Pháp Hoa Kinh An Lạc Hạnh Nghĩa

Cao tâm báng thiền hoại loạn chúng

Kì tội thậm trọng quá ư thử

Thí như quần tặc kiếp ngưu nhũ

Cao thanh xướng đắc đề hồ vị

Bất tri toàn dao cập liễu noãn

Diệc thất lạc tương sanh thục tô

Thô thiển bạc vị thượng đô thất

Đề hồ thượng vị tại hà xứ

Bất tu thiền trí vô pháp hỉ

Thí dụ thuyết ngôn vô phụ nữ

Bất tịnh loạn tâm chấp văn tự

Cố ngôn bì nang khả thịnh trữ

Thí như manh cẩu giảo thảo tùng

Bất kiến nhân cập phi nhân loại

Đãn văn phong xuy thảo minh thanh

Cao thanh khiếu ngôn tặc hổ chí

Dưỡng nhất manh cẩu hổ giảo cố

Cử thế manh cẩu khiếu loạn phí

Kì tâm tán loạn đô bất định

Giác quán tâm ngữ diệc như thị

Tán bách thiên kinh tâm thường loạn

Như xà thổ độc dữ thế tránh

Tăng kiến chư phi độc chuyển thịnh

Tự ngôn hoại thường tử nan sanh

Kí kiến thiền trí pháp hỉ thê

Thạch nữ vô nhi nan khả sanh

Giải văn tự không bất tham trước

Nhược tu định thì giải vô sanh

Thiền trí phương tiện bát nhã mẫu

Xảo tuệ phương tiện dĩ vi phụ

Thiền trí bát nhã vô trước tuệ

Hòa hợp cộng sanh Như Lai tử

Tam thừa thánh chủng tòng thị học

Cố xưng nhất thiết chúng đạo sư

Tịnh giới thiền trí như đại địa

Năng sanh vạn vật tái quần loại

Thiền trí thần thông xảo phương tiện

Năng sanh tam thừa nhất thiết trí

Nhược năng nhất niệm tại thiền định

Năng báo tam thế Phật ân nghĩa

Tam thế chư Phật tọa đạo tràng

Giác ngộ chúng sanh giai do thử

Nhất thiết phàm phu cộng nhất thân

Nhất phiền não tâm nhất trí tuệ

Chân như nhất tượng bất biến dịch

Thiện ác nghiệp ảnh lục đạo dị

Chư Phật Bồ tát nhất pháp thân

Diệc đồng nhất tâm nhất trí tuệ

Nhất tự vạn hạnh hóa chúng sanh

Nhất thánh giả danh tứ thập nhị

Phàm thánh sắc tàng nhất nhi nhị

Phương tiện đạo trung phàm thánh nhị

Sắc tàng nguyên tượng vô nhất nhị

Duy Phật dữ Phật nãi tri thử

Ngã tòng vô sổ thập phương Phật

Văn thử nhất tự vô lượng nghĩa

Thiểu hành pháp sư bất năng tri

Văn tự luận sư bất năng giải

Nhược nhân bất cận thiện tri thức

Học đắc hữu lậu tự đạo thiền

Sơ thiền vị đắc tu đà hoàn

Tứ thiền vị đắc A la hán

Khởi tăng thượng mạn chư lậu tận

Vị ngôn đoạn kết bất canh sanh

Lâm mệnh chung thì kiến sanh xứ

Tức tác thị ngôn Phật khi ngã

A la hán giả bất canh sanh

Ngã kim vân hà canh thụ sanh

Thân chứng bất liễu thượng như thử

Hà huống tán tâm trước văn tự

Bất tri trá tri khởi ngã mạn

Điên đảo thuyết pháp cuống chúng sanh

Thân bất chứng pháp thăng cao tọa

Tử nhập a tì đại địa ngục

Thân chứng bất liễu thượng sanh nghi

Hà huống bất chứng manh tâm thuyết

Cao tâm loạn ngữ báng chư Phật

Thụ học chi đồ giai hiệu thử

Tòng địa ngục xuất vi súc sanh

Bị tác chủng chủng chư tạp loại

Nhược nhân thân cận thiện tri thức

Chứng vô lậu thiền nãi minh giải

Cụ túc thiền trí đa văn nghĩa

Như thị đạo sư khả y chỉ

Thiền định thâm ẩn nan khả tri

Phục thứ thiền ba la mật, hữu vô lượng danh tự, vi cầu Phật đạo, tu học thậm thâm vi diệu thiền định, thân tâm đắc chứng, đoạn chư phiền não, đắc nhất thiết thần thông, lập đại thệ nguyện, độ nhất thiết chúng sanh, thị nãi danh vi thiền ba la mật, lập đại thệ nguyện cố thiền định chuyển danh tứ hoằng, dục độ chúng sanh cố, nhập thâm thiền định, dĩ đạo chủng trí thanh tịnh pháp nhãn, quan sát chúng sanh thị xử phi xử thập lực trí, nhĩ thì thiền định chuyển danh tứ vô lượng tâm, từ bi mẫn chúng sanh, bạt khổ dữ nhạo, li tăng ái tâm, bình đẳng quán sát, nhĩ thì thiền định, chuyển danh từ bi hỉ xá, kí quan sát dĩ, dữ kì đồng sự, tùy ứng thuyết pháp, nhĩ thì thiền định, chuyển danh tứ nhiếp pháp, bố thí, ái ngữ, lợi ích, đồng sự, thị danh tứ nhiếp pháp dã, phục thứ đại từ đại bi, hiện như ý thần thông nhất thiết sắc thân, dĩ thần thông lực nhập ngũ dục trung, biến hành lục thú, tùy dục độ chúng sanh, nhĩ thì thiền định, chuyển danh thần thông ba la mật, diệc phổ hiện thập phương nhất thiết Phật sự, thường tại thiền định tịch nhiên vô niệm, phục thứ thâm đại từ bi liên mẫn chúng sanh, thượng tác thập phương nhất thiết Phật thân, Duyên giác Thanh văn nhất thiết sắc hình, hạ tác lục thú chúng sanh chi thân, như thị nhất thiết Phật thân, nhất thiết chúng sanh thân, nhất niệm tâm trung nhất thì hành, vô tiền vô hậu vô trung gian, nhất thì thuyết pháp độ chúng sanh, nhĩ thì thiền định cập thần thông ba la mật, chuyển danh nhất thiết chủng trí, diệc danh Phật nhãn, phục thứ Bồ tát ma ha tát, trì giới thanh tịnh, thâm diệu thiền định, đoạn tập khí cố, viễn li tam thế chư ái kiến cố, nhĩ thì thiền định, chuyển danh thập bát bất cộng pháp, phục thứ Bồ tát ma ha tát, dĩ tam minh trí phân biệt chúng sanh, nhĩ thì thiền định, chuyển danh thập lực, thiện tri thị xử cập lậu tận cố, phục thứ Bồ tát ma ha tát, sắc như thụ tưởng hành thức như, quán nhất thiết pháp, thủy tòng sơ học chung chí thành Phật đoạn phiền não, cập thần thông tận tri thập phương thế giới danh hiệu, diệc tri tam thế chư Phật danh hiệu, cập tri chư Phật đệ tử danh hiệu, diệc tri nhất thiết chúng sanh danh hiệu, cập tri chúng sanh phiền não danh hiệu, giải thoát danh hiệu, nhất niệm nhất thì tri, cập tri túc mệnh nhân duyên chi sự, nhĩ thì thiền định chuyển danh thập hiệu dã, phục thứ Bồ tát ma ha tát, dĩ chư pháp vô sở hữu tính, nhất niệm nhất tâm cụ túc vạn hạnh, xảo phương tiện tuệ, tòng sơ phát tâm chí thành Phật quả, tác đại Phật sự, tâm vô sở trước, tổng tướng trí, biệt tướng trí, biện thuyết vô ngại, cụ túc thần thông ba la mật, cung dưỡng thập phương nhất thiết Phật, tịnh Phật quốc thổ, giáo hóa chúng sanh, nhĩ thì thiền định, chuyển danh Bát nhã ba la mật, phục thứ hành giả, vi xuất thế gian cố, tam giới cửu địa danh vi bát bối xả, thứ đệ đoạn phiền não, Dục giới vị đáo địa thiền cập trung gian, nhị thiền cập tứ thiện, không xứ cập phi hữu tưởng, tối hậu diệt thụ tưởng, ư Dục giới trung cụ ngũ phương tiện, nhất giả phát đại thiện tâm, cầu Phật đạo cố, dục đắc thiền định, danh thiện dục tâm, thị thiện dục tâm, năng sanh nhất thiết Phật pháp, năng nhập nhất thiết thiền định, năng chứng nhất thiết giải thoát, khởi nhất thiết thần thông, phân biệt Dục giới Sắc giới Vô sắc giới, ngũ ấm tam độc tứ đại, thập nhị nhập thập bát giới, thập nhị nhân duyên, nhất thiết chư pháp vô thường biến dị, khổ không vô ngã, diệc tri chư pháp vô sanh diệt chân thật tướng, vô danh vô tự, vô lậu vô vi, vô tướng vô mạo, giác liễu chư pháp, cố danh pháp trí, vị đáo sơ thiền đắc kim cương trí, năng đoạn phiền não chứng chư giải thoát, thị danh vị đáo địa, sơ Dục giới địa cập vị đáo địa, như thị nhị địa, thị Phật đạo sơ môn, dục đắc thiền định, thị danh dục tâm, phục thứ sơ dạ hậu dạ, chuyên tinh học thiền, tiết thực nhiếp tâm, xả li quyến thuộc, đoạn chư phan duyên, thị danh tinh tiến, phục thứ chuyên niệm sơ thiền nhạo, canh vô dư niệm, thị danh niệm tâm, phục thứ xảo tuệ trù lượng Dục giới ngũ dục, khi cuống bất tịnh, thị tam ác đạo bạn, sơ thiền định nhạo, đoạn chư khi cuống, đắc chân trí tuệ, thị nhập Niết bàn bạn, thị trù lượng, thị danh xảo tuệ tâm, phục thứ chuyên tâm nhất xứ, diệt chư giác quan, cảnh giới đô tức, thân tâm tịch tĩnh, thị danh nhất tâm, như thị ngũ phương tiện, năng đoạn ngũ dục yêu mị phiền não, diệt trừ ngũ cái, hữu giác hữu quan, li sanh đắc hỉ nhạo nhập sơ thiền, danh sơ bối xả đắc nhập nhị thiền, danh nhị bối xả, nhập đệ tam thiền, danh tam bối xả, hỉ nhạo tâm nội thanh tịnh đắc tứ thiền, danh vi nhập nhất thiết xứ, diệt nhất thiết sắc tướng, xả đệ tứ thiền, diệt hữu đối tưởng, nhập vô biên hư không xứ, danh vi không nhất thiết xứ, đệ tứ bối xả hư không xứ định, đắc nhất thiết thức xứ định, thị danh thức nhất thiết xứ đệ ngũ bối xả, phục thứ xả thức xứ định, nhập vô sở hữu xứ định, thị danh đệ lục bối xả, xả vô sở hữu x ứ định đắc nhập phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ định, sanh yếm li tâm, thị danh đệ thất bối xả, xả phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ định, nhập diệt định thụ tưởng định, tâm vô sở trước, thị danh đệ bát bối xả, nhĩ thì thiền ba la mật, chuyển danh bát bối xả, phục thứ tự giác giác tha, thông đạt vô ngại. đắc tam giải thoát, năng phá tam giới nhất thiết phiền não, nhĩ thì thiền ba la mật, chuyển danh thập nhất trí, phục thứ hành giả, tổng trì toàn đà la ni, giới định tuệ tam phân, bát thánh đạo, phá tứ điên đảo hoạch tứ chân đế, nhĩ thì thiền ba la mật, chuyển danh tam thập thất phẩm, khởi nhất thiết thần thong, sở vị tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ như ý túc, ngũ căn ngũ lực, thất giác phần bát thánh đạo phần, danh vi ma ha diễn, như tứ niệm xứ phẩm trung thuyết, chuyển nhất thiết trí tuệ, dĩ nhất thần thông, hiện nhất thiết thần thông, dĩ nhất giải thoát, tác nhất thiết giải thoát, chuyển nhất danh tự ngữ cú, nhập nhất thiết danh tự ngữ cú, như thị nhất thiết danh tự ngữ cú, hoàn nhập nhất danh nhất tự nhất ngữ nhất cú, bình đẳng bất dị, thị tứ niệm xứ tự đẳng ngữ đẳng, chư tự nhập môn, nhất thiết phật pháp tận tại kì trung, phục thứ Bồ tát ma ha tát, dục giáo hóa chúng sanh, lệnh sanh thanh tịnh hoan hỉ tín tâm cố, dữ nhất thiết thánh nhân, kiến lập nhất thánh quan giai vị thứ đệ, chúng sanh chi đắc đại hoan hỉ, quyết định vô nghi, nhĩ thì thệ nguyện cần tu thiền định, đắc lục thần thông, tác chuyển luân thánh vương, nhập ngũ đạo trung, phi hành thập phương, quảng hành bố thi, tu y dữ y, tu thực dữ thực, kim ngân thất bảo, tượng mã xa thừa, lâu lỗ cung điện, phòng xá ốc trạch, ngũ dục chúng cụ, tiêu địch không hầu, cầm sắt cổ xuy, tùy chúng sanh dục tận cấp dữ chi, hậu vi thuyết pháp lệnh kì đắc đạo, tuy tác như thị chủng chủng pháp thí, thật vô thí giả, vô tài vật, vô thuyết vô kì, vô thính pháp giả, thí như huyễn sư huyễn tác huyễn nhân, tứ cù đạo trung hóa tác cao tọa, quảng thuyết tam thừa vi diệu thánh pháp, hựu tác tứ chúng tập cộng thính thụ, như thị huyễn sư sở tác huyễn sự, vô sắc vô tâm, vô kì vô thính, vô thụ vô văn, vô đắc Bồ tát, nhĩ thì thiền ba la mật, chuyển danh đàn ba la mật hà dĩ cố, thi nhân vật thì, tuy tri chư pháp vô sở hữu tính, vô thi vô thụ, vô tài vật tương, tam sự câu không, tuy tri không tịch, cần hành bố thi, phục thứ Bồ tát ma ha tát, tuy tri chư pháp không tội tương bất khả đắc, trì giới phá giới, như mộng như huyễn, như ảnh như hóa, như thủy trung nguyệt, tuy tri chư pháp vô sanh diệt, kiên trì tịnh giới vô hủy khuyết, diệc dĩ giới pháp vi tha nhân thuyết, nhược nhân ác tâm bất thụ giới, hóa tác cầm thú hành, lễ nghi nhân loại, kiến thử đại tu nhục, các phát thiện tâm, kiên trì tịnh giới, phát đại thệ nguyện, biến thập phương bất cố thân mệnh hành giới thi, thường hiện lục đạo chủng chủng hình, quảng thuyết Như Lai thanh tịnh giới, dĩ túc mệnh trí quan sát chi, tất lệnh hoan hỉ vô sân hại, phi đãn vi thuyết giới pháp, diệc thuyết nhiếp căn định cộng giới, đạo cộng giới, tính tịch giới, báo tịch giới, nhĩ thì thiền ba la mật, chuyển danh thi ba la mật, phục thứ Bồ tát ma ha tát, hành thử tài thí pháp thí giới thí thì, thụ giả sân khuể lai đả mạ, cát tiệt thủ túc tâm bất động, nãi chí thất mệnh tâm bất hối, nhĩ thì thiền định, chuyển danh sạn đề ba la mật, Bồ tát hành thị thậm thâm thiền định, ư nhất thiết thánh hạnh, dĩ pháp nhẫn cố, tâm vô sở trước, thiền định tức thị sạn đề ba la mật, phục thứ Bồ tát, học tứ niệm xứ thì, hoạch đắc tứ thiền, phục tác thị niệm, ngã ư thân niệm xứ, vị đắc như ý thần thông, thụ niệm xứ vị hoạch túc mệnh thần thông, tu tâm niệm xứ, vị hoạch tha tâm trí, bất tri thập phương phàm thánh tâm cố, tu pháp niệm xứ thì, như thị tư duy, ngã kim vị hoạch lậu tận thần thông, tu thân niệm xứ, quán nhất thiết sắc, diệc vị đắc thanh tịnh thiên nhãn, ư thụ niệm xứ, vị chứng nhân duyên nghiệp báo cấu tịnh thần thông, ư tâm niệm xứ, vị đắc chúng sanh ngữ ngôn tam muội, tác thị niệm dĩ, cần tinh tiến cầu nãi chí thành tựu, cụ lục thần thông, nhĩ thì thiền định, chuyển danh tinh tiến tì lê da ba la mật, phục thứ Bồ tát, vi khởi thần thông cố, tu luyện thiền định, tòng sơ thiền thứ đệ, nhập nhị thiền tam thiện tứ thiền, tứ không định, nãi chí diệt thụ tưởng định, nhất tâm thứ đệ, nhập vô tạp niệm tâm, thị thì thiền ba la mật, chuyển danh cửu thứ đệ định, phục thứ Bồ tát, nhập sơ thiện thì, quán nhập xuất tức, tự kiến kì thân, giai tất không tịch, viễn li sắc tướng, hoạch đắc thần thông, nãi chí tứ thiền, diệc phục như thị, nhập sơ thiền thì, quán nhập xuất tức, kiến tam thế sắc, nãi chí vi tế, như vi trần hứa, tất kiến vô ngại, diệc kiến chúng sanh xuất một quả báo sai biệt, ư vô lượng kiếp thông đạt vô ngại, thị danh thiên nhãn thần thông nãi chí tứ thiền, diệc phục như thị, nhập sơ thiền thì, quán tức xuất nhập, dĩ thứ đệ quán thanh, tất đồng thập phương phàm thánh âm thanh, thị danh thiên nhĩ thần thông, nãi chí tứ thiền, diệc phục như thị, nhập sơ thiền thì, quán nhập xuất tức trụ tức trụ xá ma tha, quán sắc tướng mạo, dĩ tì bà xá na, quán tha tâm tướng, thiện tri thập phương phàm thánh chi tâm, thị danh tha tâm trí thần thông, nãi chí tứ thiền, diệc phục như thị, nhập sơ thiền thì, quán tức nhập xuất, hoạch đắc nhãn thông, đắc nhãn thông dĩ, quán ư hữu ca la la thì ngũ ấm sanh diệt, nãi chí vô lượng kiếp trung ngũ ấm sanh diệt, hoạch đắc túc mệnh, thị danh túc mệnh thần thông, nãi chí tứ thiền, diệc phục như thị, tất năng quán sát nhất thiết chúng sanh, thiện ác nghiệp hành sai biệt bất đồng, diệc phục tri kì phát tâm tảo vãn, nhập đạo viễn cận, thập phương tam thế thông đạt vô ngại, thị danh đạo chủng trí tuệ thần thông, nhĩ thì thiền định chuyển danh sư tử phấn tấn tam muội, dĩ thần thông lực, cung dưỡng thập phương Phật, cập giáo hóa chúng sanh, tịnh Phật quốc thổ, biên tế trí mãn thập địa cụ túc, biến thân như Phật mãn thập phương, học Phật thần thông, vị đắc mãn túc, thị sư tử phấn tấn tam muội, duy hữu chư Phật, nãi năng cụ túc, phục thứ Bồ tát, nhập trọng huyền môn tu tứ thập tâm, tòng phàm phu địa sơ phát tâm thì, sở tu thiền định, thứ đệ trọng nhập, nãi chí tối hậu vô cấu địa, tu chư thiền định, học Phật thần thông hóa chúng sanh pháp, tòng sơ thiền nhập nãi chí diệt thụ tưởng định, tam thiền tứ thiền tứ không, diệc phục như thị, thị danh thuận siêu vô ngại, tòng diệt thụ tưởng định siêu trụ tán tâm trung, siêu nhập sơ thiền, phi hữu tưởng phi vô tưởng xử vô sở hữu xứ, thức xứ không xứ, tứ thiền nãi chí nhị thiền, diệc phục như thị, thị danh nghịch siêu tự tại vô ngại, nhĩ thì thiền định, chuyển danh siêu việt tam muội, tu Phật thần thông, đắc Phật trí tuệ, dư ngũ ba la mật, diệc phục như thị, thị thiểu nhất ba la mật, bất danh ngũ ba la mật phục thứ học thiền định thì, tu tứ niệm xứ, ư dục giới trung, quán nội ngoại sắc, nhập sơ bối xả, cụ túc văn tuệ, quán nội ngoại giả nhị tướng bất khả đắc cố, diệc phi thị nhất như, như tính cố nhất giải thoát, phục thứ tư tuệ cụ túc, quán sát nội ngoại pháp, nội ngoại nhất thiết pháp, tổng tướng biệt tướng dị tướng, bất khả đắc như như, cố nhị giải thoát, phục thứ tu tuệ, lục quán cụ túc, sắc giới ngũ ấm không, tam giải thoát, phục thứ văn tuệ tu tuệ, dụng xảo phương tiện kim cương trí, phá tứ không định, vô tham trước tâm, không ngũ ấm bất khả đắc cố, đắc giải thoát không xứ, đắc giải thoát thức xứ, đắc giải thoát vô sở hữu xứ, đắc giải thoát phi hữu tưởng phi phi tưởng xứ, đắc giải thoát quán diệt thụ tưởng định, bất khả đắc cố, đắc thị giải thoát, thị danh bát giải thoát, như như tính cố, vô phược vô thoát, Bồ tát nhĩ thì, thiền ba la mật danh bát giải thoát, phục thứ bồ tát thiền định, tu tứ niệm xứ, đắc tam thập thất phẩm, cụ túc Phật pháp, hà dĩ cố, thị thân niệm xứ, quán sắc pháp cố, nhất niệm cụ túc tứ niệm xứ cố, thị thân niệm xứ, dụng niệm giác phân, quán ngũ ấm thì, năng đoạn nhất thiết phiền não, cố qu án sắc ấm thì, thị thân niệm xứ, bất tịnh quán cửu tưởng, cụ túc xá ma tha, năng phá nhất thiết phiền não, thị danh vi định, như luận kệ trung thuyết.

