, tín tâm ân trọng, thị lão mi hầu, kiến chư ngoại đạo tín tâm quyết định, tức hiện thần thông chủng chủng biến hóa, ngũ bách mi hầu các hiện thần biến, ngoại đạo kiến kỉ, tâm sanh hoan hỉ, tâm dũng duyệt cố, ức phát thần thôn, thành Bích Chi Phật, tọa thiền uy nghi, năng lệnh súc sanh cập chư ngoại đạo, tín tâm hoan hỉ thành Bích Chi Phật, thiên nhân lục thú chư chúng sanh đẳng, ái nhạo Bồ tát tọa thiền uy nghi, phát Bồ đề tâm, đắc tam thừa đạo, giai diệc như thị, thị danh Bồ tát thiền ba la mật, Bồ tát tọa thì, tri nhất thiết pháp kì tính thường không, tri thân vô chủ vô ngã vô nhân, thị thân sắc ấm, như không trung nguyệt, ảnh hiện chúng thủy, sắc tướng tịch diệt, bất ư tam giới hiện thân khẩu ý, pháp thân phổ hiện thập phương thế giới, thật vô sắc tâm vãng hoàn lai khứ, kì hiện chúng sanh, năng lệnh chúng sanh các các cảm kiến, tùy ứng thuyết pháp, xứng cơ đắc đạo, như A tu la cầm, bất dĩ thủ cổ, an trí không địa vô nhân chi xử, tự xuất chủng chủng vi diệu âm thanh, năng lệnh thiên nhân sở văn, các các biệt dị, xưng ý hoan nhạo, Bồ tát thiền định diệc phục như thị, thật vô giác quán hệ niệm tư duy, diệc vô sắc tượng hiện thân khẩu ý, chúng sanh các các cảm ứng bất đồng, như không trung nguyệt, thị danh Bồ tát thiền ba la mật, Bồ tát tọa thì, tuy vô tâm âm giới nhập kiến, ư nhất thiết pháp giai như mộng tưởng, vô giác quán tâm, cụ túc vô lượng nhất thiết biện tài, nhất niệm tất tri tam thế cửu đạo phàm thánh sai biệt, tư giác bất đồng ưu liệt sai biệt, bất dự tư duy, tri quá khứ thế vô ngại, tri vị lai thế vô ngại, tri vô vi vô ngại, tri thế đế vô ngại, tri chân đế vô ngại, tri đệ nhất nghĩa đế không vô ngại, bất li thường định, nhất niệm biến tại thập phương Phật tiền, hiện thần thông lực, chủng chủng biến hóa cung dưỡng chi cụ, cung dưỡng chư Phật, nhất niệm thụ trì nhất thiết Phật pháp, nhất thì biến hiện nhập lục đạo trung, phổ hiện sắc thân, đối chúng sanh ki, tùy ứng thuyết pháp, tất tri nhất thiết chúng sanh chủng tính, nhất niệm năng chuyển chư Phật pháp luân, tùy bỉ chúng sanh phiền não lợi độn sai biệt, cảm văn Bồ tát âm thanh bất đồng, lệnh đoạn phiền não, tuy vô sắc tượng ấm giới nhập chư kiến, cụ túc như thử vô lượng biện tài, thị danh Bồ tát bát nhã ba la mật, Vấn: bát nhã ba la mật danh hà đẳng pháp, Đáp viết: bát nhã ba la mật danh nhất thiết chủng trí, tam thừa trí tuệ, tẫn đáo kì biên, thị danh bỉ ngạn, danh vi ma ha bát nhã ba la mật, Vấn viết: như thị trí tuệ tòng hà xứ sanh, Đáp viết: vô hữu sanh xứ, hà dĩ cố？như đại phẩm kinh trung, tiên ni Phạm chí vấn Phật, Thế tôn, Như Lai sở đắc nhất thiết trí tuệ tòng hà xứ đắc, Phật đáp tiên ni, vô hữu đắc xứ, như thị trí tuệ phi nội quán trung đắc thị trí tuệ, phi ngoại quán trung đắc thị trí tuệ, phi nội ngoại quán trung đắc thị trí tuệ, diệc phi bất quán đắc thị trí tuệ, thị thì tiên ni Phạm chí, tức ư Phật nhất thiết trí trung, đắc sanh tín giải, thâm nhập bát nhã ba la mật, thị cố ngôn vô hữu đắc xử, vấn viết: hà giả vi nội quán, hà giả vi ngoại quán, hà giả vi nội ngoại quán, vân hà ngôn diệc, phi bất quán đắc thị trí tuệ, đáp viết: nội quán giả thị nội lục căn, nhãn nhĩ tị thiệt thân ý, ngoại quán giả thị ngoại lục trần, sắc thanh hương vị xúc pháp, nội ngoại quán giả, trung gian lục thức, nhãn thức xúc nhân duyên sanh chư thụ, nãi chí tị thiệt thân ý thức xúc nhân duyên sanh chư thụ, Bồ tát quán nội lục căn tính, không vô sở đắc, quán ngoại lục trần tính, không vô sở đắc, quán trung lục thức tính, không vô sở đắc, danh vi trí tuệ, nhược bất quán sát diệc bất năng đắc, thị cố Phật ngôn, diệc phi bất quán đắc thị trí tuệ, vô sở đắc tức thị trí tuệ, sở dĩ giả hà, đại phẩm kinh nhất niệm phẩm trung, Phật cáo Tu Bồ Đề, chư pháp vô sở hữu tính, tức thị đạo, tức thị quả, nhược vu chư pháp trung kiến hữu giả, thử nhân vô quả, phôi pháp tính cố, thị cố Phật ngôn, chư pháp vô sở hữu tính, tức thị đạo, tức thị quả, chư pháp giả, tức thị chúng sanh thập bát giới, nội hữu lục căn giới, ngoại hữu lục trần giới, trung hữu lục thức giới, quán nội lục căn, năng phá tham dâm sân khuể ngu si vô minh, điệu mạn chư phiền não kết, năng phá tự thân ngã kiến, cập li ngã sở, vô hữu thọ mệnh chúng sanh chủ giả, li thụ niệm trứ, tất cánh không cố, kiến căn vô sở hữu tính, danh vi trí tuệ, quán ngoại lục trần, ư sắc trần trung thanh hoàng xích bạch nam nữ đẳng sắc, ư thị các ngoại thân khởi tham ái tâm, năng sanh phiền não, Bồ tát nhĩ thì quán thử ngoại thân, tu tử thi tưởng, phung trướng lạn phôi, cửu tưởng cụ túc, nãi chí thập tưởng thành tựu, quy không tẫn diệt, canh bất phục sanh, quán sát giác liễu, năng phá phiền não năng phá phiền não, thanh hương vị xúc pháp diệc phục như thị, kiến trần vô sở hữu tính, danh vi trí tuệ, quán sát trung thức, vô phân biệt tưởng vô tự sanh xứ, giả nội ngoại nhân duyên hòa hợp nhi sanh, đô vô tự tính, quán nội lục căn không vô hữu chủ, quán ngoại lục trần không vô hình sắc hòa hợp tưởng, bất khả phân biệt, tức vô lục thức, kiến thức vô sở hữu tính, danh vi trí tuệ, nhược bất tọa thiện minh liễu quán sát thị thập bát giới, diệc bất năng đắc như thị trí tuệ, thị cố Phật ngôn, diệc phi bất quán đắc thị trí tuệ, chúng sanh ngũ thức đãn năng đương cảnh, năng tri hiện tại ngũ trần chi sự, bất năng cứu cánh chúc đương thụ trì, nhiên thử ý căn tuy vô xử sở, biến năng chúc đương ngũ thức chi sự, nhiên kì ý thức đô bất tằng vãng dữ ngũ thức hợp, tuy vô vãng hoàn, năng huyền chúc đương ngũ trần ngũ thức nhân duyên chi sự, tuy vô trụ xứ, chúc đương ngũ thức, kế giáo tư duy, viễn cận thụ trì, giai tất bất vong, thiện ác vô kí diệc phục như thị, như thị ý căn ý thức, tuy vô xử sở, diệc bất động diêu, như mộng trung thức, diệc năng giác liễu tổng nhiếp lục căn chi sự, phàm tục ngu nhân, thị lục chủng thức, tùy duyên hệ phược, diệc bất năng tri ngũ căn hữu xử, ý căn vô xử, vị các các duyên, bất năng liễu tri tổng biệt chi tưởng, thị danh phàm phu phân trương thức tướng, sanh tử căn tài, phi thị thánh tuệ, tân học Bồ tát, dụng đệ thất thức cương lợi trí, quán sát ngũ ấm thập bát giới đẳng, vô hữu tập tán hư vọng bất thật, vô danh vô tự, vô sanh vô diệt, thị thì ý căn, tức danh vi thánh tuệ căn giả, tòng đắc tín căn, nãi chí tuệ căn, như thị ngũ căn trung thuyết, nhân thử tín tuệ nhị căn, lực vô sở úy, tổng thuyết hữu nhị chủng dụng, nội năng giác liễu phá phiền não kết, nhập vô gian tam muội, đắc giải thoát trí, năng giác nhất thiết chúng sanh căn tính, ngoại năng tồi phục thiên ma ngoại đạo, túc mệnh thần thông, giai đắc cụ túc, phát ngôn khả tín, thật bất hư mậu, danh vi tín tuệ, thiện chuyển chúng sanh trụ thất giác tuệ, cố danh thánh tuệ căn, thánh danh vô trứ, diệc danh thanh tịnh, năng độ chúng sanh lập chiếu vi thánh, vô trứ giả, dĩ thánh tuệ căn giác tri lục căn không vô hữu chủ, giác tri lục trần vô sắc, giác tri lục thức vô danh vô tướng, như thị tam lục nhất thập bát giới, vô sanh vô diệt, vô thủ vô xá, đoạn nhất thiết thụ, cố danh vô trứ, tuy tri kỉ thân cập ngoại chúng sanh chư pháp thật tướng, diệc năng tất tri chúng sanh căn tính, thị cố danh thánh, đắc ấm giới thật tướng, xá nhất thiết trứ cố danh vô trứ, nhược vô ái trứ tức vô nhiễm luy, liễu tri chư pháp tự tính thanh tịnh, tất cánh tịch nhiên, chư pháp giả, thị thập nhị nhập, thập bát giới, vọng niệm tâm, phàm phu bất liễu, năng tác sanh tử, vô lượng kết nghiệp, biến hành lục thú, thị danh chúng sanh, Bồ tát dĩ thử thánh tuệ căn lực, thiện giáo đạo chi, lệnh chư chúng sanh đồng chứng thánh tuệ, cố ngôn thanh tịnh, năng độ chúng sanh, vi thiên nhân tác giáo sư, cố danh a đồ lê, a giả danh nhất, đắc nhất thiết pháp tòng sơ bất sanh, diệc vô hữu diệt, thị danh tự giác, danh chi vi a, đồ giả thị chúng sanh, Bồ tát năng dĩ nhất tướng thánh tuệ, giác ngộ chúng sanh, lệnh đắc giải thoát, thị cố danh đồ, dĩ thử tự giác giác tha vô thượng tuệ, a đồ nhị sự, lưu danh hậu đại, chúng sanh sở quy, vĩnh kiếp bất tuyệt, thị cố danh lê, thị cố Phật ngôn, chúng sanh tính tức Bồ đề tính, Bồ đề tính tức chúng sanh tính, Bồ đề chúng sanh vô nhị, tri như thử tác thiên nhân sư, phàm phu lục căn, thánh nhân lục căn, thị phàm thánh căn vô nhất vô nhị, bất giác thị phàm phu, giác liễu thị thánh nhân, sanh tử phiền não căn, tức thị thánh tuệ căn, phàm phu sửu lậu bất tịnh thân, tức thị tướng hảo diệu pháp thân, Bồ tát nhĩ thì quán thử nhãn căn tác thị niệm, hà giả thị nhãn, vân hà danh căn, tác thị quan thì, tri thử nhãn căn vô chủ, nhược không vô chủ, tức vô nhãn căn, cầu căn bất đắc, diệc vô hữu nhãn, đãn dĩ hư vọng sở kiến thanh hoàng xích bạch chủng chủng chư sắc tham ái niệm cố, danh chi vi nhãn, vô nhãn cố bất liễu, như hướng đế quán, tri vô căn tình, nhược vô nhãn tức vô tình thức, kí không vô chủ vô phân biệt giả, diệc vô hư vọng chủng chủng chư sắc, các các bất tương tri, cố diệc vô hòa hợp, tất cánh tịch diệt, không vô sở hữu, như thị quán cánh, diệc vô năng quán pháp, vô sở đắc cố, vô nhãn vô vô nhãn vô nhãn danh tự, thị vi nhãn vô tác giải thoát môn, diệc đắc danh vi vô phược, hà dĩ cố, kí vô hệ phược, thùy giải thoát giả, thị thì vô căn vô sắc trần, kí vô căn trần, diệc vô hữu thức, thị cố danh vi vô nhãn vô phân biệt giả, phục thứ nhĩ căn văn thanh, Bồ tát nhĩ thì, đế quán thử nhĩ thùy năng văn, nhĩ căn văn da, nhĩ thức văn da, thanh năng tự văn, vi dụng ý thức văn vi dụng ý thức văn, như thị quán cơ, phi nhĩ căn văn, phi nhĩ thức văn, diệc phi thanh tự văn, ý thức diệc bất năng tự văn, hà dĩ cố, nhĩ căn vô giác tri, cố bất năng văn, nhược nhĩ căn năng văn, lung nhân ứng năng văn thanh, lung nhân bất văn cố, đương tri nhĩ căn bất năng văn, nhĩ thức nhất niệm bất năng phân biệt, dĩ cố diệc bất năng văn, thị thanh vô căn cố, bất năng tự giác, diệc bất năng văn, ý thức diệc bất năng văn, chúng duyên hòa hợp, nãi đắc văn thanh, sở dĩ giả hà, tiên nhĩ thanh tương đối, nhiên hậu ý thức sanh, dữ nhĩ thức hợp cố, tắc năng phân biệt âm thanh, nhất nhất quán sát, không vô văn giả, nhược vô căn văn, tức vô hữu thức, căn bất vãng thụ, thanh bất lai nhập, các bất tương tri, diệc bất tương kiến, thanh như không hưởng, vô sanh vô tướng, nhĩ vô căn vô thức, tất cánh không cố, vô nhĩ, vô nhĩ danh tự, nhĩ giải thoát môn, kí vô phược giả, diệc vô giải thoát, phàm phu bất liễu, vị ngã năng văn, thị danh vi văn, tân học Bồ tát đoạn nhất thiết thụ, đắc tát bà nhược, chứng thật tướng tuệ, đắc âm thanh nhẫn, vô thủ vô xá, danh vi bất văn, diệc danh bất văn văn, đắc tính không trí, diệc đắc danh vi bất văn bất văn, lược thuyết nhĩ căn, kì nghĩa như thử, phục thứ tị văn hương giả, thùy năng văn, quán thử sở khứu hương, tòng hà phương lai, hà xử sanh dã, nhập chí hà xử, thụ giả thị thùy, tướng mạo hà tự, như thử quán thì, tri thị hương xúc, vô sở tòng lai, nhập vô sở chí, diệc vô thụ giả, phục vô tướng mạo, bất khả phân biệt, không vô sở hữu, tị vô căn vô thức, vô khứu vô hương, diệc vô danh tự, tị giải thoát môn, kí vô phược giả, diệc vô giải thoát, diệc thiện thông đạt nhất thiết chúng hương, thiệt thị vị giả, đế quán thử vị, tòng hà sở lai, hà phương sở sanh, nhập chí hà xử, thùy thụ vị dã, tướng mạo hà tự, thần thụ vị dã, xỉ thụ vị dã, thiệt thụ vị dã, yết thụ vị dã, như thị quan thì, liễu tri thử vị, vô sở tòng lai, diệc vô sở chí, phục vô trụ xử, diệc vô thụ giả, vô sanh vô diệt, diệc vô tướng mạo, vô thiệt vô vị, vô căn vô thức, diệc vô danh tự,thiệt giải thoát môn, kí vô phược giả, diệc vô giải thoát, diệc năng thiện tri nhất thiết vị tướng 。thân thụ xúc giả，nam nữ chúng sự，tế hoạt thống dương，thô sáp lãnh noãn, khinh trọng kiên nhu, như thị đẳng xúc, năng sanh tham ái sân hỉ đẳng sự, chúng sanh vi thử, nãi chí thất mệnh, bất tri tàm quý, vi thử luân chuyển lục đạo sanh tử, tân học Bồ tát, đế quan thử xúc, tòng hà xử sanh, do ái nhân duyên, ngã nhược bất bạt như thị ái căn, tất đương sanh não, thân tâm não cố, danh chi vi khổ, nhân duyên sanh cố vô thường, bất tự tại cố vô ngã, hư vọng cố vô thật, vô thật cố không, đế quan thử thân, vô thường khổ không vô ngã bất tịnh, tòng đầu chí túc bạc bì triền khỏa, nội hữu cơ nhục cân cốt tủy não huyết mạch thỉ niệu can đảm tràng vị trùng thư nùng huyết, chủng chủng bất tịnh, sung mãn thân trung, phàm phu bất tri, vị thị hảo vật, hốt nhĩ vô thường, mệnh tẫn tử khứ, phung trướng lạn phôi, trùng đạm li tán, đầu cước dị xử, bạch cốt tại địa, phong xuy nhật chích, hỏa thiêu tác hôi, tán diệt quy không, vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh tướng, vô thọ mệnh tướng, diệc vô sanh diệt, do như hư không, thị danh độn căn phôi sắc quy không, nhược lợi căn nhân, đế quan thử thân, sắc tính tự tính không, phi sắc diệt không, hà dĩ cố, ngã kim thử thân, bổn tòng nhất niệm vọng niệm tâm sanh, thử vọng niệm tâm, vô hình vô sắc, vô hữu phương sở, do nhược hư không, tâm diệc như thị không vô tướng mạo, tri tâm tịch diệt, thân diệc vô chủ, sanh như phù vân sanh, diệt như vân tán diệt, hô quán như thử, nhược tế quan giả, ngã kim thử thân do như vân ảnh, như vân không trung hành, địa thượng hiện chư ảnh, thật vô năng hữu kiến, thử thân diệc như thị, tuy hữu thể nguyên không, huyễn hóa nan liễu biệt, không vân thị vãng nghiệp, vân ảnh thị nhân thân, vân tán ảnh tức vô, nghiệp tẫn thân diệc nhiên, thị thân bổn vô thể, vô sắc diệc vô hình, vãng nghiệp cập thân ảnh, bổn lai thường tịch nhiên, như thử quán thì, vô than, vô thân danh tự, thị danh thân vô tác giải thoát môn, kí vô phược giả, diệc vô giải thoát, tri thân như thử, diệc năng thiện giải nhất thiết chư xúc vô sở đắc cố, ngôn pháp giả, nhất thiện, nhị bất thiện, tam giả vô kí, kim dục quán sát ý xúc pháp giả, đương dĩ phi thiện môn, phi bất thiện môn, phi vô kí môn, phá tiền hư vọng chấp trứ thiện bất thiện vô kí đẳng vô minh, tân học Bồ tát, ứng tiên quán sát ý xúc chư pháp, vấn viết: dư ngũ căn giai hữu xứ sở, nhãn nhĩ tị thiệt thân hữu khả kiến xử, kim thử ý thức, tướng mạo hà tự, trụ tại hà xử, vi đương tại nội, vi đương tại ngoại, vi tại trung gian, vi tại ngũ tạng, vi hà sở tự danh ý thức, đáp viết: phi ngũ căn, phi ngũ thức, phi nội ngoại, phi trung gian, diệc bất tại dư xứ, hà dĩ cố, ngũ tạng đối ngũ căn, ngũ căn đối ngũ trần, căn trần hợp sanh ngũ thức, kim thử ý căn, đô vô xứ sở, phục vô tướng mạo, nhi năng kí vật, hà dĩ cố, thí như hữu nhân, ngọa miên thục thì, vô tình trần thức nhi năng mộng kiến ấm giới chư nhập, nãi chí giác thì, do cố bất vong, quán sát thử mộng, đô vô phương sở, diệc vô trụ xử, vô sắc vô hình, nhi năng kí vật, như thụy miên mộng, nãi chí giác thì, quán bất kiến mộng chủ, cập bất kiến sở mộng ấm giới sổ trọng, đô bất khả đắc, nhi phục bất vong, ý diệc như thị, tuy phục bất tại ngũ tạng, ngũ tình, ngũ trần, ngũ thức, ngũ xúc, ngũ thụ, tuy bất tại thử tam thập sự trung, nhi năng giám chiếu tam thập sổ trọng thiện ác vô kí, diệc bất tại tam thập sự ngoại, sở dĩ giả hà, ngũ căn bất tương tri, ý căn tức bất nhĩ, diệc tại diệc bất tại, vân hà diệc tại diệc bất tại, nhược ý thức bất đạo, ngũ thức bất năng phân biệt, thị cố bất đắc ngôn bất tại ngũ thức, như nhân hữu bệnh, lung manh úng ách, cập thân thiệt ngoan si, ý thức thị thì ư ngũ thức trung vô dụng, bất đắc ngôn tại, vấn viết: thượng nhĩ căn nghĩa trung, thuyết ý thức đãn năng thức quá khứ ngũ trần, bất năng thức hiện tại ngũ trần, nhược như thử giả, dữ kim nghĩa tương vi, sở dĩ giả hà, nhược ý thức đạo ngũ thức năng thức ngũ trần giả, tức thị hiện tại nghĩa, vân hà nhi ngôn bất thức hiện tại ngũ trần？ đáp viết: quá khứ hữu nhị chủng: nhất giả quá khứ quá khứ, nhị giả hiện tại quá khứ, quá khứ quá khứ giả, thị viễn quá khứ, hiện tại quá khứ giả, thị cận quá khứ, nhất niệm tâm trung, tiền tư hậu giác, thí như hành giả đáo pháp sư sở thính pháp thì, hốt nhĩ sơ văn thuyết pháp chi thanh, danh chi vi tư, ức niệm phân biệt, danh chi vi giác, sơ văn thuyết pháp, vị giải ngữ ý, danh quá khứ trần, ức niệm pháp sư ngữ phân biệt trung sự, danh chi vi giác, danh hiện tại nghĩa, tiền tư thị nhĩ thức, hậu giác thị ý thức, canh hữu nhất giải, nghĩa tắc bất nhiên, sơ văn thanh vị năng tư duy, thị nhĩ thức, tư duy phân biệt, thị ý thức, vấn viết: nhĩ phân biệt thanh, ý phân biệt pháp, vân hà ngôn nhĩ đãn năng văn, bất năng phân biệt？ đáp viết: thử sở ngôn giả, đương căn thuyết nghĩa, nhĩ phân biệt thanh giả, ý thức hợp dụng, phi nhĩ độc năng, như nhân tư duy quan hành chi thì, bàng biên nhân hoán, ý thức bất chiếu thanh, nhĩ tắc bất năng văn thanh, vân hà đắc tri, tích nhị niên thiểu bỉ khâu, thường tu thiện quán, hữu nhất lão bỉ khâu, thị nhị niên thiểu bỉ khâu sơ xuất gia thì sư, lệnh nhị đệ tử tại nhất phòng trung, tọa sang thượng đạm ẩm thực, phục hữu bỉ khâu sàng tiền tọa, dụ đạm ẩm thực, sàng thượng nhất bỉ khâu tư duy quan sát địa thượng bỉ khâu, thị thì kì sư cách nhất nhân tọa, hoán quan hành bỉ khâu, đại hoán ngũ thanh, nhĩ đô bất văn kì sư hoán thanh, thị cố đắc tri ý thức bất chiếu, nhĩ bất văn thanh, vân hà nhi ngôn nhĩ độc năng văn thanh, canh hữu nhất đáp, hữu chư nhân đẳng, tại giảng pháp chúng trung tọa, ý thức chuyên quán vãng tích chúng sự, diệc phục giác hiện tại ngoại duyên, nãi chí hạ giảng, đô bất tằng văn pháp sư ngữ thanh, dĩ thị định tri ý bất chúc đương, nhĩ bất văn thanh, vấn viết: tích hữu nhất nhân thiện định tịch mặc, nhĩ văn viễn cận chủng chủng âm thanh, nhất thì lịch lịch bất tương tạp loạn, phục hữu nhất nhân thiện định tịch mặc, đô bất văn thanh, thử nhị chủng nhân, hà các nhập định, văn bất văn dị？ đáp viết: tọa thiện tịch mặc văn nhất thiết thanh, nhất thì năng văn bất tạp loạn giả, hữu nhị chủng nhân, nhất chủng nhân vị đắc thậm thâm thiền định, thủy nhập sơ thiền, trụ nhất niệm tiền, danh vi vi tế tịch tĩnh, nhất tâm đãn văn trụ xứ thành hoàng nội ngoại viễn cận sổ lí chủng chủng âm thanh, bất năng viễn văn chư phương quốc thổ, nhị chủng nhân giả, thị nhân đắc nhập thậm thâm thiện định, đắc thiên nhĩ thông, năng văn tiểu thiên quốc thổ nhất thiết âm thanh, nãi chí nhị thiên quốc thổ, tam thiên đại thiên quốc thổ nhất thiết âm thanh, diệc văn thập phương nhất thiết âm thanh, nhược phục hữu nhân thiện định tịch mặc, bất năng văn nhất thiết thanh giả, diệc hữu nhị chủng nhân, nhất chủng nhân giả, vị đắc thiện định, sơ thiện tiền đắc tế trụ tâm, danh viết trụ xúc, bất tự giác tri, do như miên thục bất mộng chi nhân, thử thị ma quỷ bế kì tâm thức, trạng tự thiền định, đô bất tự tri, nhập thì bất giác, chí xuất bất tri tâm thức hướng hà xử khứ, canh hữu nhất chủng nhân thiện định, bất văn nhất thiết thanh giả, thử nhân bạc phúc tội trọng, nhập tử tâm định, thử phi hảo thiện, thử thị chướng đạo định, kì nhân ngoan si, tự vị ngã kim đắc tịch diệt Niết bàn, diệc phục danh vi diệt tẫn định, thử phi Niết bàn đạo, thiết sử kinh kiếp trụ thị thiện trung, bất tẫn đạo pháp, danh chướng đạo định danh chướng đạo định, diệc danh ma quỷ đoạt kì thức khứ, ma lực trì chi, trạng tự thiện định, nhị chủng nhân giả, thiện định mặc nhiên, bất văn nhất thiết chư đạo âm thanh giả, thử nhân danh vi tự tại thiện định, dục văn thập phương nhất thiết âm thanh, tức thì đắc văn, ý bất dục văn, tức tiện bất văn, thị cố danh vi tự tại thiện định, diệc đắc danh vi nhật nhập tam muội, hà dĩ cố？ tích nhật Phật tại điền trung A lan nhã xứ lâm trung thiện định, cận biên điền trung canh giả nhị nhân, đặc ngưu hữu tứ, thì thiên phong vũ, phích lịch địa động, tứ ngưu nhị nhân nhất thì phố tử, hữu nhân kiến Phật an tọa bất động, dĩ thị vấn viết: Phật bất văn dã, Phật đáp ngôn ngã bất văn thanh, kì nhân trọng vấn: Phật nhập vô tâm định dã, đáp ngôn: bất nhập vô tâm định, kì nhân phục vấn: nhược hữu tâm thức, vân hà bất văn, Phật đáp nhân ngôn, ngã hữu tâm thức, hằng vô vọng niệm, ngã thì cố nhập nhật nhập tam muội, bất thủ âm thanh, thị cố bất văn, thí như nhật nhập nhất thiết bất chiếu, ngã diệc như thị, thị danh Bồ tát tự tại thiện định, phục như Xá Lợi Phất san trung thiền định, trị Tì xá đồ quỷ, tương lĩnh chư quỷ san trung du hành, thì Xá Lợi Phất đoạn kì lộ tọa, ngại bất đắc quá, Tì xá đồ quỷ tức đại sân khuể, dĩ kim cương xử tẫn lực cực đả Xá Lợi Phất đầu, chấn động tam thiên đại thiên thế giới, thì Xá Lợi Phất bất giác bất tri, tòng định xuất thì, giác đầu bì đa thiểu dị thường, khởi lai vấn Phật, Thế tôn, ngã kim đầu bì đa thiểu dị thường, Phật ngôn, Tì xá đồ quỷ dĩ kim cương xử cực lực đả nhữ đầu, chấn động tam thiên đại thiên quốc thổ, trị nhữ nhập định, nhược bất nhập định, toái như vi trần, vấn viết: thị Xá Lợi Phất nhập hà thiền định, lực năng như thử, đáp viết: nhất thiết thiền định lực, giai năng như thử, nhược nhập kim cương bích định tam muội, thiên ma ngoại đạo, Tì xá đồ quỷ, sở bất năng cận, nhược dục cận thì, thiên ma ngoại đạo quỷ thần, tức tự toái diệt, huống phục năng đả, vấn viết: nhất thiết thiền định, vô thụ niệm tâm, vân hà Xá Lợi Phất nhập đại thiền định, Tì xá đồ đả đầu bì thiểu dị, đáp viết: lệnh hậu nhân tri thiền định lực, cố tác thử vấn, lưu danh hậu thế, dẫn đạo chúng sanh, thị danh Bồ tát tự tại thiền định, Bồ tát phục hữu tự tại thiền định, nhược nhập thiền định, nhược xuất thiền định, hành trụ tọa ngọa, thân tâm vô định vô loạn, thường năng kì hiện nhất thiết Phật sự, thượng nhân năng giác, hạ nhân bất tri, thị danh Bồ tát tự tại thiền định, vấn viết: chúng sanh lục thức, thị sanh tử thức, bất thị trí tuệ, Niết bàn kinh vân: y trí bất y thức 。kim thử ý thức,，thị hà đẳng thức,，nhi năng như thị chủng chủng công dụng,， trí tuệ vô sai, đáp viết: nhất thiết chúng sanh dụng thức hữu dị, bất đắc nhất đẳng, ngu si phàm phu dụng lục tình thức, sơ tâm Bồ tát dụng nhị chủng thức: nhất giả chuyển thức, danh vi giác tuệ, giác liễu chư pháp, tuệ giải vô phương, nhị giả danh vi tàng thức, trạm nhiên bất biến, tây quốc vân A lại da thức, thử thổ danh vi Phật tính, diệc danh tự tính thanh tịnh tang, diệc danh Như Lai tàng, nhược tựu tùy sự danh trí tuệ tính, giác liễu chư pháp thì, danh vi tự tính thanh tịnh tâm, thức chi dữ tâm, nhị dụng các biệt, phàm phu lục thức, danh vi phân trương thức, tùy nghiệp thụ báo thiên nhân chư thú, Bồ tát chuyển danh đệ thất thức, năng chuyển nhất thiết sanh tử ác nghiệp, tức thị Niết bàn, năng giác phàm phu lục phân trương thức, lệnh vô biến dịch, tức thị tàng thức, thử đệ thất thức, danh kim cương trí, năng phá nhất thiết vô minh phiền não sanh tử kết sử, tức thị Phật pháp, thí như kiện tướng, hàng phục tứ phương di địch oán tặc, chư quốc nhị phục, giai tác dân tử, đệ thất kiện thức, dũng mãnh kim cương quyết đoạn chư pháp, diệc phục như thị, tàng thức giả danh đệ bát thức, tòng sanh tử tế, nãi chí Phật đạo, phàm thánh ngu trí vị tằng biến dịch, trạm nhược hư không, diệc vô cấu tịnh, sanh tử Niết bàn, vô nhất vô nhị, tuy giả danh diệc bất khả đắc, ngũ căn bất năng kiến, vô ngôn năng không, hà dĩ cố, vô không vô vô tướng, diệc vô hữu vô tác, bất hợp diệc bất tán diệc tưởng pháp diệc vô thiện ác, hư không hoa giải tức hội kì như năng liễu thị thánh nhân bất liễu thị ngu phu pháp tuy vô nhất nhị, ngu trí bất cộng cư bất liễu thị hữu vi liễu giả tức vô dư.