Sơ quán thân niệm niệm

Hệ phược tâm lệnh định

Diệc hệ phược thức định

Cập trừ phiền não oán

Cửu tưởng xá ma tha, dục giới kim cương định, năng phá ngũ dục như phược tặc, thập tưởng tì bà xá na, dục giới vị đáo địa kim cương trí, năng quán ngũ ấm, tất cánh tận tưởng, bất năng canh sanh, đắc tận trí vô sanh trí, đoạn nhất thiết phiền não, như ý lợi đao, trảm đoạn tặc đầu, quán sắc như thụ tưởng hành thức như, thâm quán ngũ ấm như như tính cố, tức vô phiền não khả đoạn, diệc vô giải thoát Niết bàn khả chứng, hà dĩ cố, sắc tức thị không, không tức thị sắc, thụ tưởng hành thức tức thị không, không tức thị thụ tưởng hành thức, không tức thị Niết bàn, Niết bàn tức thị không, phiền não tức thị không, không tức thị phiền não, trí tuệ tức thị không, không tức thị trí tuệ, bất khả dĩ hư không đoạn hư không, bất khả dĩ hư không chứng hư không, như luận kệ thuyết. Quán thân bất tịnh tướng

Chân như tính thường định

Chư thụ cập dĩ tâm

Pháp diệc như thị quán

Phiền não giả lục dục tâm dã sơ tử tưởng, năng đoạn uy nghi ngữ ngôn dục, bành trướng tưởng hoại tưởng tán tưởng, năng đoạn hình dung dục, thanh ứ huyết đồ tưởng nùng lạn tưởng, năng đoạn sắc dục, cốt tưởng thiêu tưởng, năng đoạn tế hoạt dục, tán tưởng diệt tận tưởng, năng đoạn nhân dục, như luận trung thuyết.

Tứ xà đồng nhất khiếp

Lục tặc đồng nhất thôn

Cập vương chiên đà la

Phân tự thủ căn môn

Lục dục yêu mị khởi

Ái oán trá vi thân

Thanh hương vị xúc pháp

Lục tình khởi chư trần

Tham dục như mãnh hỏa

Sân khuể như xà ngoan

Ngu si phú tâm nhãn

Trí giả đương thiện quán

Ngoại tưởng tam tứ khối

Thân khí nhị lục thành

Trung hàm thập nhị uế

Cửu khổng ác lộ doanh

Ung thư trùng huyết tạp

Bành trướng xú lạn nùng

Cốt tỏa phân li đoạn

Lục dục thất tư dung

Cửu tưởng quán thành thì

Lục tặc tiệm dĩ trừ

Cập thức ái oán trá

Kiêm tri giả thật hư

Tứ đại cộng tướng y

Duyên tập thành giả danh

Hành giả đế quán sát

Đãn kiến cốt nhân hình

Sơ quán như kha hứa

Hậu tiệm mãn nhất thành

Cốt nhân biến pháp giới

Thâm sanh ưu yếm đạo

Tòng sanh chí lão tử

Lão tử phục hữu sanh

Chuyển luân thập nhị duyên

Sanh tử như tuần hoàn

Tam đồ khổ nan nhẫn

Nhân thiên diệc phục nhiên

Thùy văn lục đạo khổ

Nhi bất hưng yếm tâm

Vọng thức bổn vô thể

Y nhân tịch pháp sanh

Vọng tưởng sanh vọng tưởng

Chuyển luân thập nhị duyên

Tri quá nhị nghiệp hoạn

Hiện bất tạo tam nhân

Lão tử canh bất tục

Phản lưu tận sanh nguyên

(Hết Quyển Thượng)

Phiên âm: (Quyển Hạ)

Phiên âm:

Tứ niệm xứ quán

Thân niệm xứ quán như âm phẩm

Quán thân bất tịnh thì, tiên quán tức nhập xuất sanh diệt bất khả đắc, thứ quán tâm tâm tướng, nhược tiên quán sắc, thô lợi nan giải, trầm trọng nan khinh, nhược tiên quán tâm, vi tế nan kiến, tâm không vô thể, thác duyên vọng niệm vô hữu thật chủ, khí tức xứ trung, khinh không dịch giải, tiên quán nhập tức tòng hà phương lai, đô vô sở tông, diệc vô sanh xứ, nhập chí hà xứ, đô vô quy thú, bất kiến diệt tương, vô hữu xứ sở, nhập tức kí vô, phục quán xuất tức tòng hà xứ sanh, thẩm đế quán sát, đô vô sanh xứ, chí hà xứ diệt, bất kiến khứ tướng, diệc vô diệt xứ kí vô nhập xuất, phục quán trung gian tướng mạo hà tự, như thị quán thì, như không vi phong, đô vô tướng mạo, tức vô tự thể, sanh diệt do tâm, vọng niệm tức tức động, vô niệm tức vô sanh, tức quán thử tâm trụ tại hà xứ, 。 phục quán thân nội, đô bất kiến tâm, phục quán thân ngoại, diệc vô tâm tướng, phục quán trung gian, vô hữu tướng mạo, phục tác thị niệm, tâm tức kí vô, ngã kim thử thân tòng hà sanh, như thị quán thì, đô vô sanh xứ, đãn tòng tham ái hư vọng niệm khởi, phục quán tham ái vọng niệm chi tâm, tất cánh không tịch, vô sanh vô diệt, tức tri thử thân hóa sanh bất thật, đầu đẳng lục phân sắc như không ảnh, như hư bạc vân, nhập tức khí xuất tức khí, như không vi phong, như thị quán thì, ảnh vân vi phong, giai tất không tịchvô đoạn vô thường, vô sanh vô diệt, vô tướng vô mạo, vô danh vô tự, kí vô sanh tử, diệc vô Niết bàn, nhất tướng vô tướng, nhất thiết chúng sanh diệc phục như thị, thị danh tổng quán, chư pháp thật tướng, như thị quán cánh, dục đắc thần thông, quán thân tứ đại, như không như ảnh, phục quán ngoại tứ đại, địa thủy hỏa phong, thạch bích ngõa lịch, đao trượng độc dược, như ảnh như không, ảnh bất năng hại ảnh, không bất năng hại không, nhập sơ thiền thì, quán tức nhập xuất, tòng đầu chí túc, tòng bì chí tủy, thượng hạ tung hoành, khí tức nhất thì, xuất nhập vô ngại, thường niệm kỉ thân, tác khinh không tưởng, xá thô trọng tưởng, thị khí tức nhập vô tụ tập, xuất vô phân tán, thị tức phong lực năng khinh cử, tự kiến kỉ thân không như thủy mạt, như phao như ảnh, do như hư không, như thị quan sát, cửu tu tập cánh, viễn li sắc tướng, hoạch đắc thần thông, phi hành vô ngại, khứ trụ viễn cận, nhậm ý tự tại, thị thân niệm xứ, bất tịnh quán pháp, cửu tưởng thập tưởng, cập quán khí tức sanh diệt xuất nhập không vô chướng ngại, diệc năng hoạch đắc như ý thần thông, tiên chứng nhục nhãn, thứ quán thiên nhãn, năng kiến vô lượng a tăng kì thập phương tam thế vi tế sắc đẳng, diệc kiến chúng sanh sanh tử xuất một thiện ác nghiệp báo, giai tất tri chi, minh liễu vô ngại, tổng nhiếp thập lực thập bát bất cộng pháp, năng tác đại thân, biến mãn thập phương, năng tác tiểu thân, tế như vi trần, nhất năng tác đa, đa năng tác nhất, trọng năng tác khinh, khinh năng tác trọng, xú lậu tác đoan chánh, đoan chánh tác xú lậu, trường đoản đại tiểu, thanh hoàng xích bạch, tất năng biến hóa, hư không tác địa địa tác hư không, địa tác thủy hỏa, thủy hỏa tác địa, năng lệnh biến tác, kim ngân thất bảo thạch bích thảo mộc, diệc phục như thị, giai năng biến tác, kim ngân thất bảo, tượng mã xa thừa, thành quách lâu lỗ, cung điện ốc trạch, phòng xá đăng chúc, nhật nguyệt đại châu, cập như ý châu, ẩm thực y phục, sàng tháp bị nhục, tiêu địch không hầu, ngũ dục chúng cụ, chúng sanh sở tu tận cấp dữ chi, nhiên hậu thuyết pháp, lệnh nhập Phật đạo, năng tự biến thân tác thập phương Phật thân, danh tự bất đồng, sắc tượng sai biệt, diệc phục năng lệnh giai tác kim sắc, tam thập nhị tướng, bát thập chủng hảo, đính thượng nhục kế quang minh, phổ biến mãn thập phương, gian vô không xứ, thập phương viễn cận, như đối mục tiền, quá khứ vị lai, diệc phục như thị, nhân thiên giao tiếp, lưỡng đắc tương kiến, diệc phục năng tác Bồ tát Duyên giác A la hán thân, thích Phạm tứ vương chư thiên thân chuyển luân thánh vương chư tiểu vương thân, năng tác tứ chủng Phật đệ tử hình, nam biến vi nữ, nữ biến vi nam, diệc tác lục thú chúng sanh chi thân, như thị phàm thánh chúng sắc tượng, nhất niệm tâm trung nhất thì hành ngữ ngôn âm thanh, diệc phục như thị diệc phục năng tác xú lạn tử thi phược ma ba tuần, lệnh xá cao mạn viễn li ma nghiệp, cầu Phật chánh đạo, xú lạn thi quán, phi độc hệ phược ba tuần ma vương, diệc năng hàng phục nhất thiết dâm nữ, lệnh xá yếu dục phát thanh tịnh tâm tín cầu Phật đạo thị thiền ba la mật thân niệm bất tịnh quán pháp, sơ tu hành thì, năng đoạn ngũ dục nhất thiết phiền não, năng trừ ngũ cái, năng đoạn thập triền, nhược nhân tu tập, như kệ sở thuyết.

khí tức khinh không phong hỏa quán

phi hành thập phương vô chướng ngại

bì nhục cân cốt bất tịnh quán

hoạch đắc như ý đại thần thông

tổng danh bát đại tự tại ngã

nhất thiết hình sắc năng biến hóa

tổng danh thập tứ biến hóa tâm

phi đãn biến hóa như thượng sự

năng lệnh đại địa lục chủng động

biến thập phương uế vi tịnh thổ

thị thân niệm xứ bất tịnh quán

tổng thuyết như thị đại công đức

nhược quảng chư thuyết bất khả tận

tam thập thất phẩm diệc tại trung

kim dĩ tổng thuyết thân niệm xứ

chủng chủng công đức sai biệt pháp

Thụ niệm xứ phẩm.

Phục thứ thiền ba la mật trung

thụ niệm xứ quán như kệ thuyết

Năng đoạn nhất thiết thụ

Kim đương canh tổng thuyết

Đoạn trừ tam thụ pháp

Nhất thiết thụ diệc tận

tam thụ giả, nhất giả khổ thụ, nhị giả nhạo thụ, tam giả bất khổ bất nhạo thụ, như thập nhị nhân duyên trung thuyết, bất khổ bất nhạo thụ, đãn thị vô minh, hữu danh vô sắc, khổ nhạo nhị thụ thị hành thức danh sắc lục nhập xúc thụ ái thủ hữu sanh lão tử diệt hoại khổ ưu bi não, như thị tam thụ hòa hợp cộng thành sự, bất năng nhất nhất độc sanh phiền não, nội thụ ngoại thụ nội ngoại thụ, nội thụ thị lục căn danh vi lục tình, ngoại thụ thị lục trần, danh vi lục cảnh, nội ngoại thụ danh lục thức, diệc danh vi tâm tư duy phân biệt, như thị nội ngoại, hữu tam thập chủng lục căn lục trần lục thức lục xúc lục thụ, thị danh tam thập, giai do vô minh bất năng liễu cố, tham thiện ác nghiệp, biến sanh lục thú, nhược năng tu tập giới định trí tuệ, tịnh tam độc căn, danh viết lục độ, thị cố luận ngôn trí độ, đại đạo Phật tòng lai sanh tử vãng lai cố, viết đại đạo trí tuệ, đoạn tam thụ cố danh vi độ, thị cố Phật ngôn, tịnh ư tam độc căn, thành Phật đạo vô nghi, nhất thiết tham sân si, tam thụ dĩ vi căn, phá giới thị ác thú môn, trì giới thị thiện thú môn, nhược tu giới định trí, bế tắc chư ác đạo, thông đạt thiện thú môn, diệc đắc danh vi quan bế nhất thiết chư ác thú môn, khai Phật vô thượng đại bồ đề môn, lục căn danh vi môn, tâm vi tự tại vương, tạo sanh tử nghiệp thì, tham trước lục trần, chí tử bất xả, vô năng chế giả, tự tại như vương, thị cố danh vi vô thượng tử vương, thí như thế gian ngũ nguyệt thì vũ đại ác bạc, ngũ cốc quả thụ, tồi tích đọa lạc, nhân súc giai tử, thị ác bạc vũ, thí như kim cương, vô năng chế giả, đoạn chư thiện căn, tác nhất xiển đề, thị cố danh vi tử kim cương vũ, thí như thế gian kim sí điểu vương, phi hành hư không tứ đại hải trung, cầm tróc chư long, tự tại vô ngại, thực đạm lệnh tận, vô năng chế giả, thị cố danh vi tử kim sí điểu, thí như thế gian ác chuyển luân vương, phi hành hư không, biến tứ thiên hạ, cầm tróc chư vương, tự tại vô ngại, hoại tha sự nghiệp, vô năng chế giả, thị cố phục danh tử chuyển luân vương, nhất thiết thiên nhân vương, vô năng chế giả, duy trừ nhất nhân, đại lực thần tiên, huyễn thuật chú sư, trí như kim cương, năng phục nhất thiết, nãi năng phục thử sanh tử tâm vương, diệc phục như thị, nhị thập ngũ hữu, vô năng chế giả, duy trừ bồ tát, tu giới định tuệ trí hoạch đắc sơ thiền, chí đệ tứ thiện cập diệt thụ tưởng định, thành tựu tứ niệm xứ, pháp nhẫn cụ túc, đắc đại thần thông, nãi năng hàng phục sanh tử tâm vương, nhất thiết phàm phu cập nhị thừa nhân, bất năng hàng phục như thị tử vương, vi vô thường pháp chi sở thiên cố, bất năng hàng phục, duy hữu pháp đại lực bồ tát sanh phân tận giả, nãi năng hàng chi, vô tập khí cố, khổ thụ nội khổ ngoại khổ, nội khổ giả, cơ khát bi não, sầu ưu sân khuể, hiềm hận túc oán, bất thích ý sự, oán tăng hội thì, nội tâm đại khổ, như thị đẳng khổ, danh vi nội khổ, phục thứ cầu vật bất đắc, nhược đắc canh thất ngũ dục chúng cụ, ái biệt li cố, phụ mẫu huynh đệ, thê tử quyến chúc, sao kiếp tử vong, nhược tao ác bệnh, vô dược khả trì, tất tử vô nghi, ưu bi đề khốc như thị đẳng khổ, giai danh nội khổ, văn ngoại ác thanh, mạ nhục ki thứ, nội hoài phẫn nộ, diệc danh nội khổ, ngoại khổ giả, nhược vi vương pháp sở gia tiên trượng khảo sở, lao ngục hệ bế, nữu giới gia tỏa, danh vi ngoại khổ, diệc danh nội ngoại khổ, nhược sư tử hổ lang, chư ác độc thú, phong vũ hàn nhiệt, như thị đẳng, thử danh vi ngoại khổ, nhược tự thân hữu bệnh, chư căn bất cụ túc, danh thân khổ, nhược vi tha dịch sử, đảm phụ trọng tải, nhược hành viễn lộ, trung gian hiểm nạn, vô chỉ tức xứ, như thị đẳng khổ, thị danh thân khổ, ứng học từ bi tu không, nhẫn chi bất sanh sân khuể, ư oán tăng xứ, ứng tác thị niệm, thị ngã tiên thế, não hại bỉ nhân, kim đãn tự trách, bất ứng sân tha, hổ lang sư tử, cuồng tượng ác vương, diệc phục như thị, ư tham cầu xứ, ứng cầu xả tâm, bất ứng sân não, quán ác âm thanh, như không trung hưởng, bỉ thanh bất lai, nhĩ bất vãng thụ, tùy văn tùy diệt, thùy mạ thùy thụ, tắc vô sân khuể, văn hảo âm thanh, xưng dương tán thân, như tiền quán chi, diệc bất sanh hỉ, lễ bái cung dưỡng, nhất thiết nhạo thụ, ứng tác thị niệm, bỉ tự cầu phúc, tiện ư ngã xứ, tự tác công đức, bất văn ngã sự, bất ứng hoan hỉ, thí như phế điền, hữu nhân canh chủng, tự cầu báo cố, địa bất ứng hỉ, phục hữu dị nhân, đa trì phẩn uế, độc thứ ác thảo, tích chủng tại trung, quật tạc xuyên huyệt, cao hạ bất bình, bỉ nhân tự sanh, như thị ác tâm, địa diệc bất sân, diệc bất niệm bỉ đồ tự khổ não, hữu nhân vấn ngôn oán hại mạ nhục, năng nhẫn bất sân, thị sự khả nhĩ, lễ bái cung dưỡng tán thán nhạo thụ, hà dĩ bất hỉ, đáp viết, bỉ kim tuy phục cung dưỡng tán thán ư ngã, hậu nhược ngộ ác duyên, tức tiện sân ngã, nhược đả nhược sát, bất ứng sanh hỉ, khổ thụ nhạo thụ, giai như huyễn hóa, vô hữu định tướng, bất ứng sân hỉ, như bỉ đại địa, vô tăng ái tâm, Bồ tát dục cầu vô thượng Phật đạo, ứng tiên tu học đại địa tam muội, diệc ứng học như hư không tam muội, bất khổ bất nhạo thụ, diệc phục như thị, bất ứng tham trước, ứng tác thị niệm, khổ nhạo trung gian cố, hữu bất khổ bất nhạo, nhược vô khổ nhạo, tắc vô bất khổ bất nhạo, nhất thiết giai thị vô thường sanh diệt, bất tằng tạm đình, sanh diệt vô cố, vô sanh diệt xứ, cầu bất khả đắc, như thị quan thì, tức vô tam thụ, đắc tam giải thoát, nam nữ đẳng tướng, diệc phục như thị, như huyễn như hóa, vô sanh vô diệt, bất khả đắc cố, như thân niệm xứ, ngũ ấm như tướng, bất khả đắc cố, vô thập bát giới, cố vô nhất thiết thụ, hà dĩ cố, lục căn lục trần lục thức không cố, cầu bất khả kiến, danh chi vi không, cầu diệc bất đắc, danh chi không không, diệc vô hữu không, phục thứ thiền ba la mật trung, quán thụ niệm xứ, vô sanh vô diệt, vô nhất thiết thụ, tức thị Niết bàn, quán sát Niết bàn, diệc bất khả đắc, vô danh tự cố, tức vô Niết bàn như thị quán thì, sơ học năng đoạn nhất thiết phiền não, hựu đắc nhất thiết túc mệnh thông, tự quán kỉ thân hiện tại sơ sanh ngũ ấm ca la la thì, sanh diệt bất trụ, diệc kiến quá khứ vô lượng a tăng kì kiếp ngũ ấm sanh diệt, dĩ thân niệm xứ thiên nhãn lực cố, trụ sơ thiền trung, năng kiến như thị túc mệnh thần thông, nhất thiết sanh xứ thọ mệnh trường đoản, khổ nhạo thụ báo, ẩm thực y phục, chủng tính danh tự, sanh tử xuất một, quốc thổ thế giới, dục tính thiện ác, tất kiến tất tri, hiện tại vị lai túc mệnh nhân duyên, cập nhất thiết sự, tất kiến tất tri, như quá khứ thế, diệc tri chư thiên lục thú chúng sanh tam thế túc mệnh, tri kỉ bất dị, diệc phục năng tri chư Phật Bồ tát Duyên giác Thanh văn nhất thiết túc mệnh, nhất niệm tâm trung, xưng lượng tận nguyện, minh liễu vô ngại, ư nhất thiết chúng sanh trung, đắc tự tại thọ mệnh, tùy kì sở cảm, trường đoản bất đồng, vi chúng sanh cố, hiện nhất thiết thân, thụ nhất thiết mệnh, dục độ thập phương tam ác đạo chúng sanh, dục độ ngạ quỷ, quán thụ niệm xứ, trụ sơ thiền trung, dụng như ý thông, thi mĩ ẩm thực, lệnh kì khổ tức, nhi vi thuyết pháp, dục độ súc sanh thì, quán thụ niệm xứ, nhập sơ thiền thì dĩ nhập đệ tứ thiền tòng tứ thiền khởi trụ đệ nhị thiền, dụng như ý thần thông, lệnh chư chúng sanh li súc sanh nghiệp đắc nhân thiên, lệnh kì hoan hỉ, nhi vi thuyết pháp, dục độ địa ngục chúng sanh thì, quán thụ niệm xứ, nhập sơ thiền thì dĩ nhập đệ nhị thiền, tòng nhị thiền khởi nhập đệ tứ thiền, tòng tứ thiền khởi trụ đệ tam thiền, dĩ như ý thông, biến hóa thập phương a tì địa ngục cập chư địa ngục, tất vi thiên đường, nhất thiết khổ cụ, biến vi anh lạc, như kì khổ tức, như đệ tam thiền nhạo, tùy ứng thuyết pháp, dục độ phúc đức đại lực chúng sanh thì, quán thụ niệm xứ cập tam niệm, nhập sơ thiền, sơ thiền khởi nhập nhị thiên, nhị thiền khởi nhập tam thiền, tam thiền khởi, nhập đệ tứ thiền, trụ hỏa nhất thiết xứ, phóng đại quang minh, biến chiếu thập phương, trụ địa nhất thiết xứ, thập phương đại địa lục chủng chấn động, trụ phong nhất thiết xử, giới định tuệ hương, biến huân thập phương, trụ thủy nhất thiết xứ, hiện nguyệt ái tam muội, thập phương trọng bệnh khổ não chúng sanh, tất đắc tiêu trừ, thân tâm an nhạo, trụ địa nhất thiết xứ, uế ác thế giới, biến vi tịnh thổ, trì lưu hoa quả, thất bảo trang nghiêm, phóng mi gian quang, triệu tập thập phương chư đại Bồ tát, tất cầu tập hội, khẩu quang đính quang, phóng trung gian quang, tập tam giới thiên vương chuyển luân thánh vương a tu la vương cập chư tiểu vương tịnh chư thiên nhân, phóng hạ quang minh, phổ cập tam đồ nhất thiết chúng sanh, tập hội thính pháp, tất vi thụ kí, thụ kí chi pháp, phàm hữu cửu chủng, tam thừa cập lục đạo, thị danh cửu chủng sai biệt thụ kí, như Ma ha Bát nhã phóng quang luận trung thuyết, nhược phóng đính thượng nhục kế quang minh, biến chiếu thập phương, tập đại Bồ tát, tịnh tập quá khứ Đa Bảo Phật đẳng, hựu cập thập phương phân thân ứng hóa vô lượng chư Phật thập phương thế giới, vi nhất thiết Phật thổ mãn trung chư Phật, di chư thiên nhân tam đồ bát nan, trí ư tha thổ, bất lệnh tại hội, vô dư tạp chúng, đương tri thử hội, đãn thuyết nhất thừa, vi nhất sanh bổ xứ Bồ tát thụ Như Lai kí, nhược phóng mi gian đại quang minh, đồng đính quang trung sự o đương tri thử hội, vi đại Thanh văn mật hạnh Bồ tát quá thập địa nhập Phật cảnh giới giả thụ Như Lai kí, như Pháp Hoa trung thuyết, nhị chủng phóng quang thụ kí chi pháp, đãn thuyết Phật quả sự nhất thừa Phật trí tuệ, vô dư tạp chúng cố, bất thuyết cửu đạo kí, vấn viết, Phật đại từ bi bình đẳng thuyết pháp, chúng sanh phổ văn, phục hà ý cố, thuyết Pháp Hoa thì, tam biến thế giới bát phương thông đồng vi nhất Phật thổ, sơ đệ nhất biến, bát phương ngũ bách vạn ức na do tha Hằng hà sa đẳng chư Phật thế giới, đồng ư sa bà, thượng hạ lưỡng phương, diệc phục như thị, đệ nhị biến hóa, bát phương các biến nhị bách vạn ức na do tha Hằng hà sa đẳng chư Phật thế giới, diệc đồng sa bà, đệ tam biến hóa, bát phương các nhị bách vạn ức na do tha Hằng hà sa đẳng chư Phật thế giới, đồng ư sa bà, như thị tam biến, các phóng mi gian bạch hào quang minh, di chư thiên nhân a tu la đẳng tam đồ bát nạn, trí ư tha phương, bất đắc văn pháp, đương tri Như Lai tâm bất bình đẳng, đáp viết, thị sự bất nhiên, Như Lai trí tuệ, phi nhữ cảnh giới, bất ứng nan ngôn Phật bất bình đẳng, bỉ dĩ hà cố, Diệu Pháp Hoa hội đãn thuyết nhất thừa đốn trung cực đốn chư Phật trí tuệ, vi đại Bồ tát thụ Như Lai kí, nan tín nan giải, thị cố lậu tận nhị thừa nhân, tân phát ý Bồ tát cập dĩ bất thối chư Bồ tát đẳng, nghi hoặc bất năng giải, hà huống dư nhân, thí như thế gian chuyển luân thánh vương, trang nghiêm tứ thiên hạ, tập chư chuyển luân vương, cộng luận thánh vương sự, duy hữu vương biên trí tuệ đại thần, nãi năng tín giải, đắc cận vương tọa, đồng luận vương sự, chư dư ác thần, ngu ám vô trí, tắc bất kham văn, bất đắc đồng tọa hà huống dư tiểu vương cập chư bộc sử, nhi cận vương tọa, Như Lai đốn giáo diệc phục như thị, duy hữu nhất sanh bổ xứ vô cấu đại sĩ, đắc Phật trí tuệ, thụ Như Lai kí giả, nãi đắc văn chi, thử hội bất thuyết dẫn đạo chi giáo, thị cố dư nhân bất đắc tại tọa, dư nhân nhược văn bất giải cố, tức sanh nghi bang, đọa ư địa ngục, thị cố di chi trí ư tha thổ, tứ chúng ngũ thiên, diệc phục như thị, thí như Diêm phù đề nhân nhãn bất đắc kiến thượng giới chư thiên, nhược đắc kiến giả, lưỡng nhãn song hạt, bạc phúc đức cố, bất kham kiến thử chư thiên quang minh, thị cố kiến giả lưỡng nhãn song hạt thiên nhân a tu la tam đồ bát nạn, diệc phục như thị, thượng bất đắc kiến nhục nhãn mi gian thụ kí quang minh, hà huống văn thuyết thụ Như Lai kí dã, nhược đắc văn giả, tắc sanh phỉ bang, vĩnh thất tín tâm, đoạn chư thiện căn, tác nhất xiển đề, tương hộ bỉ ý, bất đắc văn chi, thí như thế gian cơ ngạ bệnh sấu tuyệt thực lai cửu bạc phúc giả, bất đắc nhất vãng đa thực kiền phu cập dĩ cường bính miến nghiệm tửu, nhất vãng bão thực, tất tử bất nghi, ngũ thiên tứ chúng thiên nhân a tu la tam đồ bát nan, diệc phục như thị bạc phúc đức cố, bất kham đắc văn thụ Như Lai kí, vấn viết, chư Phật thần thông vô lượng phương tiện, nhất âm thuyết pháp tùy loại đắc giải, hà cố di chi trí ư tha thổ, đáp viết, như nhữ sở vấn, tha thổ chi âm, hữu nhị nghĩa, nhất giả bổn thổ, thị Như Lai tàng, nhất thiết chúng sanh bất năng giải cố, tham thiện ác nghiệp luân hồi lục thú, nhị giả nhất thiết chúng sanh, vô lượng kiếp lai, thường tại lục thú, luân hồi bất li, như kỉ xá trạch, diệc danh bổn thổ, thiên nhân a tu la đẳng bạc phúc đức cố, bất năng cảm kiến tam biến tọa tịch, phục bất cảm văn bổn vô như giáo thậm thâm diệu thanh, thị bổn vô như như lai như nhất như vô nhị như bổn mạt cứu cánh đẳng, duy Phật dữ Phật nãi năng tri chi, dư nhân bất giải, ngũ thiên tứ chúng thiên nhân a tu la tam đồ bát nạn, bất văn bổn vô như bất đắc cứu cánh giải cố, thị cố danh vi trí ư tha thổ, phục thứ ngũ thiên thiên nhân a tu la cập nan xứ, dị tọa dị văn, đắc giải bạc thiểu, vĩnh xả lục thú, thị cố phục danh trí ư tha thổ, thật bất di khước, bất giác bất tri, bất li bổn tọa, vật giải bất đồng, cố ngôn tha thổ,

dục trọng tuyên thụ niệm nghĩa, nhi thuyết kệ ngôn.

hành giả sơ quán thụ niệm thì

tam chủng thụ pháp nan xả li

khổ thụ năng sanh chư bố úy

diệc sanh cửu não chư oán hại

thường hoài phẫn nan tác phương tiện

đắc oán tiện thì đoạn kì mệnh

hoặc tịnh ngũ dục khởi oán tâm

hoặc tránh danh lợi tác oán hại

hoặc tham trụ xứ hoạch lợi dưỡng

kiến thắng kỉ lai dục sát hại

Hoặc gia phỉ báng ác danh lưu

hoặc thì nguyện nhân lệnh sát hại

thị khổ thụ pháp hữu tam chủng

nội thụ ngoại thụ nội ngoại thụ

nhược dục đoạn trừ chư khổ thụ

đương quán oán gia như xích tử

diệc như phụ mẫu cập huynh đệ

diệc như chư sư cập đồng học

sanh sanh vô bất tòng bỉ sanh

thị vô lượng kiếp chi phụ mẫu

ngã khoáng kiếp lai tằng sanh bỉ

nhất thiết giai thị ngã xích tử

thử quán thành thì sân khuể tận

hoạch đắc đại từ đại bi tâm

oán gia bi thán sanh hối tâm

như kiến phụ mẫu tất quy mệnh

ngã vãng tích tằng bỉ thụ học

nhất thiết giai thị ngã đại sư

hoặc tu tục lễ cập ngũ kinh

hoặc học xuất thế giải thoát đạo

học thiện pháp cố hảo danh lưu

nhẫn não hại cố đắc thần thông

nhất thiết giai thị ngã hòa thượng

diệc thị chư sư cập đồng học

ứng đương hiếu thuận cần cung dưỡng

cung kính cung dưỡng như Phật tưởng

nhược thụ thượng diệu ngũ dục nhạo

nhân thiên vương xứ tự tại nhạo

tam giới thiên vương nhân vương nhạo

vô thường chí thì giai toái phá

nhất thiết nhạo thụ thị khổ bổn

nhạo báo tận cố khổ báo chí

tham thụ vinh hoa vị thị thường

ái biệt li thì địa ngục chí

khổ nhạo thụ tận tắc vô khổ

bất khổ bất nhạo tắc vô sanh

cụ ngũ phương tiện trừ ngũ dục

diệc trừ ngũ cái chướng đạo nhân

ngũ dục ngũ cái phiền não tận

cụ túc ngũ chi nhập sơ thiền

nhị thiền tam thiền đệ tứ thiền

hoàn nhập sơ thiền quán ngũ ấm.

kiến thân như phao không như ảnh

xuất nhập tức như không trung phong

kiến quá khứ thế vô lượng kiếp

chư thụ ngũ ấm sanh diệt không

đoạn ngũ dục cố phiền não tận

đoạn ngũ cái cố hoạch ngũ thông

đoạn ngũ dục cố hoạch như ý

đoạn ngũ cái cố hoạch tam minh

thị cố chư Phật nhi thuyết kệ

ngôn nội ngoại oán tặc giai dĩ

trừ vô minh phụ diệc diệt thối

nhược năng đoạn tham chư ái tận

tự giác giác tha danh giải thoát

chư hành ma mẫu kí diệt tận

vô minh ma phụ diệc phá toái

kí đoạn phiền não hoạch lục thông

lập đại thệ nguyện độ nhất thiết

tự năng đoạn trừ tam thụ dĩ

diệc đoạn chúng sanh nhất thiết thụ

đắc tự tại thụ vô lượng mệnh

diệc tri nhất thiết giải thoát thụ

tri thụ phàm thánh cửu đạo kí

diệc thụ bổ xứ Như Lai kí

nhược dục thuyết pháp độ chúng sanh

tiên hiện hi hữu kì đặc sự

thâm nhập thiền định phóng quang minh

phổ chiếu thập phương chư thế giới

biến chư uế ác vi tịnh thổ

thất bảo hành thụ dĩ trang nghiêm

tam đồ bát nạn tất giải thoát

đẳng tề nhân thiên lai thính pháp

dĩ thụ niệm xứ quán sát chi

nhiên hậu vi kì diễn thuyết pháp

Hoặc linh thế giới tính uế dị

chúng sanh các kiến bất tương tri

hình sắc âm thanh chủng chủng biệt

chúng sanh các văn giai bất đồng

các kiến Phật đồng vi thuyết pháp

đô bất kiến tha tiền hữu Phật

tuy phục sai biệt các các dị

năng lệnh nhất thì các giải thoát

tùy chúng sinh thọ mệnh trường đoản

năng tự tại thụ chủng chủng mệnh

hoặc kiến đoản thọ nhập Niết bàn

hoặc kiến trường thọ vô lượng kiếp

thị thụ niệm xứ sơ học thì

năng đoạn khổ nhạo chư hệ phược

sơ quán chư thụ nội ngoại khổ

diệc quán chư thụ nội ngoại không

bất khổ bất nhạo thụ diệc không

đoạn ấm giới nhập phá vô minh

quán tam thụ tính phi không hữu

tắc vô hệ phược vô giải thoát

pháp tính vô Phật vô Niết bàn

diệc vô thuyết pháp độ chúng sanh

chúng sanh dữ Phật nhất như như

bổn mạt cứu cánh vô sai biệt

tọa đạo tràng đắc thành Phật đạo

tức thị đạo sư phương tiện thuyết

như nhân mộng trung đắc thành Phật

phóng quang thuyết pháp độ chúng sanh

thử vô Phật đạo vô chúng sanh

Phật pháp tính tướng diệc phục nhiên

chúng sanh mê hoặc bất giác tri

thâm trước khổ nhân bất tạm xả

chư khổ sở nhân tham vi bổn

xả tham cầu tâm vô tướng y

kiến chư thụ không vô sanh diệt

chứng khổ vô sanh khổ thánh đế

nội ngoại giả hợp danh vi tập

vô thập bát giới tập thánh đế

sanh diệt diệt dĩ danh tịch diệt

chứng vô tịch diệt diệt thánh đế

ấm vô phược giải vô tà chánh

chứng bình đẳng tuệ đạo thánh đế

tứ đế vô nhị thị nhất đế

thật vô sai biệt tứ chủng đế

nhất đế không cố tức vô đế

vô đế xảo tuệ Phật tam đế

nhất thiết chúng sanh tòng bổn lai

vô sanh vô diệt vô phược giải

ngũ ấm như tính phi minh ám

phàm phu dữ Phật vô nhất nhị

tam thập thất phẩm diệc tại kì trung .

quán thụ niệm xứ đa cố .

thụ niệm xứ vi chủ .