眠 威 儀 臥 品 第 四

昏 夜 寢 息 當 願 眾 生 休 息 諸 行 心 淨無 穢 身 四 威 儀 中 眠 臥 最 安 樂 菩 薩涅 槃 臥 諸 行 皆 寂 莫新 學 菩 薩 安 穩 臥 時, 知 一 切 法 皆 如 臥 相, 寂 不 動搖, 云 何 為 安, 不 危 者 為 安, 夫 安 穩 者, 何 者 是 也, 不 動 不 流 名 為 安 也, 何法 不 動, 何 法 不 流 所 謂 眼 對 色 生 貪 愛, 必 造 諸 行 業, 貪 愛 為 動 行 業 為 流隨 業 受 報 天 人 六 趣 豈 非 流 也, 如 大 集 經 中 佛 告 舍 利 弗, 因 眼 見 色 生貪 愛 者, 即 是 無 明 為 愛 造 業, 名之为行。至心专念，名之为识。由识造业，遍行诸趣。当观此眼，识在何处。何者是眼根，谁能见色，色从何生。睛非是眼，如青盲人，眼睛不坏，根亦不破，如好眼人，不能见色。青盲谢时，即能见之。然此盲法，初无生处，又无灭处。盲法不自知我是盲，能遮于色。亦不作念不能遮色。色不自知我是色法，盲来遮我。亦不作是念盲不遮我。各不相知，眼色亦尔。何者是眼，青自非眼。瞳人亦非眼，色亦非是眼。睛及中泪亦非是眼。眶骨亦非是眼。若一一是眼，应有众多眼。无多眼故，当知非一一是眼。若共成一眼，是义不然。无和合故。盲及众缘，一一皆空。无有集散，各无生灭，空明亦然

，毕竟空寂。如是观时，无多无一，即无有眼。亦无名字。不断不常，无诸阴界

，无贪无爱，亦无无明，都无相貌，如睡无梦，都无所见。明与无明，俱不可得。无行亦无识，亦复如是。亦无一切阴界诸入。是故维摩经言，所见色与盲等一切诸法，毕竟不动。不动者，即是不流。如人卧时，一切事息，都无思觉。诸法亦尔，是名安隐。不动曰安，不现曰隐。寂灭为眼。菩萨自觉，复以此法觉悟众生，增长慧命。是名眼义法施檀波罗蜜。菩萨卧时，善恶欲界不可得故，亦以此法利益众生，是名持戒尸波罗蜜。菩萨卧时，一切阴界不动摇故，自利及众生，是名忍辱羼提波罗蜜。菩萨卧时，一切阴界无生住灭，自利及他，是名精进毗梨耶波罗蜜。菩萨卧时，一切阴界无定乱故，能利众生，是名寂定禅波罗蜜。菩萨卧时，一切阴界入，如虚空华无决定相，能利一切法界众生，毕竟解脱，皆得菩提，亦悉具足行住坐义。菩萨虽眠，应化普现无量法界，一切威仪众生咸皆得称机安稳而卧，同证涅槃，万行休息。如人睡眠。是名菩萨眠威仪中般若波罗蜜。耳鼻舌身意，亦复如是。同上三威仪，不复更重广说 。

Miên uy nghi ngọa phẩm đệ tứ

Hôn dạ tẩm tức đương nguyện chúng sanh, hưu tức chư hành tâm tịnh vô uế thân tứ uy nghi trung miên ngọa tối an nhạo Bồ tát Niết bàn ngọa chư hành giai tịch mạc, tân học Bồ tát an ổn ngọa thì, tri nhất thiết pháp giai như ngọa tướng, tịch bất động diêu, vân hà vi an, bất nguy giả vi an, phu an ổn giả, hà giả thị dã, bất động bất lưu, danh vi an dã, hà pháp bất động, hà pháp bất lưu, sở vị nhãn đối sắc sanh tham ái, tất tạo chư hành nghiệp, tham ái vi động, hành nghiệp vi lưu, tùy nghiệp thụ báo thiên nhân lục thú, khởi phi lưu dã, như Đại Tập kinh trung, Phật cáo Xá Lợi Phất, nhân nhãn kiến sắc sanh tham ái giả, tức thị vô minh, vi ái tạo nghiệp, danh chi vi hành, chí tâm chuyên niệm, danh chi vi thức, do thức tạo nghiệp,biến hành chư thú, đương quán thử nhãn, thức tại hà xử, hà giả thị nhãn căn,thùy năng kiến sắc, sắc tòng hà sanh, tình phi thị nhãn, như thanh manh nhân, nhãn tình bất phôi, căn diệc bất phá,，như hảo nhãn nhân,，bất năng kiến sắc, 。thanh manh tạ thì, tức năng kiến chi, nhiên thử manh pháp, sơ vô sanh xử, hựu vô diệt xử, manh pháp bất tự tri ngã thị manh, năng già vu sắc, diệc bất tác niệm bất năng già sắc, sắc bất tự tri ngã thị sắc pháp, manh lai già ngã, diệc bất tác thị niệm manh bất già ngã, các bất tương tri, nhãn sắc diệc nhĩ, hà giả thị nhãn, thanh tự phi nhãn, đồng nhân diệc phi nhãn, sắc diệc phi thị nhãn, tình cập trung lệ diệc phi thị nhãn, huông cốt diệc phi thị nhãn, nhược nhất nhất thị nhãn, ứng hữu chúng đa nhãn, vô đa nhãn cố, đương tri phi nhất nhất thị nhãn, nhược cộng thành nhất nhãn, thị nghĩa bất nhiên, vô hòa hợp cố, manh cập chúng duyên, nhất nhất giai không, vô hữu tập tán, các vô sanh diệt, không minh diệc nhiên, tất cánh không tịch, như thị quan thì, vô đa vô nhất, tức vô hữu nhãn, diệc vô danh tự, bất đoạn bất thường,ô chư âm giới,vô tham vô ái,diệc vô vô minh, đô vô tướng mạo, như thụy vô mộng, đô vô sở kiến, minh dữ vô minh, câu bất khả đắc, vô hành diệc vô thức, diệc phục như thị, diệc vô nhất thiết âm giới chư nhập, thị cố Duy Ma kinh ngôn, sở kiến sắc dữ manh đẳng nhất thiết chư pháp, tất cánh bất động, bất động giả, tức thị bất lưu, như nhân ngọa thì, nhất thiết sự tức, đô vô tư giác, chư pháp diệc nhĩ, thị danh an ẩn, bất động viết an, bất hiện viết ẩn, tịch diệt vi nhãn, Bồ tát tự giác, phục dĩ thử pháp giác ngộ chúng sanh, tăng trường tuệ mệnh, thị danh nhãn nghĩa pháp thi đàn ba la mật, Bồ tát ngọa thì, thiện ác dục giới bất khả đắc cố, diệc dĩ thử pháp lợi ích chúng sanh,thị danh trì giới thi ba la mật, Bồ tát ngọa thì, nhất thiết âm giới bất động diêu cố, tự lợi cập chúng sanh, thị danh nhẫn nhục sạn đề ba la mật, Bồ tát ngọa thì, nhất thiết ấm giới vô sanh trụ diệt, tự lợi cập tha, thị danh tinh tiến tì lê da ba la mật, Bồ tát ngọa thì, nhất thiết ấm giới vô định loạn cố, năng lợi chúng sanh, thị danh tịch định thiền ba la mật, Bồ tát ngọa thì, nhất thiết ấm giới nhập, như hư không hoa vô quyết định tướng, năng lợi nhất thiết pháp giới chúng sanh, tất cánh giải thoát, giai đắc bồ đề, diệc tất cụ túc hành trụ tọa nghĩa, Bồ tát tùy miên, ứng hóa phổ hiện vô lượng pháp giới, nhất thiết uy nghi chúng sanh hàm giai đắc xứng cơ an ổn nhi ngọa, đồng chứng Niết bàn, vạn hành hưu tức, như nhân thụy miên, thị danh Bồ tát miên uy nghi trung bát nhã ba la mật, nhĩ tị thiệt thân ý, diệc phục như thị, đồng thượng tam uy nghi, bất phục canh trọng nghiễm thuyết.

食威仪品第五

食威仪中，具足一切诸上妙味。普供三宝及与四生。菩萨得饮食时，先应咒愿，两手合掌，心念十方一切凡圣而作是言：此食色香味o上獻十方佛o中奉諸賢聖下及六道品o等施無前後o隨感皆飽滿o令諸施为得o無量波羅蜜

若得食時 當願眾生 得禪悅食無餘味想 若得食時 當願眾生 得法喜食 甘露味想 噉飲食時 當願眾生 餐涅槃飯 到彼岸想

覺眾生想 澡[口*賴]飲訖 當願眾生

種智圓滿 澡賴飲訖 當願眾生

妙覺常住 湛然明淨 新學菩薩得飲食時 一心受食 無雜念想念時香氣 如旃檀風 一時普遍十方世界 凡聖隨感 各得上味凡夫聞香 發菩提心 餓鬼聞香一時飽滿 捨餓鬼身 發菩提心畜生聞香 即得飽滿 捨禽獸形發菩提心 地獄聞香 捨地獄苦得人天身 發菩提心 是名菩薩受飲食時 布施一切 檀波羅蜜施者受者 色香味觸 空無生滅是名法施 檀波羅蜜 新學菩薩已所受食 色香美味 熏諸行人皆得法喜 離五怖畏 是無畏施檀波羅蜜 新學菩薩 已所受食色香美味 施飲食時 不觀眾生持戒破戒 但觀法性 無差別想能令眾生 罪福心息 是名淨戒畢竟解脫 平等三昧 尸波羅蜜新學菩薩 已所施食 色香美味能令眾生 聞香心定 得不動味深達實相 離我淨心 具足忍辱羼波羅蜜 新學菩薩 以食施時觀此施心 無生住滅 所施飲食及以受者 無生住滅 離陰界入能令眾生 聞香飽足 離三想心得不住法 亦無去來 是名精進具毗梨耶 諸波羅蜜 新學菩薩受飲食時 觀前施为 施食之心無生無滅 非內非外 亦非中間亦無定亂 畢竟寂滅 亦無滅想亦無無滅 我受食心 亦如施为於食食心 同一無二 一切眾生受我施者 我及眾心 所施飲食三事皆空 與前施为 等一法性無施無受 無飲食想 能令眾生善根增長 菩薩身心 雖常在定能令十方 一時普現 眾生隨機隨感即現 及聞說法 稱機得道知煩惱性 即是菩提 是名寂定禪波羅蜜 新學菩薩 受飲食時觀陰界入 誰見飲食 誰受此食食不自知 我是飲食 我非飲食亦不自知 我無我所 亦無食言菩薩受我 及以不受 新學菩薩如是觀時 無一切受 亦無不受知飲食性 不曾動搖 得不動智入如來智 施者受者 及見食者皆如食性 不曾動搖 得不動智亦能如實 知一切法 是名如實如來實智 所以者何 如經中說佛世尊問 鴦掘魔羅 云何一學鴦掘答佛 夫一學者 名之曰淨如來戒也 非是二乘 聲聞緣覺所持戒也 如偈中說 鴦掘魔羅復答佛言 今當分別 大小乘意

一切众生命 o 皆依饮食住 o 此即声闻乘 o 非是摩诃衍 o 所谓摩诃衍 o虽食常坚固 o 云何名为一 o 谓一切众生 o 皆以如来藏 o 毕竟恒安住 o 新学菩萨 o 如此观时 o 凡夫圣人 o 本末究竟 o 平等无二 o 亦能善达 o 凡圣始终 o 究竟一乘 o 差别之相 o 亦如色入 o 法界海说 o 色入法界海者，即是色藏法界海。色藏法界者，即是识入法界海。识入法界海者即是识藏法界海。智入法界海者即是智藏法界海。亦得名为色集法界海。识集法界海，智集法界海，佛与凡夫一切具足，名本末究竟平等。此法身藏，唯佛与佛乃能知之。法华经中总说难见。华严经中分别易解。是名菩萨受食施食，性虽空寂，具足中道智慧藏。亦名色心神通之藏。是名摩诃衍。摩诃般若波罗蜜。受食施食，具足此义。一念一时。色心音声,普遍十方一切世界。能令三乘各获其道，通达大智，到于彼岸，如上所说。

Thực uy nghi phẩm đệ ngũ

Thực uy nghi trung, cụ túc nhất thiết chư thượng diệu vị, phổ cung tam bảo cập dữ tứ sanh, Bồ tát đắc ẩm thực thì, tiên ứng chú nguyện, lưỡng thủ hợp chưởng, tâm niệm thập phương nhất thiết phàm thánh nhi tác thị ngôn: thử thực sắc hương vị thượng hiến thập phương Phật trung phụng chư hiền thánh hạ cập lục đạo phẩm đẳng thi vô tiền hậu tùy cảm giai bão mãn lệnh chư thi chủ đắc vô lượng ba la mật.