Độc xưng kì danh ( lược thuyết thụ niệm xứ cánh )

Tâm niệm xứ phẩm.

phục thứ hành giả, sơ học thiền thì, tư tưởng đa niệm, giác quan phan duyên, như viên hầu tẩu, bất tằng tạm đình, giả sử hành giả, sổ tùy tâm quán, diệc bất năng nhiếp, tức tác thị niệm, tam giới hư vọng, giai tâm sở tác, tức quán thị tâm tòng hà xứ sanh, tâm nhược tại nội, hà xứ cư chỉ, biến quan thân nội, cầu tâm bất đắc, vô sơ sanh xứ, diệc vô tướng mạo, tâm nhược tại ngoại, trụ tại hà sở, biến quán thân ngoại, mịch tâm phương sở, đô bất kiến tâm, phục quán trung gian, diệc bất kiến tâm, như thị quán thì, bất kiến nội nhập tâm, bất kiến ngoại nhập tâm, bất kiến nội ngoại nhập tâm, bất kiến ấm trung tâm, bất kiến giới trung tâm, đương tri thử tâm không vô hữu chủ, vô danh vô danh hành, vô tướng mạo, bất tòng duyên sanh, bất tòng phi duyên sanh, diệc phi tự sanh, thị thị danh giả, năng quán tâm niệm, tâm niệm sanh diệt, quán niệm niệm sanh diệt, quán niệm niệm tướng, bất khả đắc cố, diệc vô sanh diệt, như quán ngã tâm, tha tâm diệc nhiên, ophục quán tâm tính, vô hữu tâm tính, vô hữu tâm tính, diệc vô tướng mạo, tất cánh vô tâm, diệc vô bất kiến tâm, như thị quán cánh, thân tâm không tịch, thứ đệ nhập thiền, năng khởi thần thong, phục thứ Bồ tát ma ha tát, quán tâm niệm xứ, học đắc nhất thiết thiền định giải thoát khởi như ý thần thông, lập đại thệ nguyện, độ nhất thiết chúng sanh, ứng tiên quán kì tâm nhập sơ thiền, thứ đệ nhập chí đệ tứ thiền, nãi chí diệt thụ tưởng định, hoàn nhập sơ thiền tâm, quán niệm xứ, nội tâm ngoại tâm nội ngoại tâm, diệc phục quán sát tam độc tứ đại ngũ ấm thập nhị nhập thập bát giới thập nhị nhân duyên, như thị quán cánh, quán chư giải thoát biến nhất thiết tha tâm trí tam muội, dĩ tha tâm trí như ý thần thông, diệc nhập thiên nhãn túc mệnh lậu tận thần thông biến quan trung, như thị chư thần thông dĩ quán thất giác phần, trụ tha tâm trí tam muội, dụng niệm giác phân trạch phân giác phân cập tinh tiến giác phân biến quán thập phương nhất thiết chúng sanh tâm tâm tính dục, dụng thập lực trí phân biệt chi, nhất nhất chúng sanh, cảm văn hà pháp, văn hà âm thanh, kiến hà sắc tượng, ư hà giải thoát môn, nhi đắc giải thoát, như thị quán cánh, dụng hỉ giác phân thần thông tam muội, tất lệnh thập phương lục đạo chúng sanh giai đại hoan hỉ, dụng trừ giác phân định giác phân xá giác phân, dụng như ý thần thông, phổ hiện sắc thân, thượng trung hạ căn, tùy cơ thuyết pháp, tất lệnh giải thoát, thử tâm niệm xứ, sơ tu học thì, thân tâm đắc chứng, tự đoạn nhất thiết tâm tưởng vọng niệm chư kết phiền não, diệc năng như dĩ giáo tha nhân học, đãn vị đắc thần thông, bất năng minh lực, bất thức chúng sanh chủng chủng căn tính sở niệm các dị, bất xưng kì ki, lợi ích thậm thiểu, tác thị tư duy, đãn thị học thì, vị thị thuyết thì, bất ứng cường thuyết phi thì chi ngôn, nhược tu thiền định, hoạch đại thần thông như ý tự tại, đắc tha tâm trí sai biệt tam muội, nhất niệm tất tri phàm thánh sai biệt chi tâm, thông đạt vô lượng a tăng kì kiếp quá khứ vị lai, như hiện tại thế, như thị học cánh, nãi khả thuyết pháp, tư duy kí cánh, hoàn nhập sơ thiền quán ư thân tâm, không như ảnh, tức như không phong, tâm vô tướng mạo, khinh không tự tại, tức đắc thần thong, trụ đệ tứ thiền, phóng đại quang minh, nhất giả sắc quang biến chiếu thập phương phàm thánh sắc thân, nhị giả phóng ư trí tuệ quang minh biến chiếu thập phương cửu đạo phàm thánh thượng hạ trí tuệ, tất năng biến tri bỉ thị xử phi xử, cập tri túc thế nhân duyên quả báo, diệc như thân niệm xứ thụ niệm xứ tam muội, như thị cánh hiện nhất thiết thân, thập phương viễn cận, như đối nhãn tiền, các vi thuyết pháp, tất lệnh giải thoát, dục thuyết pháp thì, hiện hi hữu sự, duyệt khả chúng sanh, lệnh đại hoan hỉ, dĩ thần thông lực, thập phương thế giới uế ác chi xứ, biến vi tịnh thổ, kim ngân lưu li nhất thiết chúng bảo, gian thác kì địa, sung mãn thế giới, thượng diệu chiên đàn, thất bảo hành thụ, hoa quả mậu thịnh, hành liệt tương đương, đài quán lâu lỗ, thành ấp tụ lạc, thất bảo phòng tháp, như ý bảo châu, quang minh tương chiếu, nhược nhật nguyệt hiện, do như như lai sở cư tịnh thổ, chư Phật bồ tát sung mãn kì trung, các hiện thần thong, hàng phục thiên ma, phá chư ngoại đạo, hoặc hữu chư Phật, tịch nhiên thiền định, thượng hạ thân phân, phóng đại quang minh, do như đoạn vân, biến mãn thập phương quang minh trung hiện nhất thiết Phật sự, hoặc hữu Bồ tát, hiện bất tư nghị, tứ đại hải thủy, trí nhất mao khổng, thủy tính chi chúc, bất giác vãng lai, Tu Di vương trí giới tử trung, diệc bất bách ?, hoàn trí bổn xứ, chư tứ thiên vương cập Đao Lợi thiên, bất giác bất tri, tam thiên thế giới trí nhất mao đoan, diệc bất khuynh trắc, nhất thiết đại chúng bất giác khoan ?, như cố bất dị, nhân thiên giao tiếp, lưỡng đắc tương kiến, nhất thiết nhân thiên vị đắc đạo giả, cập chư Thanh văn tiểu hành Bồ tát, giai đắc kiến thử bất tư nghị sự, thập phương chư Phật chư tứ thiên vương, cập A tu la già lâu la khẩn na la ma hộ la già đẳng, tất dữ Bồ tát đối diện cộng ngữ, năng dĩ nhất diện đối nhất thiết diện, như kính trung tượng diện diệc bất dị nhiên hậu thuyết pháp, tất lệnh văn giả nhất thì đắc đạo, thị danh Bồ tát trụ tâm niệm xứ như ý thần thông như nguyện tam muội, tam thập thất phẩm nhất thiết Phật pháp, tất tại kì trung, quán tâm niệm xứ bổn, thị cố tâm niệm xứ vi chủ, độc cử kì danh tuyên tâm nghị, nhi thuyết kệ ngôn.

nội tâm ngoại tâm trung gian tâm

nhất thiết giai thị tâm tâm số

tâm tính thanh tịnh vô danh tướng

bất tại nội ngoại phi trung gian

bất sanh bất diệt thường tịch nhiên

phi cấu phi tịnh phi minh ám

phi định phi loạn phi duyên lự

phi động phi trụ phi lai khứ

phi thị phi tử phi Niết bàn

phi đoạn phi thường phi phược giải

phi Như Lai tàng phi phàm thánh

bất liễu danh phàm liễu tức thánh

hành giả sơ học cầu đạo thì

quán sát tâm số cập tâm tính

quán sát tâm số danh phương tiện

giác liễu tâm tính danh vi tuệ

sơ tọa thiền thì quán bất tịnh

quán xuất nhập tức sanh diệt tướng

bất tịnh quán cập xuất nhập tức

thị tâm tâm số phi tâm tính

quán tâm tâm số đoạn phiền não

tâm tính tức thị phiền não tính

tâm số tâm tính bình đẳng quán

cụ túc thiện tuệ thành đại thánh

bất tịnh sơ học đoạn ngũ dục

cửu tu hoạch đắc như ý thông

sơ quán tức giải giả danh không

cửu tu phi hành vô chướng ngại

nhị quán cụ túc thành nhất quán

hoạch đắc tam minh kiến tam thế

thân niệm thụ niệm cập pháp niệm

giác liễu tam niệm do quán tâm

nội giả ngoại giả nội ngoại giả

thử tam giả danh phi thật pháp

tâm niệm phi giả phi chân thật

cầu liễu tam giả đương quán tâm

nhất danh tâm tướng nhị danh tính

tam giả do tướng bất do tính

tòng vô minh duyên chí lão tử

giai thị tâm tướng chi sở tạo

thử giả danh thân cập chư thụ

thiện bất thiện pháp cập vô kí

giai do vọng niệm tâm sở tác

quán vọng niệm tâm vô sanh xứ

tức vô phiền não vô vô minh

tâm tính vô niệm bất khả quán

quán tứ niệm xứ tâm tưởng tận

phiền não tận cố tức tận trí

nhược quán tâm tính liễu tứ niệm

giải vô sanh pháp vô sanh trí

vô vọng niệm tâm vô duyên lự

vô tạp nhiễm cố vô lục đạo

nhược nhân tùy thuận vọng niệm tâm

trì giới tọa thiền dục cầu đạo

như vũ thải y kì sắc biến

bất chứng vô lậu trước thiền vị

bất đắc giải thoát quy tứ thú

hà huống phá giới vô thiền định

điên đảo loạn tâm trước văn tự

tâm tính thanh tịnh như minh châu

bất vi chúng sắc chi sở ô

thí như thanh tịnh như ý châu

tạp sắc vật khỏa trí thủy trung

năng lệnh thanh thủy tùy sắc biến

thanh vật khỏa thì thủy tắc thanh

hoàng xích bạch hắc giai tùy biến

châu sắc tịch nhiên bất biến dị

tâm tính thanh tịnh như ý châu

thiện ác nghiệp tạp duyên sắc tạp

thập thiện hữu lậu thiền sanh thiên

hành thập ác nghiệp sanh tứ thú

trì giới thanh tịnh tu thiền trí

chứng đắc vô lậu giải thoát đạo

tòng sanh tử tế chí Niết bàn

tâm tính tịch nhiên bất biến dị

thí như thế gian như ý châu

tùy nhân sở cầu giai ứng hiện

châu vô tâm tướng vô dị niệm

tùy sở cầu niệm tất chu biến

tâm tính vô thể vô danh tự

tùy học giả nghiệp phàm thánh hiện

nhược nhân dục cầu giải thoát đạo

cụ túc thập thiện quán tam tính

tâm tính nhãn tính cập ý tính

cụ túc tam tín tam giải thoát

quán thân tâm không trì tịnh giới

chứng chân như giải danh tín giới

quán thân như ảnh như hóa sanh

quán tâm vô chủ vô danh tự

quán tội bất tội như mộng huyễn

nãi chí thất mệnh bất phá giới

trì giới tất cánh chứng tịch diệt

tốc li đắc tương chi phân biệt

trì giới tuy không bất tạp thế

diệc bất trước không tùy thế pháp

thâm nhập Niết bàn giải thoát ý

bất xả thế gian thập thiện hành

hoạch đắc vô lậu thiền trí tuệ

vô định loạn tâm định tín thì

tu tứ niệm xứ đoạn tứ đảo

chứng tứ chân đế nhất đế tướng

thị danh Bát nhã ba la mật

hư pháp như tính như tuệ tín

nhược nhân cụ túc thử tam tín

thị nhân nãi khả đắc pháp thí

tín thí giới văn tuệ tàm quý

thị thử thất tài danh đạo sư

nhược bất cụ túc thử thất pháp

thị nhân bất ứng thăng cao tọa

kí vô tín chứng tự bất tri

hướng chúng vọng ngữ hà sở thuyết

thử nhân cuống tự diệc cuống tha

thông thông loạn tâm báng Phật thuyết

như phú trưởng giả tự hữu tài

sở hành pháp thí danh thật thí

nhược nhân tu đạo chứng giải thoát

như phú trưởng giả hành thật thí

thụ giả học giả giai hiệu thử

tiên học tự chứng như thật thuyết

bất ứng thông thông loạn hậu thế

Phật ý thậm thâm nan khả tri

như giáo tu hành chứng nãi giải

thử tính tuy không vô sanh diệt

tùy hỉ ác nghiệp tất hữu báo

thí như hư không vô minh ám

phong vân tĩnh loạn hữu minh ám

nhược bình đán thì vô phong vân

nhật xuất hư không đại minh tịnh

nhược phong hắc vân bạo loạn khởi

hư không trần vụ đại hắc phong

thị hư không tính vô cấu tịnh

bất vi minh ám chi sở nhiễm

chúng sanh tâm tính diệc như thị

sanh tử Niết bàn bất năng nhiễm

chúng sanh tâm tính diệc như thị

bất vi đoạn thường chi sở nhiễm

chúng sanh tâm tính nhược vô thường

niệm niệm diệt hoại vô nghiệp báo

chúng sanh tâm tính nhược thị thường

như không bất biến vô nghiệp báo

tâm tính diệc phi phi vô thường

trừ phiền não cố đắc giải thoát

sanh tử giải thoát bất thất cố

nhược ngôn tâm tính phi vô thường

cầu đạo bất ứng đắc giải thoát

nhược xả sanh tử đắc giải thoát

đương tri giải thoát tức vô thường

nhược sanh tử tính bất khả xả

đương tri tắc vô hữu giải thoát

nhược ngôn sanh tử bất khả xả

thử nhân sở thuyết bất khả xả

nhược ngôn sanh tử thị khả xả

thử nhân sở thuyết bất khả y

nhược ngôn tử pháp bất khả xả

chúng sanh tắc bất đắc giải thoát

thị nghĩa ứng nhiên hà dĩ cố

chúng sanh phi thị sanh tử pháp

chúng sanh nhược thị sanh tử pháp

xả sanh tử tắc xả chúng sanh

chúng sanh nhược thị tự xả giả

diệc ứng tự xả giải thoát pháp

chúng sanh chi tính tức tâm tính

tính vô sanh tử vô giải thoát

như hư không tính vô minh ám

vô hữu sanh tử vô giải thoát

chúng sanh tâm tính như minh châu

sanh tử giải thoát dụ như thủy

vạn ác vạn thiện dụ chúng sắc

tùy thiện ác nghiệp chủng chủng hiện

điên đảo vọng niệm tạo thiện ác

tùy nghiệp thụ báo biến lục đạo

nhược trì tịnh giới tu thiền trí

pháp thân xứ xứ giai ứng hiện

uy tùy nghiệp ảnh chủng chủng hiện

tâm tính minh châu bất tằng biến

Xá Lợi Phất vấn nhất Tì-kheo

tì-kheo nhữ kim đắc giải thoát

tì-kheo đáp ngôn Xá Lợi Phất

ngã kim hoạch đắc chư phiền não

pháp kim bất tại ư Niết bàn

diệc phục bất tại ư sanh tử

nhược ngôn sanh tử tức Niết bàn

tức âm kế ngã thị ngoại đạo

nhược ngôn sanh tử phi Niết bàn

li âm thị ngã thị ngoại đạo

nhược ngôn bất tức bất li thị

diệc phi bất tức phi bất li

thử nhân cụ túc lục thập nhị

tất thị tà kiến ngoại đạo bối

chúng sanh phi thị chúng sanh tướng

diệc phục phi thị phi chúng sanh

sanh tử Niết bàn giả danh thuyết

duy Phật dữ Phật nãi tri thử

( lược thuyết tâm nghĩa cánh )