Nhược đắc thực thì, đương nguyện chúng sanh, đắc thiền duyệt thực, vô dư vị tưởng, nhược đắc thực thì, đương nguyện chúng sanh, đắc pháp hỉ thực, cam lộ vị tưởng, đạm ẩm thực thì, đương nguyện chúng, sanh xan Niết bàn, phạn đáo bỉ ngạn, tưởng phạn thực dĩ cật, đương nguyện chúng sanh, chủng trí viên mãn, giác chúng sanh tưởng, táo thấu ẩm cật, đương nguyện chúng sanh, diệu giác thường trụ, trạm nhiên minh tịnh, tân học bồ tát, đắc ẩm thực thì, nhất tâm thụ thực, vô tạp niệm tưởng, niệm thực hương khí, như chiên đàn phong, nhất thì phổ biến, thập phương thế giới, phàm thánh tùy cảm, các đắc thượng vị, phàm phu văn hương, phát bồ đề tâm, ngạ quỷ văn hương, nhất thì bão mãn, xá ngạ quỷ thân, phát bồ đề tâm, súc sanh văn hương, tức đắc bão mãn, xá cầm thú hình, phát bồ đề tâm, địa ngục văn hương, xá địa ngục khổ, đắc nhân thiên thân , phát bồ đề tâm, thị danh bồ tát, thụ ẩm thực thì, bố thí nhất thiết, đàn ba la mật, thí giả thụ giả, sắc hương vị xúc, không vô sanh diệt, thị danh pháp thí, đàn ba la mật, tân học bồ tát, kỉ sở thụ thực, sắc hương mĩ vị, huân chư hành nhân, giai đắc pháp hỉ, li ngũ phố úy, thị vô úy thí, đàn ba la mật, tân học bồ tát, kỉ sở thụ thực, sắc hương mĩ vị, thi ẩm thực thì, bất quán chúng sanh, trì giới phá giới, đãn quán pháp tính, vô sai biệt tưởng, năng lệnh chúng sanh, tội phúc tâm tức, thị danh tịnh giới, tất cánh giải thoát, bình đẳng tam muội, thi ba la mật, tân học bồ tát, kỉ sở thi thực, sắc hương mĩ vị, năng lệnh chúng sanh, văn hương tâm định, đắc bất động vị, thâm đạt thật tướng, li ngã tịnh tâm, cụ túc nhẫn nhục, sạn ba la mật, tân học bồ tát, dĩ thực thí thì, quán thử thí tâm, vô sanh trụ diệt, sở thí ẩm thực, cập dĩ thụ giả vô, sanh trụ diệt li, ấm giới nhập năng, lệnh chúng sanh văn, hương bão túc li, tam tưởng tâm đắc, bất trụ pháp diệc, vô khứ lai thị, danh tinh tiến cụ, tì lê da chư ba la mật, tân học bồ tát, thụ ẩm thực thì, quán tiền thí chủ, thí thực chi tâm, vô sanh vô diệt, phi nội phi ngoại, diệc phi trung gian, diệc vô định loạn, tất cánh tịch diệt, diệc vô diệt tưởng, diệc vô vô diệt, ngã thụ thực tâm, diệc như thi chủ, ư thực thực tâm, đồng nhất vô nhị, nhất thiết chúng sanh, thụ ngã thí giả, ngã cập chúng tâm, sở thi ẩm thực, tam sự giai không, dữ tiền thí chủ, đẳng nhất pháp tính, vô thí vô thụ, vô ẩm thực tưởng, năng lệnh chúng sanh, thiện căn tăng trường, bồ tát thân tâm, tuy thường tại định, năng lệnh thập phương, nhất thì phổ hiện, chúng sanh tùy ki, tùy cảm tức hiện, cập văn thuyết pháp, xứng cơ đắc đạo, tri phiền não tính, tức thị bồ đề, thị danh tịch định, thiền ba la mật, tân học bồ tát, thụ ẩm thực thì, quán ấm giới nhập, thùy kiến ẩm thực, thùy thụ thử thực, thực bất tự tri, ngã thị ẩm thực, ngã phi ẩm thực, diệc bất tự tri, ngã vô ngã sở, diệc vô thực ngôn, bồ tát thụ ngã, cập dĩ bất thụ, tân học bồ tát, như thị quan thì, vô nhất thiết thụ, diệc vô bất thụ, tri ẩm thực tính, bất tằng động diêu, đắc bất động tàng, nhập Như Lai trí, thí giả thụ giả, cập kiến thực giả, giai như thực tính, bất tằng động diêu, đắc bất động trí, diệc năng như thật, tri nhất thiết pháp, thị danh như thật, Như Lai thật trí, sở dĩ giả hà, như kinh trung thuyết, Phật thế tôn vấn, Ương Quật Ma La, vân hà nhất học, Ương Quật đáp Phật, phu nhất học giả, danh chi viết tịnh, Như Lai giới dã, phi thị nhị thừa, Thanh văn Duyên giác, sở trì giới dã, như kệ trung thuyết, Ương Quật Ma La, phục đáp Phật ngôn, kim đương phân biệt, đại tiểu thừa ý, nhất thiết chúng sanh mệnh giai y, ẩm thực trụ thử tức Thanh văn thừa phi thị ma ha diễn, sở vị ma ha diễn tuy thực, thường kiên cố vân hà danh vi, nhất vị nhất thiết chúng sanh, giai dĩ Như Lai tàng tất cánh hằng an trụ, tân học bồ tát như thử quán thì, phàm phu thánh nhân, bổn mạt cứu cánh bình đẳng vô nhị, diệc năng thiện đạt phàm thánh thủy chung cứu cánh nhất thừa sai biệt chi tương diệc như sắc nhập pháp giới hải thuyết, sắc nhập pháp giới hải giả, tức thị sắc tàng pháp giới hải, sắc tàng pháp giới giả, tức thị thức nhập pháp giới hải, thức nhập pháp giới hải giả tức thị thức tàng pháp giới hải, trí nhập pháp giới hải giả tức thị trí tàng pháp giới hải, diệc đắc danh vi sắc tập pháp giới hải, thức tập pháp giới hải, trí tập pháp giới hải, Phật dữ phàm phu nhất thiết cụ túc, danh bổn mạt cứu cánh bình đẳng, thử pháp thân tàng, duy Phật dữ Phật nãi năng tri chi, Pháp Hoa kinh trung tổng thuyết nan kiến, Hoa Nghiêm kinh trung phân biệt dịch giải, thị danh bồ tát thụ thực thí thực, tính tuy không tịch, cụ túc trung đạo trí tuệ tàng, diệc danh sắc tâm thần thông chi tàng, thị danh ma ha diễn, ma ha bát nhã ba la mật, thụ thực thi thực, cụ túc thử nghĩa, nhất niệm nhất thì, sắc tâm âm thanh, phổ biến thập phương nhất thiết thế giới, năng lệnh tam thừa các hoạch kì đạo, thông đạt đại trí, đáo ư bỉ ngạn, như thượng sở thuyết。

语威仪品第六

语威仪中，具足一切上妙巧音声，普应众心，称机说法。新学菩萨，若欲语时，先起慈悲孝顺之心。静心正念，一切音声，一时普遍，十方凡圣，所闻不同。以此音声，普兴供兹。圣人唯闻歌咏赞叹，十方菩萨同音赞佛。修罗弹琴，乾闼作乐，天龙雤华，众妙供具，四事具足，供兹诸佛及大菩萨，一切众圣，等无差别。天人六道，闻三种声。一者软美语声。二者苦切语声，摧伏刚强众生。三者杂语，随时调伏无决定声菩萨一语能感众声不先思维应时自发对机称情无碍辩才力能如此知人天闻之离欲得道四趣闻之离苦得乐发菩提心新学菩萨观语而有声出支原观之咽喉舌齿都无声相何以故求和合者不可得故唇非是声齿亦非声咽喉及舌亦非是声颊骨及腭

（腭原作愕今依日藏改）改亦非是声一一缘中求声不得咽喉舌齿各不相知性无和合亦无散灭知此音声如空中响非断非常亦无生灭都无相貌复观念心为在何处相貌何似如此观时知此念心非内非外（原无非内二字今依日藏补入）亦非中间犹如虚空都无相貌无得故无语无语名字是名语无作解脱门虽无语者能以一语普现众声一语一时现无量语何故能尔由本誓愿大慈悲心为众生故一语能现无量音声众生感闻各各不同解脱亦然誓愿慈悲力能如此非但一语一时能现无量音声色身普现十方世界对众生眼色像不同随机感悟一时得道所以者何新学菩萨以本誓愿不惜身命护佛正法大精进力不退转力念众生身以大慈悲欲度众生凡所言说粗言软语苦切杂语皆能利益无量众生

如佛仙所说 粗言及软语 众解音不同 皆归第一义 一切国土中 众生相杀害菩萨现于世 降伏使和安 或为人天王 或为国大臣 或现作猛将 方便摧恶人四方怨敌息 国丰使民安 或现行十善 方便化众生 或作邑中为 造像及造经开门广布施 方便化众生 或现作沙门 持戒不惜身 广说三乘教 方便度众生或现作童朦 始学初发心 或现又修学 朽老过百年 或现在城邑 或现入深山或现行嗔恼 方便引众生 或现引四众 或称是声闻 或称辟支佛 或为无上尊新学诸菩萨 一音现众声 一色无量形 方便对众生 忍辱慈悲力 誓愿应众生

禅定神通力 普现众色尔

新学菩萨以大慈悲誓愿力故方便慈愍诸众生故凡所言说众生闻之皆得正信发菩提心是名法施波罗蜜新学菩萨以随自意三昧力故一切语时能令众生闻者觉悟深达法性离空假心亦无断常见诸众生持戒毁戒性无垢净无罪无福（相无福无字疑衍）亦能持戒不惜身命新学菩萨誓功德力利益如是无量众生是名持戒尸波罗蜜新学菩萨欲说法时以此法性无名三昧众生闻者心想寂灭得不动三昧是名忍辱羼提波罗蜜新学菩萨若说法时粗言软语性皆平等无生住灭众生闻者得无住三昧是名精进毗梨耶波罗蜜新学菩萨说法语言一语虽现无量音声心无定乱能令众生闻者解悟发菩提心得不动三昧是名寂定禅波罗蜜新学菩萨说法语言众生闻者离阴入具足辩才无量智慧如身如影如梦如化如云如幻无所得故得宝幢三昧即能具足一切三昧获得辩才陀罗尼门通达一切凡圣彼岸是名菩萨语威仪具足摩诃般若波罗蜜。

随自意三昧毕

Ngữ uy nghi phẩm đệ lục

Ngữ uy nghi trung cụ túc nhất thiết thượng diệu xảo âm thanh phổ ứng chúng tâm xứng cơ thuyết pháp tân học bồ tát, nhược dục ngữ thì tiên khởi từ bi hiếu thuận chi tâm, tĩnh tâm chánh niệm, nhất thiết âm thanh, nhất thì phổ biến, thập phương phàm thánh, sở văn bất đồng, dĩ thử âm thanh, phổ hưng cung dưỡng, thánh nhân duy văn ca vịnh tán thán, thập phương Bồ tát đồng âm tán Phật, tu la đạn cầm càn thát tác nhạc, thiên long vũ hoa, chúng diệu cung cụ, tứ sự cụ túc, cung dưỡng chư Phật cập đại bồ tát, nhất thiết chúng thánh, đẳng vô sai biệt, thiên nhân lục đạo, văn tam chủng thanh nhất giả nhuyễn mĩ ngữ thanh, nhị giả khổ thiết ngữ thanh, tồi phục cương cường chúng sanh, tam giả tạp ngữ, tùy thì điều phục vô quyết định thanh, bồ tát nhất ngữ năng cảm chúng thanh bất tiên tư duy ứng thì tự phát, đối cơ xưng tình vô ngại biện tài, lực năng như thử tri nhân thiên văn chi li dục đắc đạo, tứ thú văn chi li khổ đắc nhạo phát bồ đề tâm, tân học bồ tát quán ngữ nhi hữu thanh xuất chi nguyên quán chi yết hầu thiệt xỉ đô vô thanh tướng, hà dĩ cố, cầu hòa hợp giả bất khả đắc cố thần phi thị thanh xỉ diệc phi thanh yết hầu cập thiệt diệc phi thị thanh giáp cốt cập（nguyên tác ngạc kim y nhật tàng cải）cải diệc phi thị thanh nhất nhất duyên trung, cầu thanh bất đắc yết hầu thiệt xỉ các bất tương tri tính vô hòa hợp diệc vô tán diệt, tri thử âm thanh như không trung hưởng phi đoạn phi thường diệc vô sanh diệt, đô vô tương mạo phục quan niệm tâm, vi tại hà xử tướng mạo hà tự, như thử quan thì tri thử niệm tâm, phi nội phi ngoại（nguyên vô phi nội nhị tự kim y nhật tàng bổ nhập）diệc phi trung gian do như hư không đô vô tướng mạo vô đắc cố vô ngữ danh tự thị danh ngữ vô tác giải thoát môn tuy vô ngữ giả năng dĩ nhất ngữ phổ hiện chúng thanh nhất ngữ nhất thì, hiện vô lượng ngữ hà cố năng nhĩ do bổn thệ nguyện đại từ bi tâm, vi chúng sanh cố nhất ngữ năng hiện vô lượng âm thanh, chúng sanh cảm văn các các bất đồng giải thoát, diệc nhiên thệ nguyện từ bi lực năng như thử phi đãn nhất ngữ nhất thì, năng hiện vô lượng âm thanh sắc thân phổ hiện thập phương thế giới đối chúng sanh nhãn sắc tượng bất đồng, tùy cơ cảm ngộ nhất thì đắc đạo sở dĩ giả hà, tân học bồ tát dĩ bổn thệ nguyện, bất tích thân mệnh hộ Phật chánh pháp đại tinh tiến lực bất thối chuyển, lực niệm chúng sanh thân dĩ đại từ bi dục độ chúng sanh phàm sở ngôn thuyết thô ngôn, nhuyễn ngữ khổ thiết tạp ngữ, giai năng lợi ích vô lượng chúng sanh, như Phật tiên sở thuyết thô ngôn cập nhuyễn ngữ chúng giải âm bất đồng, giai quy đệ nhất nghĩa, nhất thiết quốc thổ trung chúng sanh tướng, sát hại bồ tát hiện ư thế hàng phục sử hòa an hoặc vi nhân thiên vương, hoặc vi quốc đại thần hoặc hiện tác mãnh tương phương tiện tồi ác nhân tứ phương oán địch tức quốc phong sử dân an, hoặc hiện hành thập thiện phương tiện hóa chúng sanh, hoặc tác ấp trung chủ tạo tượng cập tạo kinh khai môn nghiễm bố thí phương tiện hóa chúng sanh hoặc hiện tác sa môn trì giới bất tích thân nghiễm thuyết tam thừa giáo phương tiện độ chúng sanh hoặc hiện tác đồng mông thủy học sơ phát tâm, hoặc hiện hựu tu học hủ lão quá bách niên, hoặc hiện tại thành ấp, hoặc hiện nhập thâm san hoặc hiện hành sân não phương tiện dẫn chúng sanh, hoặc hiện dẫn tứ chúng hoặc xưng thị Thanh văn, hoặc xưng Bích Chi Phật, hoặc vi vô thượng tôn, tân học chư bồ tát nhất âm hiện chúng thanh nhất sắc vô lượng hình phương tiện đối chúng sanh nhẫn nhục, từ bi lực thệ nguyện ứng chúng sanh thiền định, thần thông lực phổ hiện chúng sắc nhĩ, tân học bồ tát dĩ đại từ bi thệ nguyện lực cố phương tiện từ mẫn chư chúng sanh cố phàm sở ngôn thuyết, chúng sanh văn chi giai đắc chánh tín phát bồ đề tâm thị danh pháp thi ba la mật, tân học bồ tát dĩ tùy tự ý tam muội lực cố nhất thiết ngữ thì, năng lệnh chúng sanh văn giả giác ngộ thâm đạt pháp tính li không giả tâm, diệc vô đoạn thường kiến chư chúng sanh trì giới hủy giới tính vô cấu tịnh vô tội vô phúc tướng vô phúc vô tự nghi diễn diệc năng trì giới bất tích thân mệnh, tân học bồ tát thệ công đức lực lợi ích như thị vô lượng chúng sanh thị danh trì giới thi ba la mật tân học bồ tát dục thuyết pháp thì dĩ thử pháp tính vô danh tam muội chúng sanh, văn giả tâm tưởng tịch diệt, đắc bất động tam muội thị danh nhẫn nhục sạn đề ba la mật, tân học bồ tát nhược thuyết pháp thì, thô ngôn nhuyễn ngữ tính giai bình đẳng vô sanh trụ diệt, chúng sanh văn giả đắc vô trụ tam muội thị danh tinh tiến tì lê da ba la mật, tân học bồ tát thuyết pháp ngữ ngôn nhất ngữ tuy hiện vô lượng âm thanh tâm, vô định loạn năng lệnh chúng sanh văn giả giải ngộ phát bồ đề tâm, đắc bất động tam muội thị danh tịch định thiền ba la mật, tân học bồ tát thuyết pháp ngữ ngôn chúng sanh văn giả li âm nhập cụ túc biện tài vô lượng trí tuệ như thân như ảnh, như mộng, như hóa, như vân, như huyễn, vô sở đắc cố, đắc bảo tràng tam muội tức năng cụ túc nhất thiết tam muội, hoạch đắc biện tài đà la ni môn, thông đạt nhất thiết phàm thánh bỉ ngạn, thị danh bồ tát ngữ uy nghi cụ túc ma ha bát nhã ba la mật.

Tùy Tự Ý Tam Muội tất

PHỤ LỤC

Nhánh Tay Thiên Thủ Trên Non Linh Thứu

(Trần thị Hoa Trắng)

Bài viết nầy không với mục đích ghi lại chi tiết chuyến hành hương trên đất Ấn tháng 3 năm 2011, mà chỉ như một cái nhìn về cảnh tượng thiên nhiên đã hiện thân thuyết pháp trên một tàng cây hoang dã tại Linh Thứu sơn.

Tàng cây in lại trên bức ảnh thật bình thường, trông như một loài cây hoang mọc đã lâu lắm rồi trên khoảng đất gồ ghề khó bước, chung quanh nhiều cỏ dại che mất lối đi. Tàng cây có hình dáng lạ kỳ, từng nhánh đơm thêm từng nhánh mới, dường như chỉ cần có một chỗ nhỏ nhoi nào đó ở thân cây thì mầm cây tức thì nẩy nhánh, đơm cành. Thân cây thoáng nhìn không đủ lớn để mang hết chừng ấy nhánh lớn, nhánh nhỏ, nhánh cao, nhánh thấp, nhưng vẫn oằn thân chịu đựng với một dáng vẻ bao dung pha lẫn hùng tráng.

Từ đâu đó, bài kệ “Quán Phật” của Thiên Thai Trí Giả mà thuở nhỏ tôi đã gắng công tập tành phiên dịch, và thích ngâm nga một mình bổng hiện về thấp thoáng trên mỗi nhánh lá xanh:

Cành dương liễu trải hàng hàng sương thơm mát

Trừ bức não được an hòa

Tìm nghe tiếng kêu than thống thiết của bốn loài chúng sinh mà giải cứu

Thuyết pháp độ thoát sáu nẻo trầm luân.

Tâm vốn từ bi kiên cố

Tướng sẳn đoan nghiêm tự tại

Có cảm tất có ứng, nguyện nguyện đáp bồi

Vốn dòng pháp tử, con nay tiếp thừa tịnh quán

Chí tâm xưng tán mật ngôn, giữ gìn pháp thủy.

Pháp thủy kia,

Vuông tròn tùy khí, có không nhậm thời

Mùa xuân tuôn tràn, mùa đông lắng đọng

Xuyên sâu bờ mạch lớn rộng thay

Cội nguồn thâm áo mênh mông khó lường thay.

Linh diệu vô cùng tận

Như rồng ẩn khe trong, như trăng dầm ao biếc.

Hoặc trên ngọn bút đấng minh vương ban ân cùng khắp,

Hoặc tại đầu nhánh liễu xanh của bậc đại từ tuôn thơm giọt ngọc.

Một hạt sương trong, mười phương nhuần tịnh.

Tàng cây trước mắt tôi không phải là nhánh liễu thanh thoát như trong bài kệ nầy mà dường như đang vươn ra nghìn cánh tay như muốn ôm trọn bầu trời khiến tôi liên tưởng đến Đức Quán Âm nghìn mắt, nghìn tay. Nhánh tay thiên thủ.

Vì sao mà phải có đến nhiều tay như vậy. Một số lớn người có lòng tin vào Bồ tát Quán Thế Âm thường nghĩ rằng vì lòng đại bi của Bồ tát quá lớn rộng nên phải cần nhiều mắt để không bỏ sót chúng sinh, nhiều tay để nâng đỡ chúng sinh, và nhất là luôn luôn tầm thinh cứu khổ. Vì lòng tin quá mãnh liệt cho nên sự cảm ứng cũng khôn lường. Nghìn bàn tay để bồng bế, dắt dìu, nghìn ánh mắt để trông nom, săn sóc.

Đứng trước tàng cây tôi bổng nhiên ngậm ngùi.

Lòng thế nhân dâu bể khôn dò, tâm ái dục hẫy hừng khó lấp. Cái khổ của con người từ đó mà sinh. Có rồi lại muốn có thêm, cầu rồi lại cầu nữa, được rồi lại muốn được. Dù cho Bồ tát có nghìn tay có lẻ không phải vì lý do để cho đủ số tay mà đáp ứng những sự mong cầu nầy.

Pháp thủy kia,

Vuông tròn tùy khí; có, không nhậm thời.

Mùa xuân tuôn tràn, mùa đông lắng đọng.

Nếu đã nói rằng “tùy khí, nhậm thời” thì không phải chỉ có một khí, một thời. Nếu chỉ có một khí và một thời thì không thể “tùy” 隨 và “nhậm” 任 được. Vì vậy mà phải có nghìn khí, nghìn thời để cứu vớt chúng sinh.