Pháp niệm xứ phẩm

Phục thứ bồ tát sơ học tọa thiền quán pháp niệm xứ giả, thiện pháp bất thiện pháp vô kí pháp, thiện pháp giả, hữu nhị chủng, nhất giả hữu lậu thập thiện đạo, cập hữu lậu tứ thiện tứ không định, thị thế gian thiện pháp, nhị giả xuất thế gian thiện, vô lậu tứ thiền tứ không định tứ tứ định diệt thụ tưởng định tam thập thất phẩm, thị xuất thế gian thiện pháp, bất thiện pháp giả, hữu nhị chủng, nhất giả thân khẩu ý thập ác pháp, nhị giả thân khẩu ý tác ngũ nghịch tội, phục hữu nhất nhân, trọng ư ngũ nghịch, thị nhân học đạo, trị ác tri thức, ma quỷ nhập tâm, thường thuyết thị ngôn, ngã giải đại thừa thậm thâm không nghĩa, phạm tứ trọng tội, dâm dục sí thịnh, ẩm tửu thực nhục, bất trì trai giới, tác như thị ngôn, chư pháp tất không, thùy cấu thùy tịnh, thùy thị thùy phi, thùy tác thùy thụ, tác thị niệm dĩ, tức tiện phá uy nghi, phá chánh mệnh, vô lượng chúng sanh, lại đọa giải đãi, bất năng cầu đạo, kiến thử dịch hành ác thú không pháp, tức tiện phá giới, cộng tương bằng đảng, báng Phật báng pháp, mạ tì-kheo tạng, khinh hủy nhất thiết tì-kheo, lệnh sử nghi hoặc tất giai phá giới, đoạn chư Phật chủng, tội trọng ngũ nghịch, mệnh chung tất nhập A tị địa ngục, thường trá xưng ngôn, ngã như thiện căn pháp sư, giải thậm thâm nghĩa, dư tinh tiến giả, tất thị thắng ý tì-kheo, bất như ngã đẳng, như thị khi cuống, hoại chúng sanh cố, đãn trứ ác thú không, thật bất thức Phật pháp, hủy tam bảo cố, tội trọng ngũ nghịch, đại tập kinh trung, Phật cáo Tần bà sa la vương, vị lai thế hữu chư ác tì-kheo, hành dâm phá giới, ẩm tửu thực nhục, hướng tứ chúng thuyết, ngã giải như thử đại thừa không nghĩa, đa lĩnh vô lượng phá giới quyến thuộc, tứ chúng vô lực, bất năng trì chi, Phật phục ngữ vương ngôn, ngã kim dĩ thử đại thừa kinh pháp, phó chúc quốc vương, lệnh trì phá giới chư ác tì-kheo, vương nhược bất trì, tử nhập địa ngục, Tần bà sa la vương văn dĩ, tất chi thị danh ác pháp, pháp hành tì-kheo, tắc bất hành thử phá giới ác pháp, vô kí pháp giả, nhất phi thập thiện, nhị phi thập ác, trung gian tán loạn vô kí chi tâm, thiện ác bất nhiếp, thị danh vô kí, phục thứ A tì đàm trung, sắc trung nhất khả kiến thập tắc thuyết hữu đối, vô kí vị bát chủng, dư tắc thiện bất thiện, thử thị thập nhị nhập, sắc trung nhất khả kiến giả, nhãn hữu nhị nhập, đãn kiến tiền cảnh, thiện ác chúng sắc bất tự kiến, nhãn căn giác thị danh nhất khả kiến, nhược kiến nhân đẳng, oán thân trung nhân kí chi, vọng biệt kinh cửu, hậu đắc tương kiến thì, do cố tương thức, ngã tằng mỗ xứ cộng cư, tương kiến dư chúng sanh phi chúng sanh sắc, diệc phục như thị, giai thuộc nhất sắc nhập, thị cố thuyết ngôn sắc trung nhất khả kiến, thập tắc thuyết hữu đối giả, nhĩ đối âm thanh, tị đối hương xú, thiệt đối vu vị, thân đối chúng xúc, ý đối pháp, thị cố thuyết ngôn thập tắc thuyết hữu đối, vô kí vị bát chủng giả, nhĩ căn đối thanh, bất năng tương kiến, bất tri xử sở, bất kiến sắc tượng, bất năng kí lục, diệc phục bất thức oán thân trung nhân cập dư âm thanh phi nhân hưởng thanh, nhược nhãn bất kiến, tâm ý bất lãm, tất bất năng kí, đãn năng tương đối, thí như hữu nhân ư thuyết pháp tọa hạ tọa, tâm duyên ngoại sự, cảnh ngoại cảnh giới, nhãn diệc bất quán, nãi chí duyên tọa, đô bất tằng văn pháp sư ngữ thanh, tị thiệt thân căn, diệc phục như thị, bất năng kí lục cố danh vô kí, thiết hữu kí giả, tất ý đẳng tam sự hòa hợp, nãi năng kí chi, độc bất năng kí, tứ căn đối tứ trần, cố ngôn bát chủng bất năng tương kí, thị cố thuyết ngôn vô kí vị bát chủng, dư tắc thiện bất thiện giả, ý pháp tương đối, tất năng kí lục thiện bất thiện sự, ngã tằng mỗ xứ tác như thị công đức nhược kiền thiện pháp, ngã tằng mỗ xử tác nhược kiền trọng tội, nhược kiền khinh tội, ngã ư mỗ xử bất tác thiện ác, tùy nghi nhi trụ, đô vô sở tác, ngã tằng mỗ xứ đắc nhược kiền hảo vật, nhược kiền bất hảo vật, thiện bất thiện pháp, diệc phục như thị, nhiên kì ý căn, đô vô xứ sở, năng huyền chúc chánh đương ngũ trần chi sự, thí như thần quy huyền ngộ mật sự tất năng kí lục, bất danh vô kí, đãn đắc danh vi thiện bất thiện pháp tâm, năng tổng lãm thập nhị nhập pháp, lục thức do tâm, ý đãn thiểu phân, bất năng tận tri, phan duyên kế giáo, danh chi vi tâm, chúc đương thụ trì, 。 danh chi vi ý, thị cố đại tập kinh trung, tọa thiện học đạo pháp hành Tì-kheo, đãn quán tam tính, nhất giả tâm tính, nhị giả nhãn tính, tam giả ý tính, thử tam pháp khinh lợi dụng sự cường cố, phục thứ pháp niệm xứ, nội pháp ngoại pháp nội ngoại pháp, nội pháp giả, thị lục tình, ngoại pháp giả thị lục trần, danh vi lục cảnh, nội ngoại pháp giả, danh vi lục thức, diệc danh lục thần, danh thập bát giới tam độc tứ đại ngũ âm thập nhị nhập thập nhị nhân duyên, tất thị kì trung, kim đãn tổng thuyết dư giả, diệc nhiếp nhất thiết, nhất thiết phiền não, vô minh vi chủ nhân nhãn kiến sắc, sanh tham ái tâm, ái giả tức thị vô minh, vi ái tạo nghiệp, danh chi vi hành, chí tâm chí niệm, danh chi vi thức, thức cộng sắc hành, danh viết danh sắc, lục xứ sanh tham, danh vi lục nhập, nhân nhập cầu thụ, danh chi vi xúc, niệm sắc chí pháp, danh chi vi thụ, tham trước tâm giả, tức danh vi ái, tứ phương cầu mịch, danh chi vi thủ, như thị pháp sanh, danh chi vi hữu, thứ đệ bất đoạn, danh chi vi sanh, thứ đệ đoạn cố, danh chi vi tử, chúng khổ sở bức, danh chi vi não, nãi chí thức pháp nhân duyên sanh tham, diệc phục như thị, như thị thập nhị nhân duyên, nhất nhân nhất niệm trung tâm, tất giai cụ túc, danh vi phiền não, sanh lão bệnh tử, thập nhị nhân duyên, phi thị giải thoát, phu giải thoát giả, nhân nhãn kiến sắc, sanh tham ái tâm, danh vi vô minh, vi ái tạo nghiệp, danh chi vi hành, vị đổ sắc thì, danh vi độc đầu vô minh, diệc danh vô thủy vô minh, diệc danh bất cộng vô minh, nhược nhãn bất đối sắc, tắc bất năng sanh ái, vô bạn cộng hợp cố, vô ái hành nhị pháp, bất năng ư trung chủng thức chủng tử, thị cố danh vi vô minh, độc đầu vô minh, bất cộng vô minh, Nhị thừa Thanh văn, cập chư hành nhân, sơ nhập đạo giả, bất năng đoạn thử vô thủy vô minh, chư Phật bồ tát, cập Nhị thừa hành nhân, đãn đoạn hữu thủy cộng bạn, vô minh cộng ái hợp cố, danh chi vi bạn, năng tác hành nghiệp, danh vi thủy sanh, thị thân sơ nhân, thị cố vi vô thủy vô minh, vô minh vi phụ, ái tâm vi mẫu, hành nghiệp hòa hợp, sanh thức chủng tử, diệc đắc danh vi chủng thức chủng tử, chủng vị lai thân cố danh vi chủng, danh sắc thị nha cố danh sanh, như thị biệt tri nãi năng đoạn trừ, cầu giải thoát giả, ứng quán sát sanh tử phụ mẫu, đoạn lệnh giai tận, bất lệnh hữu dư, phù quán sát giả, nhãn kiến sắc thì, ứng tác thị niệm, không minh căn trần, ý thức chúc đương, vọng tưởng hòa hợp, cộng sanh nhãn thức, đổ chúng sắc tượng, giả danh vi nhãn, phục tác thị niệm, hà giả thị nhãn, không thị nhãn da, minh thị nhãn dã, trần thị nhãn dã, ý thị nhãn dã, vi đương thức độc sanh danh vi nhãn dã, khuông cốt thị nhãn dã, tinh lệ thị nhãn dã, đồng nhân thị nhãn dã, nhược không thị nhãn, vô sắc vô đối vô sở kiến cố, bất ứng thị nhãn, nhược minh thị nhãn, vô căn vô giác vô sở tri cố, bất ứng thị nhãn, nhược căn thị nhãn, tinh lệ đồng nhân, khuông cốt bạch dị, không minh vị hiện, đổ bất kiến sắc, không minh thiết hiện, tinh manh chi nhân, nhãn bất phá, bất năng kiến sắc, đương tri không minh cập căn, đô vô hữu nhãn, nhược sắc thị minh, sắc tính vô tri, bất năng tự kiến, không vô sanh xứ, vô tình vô đối, bất dữ căn hợp, đương tri sắc trần không vô hữu nhãn, hà dĩ cố, giả sử căn trần đối, không minh bất hiện, ý bất chúc đương, tức bất kiến sắc, đương tri căn trần không vô nhãn, phục tác thị niệm, ý thị nhãn dã, nhược ý thị nhãn, năng kiến sắc giả, manh hạt chi nhân, ý căn bất hoại, bất năng kiến sắc đương tri vô nhãn, giả sử bất manh hữu nhãn chi nhân, nhãn bất đối thì, ý căn bất hoại, bất năng kiến sắc, dĩ thị định tri ý phi thị nhãn, ý không vô căn, vô sanh vô diệt, vô danh vô tự, nhãn không vô căn, vô hữu sanh diệt, diệc vô nhãn danh tự chư nhân duyên cố, vô tập vô tán vô thức danh, như thị quán thì, bất kiến nhãn thủy lai xử, vô thủy pháp diệc vô, cầu vô thủy pháp, bất khả đắc cố, danh viết vô thủy không vô, hữu vô thủy khả phá cố, diệc vô vô thủy không, vi thế lưu bố cố, danh vi phương tiện tuệ minh giải, vô thủy không thị danh phương tiện tuệ, vô thủy không diệc vô, vô vô tính diệc vô, danh chi vi tuệ tính, nhược phá hòa hợp, cộng bạn vô minh, thị phương tiện trí, nhược phá vô thủy vô minh, danh chi vi độ, cố danh vi trí độ Bồ tát mẫu, phương tiện tuệ dĩ vi phụ, nhất thiết chúng đạo sư, vô bất do thị sanh vạn hạnh, đắc Bồ sơ tắc sanh Như Lai gia cố, danh bất sanh sanh, canh hữu nhất giải, nhược đoạn hữu thủy hòa hợp vô minh, thị danh vô sanh, nhược tri vô thủy vô minh, năng đoạn năng tri, vô sở đoạn cố, thị danh vô sanh pháp, danh chi vi tuệ, thị danh trung tuệ, phá hữu thủy vô minh, danh vi tận trí tuệ, diệc đắc danh vi tận trí, hữu vi phiền não tận cố, danh vi tận trí, đoạn vô thủy vô minh, danh vi vô sanh trí, nhược tri vô vô thủy tắc vô thủy không, danh vô sanh pháp nhẫn, vô pháp diệc vô bất kiến, bất vô vô diệc bất hữu, thị quán vô minh sanh diệc vô, diệc bất kiến vô tính, bất kiến vô vô tính, diệc phi thị bất kiến, phi phi vô sở kiến, vô hữu vô sở kiến, diệc phi phi vô, hữu vô sở kiến, bất danh hữu sở đắc, bất danh vô sở đắc, danh vi như như tính, vô sanh pháp nhẫn tuệ phi trí chi sở cập, thập bát chủng không trí sở năng nhiếp vô danh khả thuyết cố, diệc phi thị vô minh, thị cố Phật ngôn ngũ ấm chi pháp, kí phi thị hữu, diệc phi thị vô, bất đoạn bất thường bất tại trung đạo, vô không vô vô tương diệc vô hữu vô tác, bất hợp diệc bất tán, danh tướng pháp diệc vô, kí kiến hữu chúng sanh, bất kiến vô chúng sanh, Niết bàn phi thị hữu, diệc phục phi thị vô, thị danh pháp niệm xứ, tuy tri chư pháp nhĩ, tinh tiến thiền định, khổ hành cầu Phật đạo, bất đọa ác thú không, thệ độ nhất thiết chúng, kì tâm bất thối chuyển, canh lược thuyết, phục thứ nhãn kiến sắc thì, tức phản quán sát nội cầu mịch nhãn, thùy năng kiến sắc, hà giả thị nhãn, tòng hà xứ sanh, như thị xứ sanh, như thị quán thì, đô bất kiến nhãn, diệc vô sanh xứ, diệc bất kiến, diệc vô sanh, danh vô tự, đô vô minh mạo, phục quán ư sắc, tòng hà xứ sanh, thùy sử nhữ lai, như thị quán thì, bất kiến sanh xứ, diệc vô sử lai giả, cầu kì sanh xứ, bất khả đắc cố, như không trung ảnh, như mộng sở kiến, như huyễn hóa, vô sanh vô diệt, tức vô hữu sắc, vô sở đắc cố, nhĩ tị thiệt thân ý, diệc phục như thị, lục thức vi chi điều, tâm thức vi căn bổn, vô minh ba lãng khởi, tùy duyên sanh lục thức, lục thức giả danh tự, danh vi phân trương thức, tùy duyên bất tự tại, cố danh giả danh thức, tâm thức danh vi động chuyển thức, du hí lục tình tác phiền não, lục thức duyên hành thiện ác nghiệp, tùy nghiệp thụ báo biến lục đạo, năng quán lục căn không vô chủ, tức ngộ chư pháp tất cánh không, quán vọng niệm tâm vô sanh diệt, tức đoạn vô thủy vô minh không, giải lục thức không đắc giải thoát, vô lục thức không vô phược giải, hà dĩ cố, lục thức phi hữu, diệc phi không, vô danh vô tự vô tướng mạo, diệc vô hệ phược vô giải thoát, vi dục giáo hóa chúng sanh cố, giả danh phương tiện thuyết giải thoát, giải thoát tâm không, danh kim cương trí, hà dĩ cố, tâm bất tại nội, bất tại ngoại, bất tại trung gian vô sanh diệt, vô danh tự, vô tướng mạo, vô hệ vô phược vô giải thoát, nhất thiết kết vô chướng ngại, giả danh thuyết vi kim cương trí, canh tổng thuyết tâm tác, nhị phân danh tâm tướng, nhị phân danh tâm tính, tướng thường cộng lục thức hành tâm tính tất cánh thường không tịch, vô hữu sanh diệt, vô tam thụ tắc vô nhất thiết chư phiền não, phục thứ tu hành giả, dục phá nghiệp chướng chư phiền não, tác như thị tư duy, do ngã hữu thân cố, chư nghiệp tụ tập sanh, ngã kim thử than, tòng hà xứ lai, bổn vô tòng hà sanh thùy chi sở tác, như thị quán thì, tức tri thử thân nhân quá khứ thế vô minh hành nghiệp hòa hợp tụ tập, nhi lai sanh thử, ngã kim bất năng kiến quá khứ thế tạo nghiệp nhân duyên, đãn quán hiện thế tòng sanh dĩ lai sở tác thiện ác, tỉ tri quá khứ, tác thị niệm cánh, quán ngã hiện tại thế sát sanh thâu kiếp tà dâm thiện ác cập vô kí tâm, tiên quán dâm dục, ái cảnh cường cố, ngã ư mỗ xứ mỗ niên mỗ thì, cộng mỗ giáp, thùy sử ngã tác nghiệp, tại hà xứ, nghiệp nhược chúc ngã biến thân, nội ngoại trung gian, quán sát đô bất kiến nghiệp, nghiệp nhược tại thân ngoại, tại hà phương sở, biến quán sát chi, đô vô xứ sở, kí bất kiến nghiệp quán tạo nghiệp tâm, nghiệp nhược dữ tâm câu, tâm niệm niệm diệt, nghiệp diệc ứng diệt, như thị quán thì, diệc bất kiến bất diệt, sơ niệm kiến hòa hợp, quán sát tức không, vô niệm vô diệt, mặc nhiên chánh định, niệm khởi tức canh quán sổ sổ trọng quan sát, bất niệm kiến hòa hợp, niệm sanh bất phục sanh, kí vô vọng niệm tâm, tắc vô hiện tại thế, quá khứ diệc nhĩ, phục tác thị niệm, tâm hành nhược vô thường, ngã diệc vô nghiệp báo, hà dĩ cố, niệm niệm diệt tận cố, tâm hành nhược thị thường, ngã diệc vô nghiệp báo, hà dĩ cố, thường pháp như không, bất biến dịch cố, đãn hư vọng niệm như mộng sở kiến, vô tác mộng giả, hà huống kiến mộng pháp, tâm tướng như mộng giả, chư hành như mộng pháp, vô mộng vô mộng pháp, diệc vô quán mộng giả, mộng phi thị sanh diệt, diệc phi vô sanh diệt, quán mộng giả diệc nhiên, quán sát tâm tướng cập hành nghiệp, bất đoạn bất thường quán diệc nhĩ, thị danh quán tâm tướng phá nhất thiết nghiệp chướng, danh chi vi giải thoát, tức quán tâm tính thì, tâm tính vô sanh diệt, vô danh vô tự, vô đoạn thường, vô thủy vô nguyên, bất khả đắc, đương tri vô tâm vô vô tâm, diệc vô tâm danh tự, như thị quán sát cánh, tọa thiền nhãn bất thụy, giác quán bất phục sanh, thứ đệ nhập chư thiền, quán thân như phao ảnh, thứ đệ phát ngũ thong, hoạch đắc như ý thông, thệ độ chúng sanh, thị danh tự thoát dã.

Toạ thiền tu giác ý

Phục thứ tu pháp niệm xứ, ứng cần tọa thiền, cửu cửu tu tập, đắc nhất thiết định giải thoát tam muội như ý thần thông, phát nguyện thệ độ nhất thiết chúng sanh, tiên quán chúng sanh cảm văn hà pháp nhi đắc nhập đạo, nhược tu đa la, nhược ưu bà đề xá, nhược tì ni, nhược A tì đàm, nhược bố thí giới nhẫn nhục tinh tiến thiền định trí tuệ, nhược thuyết tam độc đối trì chi pháp, nhược tứ đại, nhược ngũ ấm, nhược thập nhị nhập thập bát giới, nhược thập nhị nhân duyên, nhược tứ niệm xứ, nhược tứ thiền, nhược tứ chân đế, nhược bất thuyết pháp trực hiện thần thông, nhược tật thị trì thị xứ phi xứ, như thị các các cảm văn, bất đồng sắc tượng âm thanh, danh tự sai biệt, các các bất đồng, giai đắc thánh đạo, hoặc hữu chúng sanh, bất khả giáo hóa, giả sử thuyết pháp thần thông biến hóa vô như chi hà, hoặc hữu chúng sanh, nhược tiên thuyết pháp, cập hiện thần thông, bất năng sanh tín, yếu tiên đồng sự tự tứ ngũ dục, cập dư phương tiện phá giới chi sự, dục tâm đắc tức, tùy ứng thuyết pháp, tức khả đắc đạo, như thị quán cánh, kì chư chúng sanh, nhất thiết thế sự, ứng khả độ giả, nãi đắc kiến nhĩ, dư nhân bất kiến, như thị trù lượng, quan đệ tử tâm, nhi vi thuyết pháp, thị danh hảo thuyết pháp, bất lệnh trứ ki, thập hào trung danh tu già đà Phật, như thị quán sát nhập sơ thiền, sơ thiền khởi nhập nhị thiện, nhị thiền khởi nhập tam thiện, tam thiền khởi nhập tứ thiền, tứ thiền khởi nhập tứ không định, tứ không định nhập diệt thụ tưởng định, diệt thụ tưởng định khởi trụ đệ tứ thiền, quán tứ niệm xứ, nhập pháp niệm xứ tam muội như ý thần thông, thập phương thế giới lục chủng chấn động, phóng đại quang minh, biến chiếu thập phương, chư đại Bồ tát tam giới nhân thiên tất lai tập hội, tứ niệm xứ lực, năng lệnh đại chúng các kiến thế giới tịnh uế bất đẳng, các bất tương tri, hiện bất tư nghị thần thông biến hóa vô lượng chủng dị, cảm kiến Phật than, diệc phục như thị, ư nhất pháp môn vô lượng danh tự, sai biệt bất đẳng, hiện vô lượng thân, vi chúng thuyết pháp, các bất tương tri, độc kiến nhất Phật, nhất niệm tâm trung nhất thì thuyết pháp, kiến văn tuy phục các bất đồng, đắc đạo vô nhị, chỉ thị nhất pháp, thị danh Bồ tát pháp tự tại tam muội, pháp niệm xứ thành tựu cố, tam thập thất phẩm diệc tại kì trung, đãn pháp niệm xứ vi chủ, độc xưng kì danh, tổng thuyết pháp niệm xứ cánh.