Khí và thời vốn sẳn, nhưng tùy và nhậm như thế nào?.

Kinh nói: “Phật bảo Vô Tận Ý Bồ Tát: Thiện nam tử, Nếu có chúng sinh trong quốc độ nào đáng dùng thân Phật được độ thoát thì Bồ tát Quán Thế Âm liền hiện thân Phật mà vì đó nói pháp. Người đáng dùng thân Duyên Giác được độ thoát liền dùng thân Duyên Giác mà vì đó nói pháp...”.

Như vậy, cái đại sự nhân duyên mà Bồ tát xuất hiện trên thế gian có trong hai chữ

“tùy” và “nhậm” nầy. Nhưng nếu nói rằng tùy và nhậm là chuyện riêng của Bồ tát thì hóa ra chuyện riêng của chúng sinh là tùy chuyện mà cầu xin?. Người học Phật chân chính không tin như vậy và không chỉ muốn như vậy. Không chỉ muốn như vậy thì người học Phật nên tùy duyên mà chuyển tâm, tùy thời mà khai tuệ. Chuyển từ tình phàm sang ý thánh, từ ngu sang trí, từ ác thành thiện. Lại cũng có người nói rằng: chưa đủ duyên nên chưa ăn chay được, chưa tụng kinh được v.v... Nghĩ cho cùng thì “duyên” do ai tạo?. Duyên thực ra chỉ là một tên gọi khác của nhân và quả mà thôi. Con người có hai bàn tay, một bàn tay gieo nhân, một bàn tay gặt quả. Duyên là cái nằm trong hai bàn tay nầy. Duyên không thể ở ngoài nhân quả được. Huống chi mười hai nhân duyên cũng không phải là thực thể, mà có lúc đến thì có lúc đi, như có, như không, như huyễn, như hóa. Nếu chính mình không làm chủ nhân quả và nhân duyên thì ai làm chủ?. Tu là sửa, sửa để được an lạc, không bị vô minh câu thúc. Như vậy, tu sửa là để được tự do. Một con người tự do thì không chỉ nghĩ đến chuyện xin xỏ những thứ mình cần, dù tinh thần, dù vật chất.

Trở lại bài pháp ngắn của Đức Lạt Ma XIV nhắn gởi người Việt nam trên đất Ấn trong chuyền hành hương nầy:

“ Đức Phật không phải là đấng tạo hóa. Ngài là một con người bình thường, đã tu hành và đã giác ngộ viên mãn, và đối với đạo Phật, mọi sự mọi vật đều do nhân duyên sinh khởi, do định luật nhân quả. Muốn đạt được hạnh phúc chân thật thì cần phải an lạc, và muốn được an lạc thì cần phải có lòng từ bi. Làm sao để chúng ta phát triển được lòng từ ? Chỉ nghĩ đến cũng chưa đủ mà cần phải làm sao để chuyển hóa tâm niệm và hành động của mình trong đời sống hàng ngày. Chìa khóa cho một thế giới hòa bình, hạnh phúc và an lạc bản thân chính là sự phát triển tâm từ... Mỗi người chúng ta đều có Phật tánh và cần nỗ lực thực hành để giác ngộ như Phật”.

May 25, 2011

Dear Mrs. Tu Hoa,

I apologize that it has taken so long to respond fully to your request. I have recently been in personal communication with Professor Kanno at Soka University, and he has given his approval for you to translate our monograph on “Nanyue Huisi and the Anlexing yi” into Vietnamese. His only request is that you provide him with a copy of the Vietnamese translation/publication when it is complete.

With best regards,

Dan Stevenson, Ph.D –The University of Kansas, United States. Hiroshi Kanno, Ph.D – Soka University, Japan.

May 25, 2011

Dear Dr. Daniel Stevenson,

I am very happy to have permission from both of you. I will send the copies to you and Dr. Kanno once the book is published.

Thank you again.

Tu Hoa Nhat Tue Tam tuhoanhattuetam@gmail.com

Vài Nét Về Các Tác Giả

Daniel B. Stevenson

Hiện là giáo sư Phật học Trung Hoa, phân khoa tôn giáo tại University of Kansas, Hoa Kỳ. Ông nhận văn bằng tiến sĩ tại Columbia University với luận án “Tứ thiền của Thiên Thai Tông vào thời kỳ sơ khởi”.

Các tác phẩm do ông biên soạn và ấn hành:

The Great Calming and Contemplation: A Study of Annotated Translation of the First Chapter of Chih-I‟s Mo-he Chih-guan, with New Donner, Kuroda Institute Classics in East Asian Buddhism, Honolulu: University of Hawai‟i Press, 1993, 385 pages.

The Four Kinds of Samadhi in Early T‟ien-t‟ai Buddhism, in “Traditions of Meditation in Chinese Buddhism”, edited by Peter N. Gregory. Kuroda Institute Classics in East Asian Buddhism 4. Honolulu: University of Hawai‟i Press, 1986, pp. 45-97.

Protocols of Power: Tz‟u-yun Tsun-shih (964-1032) and T‟ien-T‟ai Lay Buddhist Ritual in the Sung, in “Buddhism in the Sung” edited by Peter N. Gregory and Daniel A. Getz, Jr., Kuroda Institute Classics in East Asian Buddhism 13. Honolulu: University of Hawai‟i Press, 1999, pp. 340-408.

The “Hall for the Sixteen Contemplations” as a Distinctive Institution for Pure Land Practice in Tiantai Monasteries of the Song (960-1279); in Buddhism in Global Perspective, vol. 2, edited by Kalpakam Sankarmarayan, Ravindra Panth, and Ichijo Ogawa. Mumbai and New Delhi: Somaiya Publications Pvt Ltd, pp. 147-204.

Hoofprint of the Ox: Principles of the Chan Buddhist Path as Taught by a Modern Chinese Chan Master, with Sheng-yen. Oxford and New York: Oxford University Press, 2001, 286 pages.

Text, Image, and Transformation in the History of the Shuilu fahui, the Buddhist Rite for Deliverance of Creatures of Water and Land, in Cultural Intersections in Later Chinese Buddhism edited by Marsha Weidner. Honolulu: University of Hawai‟i Press, 2001, pp. 30-70.

Hiroshi Kanno

Hiện là giám đốc International Research Institute for Advanced Buddhology, và là Giáo sư phân khoa nhân văn tại Soka University, Tokyo. Ông nhận văn bằng tiến sĩ tại Tokyo University năm 1994.

Các tác phẩm do ông biên soạn và ấn hành:

What is the Doctrine of the Trichiliocosm in a Moment of Thought?. Tokyo: Daisanbunmeisha, 1992, 268 pages.

What is the Lotus Sutra?. Reading the Fahua youyi. Tokyo: Shunjusha, 1992, 432 pages.

A Sudy of Chinese Thought on the Lotus Sutra. Tokyo: Shunjusha,1994, 886 pages. Annotated Translation of the Fahua xuanyi, 3 vols. Tokyo: Daisanbunmeisha, 1995, 1062 pages.

Annotated Translation of the Fahua yiji. Tokyo:Daizo Shuppan, 1996, 550 pages. Introduction to Fahua xuanyi or Deep Meaning of the Lotus Sutra. Tokyo: Daisanbunmeisha, 1997, 494 pages.

Annotated Translation of the Fahua tonglue, 2 vols. Tokyo: Daizo Shuppan, 1998, 2000, 884 pages.

Learning Buddhism Through the History of Development of the Thought of the Lotus Sutra. Tokyo: Daizo Shuppan, 2003, 238 pages.

The Lotus Sutra: The Eternal Practice of Bodhisattva. Taiwan: Diqiushufang, 2005, 296 pages.

Cùng Một Tác Giả Và Dịch Giả

(Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm, còn ký tên là Trần Thị Hoa Trắng)

Muôn Pháp Hội Trổ Một Hoa Vô Tướng (CD thi hóa kinh Pháp Hoa, 2003)

Nhập Pháp Giới (CD thi hóa phẩm Nhập Pháp Giới, kinh Hoa Nghiêm, 2004)

Bát Nhã Ca (CD thơ, 2005)

Mở Cửa Mặt Trời (CD thi hóa Đường Huyền Trang thỉnh kinh, 2006)

Tịnh Độ Thập Nghi Luận (soạn dưới hình thức 700 câu kệ tụng, 2007)

Pháp Hoa Huyền Nghĩa (bản dịch và chú giải, 2008)

Maha Chỉ Quán – phẩm Đại Ý (bản dịch và chú giải, 2009)

Nền tảng Phật học Thiên Thai Tông (bản dịch và chú giải, 2010)

Thiền và Chỉ Quán (bản dịch và chú giải, 2011)

Luận về Pháp Hoa Kinh An Lạc Hạnh Nghĩa (bản dịch, chú giải, thi hóa, 2012)

Hư Vân Hòa Thượng thi truyện (2013)

Lục Đại Tông Chỉ dưới cái nhìn Viên giáo Thiên Thai Tông (2013)

Đường Phật Đi (Phật Tổ Đạo Ảnh, dịch chung với BS Trần Văn Nghĩa) (2014)

Thần chú Đại Bi và 42 Thủ Nhãn dịch chung với BS Trần Văn Nghĩa (2014)

Kiều Sám (2015)

Tứ Giáo Nghi dịch chung với BS Trần Văn Nghĩa (2015)

Phật quốc trùng trùng bích hải, thiên không

Nhân cảnh mang mang phù bào, nguyệt ảnh.

Siêu xuất ma cung.

Phổ truyền thánh pháp.

(Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm)

Hết

Về giáo pháp, quyết định “sẽ gạt bỏ pháp phương tiện và chỉ thuyết pháp giải thoát không gì sánh được.” tương đương với Thiên Thai Viên giáo (圓教), nơi đây, cái thấy đối với pháp viên mãn Bồ đề được trình bày trực tiếp, không còn dựa vào pháp phương tiện, một pháp môn “phi thứ đệ” (非次第) dành cho Bồ tát lợi căn mà chúng ta thấy trong những tác phẩm của sư Tuệ Tư. Đọc Trí Khải, Maha Chỉ Quán, T no. 1911, 46.2c9-10, và đặc biệt 33a 14-15, 22-28. Sư Tuệ Tư trưng dẫn dòng kinh trên một cách xác quyết trong An Lạc Hạnh Nghĩa, khi sư đưa ra một định nghĩa ngắn gọn về hai pháp môn “vô tướng” và “hữu tướng”. Như đã từng nói về pháp quán theo thứ lớp hoặc phương tiện của chư Thanh văn, Duyên giác, và chư Bồ tát có căn cơ chậm lụt, sư Tuệ Tư khẳng định: “Tuy nhiên, quán về an lạc hạnh thì không phải như thế nầy. [Ở đây] hành giả trực tiếp bỏ ra ngoài phương tiện, và chỉ thuyết về sự chứng ngộ viên mãn [của chư Phật]” (An lạc hạnh trung quán, tắc bất như thử. Chính trực xả phương tiện, đãn thuyết vô thượng đạo 安樂行中觀則不如此 . 正直捨方便但說無上道). Anlexing yi, T no. 1926, 46. 701b4-6.

Shimaji Daito lên tiếng về những quan tâm này vào thời gian sớm nhất là khoảng năm 1902, nhưng Yanagida Seizan tranh biện trong tác phẩm Daruma zen to sono haikei, Hokugi bukkyo no kenkyu, do Ôcho Enichi hiệu đính (Kyoto: Heirakuji Shoten, 1970, pp. 124-125. Đọc Shimaji, Tendai kyoso to shite no Nangaku Eshi zenji, Korin gakuho 2 (1902), pp. 17-20, và Tendai kyogakushi (Tokyo: Ryubunkan, 1977), pp. 249-256, ấn hành sau khi tác giả qua đời.

Sato Tetsuei, Tendai Daishi no kenkyu (Kyoto: Hyakkh‟en, 1961), pp. 303-305, 399-400.

Mohe zhiguan, T no. 1911, 46.1b13-1b27. Quán Tâm Luận (Guanzin lun), T no. 1920, do sư Trí Giả thuyết giảng như một huấn thị sau cùng trước khi sư qua đời vào năm 597. Tham khảo về Long Thọ Bồ tát, đọc T no. 1920, 46.585c2021. Quán Tâm Luận là một tiểu phẩm có sức mê hoặc đầy bất ngờ nhưng bị bỏ quên. Truyền pháp cho môn đồ chẳng bao lâu trước khi qua dời. sư biên soạn một loạt giáo lý dưới hình thức vấn đáp với ý định dùng như một bảng tự kiểm thảo cho môn nhân trong nhiều thế hệ chỉ nên nghe theo người có đủ uy tín giải thích “chân thực pháp”, điều này có nghĩa là giáo pháp đã thọ nhận của Trí Giả. Nội dung bản văn cống hiến một trong những trình bày có kế hoạch về những yếu tố nền tảng học thuyết của sư, với chính văn ngôn của sư. Chúng ta cũng biết rằng khi các sư Quán Đảnh và Phổ Minh đến Dương Châu để gặp Dương Quảng chẳng bao lâu sau khi Trí Giả qua đời, bản sao Quán Tâm Luận và tập luận về kinh Duy Ma Cật gồm có 31 quyển của Trí Giả được các sư đưa lên cho Dương Quảng. Quốc Thanh Bách Lục, doc. 68, T no. 1934, 46.811c25-27. Sato, Tendai daishi no kenkyu, pp. 63-64. Trong Quán Tâm Luận không thấy nói về Nam Nhạc Tuệ Tư nhưng nói rõ rằng chính sự nhận diện của Nam Nhạc Tuệ Tư về 42 mẫu tự từ arapacana Phạn văn trong Đại Trí Độ Luận liên quan với 42 quả vị Bồ tát Viên giáo của Thiên Thai tông, là một chủ đề nền tảng đối với cái thấy trong Quán Tâm Luận, và trong những tác phẩm khác của sư Trí Giả, đặc biệt với tác phẩm Tứ Thập Nhị Tự của Nam Nhạc tôn giả. Đọc Pháp Hoa Huyền Nghĩa, T no. 1716, 33.735a 10-19, và Tứ Giáo Nghi, T no. 1929, 46.764c11-

Fahua hsuan-i, T no. 1716, 33.800a 19-26.

Quán Đảnh, Tùy Thiên Thai Trí Giả Đại Sư Biệt Truyện, T no. 2050, 50.191c29-192a8.

Đọc Hirai Shunei, Chugoku hannya shishosi kenkyu (Tokyo: Shunjusha, 1976) pp. 28-47, bài tựa của Hirai phản ảnh nghĩa của danh từ luận sư, pháp sư, tông, chúng, trong những tư liệu cuối thế kỷ thứ sáu và đầu thế kỷ thứ bảy, đặc biệt mang lại lợi ích trong việc tham cứu.

Sư Quán Đảnh biên soạn “Biệt Truyện” năm 601, khi Liu Guyan đưa ra câu hỏi về thân thế của sư Trí Khải thì sư không thể trả lời. Dương Quảng (vừa lên ngai vàng, hiệu là Dưỡng Đế) đến Dương Châu năm 605, gặp phái đoàn tăng nhân từ núi Thiên Thai đến, nhà vua đưa ra ý muốn dựng một tấm bia kỷ niệm sư Trí Khải là một bậc thầy. Nhà vua muốn có những tư liệu về cuộc đời của sư Trí Khải để khắc bia nên sau đó nhận được quyển “Hành Trạng” (行狀) của sư Quán Đảnh đã được tu chỉnh. Theo nội dung của quyển này, nhà vua ra lệnh sao chép và phân phát trong từng vùng. Biệt Truyện, Quốc Thanh Bách Lục, T no. 50.815c1-4 và 816c24-817a3. Sato, Tendai daishi no kenkyu, pp. 18,19. Ngoài ra, nên đọc “Quanding‟s Biography of Zhiyi, The Fourth Patriarch of the Tiantai Tradition” của Koichi Shinohara với những phân tích chi tiết và gợi hình, trong “Speaking of Monks: Religious Biography in India and China, edited by Phillis Granoff and koichi Shinihara (Oakville, NY: Mosaic Press, 1992). Năm 602, Dượng Đế phái một sứ thần đến núi Thiên Thai để tìm những luận đề của sư Trí Khải về bản kinh Pháp Hoa, và một tăng nhân có khả năng thâm hiểu nội dung những luận đề này. Sư Quán Đảnh là người được tăng đoàn đề nghị mang các bản văn đến triều đình. Không biết rõ rằng Pháp Hoa Huyền Nghĩa và Pháp Hoa Văn Cú có mặt trong số những bản văn trên hay không, dù rằng một số người nghĩ rằng có Pháp Hoa Huyền Nghĩa. Quốc Thanh Bách Lục, T no. 1934, 46.814c9-17. Ngoài ra nên đọc Sato, tendai daishi no kenkyu, pp. 334-336.

Những tham cứu ở đây dựa theo những giai thoại giữa Dưỡng Đế, sư Quán Đảnh, Trí Giả và những nhân vật trong cộng đồng Thiên Thai được ghi lại từ năm cuối cùng trước khi Trí Giả qua đời (597) cho đến thời gian thành lập đạo tràng Quốc Thanh, như được ghi trong Quốc Thanh Bách Lục, T no. 1934, 46. 808a-816a.

Hẳn nhiên có những thay đổi ở đây như ý niệm đương thời về cửu tổ, từng bị sư Trạm Nhiên phê bình là những tư liệu vá víu tên của những thiền sư khác trong bản thánh nhân liệt truyện nói về Nam Nhạc Tuệ Tư, và để chung với tên của các sư Tuệ Văn, Tuệ Tư, và Trí Giả, nhằm mục đích tạo ra một chứng cứ tổng quát đối với xuất xứ của tác phẩm Maha Chỉ Quán của Trí Giả. Đọc Zhanran, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.147a 92-b8. Đối với những luận đề chi tiết cho đến truyền thừa của Thiên Thai tông thành lập qua hai triều đại Tùy và Đường, đọc Linda Penkower, Tient‟ai during the Tang Dynasty: Chan-jan and the Sinification of Buddhism, Ph. D. dissertation, Columbia University, 1993.
Ngoài ra, nên đọc Penkower, In the Beginning… Guanding (561-632) and the Creation of the Early Tientai, Journal of the International Association of Buddhist Studies 23.2, pp. 245-296.

Zhipan, Fozu tongji, T no. 2035, 49.177c7-178a 24; Zongjian, Shimen zhengtong, XZJ 130.363c-379a, , passim; Shiheng, Tiantai jiuzu zhuan (ghi năm 1208), T no. 2069; Zunshi, Tiantai zu cheng ji, in Tiantai bieji, XZJ 101.131d132b, và Tientai jiao suihan mulu, ibid, XZJ 101.132b-c là hai trong những biệt truyện có sớm nhất vào đời Tống (khoảng năm 1023) về truyền thừa của chín vị tổ. Thêm chi tiết về truyền thừa và thành lập Thiên Thai tông, đọc Neal A.
Donner and Daniel Stevenson, Great Calming and Contemplation: A Study and Annotated Translation of the First Chapter of Mo-he Chi-kuan, Kuroda Institute Classics in East Asian Buddhism (Honolulu: University of Hawai Press,

Taira Ryosho, Ryozen docho ni tsuite, Tendai gakuho 14 (1971), pp. 1-11; Paul Groner, Saicho: The Establishment of the Japanese tendai School (767-822), Berkeley Buddhist Studies Series 7 (Berkeley: Institute of Buddhist Studies, 1984), pp. 251-263, những luận đề về sự trình bày của sư Saicho (Tối Trừng) về các sư Tuệ Tư và Trí Giả, nơi chốn thành lập và truyền thừa dòng Thiên Thai, đọc Jacqueline I. Stone, Original Enlightenment and the Transformation of Medieval Japanese Buddhism, Kuroda Institute Classics in East Asian Buddhism 12 (Honolulu: University of Hawai Press, 1999), pp. 97-137. Ennin đưa ra những liên quan về câu chuyện tái sinh cùa Nam Nhạc Tuệ Tư được tin tưởng là sư Shotoku Taishi với Zhiyuan và tăng đoàn Thiên Thai tại đạo tràng Đại Hoa Nghiêm trên Ngũ Đài Sơn vào mùa hạ năm 840. Edwin O. Reishauer, trans., Ennin‟s diary: the Record of the Pilgrimage to China in Search of the Law (NY: The Ronald
Press, 1955), pp. 222-224. về sự liên hệ giữa sư Shotoku Taishi và Nam Nhạc Tuệ Tư, đọc Furuta Kazuhiro, Nangaku
Eshi goshin setsu, Bukkyo semina 45 (May 1987), pp. 1-16; Ikeyama Issai‟en, nangaku Eshi to Shotoku Taishi, Okuda Ji‟o kiju kinen: Bukkyo shiso ronshu (Kyoto: Heirakuji shoten, 1976), pp. 133-147.

Kawakatsu Yoshio, Chugoku teki shinbukkyo e no enerugi – Nangaku eshi no ba‟ai in Chugoku chusei no shukyo to bunka, do Fukunaga Mitsushi tu chỉnh (Kyoto daigaku jinbun kagaku kenkyujo, 1982); Paul Magnin, La vie et l‟oeuvre de Huisi (515-577), Paris: École Francais D‟Extrême-Orient, 1979; và Yuki Reimon, Nangaku Tendai to shianrakugyo, Toho shukyo 1.6 (Nov. 1954).

Guoqing bailu, T no. 1934, 46.799a 9.

Ibid., T no. 1934, 46.801b13-14. Dưỡng Đế dường như đưa sư Tín Chiếu làm trụ trì khi nhà vua thành lập đạo tràng Huiri ở Dương Châu khoảng năm 592. Ibid., doc. 40, T no. 1934, 46.806a 6.

Jinhua Chen, Monks and Monarchs, Kinship and Kingshio, Italian School of East Asian Studies Essays, vol. 3 (Kyoto: Scuola Italiana di studi sull‟Asia Orientale, 2002), pp. 181-211.

Theo truyền thống được cho là sư Huệ Tường, Hongzan fahua zhuan, T no. 2067, là một tập tiểu sử Pháp Hoa thánh nhân, gồm những mẫu chuyện, ghi chú được tin rằng đã hoàn tất tại Trường An khoảng năm 706. Đọc Ibuki Atshusi, Toso Esho nit suite, Waseda daigaku daigakuin bungaku kenkyu kiyo, betsatsu: Tetsugaku – shigaku hen (July 1987), pp. 33-45, and Yoshizu Yoshihhide, , Kegonkyo denki nit suite, IBK 53 (27.1), pp. 271-275. Sư Đạo Tuyên ghi công sư Pháp Thành thành lập công đường Hoa Nghiêm là nơi sư kể rằng đã đến viếng. Xu gaoseng zhuan, T no. 2060, 50.687b10-c8 (Huệ Siêu), 688c15-689b15 (Pháp Thành); cũng trong Hongzan fahua zhuan, T no. 2067, I3b23 và 37a 29-c2 (Pháp Thành).

Gồm có các sư Đại Thiện, và môn sinh là sư Hữu Dụng, Huệ Chánh, Huệ Trù, và Pháp Thành, môn sinh của sư Huệ Siêu. Đọc Hongzan fahua zhuan, T no. 51.21b16 (Hữu Dụng), 35c1-36b6 (Huệ Siêu, với môn sinh là Thiện Tư), 37a 29-c2 (Pháp Thành); Fahua zhuanji, T no. 2068, 51.59b14-16 (Đại Thiện), 62c15-17 (Huệ Chánh), 61c18-20 (Hữu Dụng), 61c22-23 (Huệ Trù), 61c27-62a (Thiện Nghĩa), 64b23-c21 (Huệ Siêu), 65b14-c18 (Pháp Thành). Pháp Hoa Truyện Ký được đưa về cho một vị tang đời Đường là sư Tăng Tường, không rõ có phải là sư Huệ Tường, là người biên soạn Pháp Hoa Truyện, đây vẫn còn là vấn đề chưa rõ ràng. Tuy nhiên, như Pháp Hoa Truyện, Pháp Hoa Truyện Ký dường như được biên soạn tại Trường An khoảng cuối thế kỷ thứ 8 và mưới năm đầu thế kỷ thứ 9. Đọc Ibuki, op., pp. 33-45; Yoshizu, op., pp. 271-275.

Danh sách mười tám tăng nhân trong Nam Nhạc Thập Bát Cao Tăng Truyện được ghi lại trong Nam Nhạc Tông Thừa Ký, cùng những trưng dẫn từ tác phẩm này. T no. 2097, 51.1058c24, 1076b12, 1077c7. Thêm chi tiết về xuất xứ của tác phẩm, gồm những chứng cứ về thân thế của các tăng nhân có liên hệ đến Nam Nhạc Tuệ Tư, đọc James Robson, Imagining Nanyue: A Religious History of the Southern Marchmouth Through the Tang Dynasty (618-907) , Standford University, Ph. D. dissertation, 2002, pp. 415-477. Về tiểu sử các môn sinh của Nam Nhạc Tuệ Tư, đọc Shimen zhengtong, CZJ 130. 367c368c, và Fozu tongji, T no. 2035, 49.195a 9-196b12. Tuy nhiên, vốn là tác phẩm thuộc thế kỷ 13 – và được đưa vào trong tập tiểu sử thánh nhân của Thiên Thai – chúng tôi không thể chiết giảm vào phương pháp biên tập.

Tsukamoto Zenryu, Hokushu haibutsu ni tsuite, in Tsukamoto Zenryu chosaku shu, vol. 2 (Tokyo: Daito shuppan, 1974), pp. 465-467; idem, Toho gakuho 16 (September, 1948), pp. 29-101 và 18 (February, 1950): pp. 78-111; Ryumon sekkutsu ni arawareta hokugi bukkyo, in Tsukamoto Zenryu chosaku shu, vol. 2, pp. 458-461. Stanley Weinstein, Imperial Patronage in the Formation of T‟ang Buddhism, in Perspectives on the T‟ang, Denis Twitchett (New Haven: Yale University Press, 1973) hiệu đính.

Yuki Reimon, Chagoku bukkyo no keisei, Koza Bukkyo 4 (Tokyo: Daizo shuppan, 1958), pp. 79-104, và Shoto bukkyo no shisoshi-teki mujun to kokka kenryoku to no kosaku. Toyo bunka kenkyujo kiyo 25 (1961), pp. 1-28; Ôcho Enichi, Hokugi bukkyo no kihonteki kadai, trong Hokugi bukkyo no kenkyu, do Ôcho Enichi hiệu đính (Kyoto: Heirakuji shotten, 1970, pp. 1-10; và như được biết về sự tương quan giữa Thiên Thai Trí Giả và Nam Nhạc Tuệ Tư, đọc Leon Hurvitz, Chih-I (538-597): An Introduction to the Life and Ideas of a Buddhist Monks, mélanges chinois et Bouddhiques, vol. 12 (1980 reprint. Bruxelles: Institut Belge des Hautes Études Chinoises, 1960-1962).

Ôcho Enichi, Chugoku nanbokucho jidai no bujjyo gakufu, trong Chugoku Bukkyo no kenkyu (Kyoto, Hozokan, 1957), pp. 256-289; và Hokugi bukkyo no kihonteki kadai trong Honkugi bukkyo no kenkyu, pp. 3-62. Vua nhà Đường cũng đưa ra một sự tổng kết có uy thế về những khác biệt giữa văn hóa Phật giáo Bắc và Nam trong quyển Han wei liang jin nanbeichao fichiao shi, 2 vol. (Shanghai: Shangwu yinshuguan, 1938).

Aramaki Noritoshi, Hokucho zui-to chugoku shisoshi (Kyoto: Hozokan, 2000), sưu tập những tác phẩm gần đây về những chủ đề trên.

Yanagida Seizan, Daruma Zen to sono haikei, trong Hokugi bukkyo no kenkyu, do Ôcho Enichi hiệu đính; Bernard Faure, Bodhidharma as Textual and Religious Paradigm, History of Religions 25.3 (1986), pp. 187-198; Jinhua Chen, An Alternative View of the Meditation Tradition of China: Meditation in the Life and Works of Daoxuan (596-667), T‟oung Pao LXXXVIII (2002), pp. 332-395; và Jinhua Chen, Monks and Monarchs, Kinship and Kingship: Tanqian in Sui Buddhism and Politics, pp. 149-211.

Câu chuyện bắt đầu trong phẩm Thường Khóc, và tiếp tục gần đến quyển 27 trong Maha Bát Nhã Ba La Mật Kinh, T no. 223, 8.416a 20. Cf. Huisi, Suiziyi sanmei, XZJ 98.346b17; Anlexing yi, T no. 1926, 46.699b18; Nanyue Si dachansi li shiyuanwen, T no. 193346.787c9.

Đọc Yamada Ryujo, Daijo bukkyo seiritsu ron josetsu (Kyoto: Heirakuji shoten, 1959), và Mappo shiso nit suite, IBK 4.2 (1956), pp. 361-370; và Jan Nattier, Once Upon a Future Time: Studies in a Buddhist Prophecy of Decline (Berkeley: Asian Humanities Press, 1991), pp. 65-118, và đặc biệt 110-118.

Robert Sharf, Coming to Terms with Chinese Buddhism: A Reading of the Treasure Store Sutra, Kuroda Institute Studies in East Asian Buddhism 14 (Honolulu: University of Hawai Press, 2002), p.2.

Bernard Faure, Chan Insights and Oversights: An Epistemological Critique of the Chan Tradition (Princeton: Princeton University Press, 1993), pp. 15-141; Sharf, Coming to Terms with Chinese Buddhism, pp. 125; Philip C. Almond, The Britist Discovery of Buddhism (Cambridge: Canbridge University Press, 1988); Richard King, Orientalism and Religion: Post-Clonial Theory, India and The Mystic East (London and New York; Rouledge, 1999); J.J. Clarke, Oriental Enlightenment: The Encounter Between Asian and Western Thought (London and New York: Routledge, 1997).

Da Tang neidian lu, T no. 2149, 55.284a 5-6.

Xu gaoseng zhuan, T no. 2060, 50.597a 15-b5.

Ibid., T no. 2060, 562b6-564a 17; Da Tang neidian lu, T no. 2149, 55.283c18-284a8.

Những tham khảo của sư Trạm Nhiên đối với đạo nghiệp của Nam Nhạc Tuệ Tư trong tập luận về những lời kể lại của sư
Quán Đảnh trong lời tựa giới thiệu tác phẩm Maha Chỉ Quán. Đọc Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.148c18149b13. Hongzan fuahua zhuan, T no. 2067, 51.21c12-22b6; Fuahua zhuan ji, T no. 2068, 51.59b1-13. Mặc dù được nói là của các sư Huệ Tường và Tăng Tường, như đã ghi ở trên, nhưng tác quyền của hai tác phẩm này vẫn còn là vấn đề. Tuy nhiên, chúng ta có thể nói một cách hợp lý rằng cả hai đều được biên soạn tại Trường An; tác phẩm đầu có thể vào khoảng giữa hoặc cuối thế kỷ thứ 7 và năm 706, tác phẩm sau khoảng cuối thế kỷ thứ 8 đến đầu thế kỷ thứ 9.

Daoyuan, Jingde chuandeng lu (ghi năm 1004), T no. 2076, 51.431a 14-341c8; Zhipan, Fozu tongji (năm 1269), T no. 49.179c16-180b10. Ngoài ra còn có những sách yếu lược về Thiên Thai tông như Zongjian, Shimen Zhengtong (năm 1237), XZJ 130. 366a 14-367c11, trong đó, sư Chí Bàn trích dẫn; và Shiheng, Tiantai jiuzu zhuan (ghi năm 1208), T no. 2069, 51.98c4-100a 6) Cả hai sư Thông Giám (Zongjian) và Chí Bàn ( Zhipan) ghi lại cuộc đối đáp giữa Nam Nhạc Tuệ Tư và mười bốn đạo sĩ trưởng thượng của Đạo giáo thuộc Nam Nhạc sơn (được kể lại là trích từ một bảng khắc chữ cổ có tựa đề là
Nam Nhạc Sơn Chủ Tư Đại Thiền Sư Hàng Phục Đạo Sĩ Thiết Khoán Ký 南岳山主思大禪師降伏道士鐵券記 mà Nam
Nhạc Tuệ Tư, hoặc vua nhà Trần, đã thu phục được chứng ngôn của nhóm Đạo Sĩ) như một phần câu chuyện về ảnh hưởng trên đỉnh Nam Nhạc quanh những khuôn mặt như Lin Lingsu và sự phát triển của Đạo giáo đời Tống. Cf. Paul Magnin, La vie et l‟oeuvre de Huisi, pp. 24-68.

Daoxuan, Da Tang neitian lu, T no. 2149, 555.332ả; Guanding, Tiandai Zhizhe dashi biezhuan, T no. 2050, 50.191c17.

Saicho, Dengyo daishi shorai taishu roku (năm 805), T no. 2159, 55.1056b5.

Được Enchin (814-891) liệt kê trong tác phẩm Enchin geshoto mokuroku, T no. 2170, 55.1095b26; Nitto guho mokuroku, T no. 2172, 55.1099b24; và Chiso daishi shorai mokuroku (ghi năm 859), T no. 2173, 55.1004c26-29. Enchin cho biết tập sau cùng được sao chép từ một bia đá tháp Phật Đa Bảo đặt trên nền đạo tràng Qianfu tại Trường An. Hai trong số ba bảng liệt kê này xác nhận văn bia do Vương Tức Thân soạn.

Đọc Paul Magnin, La vie et l‟oeuvre de Huisi (515-577), pp. 24-68; và những khảo cứu của Leon Hurvitz, Sato Tetsuei, Kawacatsu Yoshio, Ikeda Rosan, và Ôno Hideto, được Kyodo Jiko liệt kê, Nangaku Eshi zenji den no mondaiten II, Tendai gakuho 40 (November, 1998), p.27.

Yuki Reimon đưa ra một luận đề quan trọng về những chuyển biến chính trị nói trên, và những tác động trên Nam Nhạc Tuệ Tư và Trí Giả trong tác phẩm Nagaku, Tendai to shianrakugyo, Toho shukyo 1.6 (November 1954), pp. 16-27, đặc biệt đối với An Lạc Hạnh Nghĩa. Và Kawakatsu Yoshio, Chugokuteki shinbukkyo keisei e no enerugi, trong Chugoku chusei no shukyo to bunka, pp. 526-530, do Fukunaga Mitsushi hiệu đính.

Ở đây, Lập Nguyện Văn hợp với ngày ghi trong Tục Cao Tăng Truyện, do Chen Yike và một số người khác hiệi chính. Xu gaoseng zhuan, T no. 2060, 50.503a 23-26.

Daoxuan, Xu gaoseng zhuan, T no. 2060, 50.562c12-25.

Zhanzan, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.148c26-149a6; Hongzan fahua zhuan (ca. 706), T no. 2067, 51.21c17-22; Fahua zhuanji, T no. 2068, 51.59a 29-b13.

Nanyue Si dachansi li shiyuan wen, T no. 1933, 46.787a 8-14. Kawakatsu Yoshio ghi chú rằng quê làng của sư Tuệ Tư bị hủy hoại bởi nạn lụt khoảng năm 523, khi sư được tám tuổi. Kawakatsu, op., p. 527.

Sekiguchi Shindai, tendai shikan no kenkyu (Tokyo: Iwanami Shoten, 1969), pp. 379-402, giới thiệu tóm lược và sao chép đầy đủ về những bản văn Diệu Thắng Định Kinh ở Đôn Hoàng; và Paul Magnin, L‟orthodoxie en question: une etude du Soutra de la Concentration La Plus Profound et Soverain (Zui miaosheng ding jing), trong Bouddhisme et letters dans la chine medieval, được hiểu đính bởi Catherine Despeux, Centre d‟Êtudes Chinoises (Paris and Louvain: Peeters, 2002), pp.

Danh từ “mạt pháp” (末法) hoặc „thời gian pháp suy giảm” không thực sự xuất hiện trong kinh, cũng không có những tên gọi liên hệ đến ba thời kỳ của Pháp. Hơn nữa, không kể đến đường song song giả định đối với hệ thống của năm giai đoạn năm trăm năm quy định trong bản phụ lục Candragarbha (Nguyệt Tạng Phần /月藏分) của kinh Đại Tập được sư Na liên đề da xá (Narendrayasas) dịch vào năm 566, hai lược đồ thì thực sư rất khác khi trình bày không chính xác về bất cứ sự liên hệ lịch sử trực tiếp nào. Thời khắc về ba thời kỳ cũng giả dụ có khác. Đọc Daji jing, T no. 397, 13.363a 28-b5. Cf. Magnin, L‟orthodoxie en question: une etude du Soutra de la Concentration La Plus Profound et Soverain (Zui miaosheng ding jing), pp. 258-265.

Zhufa wuzheng sanmei famen, T no. 1923, 629b3-16. Như Paul Magnin nhận xét, những hướng dẩn về pháp khổ hạnh trong Diệu Thắng Định Kinh cũng mang những đường song hành hy hữu như trong phẩm An Lạc Hạnh, kinh Pháp Hoa, trong đó chúng ta lại th ấy những tố giác về sự suy đồi của tăng sĩ, là giai cấp làm cho Phật pháp mau chóng hủy diệt. Đọc Magnin, L‟orthodoxie en question: une etude du Soutra de la Concentration La Plus Profound et Soverain (Zui miaosheng ding jing), pp. 265-269.

Xu gaoseng zhuan, T no. 1060, 50. 563 a 3-4. Năng lực định thiền khơi động tiềm lực ẩn tàng được nói có hệ thống trong những tác phẩm có sớm nhất của Trí Giả như Thích Thiền Ba La Mật Thứ Đệ Pháp Môn. Đọc Zhiyi, Shi chan boluomi cidi famen, T no. 1916, 46.494a7-495a8, 501a 9-b12, và Xiuxi zhiguan zuochan fayao, T no. 1916, 46.469b2-470a 29.

Xu gaoseng zhuan, T no. 1060, 50. 563 a 4-10. Đọc Zhiyi, Shi chan boluomi cidi famen, T no. 1916, 46. 505b12-505b29, và Xiuxi zhiguan zuochan fayao, T no. 1916, 46.471b12-472ab13, luận về những ma chướng tương tự khi hành thiền. Theo Trí Giả, “quay lại nhìn vào dòng tâm đang tuôn đổ” là một trong những phương cách đối trị ma chướng khi hành thiền - có thể đoạn trừ chướng ngại qua sự nhận biết được tánh Không của thân, tâm, và ngoại cảnh, như sư Đạo Tuyên đã ghi lại ở đây.

Một cách hiểu khác là cặp chữ 除入 từ cặp chữ 陰入 nói về ấm giới nhập.

Xu gaoseng zhuan, T no. 1060, 50. 563 a 10-13.

Kawakatsu Yoshio, Chugoku bukkyo keisei e no enerugi, pp. 515-517; Ôcho Enichi, Nagaku Eshi to hokke zanmai, trong Ôcho Enichi, Hokke shiso no kenkyu (Heirakuji shoten, 1971), pp. 270-271. Và Ôno Hideto, Nangaku Eshi no mappo shiso, Tokai bukkyo 19 (January 1974), p. 39.

Mohe Zhiguan, T no. 1911, 46.1b21-22; Tiantai Zhizhe dashi biezhuan, T no. 2050, 50.191c15-17.

Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.149a 13-17.

Ibid., T no. 1912, 46.149b7-9. Câu văn xuất hiện trong bản văn phê bình của sư Trạm Nhiên về cái gọi là “cửu sư tương truyền”. Tên chín vị được ghi là Minh (明), Tối hoặc Nhiếp (最), Tung (嵩), Tựu (就), Giám (鑒), Tuệ (慧), Tuệ Văn (文), Tuệ Tư (思), Trí Khải (顗).

Daoxuan, Da Tang neidian lu, T no. 2149, 55.283c18-284a 8.

Anlexing yi, T no. 1926, 46.697c17.

Maha Chỉ Quán, quyển 2 tiêu biểu cho bốn tam muội, nội dung ghi lại từ các thời pháp do sư Trí Giả thuyết năm 594, sau đó sư Quán Đảnh hiệu chính thành văn bản. Đọc Stevenson, The Four Kinds of Samadhi in Early T‟iant‟ai, pp. 45-54; v à Donner & Stevenson, The Great Calming and Contemplation, pp. 62-84 và 219-234, Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm dịch, nxb Phương Đông (2009).

Ôcho Enichi, Nangaku Eshi to hokke zanmai, pp. 266; Ando Toshio, Eshi no hokke shiso – Chidoron to no kankei o chushin to shite, pp. 235-238.

Zhanran, Zhiguan dayi, T no. 1914, 46.459b13-14; v à Zhanran, Fahua wenju ji, T no. 1719, 34.154c20-221.

Đọc Zhiyi‟s Shi chan boluomi cidi famen, T no. 1916, 46. 481b211-216, 499a 14,518a 24; Mohe Zhiguan, T no. 1911, 46.14b10; Fahua sanmei chanji, T no. 1941.

Liumiao famen, T no. 1917, 46.554a 23-555c6, và đặc biệt 555a8 luận về cái sư Trí Khải gọi là “viên quán” (圓觀)) và “viên chứng” (圓證), có thể đây là cách dùng cặp chữ trên một cách có hệ thống sớm nhất. Về ngày tác phẩm ra đời, đọc Sato, Tendai daishi no kenkyu, pp. 151-172; và Ando Toshio, Tendai gaku: konpon shiso to sono tenkai (Kyoto: Heirakuji shoten, 1968), pp. 438-462.

Mohe Zhiguan, T no. 1911, 46.10b7; The Great Calming and Contemplation, pp. 207-218, Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm dịch, nxb Phương Đông (2009). Trong cách xây dựng những thứ lớp đối với quả vị thuộc Viên giáo (圓教位), đến những quả vị như ngũ phẩm đệ tử và thập tín. Sư Trạm Nhiên nói về quả vị “Tương tự tức” trong luận đề Maha Chỉ Quán: “[Sư Trí Giả] chỉ nói đơn giản rằng tư tưởng con người thì từ tất cả mọi mặt như được thuyết trong các kinh từ chư Phật. Như vậy, không hợp lý khi nói rằng điều mà con người nói hay thuyết ra [lại được gọi] là kinh. Ngược lại, một vị Bồ tát nhập vị “Phần Chứng Tức” (分證), thần thông và trí tuệ có cái dụng tương đương với Phật, và như vậy, như ngài Duy Ma Cật, cũng có thể chuyển pháp luân (mặc dù vẫn còn ở Bồ tát vị)”. Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.180a 9-16. Về ngũ phẩm đệ tử vị, và Thập tín, đọc Sijiao yi, T no. 1929, 46. 762b17-c7; Fahua xuanyi, T no. 1716, 33.733a 12-734a 13. Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.180a 16-21.

Xu gaoseng zhuan, T no. 1060, 50. 563b9-10.Trong tất cả ba điểm khác nhau trong sư Trạm Nhiên dẫn chứng Nam Nhạc Tuệ Tư: {Tổ Nam Nhạc nói: “[Trong một đời] tôi muốn vào được cổ xe đồng [quả vị Phần chứng tức], nhưng cũng vì tôi đãm nhiệm vai trò lãnh đạo đồ chúng quá sớm nên chỉ đến được lục căn thanh tịnh [quả vị Tương tự tức]”}. Lưu ý rằng những tập thánh nhân liệt truyện khác (có thể sư nói tập của sư Đạo Tuyên ở đây) không đề cập đến câu “lãnh đạo đồ chúng quá sớm”. Sư Trạm Nhiên đặt biệt cho rằng “lấy từ những tập liệt truyện khác”. Đối với phương trình “Thập tín” của Thiên Thai tông, cổ xe đồng, Tương tự tức, đọc Zhanran, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.180a16-21. Trí Giả, ngược lại, [trả lời một câu hỏi về quả vị sư chứng được] là “Ngũ phẩm đệ tử vị”, hoặc “Quán hành tức” , Tientai Zhizhe dashi biezhuan, T no. 2050, 50.196b13-14. Xuất xứ ẩn dụ “chuyển pháp luận” từ kinh Anh Lạc, Yingluo jing, T no. 1485, 24.1012b25-1013a1.

Nam Nhạc Tư Đại Thiền Sư Lập Thệ Nguyện Văn, T no. 1933, 46.787b11-13, 787b25-26, 787c2-9, 787c23-25.

Tục Cao Tăng Truyện, T 1060, 50. 480c2-481b9; Jinhua Chen, Monks and Monarchs, Kinship and Kingship, pp. 163-167.