(Hết quyển hạ)

随 自 意 三 昧

陈南岳思大禅师撰

古莘印光释圣量重校

随自意三昧校正重刻序

TÙY TỰ Ý TAM MUỘI

Trần Nam Nhạc Tư Đại Thiền Sư soạn

行威仪品第一

凡是一切新发心菩萨，欲学六波罗蜜，欲修一切禅定，欲行三十七品，欲说法教化众生，学大慈悲，起六神通，欲得疾入菩萨位，得佛智慧，先当具足念佛三昧、般舟三昧，及学妙法莲华三昧。是诸菩萨最初应先学随自意三昧。此三昧若成就，得首楞严定。随自意三昧者，先以大悲眼观众生，举足下足，具六波罗蜜。菩萨行时，先观众生起一子想，亦如幻化如影如空不可得想。而自举身作轻空想。观地而行，如履虚空，自令己身不曲不直，正身直行，不迟不疾，亦不左右顾视，又不转头盼望。若欲望时，举身皆转。如象王视，步步进时，观众生勿令损伤。是时众生即大欢喜，心无恐怖，无所复畏。是时名为檀波罗蜜，名无畏施。问曰：檀波罗蜜者云何？答曰：有三种施：一者饮食、二者财宝、三者说法。饮食布施，增长寿命。衣服布施，能遮寒热。医药布施，能除患苦。说法布施，能破邪见，增长慧命，得三乘果。施者、受者、饮食财宝三事俱空。无自无他，无所得故，名檀波罗蜜。问曰：是菩萨行时举足下足，于诸众生空无所得，有何利益而言具足六波罗蜜？答曰：财食等施，增长凡夫生死身命。医药等施，但除外小病，不能除众生生死怖畏。听法之时，或有记心，或无记心，或有漏心，或无漏心，未必皆善。是时施主，或有我所，或无我所，或是波罗蜜，或非波罗蜜。随自意三昧中菩萨行时，以轻空身，如影梦化。以大悲眼观众生，亦不著众生想，亦不著无众生想。是时众生见菩萨威仪容貌端直，而作是念，是人慈悲，护念我等，即解菩萨意，离一切怖畏，大欢喜故，即发菩提心。众生是时发菩提心，不名有记，不名无记，不名有漏，不名无漏，不得我所，不得无我所，即得无生智。云何而言非波罗蜜。菩萨行时，众生欢喜无所畏故，善摄行威仪无伤损故，此即是施众生命不得己身，不得众生，亦不得威仪想。无所得故，此岂非是檀波罗蜜。众生见菩萨威仪，解菩萨意，离怨结想，得无生解，离烦恼结，住菩萨心，此岂非是除众生病，增长慧命。智慧命者，即是波罗蜜。菩提心者，尽智，无生智。烦恼尽故，名为尽智。十二因缘毕竟不生故，是名无生智。此即是般若波罗蜜。汝云何言非波罗蜜。菩萨行时，以无畏施利益众生，名檀波罗蜜。于诸众生无所损伤，离罪福想，名尸波罗蜜。菩萨行时，心想不起，亦不动摇。无有住处，十八界一切法不动故，名为羼提波罗蜜，具足忍辱故。菩萨行时，不得举足下足心，无前思后觉，无生灭。一切法中无动无住，是名精进毗梨耶波罗蜜。菩萨行时，不得身心，一切法中无受念著。不得生死，不得涅槃，不得中道故，一切法中不乱不味，离定乱想故，是名禅波罗蜜，具足能起诸神通故。菩萨行时，头等六分，如空如影，如梦化炎，无有生灭，亦无断常，无两中间。三毒、四大、五阴、十二入、十八界，十二因缘，毕竟空无所得。既无系缚，亦无解脱，是名般若波罗蜜，智慧具足。是故菩萨行威仪，举足下足，念念具足六波罗蜜。问曰：此义出何经中耶？答曰：出首楞严经中。有众生得闻首楞严名，胜得四禅四空定。问曰：汝向说新发意菩萨，学随自意三昧，若得成就，是时名为首楞严定。我今不解首楞严定，云何菩萨行威仪中，举足动步，而常入定，具足一切诸波罗蜜。唯愿仁者为我解说。答曰：汝当谛听，善思念之，吾当为汝略说此义。菩萨行时，未举足，欲举足。未生念，欲生念。先观未念欲念心，未起念时，无有心想，亦无心心数法，是名心性。是心性无有生灭，无明无闇，无空无假，不断不常，无相貌，无所得，故名心性，亦名自性清净心。是自性清净心者，是涅槃。不能觉了者，即是生死。妄念思想未生时，是时毕竟无心者，名为无始。求自性清净无始心，毕竟空寂，名为能破众生。是故佛言，无始空破众生，毕竟空破诸法。无始空破未念心, 毕竟空破欲念心。是无始空破无始无明，毕竟空破有始无明。问曰：汝向者说无始空破众生。无始空者，既是性空，诸法若性自空，即无有和合。云何有众生可破？答曰：是假名和合虚妄颠倒，非是实众生。实众生者，名为心性。夫心性者，无有生死，亦无解脱。一切众生无始来受故，倒观本源

，无始亦空。无始空者，是名性空。性空者，是真实众生。真实众生，无有生死

。众生若能解，即是无生智。尔时生死即是涅槃，更不别有涅槃之法。是故佛言，众生涅槃，本自有之，非适今也。以是义故，新学菩萨欲行时，观未念心不可得。问曰：未念心灭，欲念心生，未念心不灭，欲念心生。答曰：未念心灭竟，欲念心生。难曰：汝未念心既灭，欲念心从何生？汝若未念心灭，欲念心生，是事不然，何以故。未念心既灭，其念断尽者，名为死灭。若未念心尽灭已，欲念心自生者，便是两心，各不相知。心不能自知心，如指不自触指，心亦如是。汝若一心，即无前后，复堕常中。汝若二心，生灭各异，复堕断中。未念念心，常亦无此理，断亦无此理。欲念心亦然。如汝向者答我未念心灭竟，欲念心生者，便是两心。若有两心，即有两神，便是邪见。何以故，若有两神，唯一有众生，即有两众生。即是外道义。两神若前后亦不可，若一时亦不可，若两神共合作一亦不可，若一能作两亦不可，皆是外道义。何以故，般若经中，一切众生毕竟不相续，一切法亦不相续。若心及一切不相续，云何有断，前灭后生。若前灭后生者，即不相知，云何有人忆一生来事，念持不忘。汝若一念中知，便应忘一切事各灭坏。若心常住不变易者，亦不能知一切法。何以故，无前因后果故，常亦无因果，断亦无因果。亦无罪福，复无业报，瓦石无异，皆是外道义也。是故佛法中众生心性，不断不常，毕竟不相续。无心无无心，汝未念心若不灭，欲念心自生，是亦不然。何以故，无一断一常故。亦无前常后断故。若未念心不灭，欲念心不生，无两常并故，是事不然。若前念非不灭，后念非不生，是事亦不然。何以故。若得不灭，可得非不灭。既无不灭，即无非不灭。若得不生，可得非不生。既无不生，云何见非不生。非不不灭，非不不生，亦如是皆不可得。亦无是不可得观。菩萨既不得未念心生灭断常，即无无明。亦不得欲念心，无诸行，是故明与无明，其性无二。智者了达，凡夫谓二。明与无明，虽无有二，亦非是一。是故菩萨行时，举足下足，与念念心。足不自知足，亦不自知行，与不行。亦不自知履地不履地，亦不自知随道不随道。地亦复无是念，此菩萨履我上行，不履我上行。虚空亦无是念，是菩萨于我中过不过。亦不自知是虚空非虚空。菩萨心数，毕竟不生，亦无不生之想。不在内，不在外，亦不在中间。亦不在余处，亦无不在。从旦涉路行至暮，无有动想，复无不动想。亦无所经由，而善了知历涉之处。虽无去者，而有所到。虽无受者，而得果报。如虚空中云，虽无心想，而能降雨。虽无主我，能遍方所。远望即见，近观即无。推寻此云，本无生处。能令众生虚妄见有往还所起。出无分散，还无积聚。不能自生，亦不从他生。山石无念我能生云，及以不生。云亦无念我从山出，不从山出。各不相知。诸法亦尔。众生此身，犹如浮云。生时空生，灭时空灭。虽空能见善恶。造罪众生，如云雨雹伤害五谷，及杀人畜。众生亦尔。是身虽空，行十恶者，失人天报，堕在三途，如雹伤谷。行有漏善者，失三乘道，如杀人畜。人者喻佛，畜兽者喻缘觉声闻。众生亦尔，身心虽空，行有漏业，善恶果报，如天雨雹。若有持戒修福禅定道品，次第圣行智慧神通，及化众生。如彼好云农时要月，兴致甘雨，五榖丰熟，华果茂盛，人兽快乐。众生亦尔，身心虽空，持戒清净修禅道品，次第圣行，三界傍报，五戒十善，及有漏禅，人天快乐。如五榖成熟。无漏禅定圣行道品，智慧神通。譬如树木华果茂盛。大慈悲云，实相法雨。雨于人华，各得成实。人者佛道具足，兽者喻缘觉声闻。三乘圣果，上中下别。皆因持戒行善修禅获得此报。破戒之人，终不能得。持戒破戒，虽皆是空，业报各别。如涅槃经中说：有二种果，色味相似。一名迦罗迦果，食者命终。复有一果名镇头迦，食者长命，得力得色，增寿益算。破戒之人，如迦罗迦果。持戒之人，如镇头迦果。持破虽空，果报不失。菩萨行时，身心无定无乱。亦能觉了一切众事，觉及所觉俱不可得。无有诸大阴界入，众魔群盗不得入。是故名为首楞严定。从初发心，终至佛果。一切圣行，皆入随自意三昧。无初发心，无果可至。亦不失因果。因果虽在，亦无受者。虽无受者，果不败亡。虽不败亡，亦无处所。何以故。因空故无有作，果空故无有报。因之与果，正是一空，更无别空。观此空法，无空可得，是名空空。一切皆空，名为大空。不失因果，名为中道第一义空。菩萨观察生死诸行及修道圣行，一切皆是第一义空。是故佛言，众生性即菩提，菩提性即众生，菩提众生无二。知如此名世尊。菩萨行时，观此身心一切威仪，无行无住，无坐无卧，无起无立，亦无去无来，无出无没，无生无灭，亦无一切阴界诸入。是故维摩经云：法无去来，常不住故。诸法不有亦不无，以因缘故诸法生。因者即是无明，缘者即是诸行。是故佛言：因眼见色，因心思觉，生贪爱心。爱者即是无明，为爱造业，名之为行。若能反流观无明源，及心性空。思爱亦空，无业无行，即无诸法生，无缘和故。一切诸法本，因缘空无主，觉此尽本源，故称真妙门。亦名无生忍，复名无起法忍。菩萨观色心无垢无净，不动不变，犹如虚空，无相可得，名之为空，亦非是空。何以故众生此身头等六分，假名色身，本由一念妄念心生，随业受报，天人诸趣，犹如化生，梦幻之体，亦不可得。菩萨既知妄念心空，即无妄念。非是假空，色身亦尔。如影如空，求不可得。是故佛言：众生色身，此色身生时但空生。灭时亦空灭。频婆娑罗王闻佛说此得第三果，次第即得无生法忍智。是故般若经中昙无竭菩萨语萨陀波仑言：诸法无来无去，诸法即是佛。既无来处去，亦岂有住。既无有住，则当体全空，如如不动。是故菩萨行威仪中，观此未念及欲念心，性自清净。无有动变。故得不动三昧，发一切智慧，解一切佛法。从初发心，终至佛果，未曾动变。亦不从一地至一地，一念了知三世之事。凡圣心想国土世界，劫数远近，众生烦恼，根性差别，一念尽知。是名菩萨遍觉三昧，亦得名为照明三昧。以此三昧神通力故，湛然不变，色身变现十方国土，随感不同，说法音声。亦复如是。则名为首楞严定力，随自意三昧具足成就 。