Ibid., T no. 2060, 50.561a8-562c5, và đặc biệt 561b5-6.

Tùy Thiên Thai Trí Giả Đại Sư Biệt Truyện, T no. 2050, 50.192a8-21.

Ibid., 2050, 50.191c29-192a8 .

Tựa đề phiên bản tác phẩm Maha Chỉ Quán đã thay đổi từ Viên Đốn Chỉ Quán (圓頓止觀). Sato, Tetsuei, Tendai daishi no kenkyu, pp. 370-377, 396-398.

Tục Cao Tăng Truyện, T no. 1060, 50. 563b24-c15 ; về Ngô Minh Xa, đọc Magnin, La vie et l‟oeuvre de Huisi, pp. 45 và 66.

Đọc ghi chú 3. Trong Shimen zhentong, XZJ130.366c15-367b, và Fozu tongji, T no. 2035, 180a 5-b9, những đố kỵ trong lãnh vực tôn giáo như cuộc đối đáp giữa sư Tuệ Tư và các đạo sĩ về uy đức ảnh hưởng tại núi Nam Nhạc, việc vua Trần ra lệnh thừa nhận chủ quyền của Nam Nhạc Tuệ Tư, và những âm mưu của nhóm đạo sĩ. Shimen zhentong và Fozu tongji đưa ra ba khu vực khác nhau về ba lần tái sinh của sư trên núi Nam Nhạc, cùng với sự kiện sư quy y cho thần núi. Đọc XZJ XZJ130.366c5-15 v à T no. 179c20-180a 3; và Chen Tianfu‟s gazetteer of Mount Nanyue, Nanyue zongsheng ji, T no. 2097.

Tục Cao Tăng Truyện, T no. 1060, 50.557a 13-b8 (Huicheng), 662a 21-b12 (Huiyao), 557a 7 (Huicui).

Ibid., T 2060, 50.563c18-23.

Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 130.344b5-6.

Tục Cao Tăng Truyện, T no. 1060, 50.561a 18-19

Cùng chỗ., T 2060, 50.557b1-2.

Quốc Thanh Bách Lục, doc.7, T no. 1934, 46.799a 8-3; Sui Tiantai Zhizhe dashi biezhuan, T no. 2050, 50.197b24-c2.

Daniel B. Stevenson, The Tiantai Four Form of Samadhi and Late North-South Dynasties, Sui, and Early T‟ang Buddhist Devotionalism (Columbia University PH.D. dissertation, 1987), pp. 38-65; Daniel B. Stevenson, The Tiantai Four Form of Samadhi in Early Tiantai Buddhism, pp. 45-97. Cũng đề cập đến sự kiện sư Trí Giả thường nhắc lại Pháp Hoa tam muội, nhất hạnh tam muội (Niệm Phật), Bát Chu tam muội, và Thủ Lăng Nghiêm tam muội trong tác phẩm “Thích thiền ba la mật thứ đệ pháp môn” (khoảng năm 568-571), được nhấn mạnh là phi thứ đệ (非次第), phi xuất phi diệt (非出非滅), xuất thế gian thượng thượng thiền (出世間上上禪), phi hữu lậu phi vô lậu (非有漏非無漏). Shi chan boluomi cidi famen, T no. 1916, 46. 479b4-8, 481a11-14, 481b26-c2, 499a 12-15, trong số những tác phẩm khác.

Fujiyoshi Masumi, Dosenden no kenkyu (Kyoto: Kyoto daigaku gakujutsu shuppankai, 2002), pp. 75 và 83; Hirakawa Akira, Dosen no Hokekyo kan, trong Hokekyo no chugokuteki tenkai, được hiệu chính bởi Sakamoto Yukio (Kyoto: Heirakuji shoten, 1972), pp.319-341.

Tục Cao Tăng Truyện, T no. 1060, 50.563c29-564a 14.

Fujiyoshi, Dosenden no kenkyu, pp. 135-177 và 245-269.

Thực sự những tác phẩm của Nam Nhạc Tuệ Tư được liệt kê hai lần trong Đại Đường Nội Điển Lục / Da Tang neidian lu T no. 2149, 55.283c18-284a 8 (tám tựa đề với mười quyển, và tiểu sử), và 332a 4-10. Trong lần thứ hai, tựa đề An Lạc Hạnh Pháp và Hoằng Thệ Nguyện Văn không thấy có ghi trong bản văn Koryo của Đạo Tuyên, là phiên bản mà Taisho edition dựa vào hiện nay, trong khi trong Jin edition (1179) thì lần thứ hai này lại càng không thấy có ghi những tác phẩm của sư Tuệ Tư (cũng như của Trí Giả). Tuy nhiên, Koryo edition công bố rằng sư Tuệ Tư đã biên soạn tổng cộng mười tác phẩm, khi tổng số nên ghi là tám tác phẩm, nếu An Lạc Hạnh Pháp và Hoằng Thệ Nguyện Văn không có trong danh sách. Vì theo Jin edition, Đại Đường Nội Điển Lục ZH no. 2149, 54.586a và 675a. Hoằng Tán Pháp Hoa Truyện T no. 2067 được cho là do sư Huệ Tường biên soạn khoảng năm 706, đưa ra danh sách tương tự như danh sách Tục Cao Tăng Truyện của sư Đạo Tuyên, là điều không ngạc nhiên nếu chúng ta giả định rằng bản văn nọ đã lấy tư liệu từ bản văn của sư Đạo Tuyên. Những danh sách khác biệt về xuất xứ của Trung Hoa và Nhật Bản đối với các tác phẩm của sư Tuệ Tư, đọc Paul Magnin, La vie et l‟oeuvre de Huisi (515-577), pp. 69-79.

“Tứ Thập Nhị Tự Môn” là một trong những tác phẩm được dẫn chứng nhiều nhất. Một môn đồ cư sĩ và cũng là người thân cận của sư Trí Giả là Mao Xỉ đặc biệt có nhắc đến việc nhận được một bản sao tác phẩm Tứ Thập Nhị Tự Môn trong một lá thư gởi cho sư Trí Giả, ghi ngày tháng chẳng bao lâu sau khi sư Tuệ Tư qua đời. Dường như bản sao do chính sư Trí Giả gởi cho Mao Xỉ, như Mao Xỉ nói: “Mặc dù tôi đã dành rất nhiều thì giờ cho bản văn này, đọc đến câu cuối cùng, tôi vẫn không hiểu được. Rất tiếc rằng tôi đã không có dịp được nghe sư phụ thuyết giảng về bản văn này.” Mặt khác, sau câu trên, Mao Xỉ tiếp tục mô tả về sinh hoạt của môn nhân sư Tuệ Tư sau khi biết sư Tuệ Tư qua đời, cho chúng ta thấy rằng Mao Xỉ vừa có cơ hội viếng núi Nam Nhạc. Guoqing bailu, T no. 1934, 46.801b12. Sato Tetsuei, Tendai daishi no kenkyu, pp. 154155; Ikeda Rosan, Kokusei hyakuroku no kenkyu (Tokyo: Daizo shuppan, 1982), pp. 242-246. Những ý tưởng liên quan đến Tứ Thập Nhị Tự Môn xuất hiện trong nhiều tác phẩm về sau của sư Trí Khải (khoảng năm 593 về sau), như Tứ Giáo Nghĩa (T no. 1929, 46.764c10-14), Duy Ma Kinh Huyền Sớ (T no. 1777, T 38.542a 3), Pháp Hoa Huyền Nghĩa (T no. 1716, T33.735a 9-13), cũng như trong những luận đề về Pháp Hoa Huyền Nghĩa và Maha Chỉ Quán, Pháp Hoa Huyền Nghĩa Thích Tiêm (T no. 1717, 33.890a 8-16), Chỉ Quán Phụ Hành Truyền Hoằng Quyết (T no. 1912, 46.151b29-c6) do sư Trạm Nhiên biên soạn.

Sư Trí Khải ám chỉ An Lạc Hạnh trong phần cuối tác phẩm Pháp Hoa Tam Muội Sám Nghi (T no. 1942, 46.955b20-c1), trong khi cùng lúc dẫn chứng một đoạn văn ngắn (đặc biệt đưa về cho Nam Nhạc Tuệ Tư) trong phần Pháp Hoa Sám Pháp, thiền hành và thiền tọa tam muội trong Maha Chỉ Quán (T no. 1911, 46.14a 18). Như chúng ta sẽ nhận xét theo sau đây, những ý tưởng từ An Lạc Hạnh càng thêm hiển nhiên trong Pháp Hoa Huyền Nghĩa của sư Trí Khải do sư Quán Đảnh ghi chép, và trong kinh văn Pháp Hoa, mặc dù không nhắc đến tựa đề tác phẩm. Đọc Fahua xuanyi, T no. 1716, 33.693a 5 và 693b12; Fahua wenju, T no. 1718, 33.119a 17-19. Sư Trạm Nhiên, trong các luận đề về Maha Chỉ Quán và Pháp Hoa Huyền Nghĩa, có khi nói rõ chi tiết về những ý tưởng liên quan đến sư Tuệ Tư bằng cách trưng dẫn tựa đề và văn nghĩa An Lạc Hạnh (安樂行) hoặc Tứ An Lạc Hạnh (四安樂行). Đọc Zhanran, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.192c6-11; Fahua xuanyi shiqian, T no. 1717, 33.820a 26-28.

Bản văn Tùy Tự Ý được chính sư Tuệ Tư đề cập đến trong tác phẩm An Lạc Hạnh Nghĩa, với tựa đề Tùy Tự Ý Tam Muội. Đọc Anlexing yi, T no. 1926, 46.700c20. Sư Trí Khải và sư Quán Đảnh đặc biệt nối kết Maha Chỉ Quán với Tùy Tự Ý, ngay cả văn nghĩa, nhưng không phải là dễ hiểu. Luận đề riêng của sư Trí Khải về pháp tu tập này là “Thích Thiền Ba La Mật Thứ Đệ Pháp Môn” (T no. 1912) được biên soạn vào khoảng giữa đời đạo nghiệp của sư, rõ ràng theo khuôn thước tác phẩm của sư Tuệ Tư, mặc dù bố cục vén khéo hơn. Phương cách sư Trí Khải mô tả đường hướng tu tập trong Maha Chỉ Quán cũng nhiều lần trích dẫn văn của sư Tuệ Tư. Thí dụ, so sánh Maha Chỉ Quán (T no. 1911, 46.16b26-c7) với Tùy Tự Ý (TXZJ 98.344d), đọc Neal Donner and Daniel Stevenson, The Great Calming and Contemplation, pp.285-305 (bản dịch Việt ngữ của Từ Hoa Nhất Tuệ Tâm, nxb Phương Đông 2009). Trong luận đề về Maha Chỉ Quán, sư Trạm Nhiên nói đến tựa đề và trưng dẫn văn nghĩa, mô tả tác phẩm này có một quyển, dưới tên Tùy Tự Ý Tam Muội. Đọc Zhanran, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.193a10-11 và 264a 22; Fahua xuanyi shiqian, T no. 1717, 33.912c21.

Nguyện Văn (願文) đưa về cho sư Tuệ Tư được nhắc đến một lần trong Maha Chỉ Quán (T no. 1911, 46.99b17-19. Sư Trạm Nhiên xác định Vũ Tân (quê nhà sư Tuệ Tư), và nói đến tựa đề Nam Nhạc Nguyện Văn. Đọc Zhanran, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.385c20-28.

Tứ Giáo Nghĩa của sư Trí Khải là một tác phẩm điển hình xuất sắc. Sư đưa ra luận đề về Tứ Niệm Xứ (四念處) trong những quả vị thuộc Tạng giáo (三藏教位), gồm 5,6 mệnh đề đưa về cho sư Tuệ Tư không chống trái với bốn niệm xứ trong An Lạc Hạnh Nghĩa, Tùy Tự Ý Tam Muội, và Vô Tránh Tam Muội. Đọc Sijiao yi, T no. 1929, 46.734c20, 734c23, 737b8, 737b26, và Si nianchu, T no 1918, T46.559c18 và 560c8 của sư Quán Đảnh với những đoạn nói về tứ niệm xứ. Một vài đoạn văn có thể trích từ Tứ Thập Nhị Tự Môn của sư Tuệ Tư, được biết cũng có những đoạn luận về tứ niệm xứ. Tuy nhiên, cũng có thể từ những tác phẩm khác của sư Tuệ Tư, hoặc từ các thời pháp của sư.

Saicho, Dengyo daishi shorai taishu roku (năm 805), T no. 2159, 55.1056a 12, và 1056b27.

Những bản thảo thời Kamakura trong đó ấn bảnTaisho hiện nay tác phẩm Nitto shingu shogyo mokuroku của sư Ennin (năm 840) dựa trên tựa đề Vô Tịnh Tam Muội Pháp Môn (無淨三昧法門). Chữ tịnh (淨) hẳn là viết lầm từ chữ “tránh” (諍) như những ấn bản khác đưa ra. CF. T no. 2167, 55.1085a 1, fn.1.

Ennin, Nitto shingu shogyo mokuroku, T no. 2167, 55.1085a1, 1085a13, và 1085a14.

Ibid., T no. 2167, 55.1086b19.Tựa đề này cũng được liệt kê là “Tứ Thập Nhị Tự Môn Nghĩa” (四十二字門義) trong tác phẩm của sư Ennin là Jikaku daishi zaito soshin roku (khoảng năm 838), T no. 2166.55.1077a 26, nhưng lại ghi là “Tứ Thập Nhị Tự Khai Nghĩa (四十二字開義) trong tác phẩm Nipponkoku showa gonen notto guho mokuroku (năm 839), T no. 2165, 55.1075a27 của sư Ennin.

Mặc dù những tựa đề có thay đổi, như “Đại Thừa Chỉ Quán Luận”, hoặc đơn giản như “Đại Thừa Chỉ Quán”, nhưng cũng chỉ cho một tác phẩm. Về những danh từ liên hệ này, đọc Magnin, pp.86-88; và Ikeda Rosan, Daijoshikamhomon, trong Kanazawa bunko shiryo zensho, butten daisankan, Tendai hen 1 (Yokohama: Kanagawa kenritsu kanazawa bunko, 1979), pp. 217.

Dengyo daishi shorai taishuroku, T no. 2159, 55.1056c10.

Nitto shingu shogyo mokuroku, T no. 2165, 55.1085c5.

Gennichi, tendaishu shoso, T no. 2178 liệt kê những tựa đề sau đây “do Nam Nhạc [Tuệ Tư] thuyết () Anlexing , 1 quyển, T no.2178, 55.1135b26; Wuzheng sammei famen, 2 quyển, T no. 2178, 55.1136a 12; Dacheng zhiquan, 1 quyển, T no 2176, 55.1126b17; Sishier zimen, 2 quyển, T no.2178, 55.1136a 18; Suiyizi sanmei, 1 quyển, T no. 2178, 55.1136a 21; Shoupusa jie wen, 1 quyển, T no. 2178,55.1137a 4 (được ghi là do Nam Nhạc thuyết, mặc dù một ấn bản 1790 tại Nhật Bản có ghi rằng danh sách tựa đề của sư Ennin không đúng bản quyền); và Fayuan wen, 1 quyển, T no. 2178,55.1137a 6. Trong trường hợp của Tùy Tự Ý Tam Muội (Suiyisi sanmei), ghi là “được viết bởi / trên Đài sơn thuật” (臺山述). Danh từ Đài sơn là một cách ghi riêng biệt về tựa đề xuất hiện trong danh sách của Gennichi và trong những bảng liệt kê tiếp theo sau đối với Tùy Tự Ý Tam Muội và Tứ Thập Nhị Tự Môn trong danh sách của sư Ennin về những tác phẩm viết từ Ngũ Đài, T no.

Eicho, Toiki dento mokuroku, T no. 2183, 55.1149b8; Pháp Hoa Kinh An Lạc Hạnh, 1 quyển, (Nam Nhạc Tuệ Tư thuật 述), T no.2183, 55.1155a 19; Thọ Bồ Tát Giới Văn, 1 quyển (Nam Nhạc Tư Thiền Sư soạn), T no. 2183,55.1162b7; Đại Thừa Chỉ Quán, 1 quyển, (Nam Nhạc Tư soạn); T no 2183, 55.1162b12-16 Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, 2 quyển, (Nam Nhạc Tư soạn); Tứ Thập Nhị Tự Môn, 2 quyển; Tùy Tự Ý Tam Muội, 1 quyển; Phát Nguyện Văn, 1 quyển; và một bản thứ hai, có thể là bản sao của Hoằng Thệ Nguyện Văn, không thấy có ghi bao nhiêu quyển. Không rõ tại sao hai tựa đề Phát Nguyện Văn và Hoằng Thệ Nguyện Văn đều được liệt kê trong danh sách này; tuy nhiên, có một ghi chú trong bản hiệu đính của Taisho trong danh sách Eicho nói rằng một bản khác được viện đại học Ôtani bảo tồn, bốn chữ Hoằng Thệ Nguyện Văn được in chữ nhỏ hơn bên dưới tựa đề Phát Nguyện Văn. Eicho cũng đưa ra một bản thứ hai của Đại Thừa Chỉ Quán (1 quyển), nhưng đưa bản quyền về cho Tanqian thay vì sư Tuệ Tư. Ibid., T no. 2183, 55.1161b21.

Bản viết tay, gồm có năm bản sao tựa đề Tứ Thập Nhị Tự Môn Lược Sao 四十二字門略鈔 (Shijunijimon [ryaku] sho), Tùy Tự Ý Tam Muội Sao 隨自意三昧鈔 (Zuijii zanmai sho), 諸法無諍三昧鈔 Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Sao (Shoho mujo zanmai sho), [Pháp Hoa] An Lạc Hạnh Sao [法華]安樂行鈔([Hokke] anrakugyo sho), và Đại Thừa Chỉ Quán Sao 大乘止觀鈔 (Daijo shikan sho), theo thứ tự như trên được bảo quản trong một tập ghi số 1646 (chánh bảo 2 / 正保 2) gồm những tuyển tập của Shogyozo tại Saikyoji. Những bản sao Shijunijimon [ryaku] sho và Zuijii zanmai sho khác (cũng trong một bản) và Anrakugyo sho (trong nhiều bản) thì trong Shinnyozo thuộc Eizan bunko. Shubuya Ryotai, Showa genson tendai shoseki sogo mokuroku, vol. 1 (Kyoto: Hozokan, 1978), pp.158a, 158b, 158c, 7b, 107b-c. Bản sao của Tứ Thập Nhị Tự Môn đặc biệt giá trị, bao lâu bản văn gồm 2 quyển này còn nguyên vẹn. Về Hocchibo Shoshin cũng như những nghiên cứu với những trích giảng từ Tứ Thập Nhị Tự Môn trong Shijunijimon, đọc Sato Tetsuei, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 184-240.

Paul Groner, Ryogen and Mount Hiei: Japanese Tendai in the Tenth Century, Kuroda Institute Studies in East Asian Buddhism 15 (Honolulu: University of Hawai‟s Press, 2002), pp. 136-166 (on the history and institutional significance of exams)

BSK, 6.278b. Shibuya ghi chú sự có mặt của nhiều bản sao, trong đó có một bản sao dường như là Tùy Tự Ý Tam Muội, chương thứ nhất, đang lưu hành tại Nhật Bản, với tựa đề Tùy Tự Ý Tam Muội Giới Nghi Phẩm (隨自意三昧戒儀品), và Tùy Tự Ý Tam Muội Hành Giới Nghi Phẩm (隨自意三昧行戒儀 品), ghi năm 1484 và 1694. Shibuya, op.,cit., vol. 1, 158b.

Shibuya, vol. 2, p. 1173c; BSK, 8.282c. Những phiên bản 1673 Edo được giữ tại Eizan Bunko, Taisho University, và tại ban sưu tập Tyukoku University.

Shubuya, vol. 1, p.158b-c. Phiên bản Wanli 19 (1591) được dùng như bản gốc của phiên bản Taisho “Chư Pháp Vô Tránh tam Muội Pháp Môn” (諸法無諍 三昧法門). Theo Taisho, bản của Wanli rất gần với bản đời Minh (Nam tạng 南藏), chỉ có một vài thay đổi không đáng kể. Đọc T no. 46.628b16 và 632a 10.

Shibuya, vol. 1, p.7. Các bản sao 1752 và 1677 phiên bản Nhật Bổn được bảo quản tại Eizan Bunko, Taisho University, và Ôtani University.

Shoshin, Hokke gengi shiki, DNBZ 21.207b; và Shikan shiki, DNBZ 22.1091b-1092a. Nhiều bản Đại Thừa Chỉ Quán Pháp Môn tương tự được mô tả, dù là dưới hình thức tổng quát, trong bản văn Daijo shikan sho. Paul Magnin, La vie et l‟oeuvre de Huisi, pp. 80-104 và 117-128, đưa ra cái nhìn trở lại về những quy định về bản quyền và xuất xứ của Đại Thừa Chỉ Quán Pháp Môn, T no. 1924, và Thọ Bồ Tát Giới Nghi XZJ 105). Ngoài ra, đọc Sato Tetsuei, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 161-162 và 162-165. Về Đại Thừa Chỉ Quán Pháp Môn, đọc Ikeda Rosan, Daijo shikan homon, trong Kanazawa bunko shiryo zensho, butten daisankan, Tendai hen 1, pp. 217-220 và Daijo shikan homon josetsu, Kanazawa daigaku bukkyogakubu ronshu (December 1974), pp. 19-36; và Matsuda Miryo, Daijo shikan homon no kenkyu (Tokyo: Sankibo Busshorin, 2004), pp.48-89.

Ikeda Rosan, Daijo shikan homon, trong Kanazawa bunko shiryo zensho, butten daisankan, Tendai hen 1, pp. 217-220 và Daijo shikan homon josetsu, Kanazawa daigaku bukkyogakubu ronshu (December 1974), pp. 17- 19.

Chikusa Masa‟aki, So-Gen bukkyo bunkashi kenkyu (Kyoto shoin, 2000), pp. 58-68.

Lu Yijian, Jingyou xiuxiu fa bao mulu, ZH no. 1676, 73.579a 10-15 và 579c9-10. Đạo nghiệp của sư Tri Lễ được nói chi tiết trong Ikeda Rosan, Shimei Chirei no shogai to chojutsu, Toyi bunka kenkyujo kiyo 100 (1986), pp. 195-247; và Daniel A. Getz, Jr., Siming Zhili and Tiantai Pure Land in the Song Dynasty (Yale University, Ph. D. dissertation, 1994). Về sư Tuân Thức, đọc Takao Giken, Ji‟in Junshiki to sono zuikoto, Nikka bukkyo kenkyu nenpo 2 (1937), pp. 81-106, và Daniel B. Stevenson, Protocols of power: Tz‟u-yun Tsun-shih (964-1032) and Tiantai Buddhist Lay Ritual in the Sung, trong Buddhism in the Sung, Peter N. Gregory và Daniel A. Getz Jr. hiệu chính, Kuroda Institute Studies in East Asian Buddhism 13 (Honolulu: University of Hawai‟s Press, 1999), pp. 340-408. Về thỉnh nguyện của sư Tuân Thức đưa 158 bộ luận của Thiên Thai Tông vào hệ thống Khai Bảo của hoàng gia, đọc Fang Guangchang, Tiantai jiaodian ruzang kao, Zangwai fojiao wenxian, vol. 5, hiệu chính bởi Fang Guangchang (Beijing: Zongjiao wenhua chubanshe, 1998), pp. 401-402, và Wu Hongyan, Tendai tenseki no nyuzoshi no kenkyu, Kanazawa daigaku daigakuin bukkyogaku kenkyukai nenpo 34 (May, 2001), pp. 12-17.

Wu, tendai tenseki no nyuzoshi no kenkyu, p. 8-14; Li Fuhua & He Mei, Hanwen fojiao dazangjing yanjiu (Beijing: Zongjiao wenhua chubanshe, 2003), p. 91-118; Chikusa Masa‟aki, So-Gen bukkyo bunkashi kenkyu, p. 337-339, 342-343.

Daoyuan, Jingde chuandeng lu, T no. 2076, 51.431c5-8; Shiheng, Tiantai jiuzu zhuan, T no. 2069, 51.99c20-22.

Bài tựa giới thiệu lại Đại Thừa Chỉ Quán Pháp Môn của sư Tuân Thức ghi ngày “Xiaping 3” (1000) Jakusho đến. Zhunshi, Nanyue chanshi Zhiguan xu, T no. 1924, 46.641b1-c13; idem, Nanyue chanshi zhiguan houxu, trong Tianzhu beiji, XZJ 101, 129d10-130b8. Tuy nhiên, so sánh với những tham khảo khác trong các tác phẩm của sư Tuân Thức và sư Trí Lễ, cũng như từ những tư liệu tại Nhật Bản, cho thấy ngày đến của Jakusho viết là Xiaping 6 (1003). Đọc Nishioka Toranosuke, Nisso Jakusho nit suite no kenkyu, 1 and 2, Shigaku zasshi 34.9, 10 (1923): 4-22 and 734-766. Ngoài ra, đọc Magnin, La vie l‟oeuvre de Huisi, p 80, fn 31.

Về “Tâm Đạo Yếu” (心道要) của sư Tuân Thức, đọc Qisong, Tanjin wenji, T no. 2115, 52.715a 12.

Tiantai jiaoguan mulu (1029), in Tianzhu beiji, XZJ 101.131b15; và Tiantai jiao suihan mulu (1023), ibid., XZJ 101.133c12-16. Sự kiện sư Tuân Thức bao gồm Quốc Thanh Bách Lục như một tác phẩm riêng biệt khác (sư cũng xác định và không kể những phụ thuộc từ Quốc Thành Bách Lục trong danh sách của sư) cho thấy rằng quyển Phương Đẳng Sám Pháp (tên khác là Phương Đẳng Sám Nghi) không thể là một tóm tắt từ quyển Phương Đẳng Sám Pháp là mục sáu trong bảng sơ lược của sư Quán Đảnh. Về bài tựa của sư Tuân Thức, đọc Fangdeng sanmei xingfa xu, trong Tianzhu beiji, XZJ 101.130b17-c12; idem, T no. 1940, 46.943a.

Tiantai jiaoguan mulu, trong Tianzhu bieji, XZJ 101.131b3-4.

Những ẩn dụ này liên tục xuất hiện trong phần tóm lược của sư Tuân Thức về chư tổ, được thuật lại trong Tiantai jiaoguan mulu, Tientai beiji, XZJ 101.130d-131b; Tiantaizucheng ji, ibid, XZJ 101.131d-132a; Tiantai jiao suihuhan mulu, ibid., XZJ 132b-c; và những trả lời những truy vấn của Vương Nhược Khẩm về kho ngữ liệu của Thiên Thai Tông, Da Wang chengxiang Quiruo wen Tiantai jiaoshu, ibid., XZJ 101.148b.

Về cách sử dụng hình thức trưng dẫn này của sư Chí Bàn trong phần cuối của tập tiểu sử, gồm cái hiểu đặc biệt của sư đối với cặp chữ “tạp xuất” (雜出) chỉ cho những xuất xứ sư trích dẫn, đọc Huiwen (T no. 2035, 49.178c25); Zhiyi (T no. 2035, 49.186a 11-12), và Guanding (T no. 2035, 187a 27), và những tác phẩm khác của sư.

Phật Tổ Thống Kỷ, T no. 2035, 49.181b12-13. Cùng thông báo về sự phục hồi của An Lạc Hạnh Nghĩa được nhắc lại trong phần tiểu sử của sư Trí Khải (T no. 2035, 49.258b1-3) mặc dù có hơi khác. Ở đó, sư Chí Bàn nói: “Beifeng [Zongyin] đưa [bản văn] cho Shizhi [Zongxiao].”

Về sư Đạo Khâm, đọc Phật Tổ Thống Kỷ, T no. 2035, 49.230c9; về Beifeng [Zongyin], đọc cùng chỗ T no. 2035, 49.232c27; về Zongxiao đọc T no. 2035, 49.239c15-240a11. Thân thế của sư Hành Hiệu (行皎) thì vẫn chưa được biết rõ, tuy nhiên, chúng ta biết hai Thiên Thai tăng từ Tứ Minh mang pháp danh có chữ Hiệu (皎), một vị là Trung Hiệu (中皎) mất năm 1145, một vị là Chánh Hiệu (正皎) cùng thời với hai vị Zongyin và Zongxiao. Đọc Fozu tongji, T no. 2035, 49.225b717 và 237a12-22. Ít nhất một tập luận về Đại Thừa Chỉ Quán Pháp Môn được biết do sư Liễu Nhiên (了然 / 1077-1141) biên soạn vào đời Tống. Đọc Magnin, p.82; Ikeda Rosan, Daijo shikan homon kenkyu josetsu, p.19-20. Chúng tôi không thấy có sự đặc biệt lưu tâm đến An Lạc Hạnh Nghĩa. Sư Chí Bàn cho rằng tập An Lạc Hạnh Sớ do sư Youyan (1021-1101) soạn, nhưng xét theo niên đại thì chưa hẳn là luận về tác phẩm của sư Tuệ Tư. Đọc Fozu tongji, T no. 2035, 49.260a 10.

Uich‟on, Sinp‟yon chejong kyojang ch‟ongnok, T no. 2184, 55.1165c24-26. Về luận đề của tác giả đối với Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội, đọc T no. 2184, 55.1177c21.

Chi-chiang Huang, Uich‟on‟s Pilgrimage and the Rising Prominence of the Korean Monastery in Hang-chou during the Song and Yuan Periods, in Currents and Countercurrents: Korean Influences on the East Asian Buddhist Traditions, do Robert E. Buswell, Jr. (Honolulu: University of Hawai Press, 2005) hiệu chính, pp. 242-276.

Chikusa, So-Gen bukkyo bunkashi kenkyu, pp. 342-344; Wu Honyan, Tendai tenseki no nyuzoshi no kenkyu, pp. 22-27; Những tái bản các tác phẩm Thiên Thai tông thời Kim (khám phá tại chùa Guangsheng, Sơn Tây năm 1193) được ấn hành trong tập Zhonghua dazing jing (Beijing: Zhonghua shuju, 1984).

Zhiyuan fabao kantong zonglu, SH, no. 25, 2.137c7-138a25.

Fozu tongji, T no. 2035, 49.429a18-20. Fang Guangchang, “Tiantai jiaodian ruzang kao”, pp.397-413; Wu Hongyan, tendai tenseki no nyuzoshi no kenkyu, pp. 10-30.

Với sự giúp đỡ của Steffano Zaccheti, tôi có thể khảo sát nội dung của hệ thống ấn tống điển hình Phúc Châu tàng trử trong thư viện Hoàng Gia, một vi phim của International Research Institute for Advanced Buddhology. Vi phim này lại trong thư viện Hoàng Gia, một vi phim của International Research Institute for Advanced Buddhology. Vi phim này lại không có những tập luận thuyết và bình luận củacác sư Trí Khải và Trạm Nhiên. Theo Zaccheti, ấn bản Phúc Châu của hoàng gia chứa đựng cả hai ấn bản Đông Thuyền và Khai Nguyên. Đọc Zaccheti, In Praise of the Light, pp. 111.

Chikusa, So-Gen bukkyo bunkashi kenkyu, p. 340; Zaccheti, In Praise of the Light, pp. 112-115. Đọc Anjizhou fabao zifu chansi dazangjing mulu, SH no. 11, 1.925c27-926a5 và 926a22, được thành hình khi hệ thống khắc chữ trở lại tại chùa Pháp Bảo.

Nozawa Yoshimi, Mindai daizokyoshi no kenkyu (Tokyo: Kyuko sgoin, 1998), pp. 17-24 và 37-65; Lu Cheng, Ming chuke nanzang, Lucheng fochiao lunzhu xuanji, vol.3 (Qilu shushe, 1991), pp. 1475-1479. Bản sao hệ thống Hồng Vũ từ chùa Shanggu được tái bản là Hongwu nanzang (Chengdu: Suchuansheng fojiao xichui, 1999).

Bản Quán Âm Nghĩa Sớ Kí 觀音義疏記 (4 quyển) của sư Trí Lễ. Nozawa, Mindai daizokyoshi no kenkyu, pp. 52-53.

Về Dampa, bí danh là Gongjiagecisi, đọc Fozu lidai tongzai, T no. 2036, 49. 725c15-727a6.Và Nogami Shunjo, Genshi shakuroden no kenkyu (Kyoto: Hoyu shoten, 1978), pp. 212-227 và 243-245.

Về thân thế sư Hành Tịnh, đọc Huang Jin, Shang Tienzhu Zhantang fashi taming, trong tập Huang Jin, Jinhua Huang xiansheng wenji, 41.6b; và Xu foxu tongji, XZJ 131.360a-d. Ngoài ra, đọc Ôyabu Masaya, Genkoshu Jotenjikuji Tando Shocho ko, Tokyo kyoiku daigaku bungakubu kiyo 101 (1975), idem, Gendai no hosei to shukyo (Shuei shuppen, 1983); Nogami Shujo, Gendai no shamon Shocho nit suite, Gencho to kanjin busso no kakawariai trong tập kanda Ki‟ishiro hakushi tsuito: Chugokugaku ronshu (Nigensha, 1987). Trong khi trú ngụ tại Đại Tô, dù nhiều lần bị khước từ, sư Hành Tịnh tìm cách đi về Koryo để sưu tầm những bản văn của Thiên Thai tông bị thất tán.

Yang Shiqi, Senglu siyou chanjiao yian ru fashi ta, trong tập Yang Shiqi, Dongli ji 25.13a-15a; idem, Wudu facheng, trong tập Zhongguo fosi shizhi huikan 3.21 (Taipei: Danqing tushu gongsi, 1985), 26b-30b; Nozawa, Mindai daizokyososhi no kenkyu, p.81.

Đọc Da ming sanzang shengjiao nanzang, SH no. 29, 2.354b5, 354c8, và 354c199. Da ming sanzang shengjiao beizang mulu, SH no 27, 2.296c4, 296c10 và 297a20; và Da Qing sanzang shengjiao mulu, SH no.30, 2.384a 14, 384a15, 384a17. Nozawa, Mindai daizokyo shi no kenkyu, pp. 275-277, 282-290; Lu Cheng, Ming zaike nanzang, op. cit., 1480-1483, Ming ke jingshan fangceben zangjing, op. c.t., pp.1484-1489, và Qing ke zangjing, op.c.t., pp.1490-1492.

Hệ thống Càn Long được biết rất gần với hệ thống Bắc Vĩnh Lạc. Đọc Lu, Qing ke zangjing, op., 1490-1492.

Trên thực tế, những bài kệ cúng dường chư Phật, chư thánh chúng, và chúng sinh trong sáu cõi (gồm ngạ quỷ) là nghi lễ kéo dài trong nhiều thế kỷ sau, và trong những tranh luận vào đời Tống, mặc dù bản văn Tùy Tự Ý Tam Muội đã thất lạc. Đọc những tư liệuvề nghi thức cúng dường thực phẩm đời Tống, được sư Zongxiao thuộc Thiên Thai Tông biên soạn trước thế kỷ 12, XZJ 101, đặc biệt Ciyun Zunshi, Shishi guanxiang. XZJ 101.216b14-17; idem, Zunshi, Jinyuanji, XZJ 101.120c12-15.

Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98.35.351a 11-b9; 348d3-14; và 345a 6-18.

Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98.344d17-345d4. Hai giai đoạn tiêu biểu đối với pháp môn “vận niệm tâm tướng” (運念心相 ) của Nam Nhạc Tuệ Tư được sư Trí Giả khai triển trong Giác Ý Tam Muội, và pháp thiền trong bối cảnh thiện, ác, và vô ký trong “phi hành phi tọa tam muội”. Đọc Mohe banruo boluomi jueyi sanmei, T no. 1922, 46.623a 5-b23; và Mohe Zhiguan, T 46.15b20-18c10, nơi mà Trí Giả, một trong bốn pháp, dường như đã trích dẫn trực tiếp từ bản văn của tôn sư là Tuệ Tư.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.633a 12-633b2; Daji jing (Mahasamnipata Sutra), T no. 397, 13.157b21-158b7. Trong kinh Đại Tập, pháp quán bản tánh của hơi thở, thân, và tâm được nói trong một cái khung rộng hơn, gọi là “tam sự” (三事) của thân, cảm thọ, và tâm, không khác với ba xứ đầu trong tứ niệm xứ. Cũng như vậy, trong Thích Thiền Ba La Mật Thứ Đệ Pháp Môn, sư Trí Khải trình bày pháp quán về ba thể tánh dưới tên gọi “thông minh thiền” ( 通明禪), như pháp môn của “Bắc địa thiền sư” (北地禪師) lấy từ kinh Đại Tập, và khai triển thành một pháp thiền. Đọc Shi chan boluomi cidi famen, T no. 1916, 45.529a 8-535b14. Sau cùng, pháp môn ba mặt này cũng tìm đường vào trong 25 pháp môn phương tiện trong Tu Tập Chỉ Quán Tọa Thiền Pháp Yếu của sư Trí Giả. Đọc Xiuxi zhiguan zuochan fayao (Xiao zhiguan), T no. 1915, 46.465b4-466c4, và Mohe Zhiguan, T no. 1911, 46.47a 24-48a 12.

Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98.348b8-c4, 349a 18-350a 14, 351c5-d3; Zhufa wuzheng sanmei famen, T 46.639a 15-640a 8; Anlexing yi, T no. 1926, 46.701a3-b4.

Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98. 344b3-7.

Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội Kinh, T no. 642, 15.633b22-23.

Đại Trí Độ Luận, T no.1509, 25.671a 8-20.

Daniel B. Stevenson, Four Kinds of Samadhi in Early T‟ien-t‟ai Buddhism, pp. 45-97.

Zhiyi, Thích Maha Bát Nhã Ba La Mật Giác Ý Tam Muội, T no. 1922, vol. 46; và Xiuxi zhiguan zuochan fayao (Xiao zhiguan), T no. 1915, 46.466c27-469b1, đặc biệt 467c19-29; và Mohe Zhiguan, T no. 1911, 46.100b16-110c28.

Shio‟iri Hodo, Nangaku Eshi ni okeru Zuiji‟I Zanmei no kosatsu, Taisho daigaku sogo bukkyo kenkyujo nenpo (March 1989), pp. 42-43; Shi mohe banruo boluomi jueyi sanmei, T no. 1922, 46.624c17-19.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.627c7-10; Dazhidu lun, T no.1509, 25.670b34-675a 14. Lối diễn tả “nhất thân, nhất tâm, nhất tuệ” thực sự không thấy có trong Luận, “vạn hạnh đầy đủ trong nhất niệm” thì xuất hiện nhiều lần trong phẩm.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.617c6-13. So sánh công đức li ệt kê ở đ ây với Đại Trí Độ Luận, đọc Sato, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 250-253.

Vai trò trung tâm của thiền, Zhufa wuzheng sanmei famen, T no. 1923, 46.629a 13-b3, với tham khảo Dazhidu lun, T no.1509, 25.180b14-c25 v à 25.191a 3-194a 12., passim.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.628c12-629a 2, với tham khảo Daji jing (Akasabhidheya-pv., 虛空目分), T no. 397, 13.154a 12-29 và 157b21-c9; T no. 1923, 46.629ab3-18, với tham khảo Miaosheng ding jing, cf. Sekiguchi, tendai shikan no kenkyu, pp. 397-399; T no. 1923, 46.629ab18-c2, với tham khảo Piposha lun, T no. 1547, 28.520c-521a 2.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.638b25-c17, với tham khảo Đức Phật khen ngợi vua Bimbisara, Daji jing (Ratnacuda-pv.), T no. 397, 13.172b 19-173a 22.

Ibid., T no. 1923, 46.630cs-632b15; so sánh với T no. 1923, 46.627c9-14 và T no. 1923, 46.629c14-20 trong khảo cứu thứ nhất. Đọc Sato, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 251-253.

Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.402c15-403c4.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.640a 8-19 v à 638ab25-c14.

Đại Tập Kinh, T no. 397, 13.157c10-162a 19, và 176c7-178b10.

Maha Bát Nhã Ba La Mật Kinh, T no. 223, 8.238b8-22, 253b4-6; Dazhidu lun, T no. 1509, 25.136c27-28, 187c6, b29-374a 2, 398c11-13, 598b9; Daji jing, T no. 397, 13.19b16, 80b17, 195b22; Weimojie jing, T no. 475, 14.540c5-7.

Sengzhao, Zhu weimo jing, T no. 1775, 38.351c5-8.

Ibid., T no. 1775, 349c19-20.

Maha Chỉ Quán, T no. 1911, 46.82c23; và 97c24.

Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.674c3-12. Đối chiếu phẩm Vạn Hạnh Quy Nhất Tâm và phẩm Thứ Đệ Hành. T no. 1509, 25.664b26-670b23.

Đọc An Lạc Hạnh Nghĩa, T no. 1923, 46.699b3-4; Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.630b10-15 ; Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98. 349a 15-18, 351b6-8, 353a 1-4, 353a 8-10.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh, T no. 262,9.37a 17-20.

An Lạc Hạnh Nghĩa, T no. 1926, 46.701c9-21; Niết Bàn Kinh, T no. 375, 12.676a 13-b6 và 623c10-624c9.

So sánh với Maha Chỉ Quán, T no. 1911, 46.95b9-17 và 100c24-27; Quán Tâm Luận Sớ, T no. 1921, 46.610a 7-9. Pháp Hoa Huyền Nghĩa, với luận cứ của sư Tuệ Tư về những pháp môn này (dưới sự diễn đạt diệu chúng sinh hoặc diệu hữu) trong An Lạc Hạnh Nghĩa (Anlexing ji, T no. 1926, 46.698c17-700a9) sư trích dẫn những bài kệ thuyết về ngũ căn và lục căn từ phiên bản của sư Câu-na-bạt-đà-la (Gunabhadra), kinh Ương Quật Ma La (Angulimaliya Sutra, T no. 1926, 46.699c4-27).

Thiên Thai Trí Giả Đại Sư Biệt Truyện, T no. 2050, 50.191c23-192a1; Maha Chỉ Quán, T no. 1911, 46.14a 12-21; và Daniel B. Stevenson, Four Kinds of Samadhi in Early T‟ian-t‟ai Buddhism, pp. 45-97.

Taira Ryosho, Nangaku Eshi no shingi nit suite, Sange gakuho 1.4 (1931), pp. 503-524 (đặc biệt 515-516). Taira ghi chú rằng những nghi ngờ về những khác thường và lỗi lầm trong bài tựa Lập Thệ Nguyện Văn trước tiên là do sư Nichiko (Nhật Hảo 日好) đưa ra trong tác phẩm Rokunai huro (Lục nạp phù lão 錄内扶老). Chính Taira cho rẳng bài tựa là phần thêm vào của người sau, và phần còn lại thì chánh thống. Cf. Etani Ryukai, Nangaku Eshi no Ryusei gammon wa gisaku ka, IBK 6.2 (March, 1958): 524-527; Paul Magnin, La vie l‟ơeuvre de Huisi, pp. 104-116; Sato tetsuei, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 166-183; Kobayashi Taizen, Nagaku Eshi zenji no Mida kan. Shugakuin ronshu 30 (March, 1976), pp. 100-123; Yamada Ryujo, Daijo bukkyo seiritsu ron josetsu (Kyoto: Heirakuji Shoten, 1959); Yamada Ryujo, Mappo shiso ni tsuita, IBK 4.2, pp. 361-370.

Chen Yinke, Nanyue dashi Li shiyuan wen ba, Chen Yinke xiansheng lunji, Zhongyang yanjiu lishi-yuyan yanjiu suo, tekan 3 (Taipei: Zhongyang yanjiu lishi-yuyan yanjiu suo, 1971), pp. 259-262.

Lời nguyện 17 (T no. 1933, 46.790b1); câu văn lập lại lời nguyện 27 (E, subsection 10, T no. 1933, 46.790c16); và thỉnh nguyện (F, subsection 13, T no. 46.792a 7, 792a 19).

Một ngoại lệ hơn là một tham khảo cùng loại, trong lời nguyện thứ 8 “giữ gìn Phật pháp trong đời ác” (惡世), Nanyue si dachansi li shiyuan wen, T no. 1933, 46.789a 26.

Đọc Wakae kenzo, Chugoku ni okeru sho, zo, matsu sanji no nendai kan: Nankaku Eshi o chushin to shite, Tokyo tetsugaku kenkyujo kiyo 5 (December, 1989), pp. 7-16.