Hành uy nghi phẩm đệ nhất

Phàm thị nhất thiết tân phát tâm bồ tát, dục học lục ba la mật, dục tu nhất thiết thiền định, dục hành tam thập thất phẩm, dục thuyết pháp giáo hóa chúng sanh, học đại từ bi, khởi lục thần thông, dục đắc tật nhập bồ tát vị, đắc Phật trí tuệ, tiên đương cụ túc Niệm Phật tam muội, Bát Chu tam muội, cập học Diệu Pháp Liên Hoa tam muội, thị chư Bồ tát tối sơ ứng tiên học Tùy Tự Ý tam muội, thử tam muội nhược thành tựu, đắc Thủ Lăng Nghiêm định, Tùy Tự Ý tam muội giả, tiên dĩ đại bi nhãn quán chúng sanh, cử túc hạ túc, cụ lục ba la mật, Bồ tát hành thì, tiên quán chúng sanh khởi nhất tư tưởng, diệc như huyễn hóa như ảnh như không bất khả đắc tưởng, nhi tự cử thân tác khinh không tưởng, quán địa nhi hành, như lí hư không, tự lệnh kỉ thân bất khúc bất trực, chánh thân trực hành, bất trì bất tật, diệc bất tả hữu cố thị hựu bất chuyển đầu phán vọng, nhược dục vọng thì，cử thân giai chuyển, 。 như tượng vương thị，bộ bộ tiến thì，quán chúng sanh vật lệnh tổn thương, thị thì chúng sanh tức đại hoan hỉ, tâm vô khủng phố, vô sở phục úy, thị thì danh vi đàn ba la mật, danh vô úy thí, vấn viết：đàn ba la mật giả vân hà ？ đáp viết: hữu tam chủng thí: nhất giả ẩm thực, nhị giả tài bảo, tam giả thuyết pháp, ẩm thực bố thi, tăng trường thọ mệnh, y phục bố thí, năng già hàn nhiệt, y dược bố thí, năng trừ hoạn khổ thuyết pháp bố thí, năng phá tà kiến, tăng trường tuệ mệnh, đắc tam thừa quả, thi giả, thụ giả, ẩm thực tài bảo tam sự câu không, vô tự vô tha, vô sở đắc cố, danh đàn ba la mật, vấn viết: thị Bồ tát hành thì cử túc hạ túc, ư chư chúng sanh không vô sở đắc, hữu hà lợi ích nhi ngôn cụ túc lục ba la mật？ đáp viết: tài thực đẳng thí, tăng trưởng phàm phu sanh tử thân mệnh, y dược đẳng thí, đãn trừ ngoại tiểu bệnh, bất năng trừ chúng sanh sanh tử phổ úy, thính pháp chi thì, hoặc hữu kí tâm, hoặc vô kí tâm, hoặc hữu lậu tâm, hoặc vô lậu tâm, vị tất giai thiện, thị thì thí chủ, hoặc hữu ngã sở, hoặc vô ngã sở, hoặc thị ba la mật, hoặc phi ba la mật, Tùy Tự Ý tam muội trung Bồ tát hành thì, dĩ khinh không than, như ảnh mộng hóa, dĩ đại bi nhãn quán chúng sanh, diệc bất trứ chúng sanh tướng, diệc bất trứ vô chúng sanh tướng, thị thì chúng sanh kiến Bồ tát uy nghi dung mạo đoan trực, nhi tác thị niệm, thị nhân từ bi, hộ niệm ngã đẳng, tức giải Bồ tát ý, li nhất thiết phổ úy, đại hoan hỉ cố, tức phát bồ đề tâm, chúng sanh thị thì phát bồ đề tâm, bất danh hữu kí, bất danh vô kí, bất danh hữu lậu, bất danh vô lậu, bất đắc ngã sở, bất đắc vô ngã sở, tức đắc vô sanh trí, vân hà nhi ngôn phi ba la mật, Bồ tát hành thì, chúng sanh hoan hỉ vô sở úy cố, thiện nhiếp hành uy nghi vô thương tổn cố, thử tức thị thi chúng sanh mệnh bất đắc kỉ than, bất đắc chúng sanh, diệc bất đắc uy nghi tướng, vô sở đắc cố, thử khởi phi thị đàn ba la mật, chúng sanh kiến bồ tát uy nghi, giải bồ tát ý, li oán kết tưởng, đắc vô sanh giải, li phiền não kết, trụ bồ tát tâm, thử khởi phi thị trừ chúng sanh bệnh, tăng trường tuệ mệnh, trí tuệ mệnh giả, tức thị ba la mật, bồ đề tâm giả, tẫn trí, vô sanh trí, phiền não tẫn cố, danh vi tẫn trí, thập nhị nhân duyên tất cánh bất sanh cố, thị danh vô sanh trí, thử tức thị bát nhã ba la mật, nhữ vân hà ngôn phi ba la mật, Bồ tát hành thì, dĩ vô úy thi lợi ích chúng sanh, danh đàn ba la mật, vu chư chúng sanh vô sở tổn thương, li tội phúc tưởng, danh thi ba la mật, Bồ tát hành thì, tâm tưởng bất khởi, diệc bất động diêu, vô hữu trụ xử, thập bát giới nhất thiết pháp bất động cố, danh vi sạn đề ba la mật, cụ túc nhẫn nhục cố, Bồ tát hành thì bất đắc cử túc hạ túc tâm, vô tiền tư hậu giác, vô sanh diệt, nhất thiết pháp trung vô động vô trụ, thị danh tinh tiến tì lê da ba la mật, Bồ tát hành thì, bất đắc thân tâm, nhất thiết pháp trung vô thụ niệm trứ, bất đắc sanh tử, bất đắc Niết bàn, bất đắc trung đạo cố, nhất thiết pháp trung bất loạn bất vị, li định loạn tướng cố, thị danh thiền ba la mật, cụ túc năng khởi chư thần thông cố, Bồ tát hành thì, đầu đẳng lục phân, như không như ảnh, như mộng hoa viêm, vô hữu sanh diệt, diệc vô đoạn thường, vô lưỡng trung gian, tam độc, tứ đại, ngũ ấm, thập nhị nhập, thập bát giới, thập nhị nhân duyên, tất cánh không vô sở đắc, kí vô hệ phược, diệc vô giải thoát, thị danh bát nhã ba la mật, trí tuệ cụ túc, thị cố Bồ tát hành uy nghi, cử túc hạ túc, niệm niệm cụ túc lục ba la mật, vấn viết: thử nghĩa xuất hà kinh trung da？đáp viết: xuất Thủ Lăng Nghiêm kinh trung, hữu chúng sanh đắc văn Thủ Lăng Nghiêm danh, thắng đắc tứ thiền tứ không định, vấn viết: nhữ hướng thuyết tân phát ý Bồ tát, học Tùy Tự Ý tam muội, nhược đắc thành tựu，thị thì danh vi Thủ Lăng Nghiêm định, ngã kim bất giải Thủ Lăng Nghiêm định, vân hà bồ tát hành uy nghi trung, cử túc động bộ, nhi thường nhập định, cụ túc nhất thiết chư ba la mật, duy nguyện nhân giả vi ngã giải thuyết, đáp viết: nhữ đương đế thính, thiện tư niệm chi, ngô đương vi nhữ lược thuyết thử nghĩa, Bồ tát hành thì, vị cử túc, dục cử túc, vị sanh niệm, dục sanh niệm, tiên quán vị niệm dục niệm tâm, vị khởi niệm thì, vô hữu tâm tưởng, diệc vô tâm tâm sổ pháp, thị danh tâm tính, thị tâm tính vô hữu sanh diệt, vô minh vô ám, vô không vô giả, bất đoạn bất thường, vô tướng mạo, vô sở đắc, cố danh tâm tính, diệc danh tự tính thanh tịnh tâm, thị tự tính thanh tịnh tâm giả, thị Niết bàn, bất năng giác liễu giả, tức thị sanh tử, vọng niệm tư tưởng vị sanh thì, thị thì tất cánh vô tâm giả, danh vi vô thủy, cầu tự tính thanh tịnh vô thủy tâm, tất cánh không tịch, danh vi năng phá chúng sanh, thị cố Phật ngôn, vô thủy không phá chúng sanh, tất cánh không phá chư pháp, vô thủy không phá vị niệm tâm, tất cánh không phá dục niệm tâm, thị vô thủy không phá vô thủy vô minh, tất cánh không phá hữu thủy vô minh, vấn viết: nhữ hướng giả thuyết vô thủy không phá chúng sanh, vô thủy không giả, kí thị tính không, chư pháp nhược tính tự không tức vô hữu hòa hợp, vân hà hữu chúng sanh khả phá？ đáp viết: thị giả danh hòa hợp hư vọng điên đảo, phi thị thật chúng sanh, thật chúng sanh giả, danh vi tâm tính, phu tâm tính giả, vô hữu sanh tử, diệc vô giải thoát, nhất thiết chúng sanh vô thủy lai thụ cố, đảo quán bổn nguyên, vô thủy diệc không, vô thủy không giả, thị danh tính không, tính không giả, thị chân thật chúng sanh, chân thật chúng sanh, vô hữu sanh tử, chúng sanh nhược năng giải, tức thị vô sanh trí, nhĩ thì sanh tử tức thị Niết bàn, canh bất biệt hữu Niết bàn chi pháp, thị cố Phật ngôn, chúng sanh Niết bàn bổn tự hữu chi, phi quát kim dã, dĩ thị nghĩa cố, tân học bồ tát dục hành thì, quán vị niệm tâm bất khả đắc, vấn viết: vị niệm tâm diệt, dục niệm tâm sanh, vị niệm tâm bất diệt, dục niệm tâm sanh, đáp viết: vị niệm tâm diệt cánh, dục niệm tâm sanh, nan viết: nhữ vị niệm tâm kí diệt, dục niệm tâm tòng hà sanh ？ nhữ nhược vị niệm tâm diệt, dục niệm tâm sanh, thị sự bất nhiên, hà dĩ cố, vị niệm tâm kí diệt, kì niệm đoạn tẫn giả, danh vi tử diệt, nhược vị niệm tâm tẫn diệt dĩ, dục niệm tâm tự sanh giả, tiện thị lưỡng tâm, các bất tương tri, tâm bất năng tự tri tâm, như chỉ bất tự xúc chỉ, tâm diệc như thị, nhữ nhược nhất tâm, tức vô tiền hậu, phục đọan thường trung, nhữ nhược nhị tâm, sanh diệt các dị, phục đọa đoạn trung, vị niệm niệm tâm thường diệc vô thử lí, đoạn diệc vô thử lí, dục niệm tâm diệc nhiên, như nhữ hướng giả đáp ngã vị niệm tâm diệt cánh, dục niệm tâm sanh giả, tiện thị lưỡng tâm, nhược hữu lưỡng tâm, tức hữu lưỡng thần, tiện thị tà kiến, hà dĩ cố, nhược hữu lưỡng thần, duy nhất hữu chúng sanh, tức hữu lưỡng chúng sanh, tức thị ngoại đạo nghĩa, lưỡng thần nhược tiền hậu diệc bất khả, nhược nhất thì diệc bất khả, nhược lưỡng thần cộng hợp tác nhất diệc bất khả, nhược nhất năng tác lưỡng diệc bất khả, giai thị ngoại đạo nghĩa, hà dĩ cố, bát nhã kinh trung, nhất thiết chúng sanh tất cánh bất tương tục, nhất thiết pháp diệc bất tương tục, nhược tâm cập nhất thiết bất tương tục, vân hà hữu đoạn, tiền diệt hậu sanh, nhược tiền diệt hậu sanh giả, tức bất tương tri, vân hà hữu nhân ức nhất sanh lai sự, niệm trì bất vong, nhữ nhược nhất niệm trung tri, tiện ứng vong nhất thiết sự các diệt phôi, nhược tâm thường trụ bất biến dịch giả, diệc bất năng tri nhất thiết pháp, hà dĩ cố, vô tiền nhân hậu quả cố, thường diệc vô nhân quả, đoạn diệc vô nhân quả, diệc vô tội phúc, phục vô nghiệp báo, ngõa thạch vô dị, giai thị ngoại đạo nghĩa dã, thị cố Phật pháp thị cố Phật pháp trung chúng sanh tâm tính，bất đoạn bất thường，tất cánh bất tương tục 。vô tâm vô vô tâm, nhữ vị niệm tâm nhược bất diệt, dục niệm tâm tự sanh, thị diệc bất nhiên, hà dĩ cố, vô nhất đoạn nhất thường cố, diệc vô tiền thường hậu đoạn cố, nhược vị niệm tâm bất diệt, dục niệm tâm bất sanh, vô lưỡng thường tịnh cố, thị sự bất nhiên, nhược tiền niệm phi bất diệt, hậu niệm phi bất sanh, thị sự diệc bất nhiên, hà dĩ cố, nhược đắc bất diệt, khả đắc phi bất diệt, kí vô bất diệt, tức vô phi bất diệt, nhược đắc bất sanh, khả đắc phi bất sanh, kí vô bất sanh, vân hà kiến phi bất sanh, phi bất bất diệt, phi bất bất sanh, diệc như thị giai bất khả đắc, diệc vô thị bất khả đắc quán Bồ tát kí bất đắc vị niệm tâm sanh diệt đoạn thường, tức vô vô minh, diệc bất đắc dục niệm tâm, vô chư hành, thị cố minh dữ vô minh, kì tính vô nhị, trí giả liễu đạt, phàm phu vị nhị, minh dữ vô minh, tuy vô hữu nhị, diệc phi thị nhất, hị cố Bồ tát hành thì, cử túc hạ túc, dữ niệm niệm tâm, túc bất tự tri túc, diệc bất tự tri hành, dữ bất hành, diệc bất tự tri lí địa bất lí địa, diệc bất tự tri tùy đạo bất tùy đạo, địa diệc phục vô thị niệm, thử bồ tát lí ngã thượng hành, bất lí ngã thượng hành, hư không diệc vô thị niệm, thị Bồ tát ư ngã trung quá bất quá, diệc bất tự tri thị hư không phi hư không, Bồ tát tâm sổ, tất cánh bất sanh, diệc vô bất sanh chi tướng, bất tại nội, bất tại ngoại, diệc bất tại trung gian, diệc bất tại ư xứ, diệc vô bất tại, tòng đán thiệp lộ hành chí mộ, vô hữu động tưởng, phục vô bất động tưởng, diệc vô sở kinh do, nhi thiện liễu tri lịch thiệp chi xử, tuy vô khứ giả, nhi hữu sở đáo, tuy vô thụ giả, nhi đắc quả báo, như hư không trung vân, uy vô tâm tưởng, nhi năng hàng vũ, tuy vô chủ ngã, năng biến phương sở, viễn vọng tức kiến, cận quán tức vô, thôi tầm thử vân, bổn vô sanh xứ, năng lệnh chúng sanh hư vọng kiến hữu vãng hoàn sở khởi, xuất vô phân tán, hoàn vô tích tụ, bất năng tự sanh, diệc bất tòng tha sanh, san thạch vô niệm ngã năng sanh vân, cập dĩ bất sanh, vân diệc vô niệm ngã tòng san xuất, bất tòng san xuất, các bất tương tri, chư pháp diệc nhĩ, chúng sanh thử than, do như phù vân, sanh thì không sanh, diệt thì không diệt, tuy không năng kiến thiện ác, tạo tội chúng sanh, như vân vũ bạc thương hại ngũ cốc, cập sát nhân súc, chúng sanh diệc nhĩ, thị thân tuy không, hành thập ác giả, thất nhân thiên báo, đọa tại tam đồ, như bạc thương cốc, hành hữu lậu thiền giả, thất tam thừa đạo, như sát nhân súc, nhân giả dụ Phật, súc thú giả dụ Duyên giác Thanh văn, chúng sanh diệc nhĩ, thân tâm tuy không, hành hữu lậu nghiệp, thiện ác quả báo, như thiên vũ bạc, nhược hữu trì giới tu phúc thiền định đạo phẩm, thứ đệ thánh hành trí tuệ thần thông, cập hóa chúng sanh, như bỉ hảo vân nông thì yếu nguyệt, hưng trí cam vũ, ngũ cốc phong thục, hoa quả mậu thịnh, nhân thú khoái nhạc, chúng sanh diệc nhĩ thân tâm tuy không, trì giới thanh tịnh tu thiện đạo phẩm, thứ đệ thánh hành, tam giới bàng báo, ngũ giới thập thiện, cập hữu lậu thiện, nhân thiên khoái nhạo, như ngũ cốc thành thục, vô lậu thiền định thánh hành đạo phẩm, trí tuệ thần thông, thí như thụ mộc hoa quả mậu thịnh, đại từ bi vân, thật tướng pháp vũ, vũ ư nhân hoa, các đắc thành thật, nhân giả Phật đạo cụ túc, thú giả dụ Duyên giác Thanh văn, tam thừa thánh quả, thượng trung hạ biệt, giai nhân trì giới hành thiện tu thiền hoạch đắc thử báo, phá giới chi nhân, chung bất năng đắc, trì giới phá giới, tuy giai thị không, nghiệp báo các biệt, như Niết bàn kinh trung thuyết: hữu nhị chủng quả, sắc vị tương tự, nhất danh già la già quả,，thực giả mệnh chung, 。phục hữu nhất quả danh trấn đầu già,，thực giả trường mệnh, đắc lực đắc sắc, tăng thọ ích toán, phá giới chi nhân, như già la già quả, trì giới chi nhân, như trấn đầu già quả, trì phá tuy không, quả báo bất thất, Bồ tát hành thì, thân tâm vô định vô loạn, diệc năng giác liễu nhất thiết chúng sự, giác cập sở giác câu bất khả đắc, vô hữu chư đại ấm giới nhập, chúng ma quần đạo bất đắc nhập, thị cố danh vi Thủ Lăng Nghiêm định, tòng sơ phát tâm, chung chí Phật quả, nhất thiết thánh hành, giai nhập Tùy Tự Ý tam muội, vô sơ phát tâm, vô quả khả chí, diệc bất thất nhân quả, nhân quả tuy tại, diệc vô thụ giả, tuy vô thụ giả, quả bất bại vong, tuy bất bại vong, diệc vô xử sở, hà dĩ cố, nhân không cố vô hữu tác, quả không cố vô hữu báo, nhân chi dữ quả, chánh thị nhất không, canh vô biệt không, quán thử không pháp, vô không khả đắc, thị danh không không, nhất thiết giai không, danh vi đại không, bất thất nhân quả, danh vi trung đạo đệ nhất nghĩa không, Bồ tát quán sát sanh tử chư hành cập tu đạo thánh hành, nhất thiết giai thị đệ nhất nghĩa không, thị cố Phật ngôn, chúng sanh tính tức Bồ đề, Bồ đề tính tức chúng sanh, Bồ đề chúng sanh vô nhị, tri như thử danh Thế tôn, Bồ tát hành thì, quán thử thân tâm nhất thiết uy nghi, vô hành vô trụ, vô tọa vô ngọa, vô khởi vô lập, diệc vô khứ vô lai, vô xuất vô một, vô sanh vô diệt, diệc vô nhất thiết ấm giới chư nhập, thị cố Duy Ma kinh văn: pháp vô khứ lai, thường bất trụ cố, chư pháp bất hữu diệc bất vô, dĩ nhân duyên cố chư pháp sanh, nhân giả tức thị vô minh, duyên giả tức thị chư hành, thị cố Phật ngôn: nhân nhãn kiến sắc, nhân tâm tư giác, sanh tham ái tâm, ái giả tức thị vô minh, vi ái tạo nghiệp, danh chi vi hành, nhược năng phản lưu quán vô minh nguyên, cập tâm tính không, tư ái diệc không, vô nghiệp vô hành, tức vô chư pháp sanh, vô duyên hòa cố, nhất thiết chư pháp bổn, nhân duyên không vô chủ, giác thử tẫn bổn nguyên, cố xưng chân diệu môn, diệc danh vô sanh nhẫn, phục danh vô khởi pháp nhẫn, Bồ tát quán sắc tâm vô cấu vô tịnh, bất động bất biến, do như hư không, vô tướng khả đắc, danh chi vi không, diệc phi thị không, hà dĩ cố chúng sanh thử thân đầu đẳng lục phân, giả danh sắc thân, bổn do nhất niệm vọng niệm tâm sanh, tùy nghiệp thụ báo, thiên nhân chư thú, do như hóa sanh, mộng huyễn chi thể, diệc bất khả đắc, Bồ tát kí tri vọng niệm tâm không, tức vô vọng niệm, phi thị giả không, sắc thân diệc nhĩ, như ảnh như không, cầu bất khả đắc, thị cố Phật ngôn: chúng sanh sắc thân, thử sắc thân sanh thì đãn không sanh, diệt thì diệc không diệt, Tần Bà Sa La vương văn Phật thuyết thử đắc đệ tam quả,, thứ đệ tức đắc vô sanh pháp nhẫn trí, thị cố bát nhã kinh trung Đàm Vô Kiệt Bồ tát ngữ Tát Đà Ba Lôn ngôn: chư pháp vô lai vô khứ, chư pháp tức thị Phật, kí vô lai xứ khứ, diệc khởi hữu trụ, kí vô hữu trụ, tắc đương thể toàn không, như như bất động, thị cố bồ tát hành uy nghi trung, quán thử vị niệm cập dục niệm tâm, tính tự thanh tịnh, vô hữu động biến, cố đắc bất động tam muội, phát nhất thiết trí tuệ, giải nhất thiết Phật pháp, tòng sơ phát tâm, chung chí Phật quả, vị tằng động biến, diệc bất tòng nhất địa chí nhất địa, nhất niệm liễu tri tam thế chi sự, phàm thánh tâm tưởng quốc thổ thế giới, kiếp sổ viễn cận, chúng sanh phiền não, căn tính sai biệt, nhất niệm tẫn tri, thị danh bồ tát biến giác tam muội, diệc đắc danh vi chiếu minh tam muội, dĩ thử tam muội thần thông lực cố, trạm nhiên bất biến, sắc thân biến hiện thập phương quốc thổ, tùy cảm bất đồng, thuyết pháp âm thanh, diệc phục như thị, tắc danh vi Thủ Lăng Nghiêm định lực,Tùy Tự

Ý tam muội cụ túc thành tựu.