Phiên bản Hoa ngữ và những khai triển về sau với bản kinh Đại Tập, đọc BSK, 7.477c-483d; và Braarvig, Aksayamatinirdesa sutra: The Tradition of Imperishability in Buddhist Thought, vol.2 (Oslo: Solum Forlag, 1993), pp.xxvxli; Sengyou, Chu sanzang jiji, T no. 2145, 55.11b12, 13b2, 13c15-17, 14c19; và đặc biệt là ghi chú riêng biệt của sư Tăng Hựu (Sengyou) về sự liên hệ giữa ba bản văn Mahasamnipata, Aksayamati, và Gaganaganya-pvr. Dajixukong wujinyi sanjing ji, Chu sanzang jiji, T no. 2145, 55.63 a 21-b12; Braairvig, vol. 2, p. xxxiv, fn 6. Sư Tăng Hựu ghi xuống sự có mặt của hai phiên bản kinh Đại Tập của sư Đàm Vô Sấm, một bản chỉ gồm có 20 hoặc 24 quyển trong 10 phẩm, nội dung thiếu hai chương Aksayamati và Gaganaganya, và một bản gồm có 29 hoặc 30 quyển trong 12 phẩm có 2 chương này. Không rõ là 2 chương này vốn có mặt trong phiên bản của sư Đàm Vô Sấm khoảng thời gian 414-421, sau đó bị thất lạc, hoặc là người đời sau đã thêm vào. Tuy nhiên, trước thời của sư Tăng Hựu, một phiên bản gồm có 29 (hoặc 30) quyển, trong đó có 2 chương Aksayamati và Gaganaganya, đang lưu hành, trong đó chương Aksayamati do các sư Trí Nghiễm (Zhiyan) và Bảo Vân (Baoyun) dịch, khoảng năm 427. Phiên bản kinh Đại Tập (27, 29 hoặc 30 quyển) này được một vị tăng đời Tùy là Sengjiu cộng thêm những bản dịch của sư Na-liên-đề Da-xá (那連提耶舍/Narendrayasas) và những người khác, lên đến 60 quyển. Theo Ishi‟i Kosei, vào giữa cho đến cuối thế kỷ thứ 6, những bản văn thuộc Bắc Địa Luận tại Trung Hoa cho thấy rằng bản kinh Đại Tập rất thịnh hành trong các phạm vi của Địa Luận; tuy nhiên, với trường hợp của sư Tuệ Tư, những trích dịch và tham cứu thì đặt trọng tâm vào phiên bản có trước của sư Đàm Vô Sấm, trong đó hẳn không có những phẩm do sư Na-liên-đề Da-xá dịch, hoặc những nhấn mạnh trên ý niệm về thời mạt pháp. Ishi‟i Kosei, Kegon shiso no kenkyu (Tokyo: Shunjusha, 1996), pp.65-71; và Fujiyoshi Masumi, Dosenden no kenkyu, pp. 487-521.

Yamano Toshiro va Wakae Kenzo đưa ra một cái nhìn khác về sơ đồ ba thời pháp 500, 1.000, và 10.000 năm của sư Tuệ Tư. Trong khi không có lý do gì để phủ nhận rằng có thể sư đã tạo nên từ những nguồn [tư liệu] khác nhau, hoặc ghi lại từ những truyền thuyết, hoàn toàn vắng mặt trong các tác phẩm của sư, khiến tất cả giả định trở nên khó tin nhận. Wakae cũng tranh cãi,dựa trên đoạn kinh văn trong kinh Đại Tập liên hệ đến vua Tần Bà Sa La (頻婆娑羅), trong Vô Tránh Tam Muội của sư Tuệ Tư, rằng sư Tuệ Tư hẳn rất quen thuộc với kinh Đại Tập do Na-liên-đề Da-xá (那連提耶舍/ Narendrayasa) phiên dịch. Tuy nhiên, đoạn văn đang nói đến (Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.638c8-17) thì xa đoạn văn từ Bảo Tràng phần (寶幢分) trong phiên bản của sư Đàm Vô Sấm (Đại Tập Kinh, T no. 397, 13.172c6-173a 22) hơn là đoạn văn trong Nhật Tạng phần (日藏分) do Wakae đưa ra, là bản văn đến đời Tùy mới được phiên dịch. Đọc Sakamoto Kobaku, Daijikkyo to Nangaku Eshi, Eizan gakuin kenkyu kiyo 4 (1981):62-72. Và Wakae, Chugoku ni okeru sho, zo, matsu sanji no nendai kan: Nangaku Eshi o chushin to shite, p. 15; Yamano Toshiro, Aku to butsudo: Nangaku Eshi no kyogaku o chushin to shite, Ôtani daigaku kenkyu nenpo 55 (March 2003), 31-37, Sato Tetsuei, tendai daishi no kenkyu, pp. 172-173; Kawakatsu Yoshio “Chugoku teki shinbukkyo keisei e no enerugi; Nangaku Eshi no ba‟ ai” pp. 505-510; Kawakatsu Yoshio, “A propos de la pensée de Huisi” Bulletin École Francaise d”Orient Êtreme, pp. 101-105.

Lập Thệ Nguyện Văn đề cập đến bản kinh Pháp Hoa lần thứ ba trong chuyện kể về đạo nghiệp của sư Tuệ Tư đưa đến việc phát thệ nguyện, sư chỉ nói rằng từng tụng đọc bản kinh từ thuở thiếu thời. Nanyue Si dachansi li shiyuan wen, T no. 1933, 46. 787a 7; và T no. 1933, 46. 789a 16. (D tiểu mục 8, lời nguyện 6), và 792a 7-8 (F tiểu mục 13).

Cf. Maha Bát Nhã Ba La Mật Kinh, T no 223, 8.421b28-c3.

Sato Tetsuei, Zoku Tendai no kenkyu, pp. 238-240.

Tục Cao Tăng Truyện, T no. 2060, 50.564a 14-15. Và Datang neitian lu, T no. 2149, 55.284 a7-8, nơi sư Đạo Tuyên nói một cách đơn giản về những tác phẩm của sư Tuệ Tư: ““Tất cả những tác phẩm từ tôn giả đều là truyền khẩu và đưa vào văn học, nội dung không hề có chỉnh sửa, nguyên lý sâuxa, ý tưởng phức tạp. Con đường tuyệt vời của đức hạnh ngàn năm chứa đựng nơi này.” (giai khẩu thụ thành bất như nhuận sắc, nhi lí huyền chỉ áo, hạp thiên kích chi huy du 皆口授成不如潤色,而理玄旨奧,蓋千戟 之徽 猷).

David O. Reishauer, bản dịch, Ennin‟s Diary: The Record of a Pilgrimage to China in Search of the Law (NY: Ronald Press, 1955), pp. 152-156.

Cf. Dunhuang bianwen jiaozhu, hiệu chính bởi Huang Zheng và Zhang Yongquan (Beijing: Zhonghua shuju, 1997), với những ấn bản quan trọng (jiangjing wen và bianwen) từ Đôn Hoàng, đọc Fukui Fumimasa, Kokyo gishiki no soshiki naiyo, Tonko to Chugoku bukkyo, Koza Tonko 7, hiệu chính bởi Makita Tairyo và Fukui Fumimasa (Tokyo: Daito shuppan, 1984), pp. 359-382; Hirano Kensho, Kokyobun no soshiki naiyo, Chugoku bukkyo, Koza Tonko 7, hiệu chính bởi Makita Tairyo và Fukui Fumimasa (Tokyo: Daito shuppan, 1984), pp. 321-358; Minowa Kenryo, Chugoku ni okeru kokyo to shodo, Higashi Ajia bukkyo kenkyu 1 (May 2003), pp. 17-30.

Aramaki nhìn sự phát triển này bắt nguồn trong những pháp sư Thành Thật Tông và phổ biến trong những nhà chú giải phương Bắc Trung Hoa, bao gồm vùng ảnh hưởng của Địa Luận. Aramaki Noritoshi, Hokucho kohanki bukkyo shiso josetsu, Hokucho zui-to chugoku shisoshi, hiệu chính bởi Aramaki Noritoshi (Kyoto: Hozokan, 2000), pp. 25-47; và Aramaki Noritoshi, Nancho zenhanki ni okeru kyoso hanjaku no seiritsu nit suite, Chugoku chusei no chukyo to bunka, hiệu chính bởi Fukunaga Mitsushi (Kyoto: Kyodai jinbunken, 1982), pp. 398-413.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, t no. 1923, 46.629c2-3, 635c15, và 637b7-8; Li shiyuan wen, T no. 1922, 46.790c18.

Phương cách trình bày của kinh Pháp Hoa là “dục trùng tuyên thử nghĩa dĩ kệ vấn viết” (欲重宣此義 以偈問曰), và “dục trùng tuyên thử nghĩa nhi thuyết kệ viết”(欲重宣此義而說偈曰). Đọc Diệu Pháp Liên Hoa Kinh, T no. 262, 9.2c8.

Pháp Hoa Huyền Nghĩa, T no. 1716, T 33. 735a 10-18.

An Lạc Hạnh Nghĩa, T no. 1926, 46.699c4.

Ương Quật Ma La Kinh, T no. 120, 2.531b20-532b12.

Cả hai sư Chengguan và Zhanran luận chi tiết về hình thức những bài kệ trong kinh Ương Quật Ma La về ngũ căn và lục nhập, ghi chú vài sự khác biệtkhông đáng kể trong hai bản văn hiện còn tồn tại. Những khác biệt này cho thấy bài kệ thứ sáu không thấy có trong những bản văn được lưu hành trước đây, mà có thể rằng sư Tuệ Tư đã sang tác và viết thêm vào. Đọc Chengguan, Huayan jing suishu yanyi chao, T no. 1736, vol. 36687a 11-15; Zhanran, Zhiguan fuxing chuanhong jue, T no. 1912, 46.377a 26. Shoshin, Anrakugyo sho.

Như Hirano Kensho trình bày, những bản văn kinh Pháp Hoa (trong số những bản kinh văn khác) tìm được tại Đôn Hoàng được phân tích và chú giải với những bản luận của pháp sư Khuy Cơ, như Pháp Hoa Kinh Huyền Tán (T no. 1923). Đọc Hirano Kensho, Kokyobun no soshiki naiyo, pp. 325-335.

Ở đây, luận đề của sư Trí Khải về kinh Duy Ma Cật đưa ra sự chiếu soi với những tác phẩm của sư Tuệ Tư. Được biên soạn vào đầu năm 595 với sự yêu cầu của Tấn vương Dương Quảng, sư Trí Khải đã dùng hai năm rưỡi (cho đến khi qua đời vào năm 597), khai triển huyền nghĩa và văn dịch giải thêm vào bản gốc trong kinh Duy Ma Cật, với tổng số ba bản khác nhau (hai bản hiệu chính), đưa lên cho Dương Quảng. Trong bản thứ ba, và cũng là bản sau cùng, sư Trí Khải ghi rằng bản văn căn bản là một loại bài giảng cho môn sinh của sư. Tuy nhiên, “chưa có cơ hội dựa vào kinh luận để chỉnh sửa bản văn, hẳn có nhiều kiếm khuyết nên chưa thể lưu hành trong đại chúng”. Những bản văn có trước đó về huyền nghĩa, sư đề nghị cả việc tìm mà đốt bỏ. Đọc Guoqing bailu, T no. 1934, 46.810a 4-13; Sato, Tendai daishi no kenkyu, pp. 417-448. Ngoài ra, nên đọc phần tiểu sử của các pháp sư phái Địa Luận như các sư Tăng Phạm (môn đồ của sư Tuệ Quang) do sư Đạo Tuyên ghi lại rằng sư Tăng Phạm liên tục thuyết giảng các kinh Hoa Nghiêm, Thập Địa, Duy Ma Cật, và Thắng Man cũng như Bồ Tát Địa Trì kinh (菩薩地持經) truyền thuyết cho là của sư Vô Trước. Sư khai triển những chú giải và những đoạn kinh văn trích dẫn, soạn thành luận. Đọc Tục Cao Tăng Truyện, T no. 2060, 50.483c8-10.

Shimaji Daito, Tendai kyoso to shite no Nangaku Eshi zenji, pp. 17-20. Sư Trí Khải dùng bốn phương pháp Nhân duyên thích (因緣釋), Ước giáo thích (約教釋), Bản tích thích (本迹釋) và Quán tâm thích (觀心釋) để giải thuyết kinh Pháp Hoa [Pháp Hoa Văn Cú], gọi là Thiên Thai tứ thích.

Sato, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 250-260; Nitta Masa‟aki, Tendai jissoron kenkyu, pp. 100-110.

Etani Ryukai, Namgaku daishi no shingi nit suite, p. 514.

Shimaji, Tendai kyogaku shi, p. 253.

Sato Tetsuei, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 261-267; Nitta Masa‟aki, Eshi ni okeru zenjo shiso no tenkai, IBK 21.2 (March, 1973), 77-83; Eshi ni okeru tongakusetsu no rironteki haikei, Okuda Ji‟o sensei kiju kinen: Bukkyu shiso ronshu (Kyoto: Heira shoten, 1976), pp. 713-722.

Trong một ngoại lệ đáng chú ý, sư Tuệ Tư (trong phần vấn đáp liên quan đến cảm nhận trong thiền), nói vắn tắt về một hình thái nội tại đưa đến sự chiếm hữu hoặc ảnh hưởng của ma quái khiến hành giả không còn nhận thức, và nghĩ rằng đó là một chứng nghiệm Niết bàn tịch tịnh. Đọc Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98.350c5-d5.

Anlexing yi, T no. 1926, 46.701b23-702a 3.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.628c13-629a 13, 730a 11-b17, 636b26-c8.

Sư Trạm Nhiên nói trong Pháp Hoa Huyền Nghĩa Thích Tiêm (T33.890 a22-23) rằng: Kính trung cụ thích Tứ Thập Nhị Tự công đức hỗ túc. Cụ như Nam Nhạc lưỡng quyển trung thích. Thích kiêm tam giáo kim ý tại viên. Tứ dẫn kinh văn thứ đệ vi nhị. Tiên chánh dẫn. (經中具釋 四十二字功德互足。具如南嶽兩卷中釋。 釋兼 三教 今意在 圓。四引經文次第為 二。先正引). Ngoài ra, trong Chỉ Quán Phụ Hành Truyền Hoằng Quyết, T 46. 308a 10-11, sư nói: Kinh Đại Bát Nhã có tứ thập nhị tự; Đại [Trí Độ] Luận giải thích chi tiết. “Đại sư Nam Nhạc phân tích sự giải thích này ra làm hai giải trình: một giải trình tổng quát về 42 mẫu tự liên quan đến tam giáo, một giải trình đặc thù liên quan đến Viên giáo”. Ở đây, sư Trí Giả lướt qua cái tổng quát và đi thẳng vào cái đặc thù hướng đến Viên giáo.” Điều đáng tiếc là bản văn Tứ Thập Nhị Tự Môn của sư Tuệ Tư không còn nguyên trạng, vì nếu được thuyết qua 42 quả vị Viên giáo, như sư Trí Giả nói, hoặc đặt nền tảng cho Thiên Thai tứ giáo như sư Trạm Nhiên quả quyết, chúng ta hẳn phải được thấy một tác phẩm tương xứng với những mục tiêu tổng hợp của sư Trí Giả. Những đoạn văn trưng dẫn được nhắc lại nhiều lần của sư Trí Giả, rằng Tứ Thập Nhị Tự Môn thuyết ra mẫu mực quy mô của Thiên Thai Viên giáo, đặt căn bản trên sự xác nhận 42 mẫu tự với 42 quả vị từ kinh Anh Lạc được chứng minh rõ ràng qua những đoạn văn của sư Tuệ Tư được bảo tồn trong những tác phẩm của sư Shoshin, gồm có Shijuni jimon sho, là một bản chú giả được biên soạn năm 1183. Đọc Sato Tetsuei, Zoku Tendai daishi no kenkyu, pp. 184-240. Tuy nhiên, danh từ “Viên” (圓) hoặc “Viên giáo” (圓教) thì không thấy xuất hiện trong những đoạn văn gốc của sư Tuệ Tư.

Stevenson, The Four Forms of Samadhi in Early T‟ient‟ai Buddhism, pp. 45-97.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.627c6-9. Như ghi chú ở trên, “nhất thân, nhất tâm, nhất tuệ” không thấy xuất hiện trong Đại Trí Độ Luận, lối diễn đạt gần nhất là muôn hạnh đầy đủ trong một niệm thì thường thấy. Đọc Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.679b24-675a 14.

Sư Tuệ Tư cũng đề cập, dù chỉ thoáng qua, ảnh tượng phản chiếu trên mặt nước và sự lớn rộng của đại dương. Ẩn dụ này lại được trích từ những bài kệ trong Vô Tránh Tam Muội, (Zhufa wuzheng sanmei famen T no. 1923, 46.628c5-7). Ẩn dụ về nước cũng thấy trong những luận về sự tương quan giữa hiện tướng và Như Lai tạng trong Tùy Tự Ý Tam Muội, trong ảnh tượng của sóng và nước. Những chỗ khác trong Vô Tránh Tam Muội chúng ta thấy những ẩn dụ khác như ánh sáng trong phòng tối hoặc giếng sâu, một người mắt kém, vàng ròng trong quặng.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.627c29-628a 2, 628a 8-10. Nhất thiết chủng trí tức như thực trí là trí sau cùng trong danh sách mười một trí trong Đại trí Độ Luận, nhấn mạnh trên trí của riêng chư Phật (mười trí còn lại thuộc về chư Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát tam thừa). Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.232c16-18 và 234a 4-5. Sư Tuệ Tư trình bày các trí này trong phần mở đầu Vô Tránh Tam Muội 46.628a 3-6.

Đọc 雖 (tuy) thay cho 離 (ly).

Tùy Tự Ý Tam Muội, XZJ 98.344d10-14, 347b9-12-16, 348a 14-b6, 353a 11-14, 353d15-19.

Chư Pháp Vô Tránh Tam Muội Pháp Môn, T no. 1923, 46.627c17-22, 630c15-22, 631a 2-7, với những đoạn văn về Tứ Niệm Xứ, T no. 1923, 46.633b13-c10, 634c9-635a 15, 636c20-637b5, 640b22-640c20.

An Lạc Hạnh Nghĩa, T no. 1926, 46.702a 25-b15.

Về “cảm và ứng” trong tư tưởng sư Tuệ Tư, đọc Taki Eikan, Nangaku Eshi no kanno shiso nit suite, IBK 49.2 (March 2001), pp. 718-720.

Thuật ngữ Saporuo [duo], trong đó Hoa văn dịch chữ sarvajna là “nhất thiết trí (一切智), trí tuệ tối cao. Đại Trí Độ Luận nói: Hơn nữa, với Saporuoduo, sapo có nghĩa là tất cả, ruo nghĩa là trí, và duo nghĩa là dấu hoặc thuộc tính.Cặp chữ “tất cà‟ được giải thích trong luận về những pháp khác nhau như danh và tướng, chư Phật biết tướng chung, tướng riêng, tướng cấu, tướng tịnh, tướng làm nên, tướng không làm nên… của vạn pháp, tướng, lực, nhân duyên, quả báo, tánh, đắc thất mỗi mỗi riêng biệt. Với năng lực của trí tuệ, Phật biết tận tường tất cả các pháp khắp nơi và tất cả thời. (Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.260b1-b14.

Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.190a 13-15. Đại Trí Độ Luận tiếp tục nhấn mạnh rằng nhất thiết chủng trí là trí tuệ ba la mật, trong khi giải thích rằng thuật ngữ cũng dùng để nói về chư Bồ tát, quả [vị] chứa đựng trong nhân [tu tập]. Mặc dù cùng bản tánh, mức độ khác nhau tùy thuộc vào độ sáng từ các nguồn sáng khác nhau trong gian phòng.

Đọc Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.675a 17-677c25 và 101c3-106b8.

Dazhidu lun, T no. 1509, 25.675a 17-677c25, 722a 16-724a7, 101c3-106b8; La Motte, Traité I, pp. 357-390 (đặc biệt 357-360 về những xuất xứ khác). Những ẩn dụ thông thường không thấy xuất hiện trong bản văn của sư Tuệ Tư như thành Càn that bà, tiếng vang, trăng trong nước (mặc dù chúng tôi có thấy thuật ngữ này được dùng ở một nơi khác trong tác phẩm của sư).

Những lối diễn đạt khác như chư pháp thực tướng (諸法實相), bất sinh bất diệt (不生不滅), bất cấu bất tịnh (不垢不淨), bất tăng bất giảm (不僧不減), bất đoạn bất thường (不斷不裳), bất trụ bất dị (不住不異), hoặc bất nhất bất dị (不一不異), bất khứ bất lai (不去不來), hoặc vô sinh vô diệt (無生無滅). Dazhidu lun, T no. 1509, 25.97b12-13, 313a 13, 376a 14, 479b15, 689a 13-19 v.v…

Đọc phẩm Bồ tát công đức (菩薩功德), T no. 1509, 25.97c21-98b9, Lục thần thông (六神通), T no. 1509, 25.264a 17- 266b11, và Vãng sinh (往生), T no. 1509, 25.336b2-352b19, những chỗ khác, tất cả đều luận về thần thông. Những tham khảo khác trong các phẩm Thiền ba la mật và Thanh tịnh Phật độ, Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.180b12-190a9, 705b19712c8. Lamotte, Traité I, pp. 328-334. Cf. Lamotte, Traité IV, pp. 1810-1839 (đặc biệt 1810-1816, so sánh rất hữu ích giữa các thuật ngữ abhijna trong Abhidharma và Prajnaparamita).

Ibid., T no. 1509, 25.111a 22-124a9.

Giải thích ẩn dụ tiếng đàn tỳ bà của A tu la, Đại Trí Độ Luận nói: Qua pháp thiền ba la mật, Bồ tát đắc thần thông. Trong nhất niệm có thể cúng dường hương, hoa, trân bảo khắp mười phương chư Phật mà không phát sinh từ tam muội. Tuy nhiên, với năng lực thiền ba la mật hóa hiện vô số thân tướng, biến nhập (遍入) trong năm cảnh giới, dùng tam thừa hóa độ chúng sinh”. Đại Trí Độ Luận, T no. 1509, 25.188c19-27. Suizi yi sanmei, XZJ 98.348a10-13. Lamotte, Asura luth, Traité II, p. 1049.

Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.