住威仪品第二

菩萨立时，谛观此身色心等法，头等六分。如空中云，气息出入。如空中风，身色虚妄。如空中华，云何得见。诸法实相，先观三性，后观假名。何等三性？一者心性，二者色性，三者息性。复有三性，一者心性，二者眼性，三者意性。先观前三性。若先观心性，沉细难知。若先观色性，粗朴难解。应先观息，是息由心遍色，处中易知。何以故？先观息实相，然后观息遍身。还归实相。所以者何？若先观息，即受念著，颠倒难遣。是故新学菩萨，先观息实相，观其出入。是息出时，从何处生，相貌何似，根源何处。求之不得，无源无生，都无处所。复观入息，从何方

从何方来，入至何处。谛观此息，来无方所，入无所至。无来即是无生，无至即是无灭。入息既无生灭，中间亦无相貌。无能知者，亦无见者。知此入息，犹如虚空。由入有出，入者既无，出者亦然。知出入息毕竟空寂。是息不能自生，心念即息动，无念即息尽。是息由心，故有生灭。心即是主。谛观此心，今在何处

。身内观察，从头至足，从皮至髓，一一谛观，都不见心。内若无心，在外有也。复观身外，诸方远近，四维上下，及以中间，一一观察，都不见心。诸方既无，可在中间。摇动出入，遍身外内中间悉观，亦不见心。谁能观心，复无观者。是心即无相貌，名字亦无。是名观心实相。若心与息俱无名相，我今色身从何处生，谁之所作。谛审观察，责身源由，是身无主，从妄念心生，因息得立。心息既空，身亦寂灭，常修此定，深证空法，离诸假名，知一切空，具足正见。无复妄念。然后观息遍身出入。先观鼻中气息往还入出。次观遍身从头至足。从皮至髓及诸毛孔。气息一时微细出入。审谛观察明了见之。观此色身五相。次第归空寂灭。第一相者，初观此身皮肉筋骨，犹如芭蕉。从皮至髓，气息一时入出无碍。观此气息入无积聚，出无分散。名为芭蕉观。第二相者，次观身分芭蕉之观，转虚空明净，犹如聚沫，名为水沫观。第三相者，观此沫观一切身分，转空明净，如水上泡，名为泡观。第四相者，观此泡观一切身分，转空微薄，犹如泡影，名为影观。第五相者，观此影观一切身分，不见相貌，犹如虚空，名虚空观。菩萨具足五种明观，一切身分如空中华。譬如世间，于虚空中，见有一华。不依垆壁，不依林薮，忽尔化生。远望即见，近观即无。愚人不了，谓实有华。智者觉了，本来无华。众生色身如虚空华，毕竟空寂，无生无灭。菩萨观身如空中华，亦复如是。菩萨尔时自观此身，如净琉璃，空无所有。以此观法，利益众生，增长法身，名为法施檀波罗蜜。菩萨立时，以此观法引导众生，令诸众生见菩萨形，发欢喜心，具清净戒，离罪福相，是名菩萨持戒尸罗波罗蜜。菩萨立时，知此身中六情无生，亦知身外六尘无形，亦知中间六识无相。是身空寂，无十八界，一切阴界，及心本性，毕竟空寂，无有生灭。世间八法不能令动故，名为菩萨忍辱羼提波罗蜜。世八法者，利衰毁誉苦乐称讥。菩萨立时，一切心相无生住灭，一切法不住前际，不住后际，不住中际。无三际故，既无生际，即无住际，亦无灭际。一切法中虽无所住，而大精进身心无倦，自利利他，是名菩萨具足精进毗梨耶波罗蜜。菩萨立时，不见内心立，不见外心立，不见内外心立。色身空寂，亦无立相。诸阴亦然。于一切法中不味不著。无定无乱，毕竟空故。入不动三昧。普现法界一切色身。饶益众生。是名菩萨具足禅波罗蜜。菩萨立时，知此色身无自无他，如镜中像，如炎如化，如梦如幻。无有寿命，亦无我人。无有生灭，亦无隐显。复无出没，诸法自尔。无取无舍，觉了一切众生根性，随感差别，而为说法。是名般若波罗蜜，具足智慧神通藏故。

Trụ uy nghi phẩm đệ nhị

Bồ tát lập thì,đế quán thử thân sắc tâm đẳng pháp,đầu đẳng lục phân, như không trung vân,khí tức xuất nhập, như không trung phong,thân sắc hư vọng, như không trung hoa,vân hà đắc kiến, chư pháp thật tướng,tiên quán tam tính,hậu quán giả danh, hà đẳng tam tính？nhất giả tâm tính,nhị giả sắc tính,tam giả tức tính, phục hữu tam tính, nhất giả tâm tính,nhị giả nhãn tính,tam giả ý tính, tiên quán tiền tam tính, nhược tiên quán tâm tính,trầm tế nan tri, nhược tiên quan sắc tính,thô phác nan giải, ứng tiên quán tức,thị tức do tâm biến sắc,xử trung dịch tri, hà dĩ cố？tiên quán tức thật tướng,nhiên hậu quán tức biến thân, hoàn quy thật tướng, sở dĩ giả hà？nhược tiên quán tức,tức thụ niệm trứ,điên đảo nan khiển, thị cố tân học Bồ tát,tiên quán tức thật tướng,quán kì xuất nhập, thị tức xuất thì,tòng hà xứ sanh,tướng mạo hà tự,căn nguyên hà xử, cầu chi bất đắc,vô nguyên vô sanh,đô vô xử sở, phục quán nhập tức tòng hà phương tòng hà phương lai,nhập chí hà xử, đế quan thử tức,lai vô phương sở, nhập vô sở chí, vô lai tức thị vô sanh,vô chí tức thị vô diệt, nhập tức kí vô sanh diệt trung gian diệc vô tướng mạo, vô năng tri giả，diệc vô kiến giả, tri thử nhập tức, do như hư không, do nhập hữu xuất, nhập giả kí vô, xuất giả diệc nhiên, tri xuất nhập tức tất cánh không tịch, thị tức bất năng tự sanh, tâm niệm tức tức động, vô niệm tức tức tẫn, thị tức do tâm, cố hữu sanh diệt, tâm tức thị chủ, đế quán thử tâm, kim tại hà xứ, thân nội quán sát, tòng đầu chí túc, tòng bì chí tủy, nhất nhất đế quán, đô bất kiến tâm, nội nhược vô tâm, tại ngoại hữu dã, phục quán thân ngoại, chư phương viễn cận,tứ duy thượng hạ，cập dĩ trung gian，nhất nhất quán sát，đô bất kiến tâm, 。chư phương kí vô, khả tại trung gian, diêu động xuất nhập, biến thân ngoại nội trung gian tất quán, diệc bất kiến tâm, thùy năng quán tâm,phục vô quán giả, thị tâm tức vô tướng mạo,danh tự diệc vô, thị danh quán tâm thật tướng, nhược tâm dữ tức câu vô danh tướng,ngã kim sắc thân tòng hà xứ sanh,thùy chi sở tác, đế thẩm quán sát,trách thân nguyên do,thị thân vô chủ,tòng vọng niệm tâm sanh,nhân tức đắc lập, tâm tức kí không,thân diệc tịch diệt,thường tu thử định,thâm chứng không pháp,li chư giả danh, tri nhất thiết không,cụ túc chánh kiến, vô phục vọng niệm, nhiên hậu quán tức biến thân xuất nhập, tiên quán tị trung khí tức vãng hoàn nhập xuất, thứ quán biến thân tòng đầu chí túc, tòng bì chí tủy cập chư mao khổng, khí tức nhất thì vi tế xuất nhập, thẩm đế quán sát minh liễu kiến chi, quán thử sắc thân ngũ tướng, thứ đệ quy không tịch diệt, đệ nhất tướng giả,sơ quán thử thân bì nhục cân cốt,do như ba tiêu, tòng bì chí tủy, khí tức nhất thì nhập xuất vô ngại, quán thử khí tức nhập vô tích tụ,xuất vô phân tán, danh vi ba tiêu quán, đệ nhị tướng giả,thứ quán thân phân ba tiêu chi quán,chuyển hư không minh tịnh,do như tụ mạt,danh vi thủy mạt quán, đệ tam tướng giả, quán thử mạt quán nhất thiết thân phân,chuyển không minh tịnh, như thủy thượng phao,danh vi phao quán, đệ tứ tướng giả,quán thử phao quán nhất thiết thân phân,chuyển không vi bạc,do như phao ảnh,danh vi ảnh quán, đệ ngũ tướng giả,quán thử ảnh quán nhất thiết thân phân,bất kiến tướng mạo,do như hư không,danh hư không quán, Bồ tát cụ túc ngũ chủng minh quán, nhất thiết thân phân như không trung hoa, thí như thế gian,ư hư không trung,kiến hữu nhất hoa, bất y lô bích,bất y lâm tẩu,hốt nhĩ hóa sanh, viễn vọng tức kiến,cận quán tức vô, ngu nhân bất liễu, vị thật hữu hoa, trí giả giác liễu,bổn lai vô hoa, chúng sanh sắc thân như hư không hoa,tất cánh không tịch,vô sanh vô diệt, Bồ tát quán thân như không trung hoa,diệc phục như thị, Bồ tát nhĩ thì tự quán thử than,như tịnh lưu li,không vô sở hữu, dĩ thử quán pháp,lợi ích chúng sanh,tăng trường pháp than,danh vi pháp thi đàn ba la mật, Bồ tát lập thì,dĩ thử quán pháp dẫn đạo chúng sanh,lệnh chư chúng sanh kiến Bồ tát hình,phát hoan hỉ tâm,cụ thanh tịnh giới,li tội phúc tướng,thị danh Bồ tát trì giới thi la ba la mật, Bồ tát lập thì,tri thử thân trung lục tình vô sanh,diệc tri thân ngoại lục trần vô hình,diệc tri trung gian lục thức vô tướng, thị thân không tịch, vô thập bát giới,nhất thiết ấm giới,cập tâm bổn tính,tất cánh không tịch,vô hữu sanh diệt, thế gian bát pháp bất năng lệnh động cố, danh vi Bồ tát nhẫn nhục sàn đề ba la mật, thế bát pháp giả,lợi suy hủy dự khổ nhạc xứng cơ, Bồ tát lập thì,nhất thiết tâm tướng vô sanh trụ diệt,nhất thiết pháp bất trụ tiền tế,bất trụ hậu tế,bất trụ trung tế, vô tam tế cố,kí vô sanh tế,tức vô trụ tế,diệc vô diệt tế, nhất thiết pháp trung tuy vô sở trụ, nhi đại tinh tiến thân tâm vô quyện,tự lợi lợi tha,thị danh Bồ tát cụ túc tinh tiến tì lê da ba la mật, Bồ tát lập thì, bất kiến nội tâm lập，bất kiến ngoại tâm lập，bất kiến nội ngoại tâm lập 。sắc thân không tịch，diệc vô lập tướng, chư ấm diệc nhiên, ư nhất thiết pháp trung bất vị bất trứ, vô định vô loạn, tất cánh không cố, nhập bất động tam muội, phổ hiện pháp giới nhất thiết sắc thân, nhiêu ích chúng sanh, thị danh Bồ tát cụ túc thiền ba la mật, Bồ tát lập thì,tri thử sắc thân vô tự vô tha,như kính trung tượng,như viêm như hóa,như mộng như huyễn, vô hữu thọ mệnh,diệc vô ngã nhân, vô hữu sanh diệt,diệc vô ẩn hiển, phục vô xuất một,chư pháp tự nhĩ, vô thủ vô xả,giác liễu nhất thiết chúng sanh căn tính,tùy cảm sai biệt,nhi vi thuyết pháp,thị danh bát nhã ba la mật,cụ túc trí tuệ thần thông tàng cố.

坐威仪品第三

四种身威仪中，坐最为安稳。菩萨常应跏趺端坐不动，深入一切诸三昧门。观察一切众生根性，欲安立之，令得解脱。是故菩萨常入禅定，起六神通。能净五眼。肉眼清净，天眼通达，慧眼见真，法眼观察，佛眼觉了一切。能度十方世界无量众生。不前不后，一时得道。是故菩萨常在禅定。问曰：菩萨何故四种身仪中，多在坐威仪。余法亦应得，独言跏趺坐。答曰：此跏趺坐，乃修道之人坐禅之法。余威仪中取道则难

以多动散。结跏趺坐，心直身正。摄念现前，取道则易。复欲教诸弟子悉入禅定。是故菩萨结跏趺坐。余坐法者，是凡夫人坐法。动散心多，不得入定。其心难摄。结跏趺坐，身心正直，心易摄故。欲教弟子学此坐法，舍诸外道邪见威仪。有诸外道颠狂心乱，或常翘脚，或侧身欹足，或一足独立，或五热炙身。以是种种邪见，身心不安。菩萨坐时，令诸众生见者欢喜，发菩提心，离诸怖畏，入菩萨位。是名法施檀波罗蜜。菩萨坐时，身心不动。众生见者能发净信，离杀害心，舍诸恶业，具足大乘菩萨律行。是名持戒尸波罗蜜。菩萨坐时，知一切法阴界诸入，毕竟不动。能令众生离高下心，不起诤论。是名忍辱羼提波罗蜜。菩萨坐时，能令众生见者欢喜，舍十恶业行，行十善道。修习圣道，令得解脱。勇猛精进，身心不懈，是名具足精进毗梨耶波罗蜜。菩萨坐时，能令众生舍离味著，能断贪爱，心无定乱，毕竟寂灭。亦令众生起神通力。何以故。是诸众生，见菩萨坐禅，深心爱乐，情无舍离。譬如往昔雪山林中，有一仙人坐禅入定。是时亦有无量外道，在此山中邪见苦行。翘脚散足，或一足独立。多不安稳。是时复有五百狝猴山中游行。见此仙人林中禅定，结跏趺坐。合眼合口，气息不出。猕猴众中，有一老猕猴。爱乐仙人，学其坐禅。合眼入定，信心重故，即得神通，成辟支佛。如是次第五百猕猴皆得成就辟支佛道。是诸猕猴，念此山中邪见外道，身不安稳。是老猕猴往到其所，于外道前，自敷草蓐，结跏趺坐，合眼入定。是时五百猕猴，捉诸外道两脚，结跏趺坐。老猕猴示诸猕猴，各以手指捻外道眼令合。如坐禅法。五百外道各生惭愧。此坐安稳。身不欹侧。是道无疑。各作是念，此诸猕猴，必见圣人得其道迹，复来教我。信心殷重。是老猕猴，见诸外道信心决定，即现神通种种变化。五百猕猴各现神变。外道见己，心生欢喜。心勇悦故，即发神通，成辟支佛。坐禅威仪，能令畜生及诸外道，信心欢喜成辟支佛。天人六趣诸众生等，爱乐菩萨坐禅威仪，发菩提心，得三乘道，皆亦如是。是名菩萨禅波罗蜜。菩萨坐时，知一切法其性常空。知身无主无我无人。是身色阴，如空中月，影现众水。色相寂灭。不于三界现身口意。法身普现十方世界。实无色心往还来去。示现众生，能令众生各各感见，随应说法，称机得道。如阿修罗琴，不以手鼓。安置空地无人之处，自出种种微妙音声。能令天人所闻，各各别异，称意欢乐。菩萨禅定亦复如是。实无觉观系念思维，亦无色像现身口意。众生各各感应不同。如空中月。是名菩萨禅波罗蜜。菩萨坐时，虽无心阴界入见，于一切法皆如梦想。无觉观心，具足无量一切辩才。一念悉知三世九道凡圣差别，思觉不同优劣差别。不预思惟，知过去世无碍，知未来世无碍，知无为无碍，知世谛无碍，知真谛无碍，知第一义谛空无碍。不离常定，一念遍在十方佛前，现神通力，种种变化供养之具，供兹诸佛。一念受持一切佛法，一时遍现入六道中。普现色身，对众生机，随应说法。悉知一切众生种性，一念能转诸佛法轮。随彼众生烦恼利钝差别，感闻菩萨音声不同。令断烦恼。虽无色像阴界入诸见，具足如此无量辩才。是名菩萨般若波罗蜜。问：般若波罗蜜名何等法。答曰：般若波罗蜜名一切种智。三乘智慧，尽到其边，是名彼岸。名为摩诃般若波罗蜜。问曰：如是智慧从何处生。答曰：无有生处。何以故？如大品经中，先尼梵志问佛。世尊，如来所得一切智慧从何处得。佛答先尼，无有得处。如是智慧非内观中得是智慧，非外观中得是智慧，非内外观中得是智慧，亦非不观得是智慧。是时先尼梵志，即于佛一切智中，得生信解，深入般若波罗蜜。是故言无有得处。问曰：何者为内观，何者为外观，何者为内外观，云何言亦非不观得是智慧。答曰

：内观者是内六根，眼耳鼻舌身意。外观者是外六尘，色声香味触法。内外观者

，中间六识，眼识触因缘生诸受，乃至鼻舌身意识触因缘生诸受。菩萨观内六根性，空无所得。观外六尘性，空无所得。观中六识性，空无所得。名为智慧。若不观察亦不能得。是故佛言，亦非不观得是智慧。无所得即是智慧。所以者何。大品经一念品中，佛告须菩提，诸法无所有性，即是道，即是果。若于诸法中见有者，此人无果，坏法性故。是故佛言，诸法无所有性，即是道，即是果。诸法者，即是众生十八界。内有六根界，外有六尘界，中有六识界。观内六根，能破贪淫嗔恚愚痴无明。掉慢诸烦恼结。能破自身我见，及离我所。无有寿命众生主者。离受念著，毕竟空故。见根无所有性，名为智慧。观外六尘，于色尘中青黄赤白男女等色，于是各外身起贪爱心，能生烦恼。菩萨尔时观此外身，修死尸想。膖胀烂坏，九想具足。乃至十想成就，归空尽灭。更不复生。观察觉了。能破烦恼。声香味触法亦复如是。见尘无所有性，名为智慧。观察中识，无分别想。无自生处，假内外因缘和合而生，都无自性。观内六根空无有主，观外六尘空无形色和合想，不可分别，即无六识。见识无所有性，名为智慧。若不坐禅明了观察是十八界，亦不能得如是智慧。是故佛言，亦非不观得是智慧。众生五识但能当境，能知现在五尘之事，不能究竟属当受持。然此意根虽无处所，遍能属当五识之事。然其意识都不曾往与五识合，虽无往还，能悬属当五尘五识因缘之事。虽无住处，属当五识。计校思惟，远近受持，皆悉不忘。善恶无记亦复如是。如是意根意识，虽无处所，亦不动摇。如梦中识，亦能觉了总摄六根之事。凡俗愚人，是六种识，随缘系缚。亦不能知五根有处，意根无处。谓各各缘，不能了知总别之想。是名凡夫分张识相。生死根栽，非是圣慧。新学菩萨，用第七识刚利智，观察五阴十八界等，无有集散虚妄不实。无名无字，无生无灭，是时意根，即名为圣慧根者。从得信根，乃至慧根，如是五根中说。因此信慧二根，力无所畏，总说有二种用。内能觉了破烦恼结，入无间三昧，得解脱智，能觉一切众生根性。外能摧伏天魔外道，宿命神通，皆得具足。发言可信，实不虚谬。名为信慧。善转众生住七觉慧。故名圣慧根。圣名无著，亦名清净，能度众生立照为圣。无著者，以圣慧根觉知六根空无有主，觉知六尘无色，觉知六识无名无相。如是三六一十八界，无生无灭，无取无舍，断一切受，故名无著。虽知己身及外众生诸法实相，亦能悉知众生根性，是故名圣。得阴界实相，舍一切著故名无著。若无爱著即无染累。了知诸法自性清净，毕竟寂然。诸法者，是十二入、十八界、妄念心。凡夫不了，能作生死。无量结业，遍行六趣，是名众生。菩萨以此圣慧根力，善教道之，令诸众生同证圣慧。故言清净。能度众生，为天人作教师，故名阿阇梨。阿者名一。得一切法从初不生，亦无有灭，是名自觉，名之为阿。阇者是众生。菩萨能以一相圣慧，觉悟众生，令得解脱，是故名阇。以此自觉觉他无上慧，阿阇二事，留名后代，众生所归，永劫不绝，是故名梨。是故佛言，众生性即菩提性，菩提性即众生性。菩提众生无二。知如此作天人师。凡夫六根，圣人六根，是凡圣根无一无二。不觉是凡夫，觉了是圣人。生死烦恼根，即是圣慧根。凡夫丑陋不净身，即是相好妙法身。菩萨尔时观此眼根作是念，何者是眼，云何名根。作是观时，知此眼根无主，若空无主，即无眼根。求根不得，亦无有眼。但以虚妄所见青黄赤白种种诸色贪爱念故，名之为眼。无眼故不了，如向谛观，知无根情。若无眼即无情识，既空无主无分别者，亦无虚妄种种诸色。各各不相知，故亦无和合。毕竟寂灭，空无所有。如是观竟。亦无能观法。无所得故。无眼无

无眼无眼名字。是为眼无作解脱门，亦得名为无缚。何以故，既无系缚，谁解脱者。是时无根无色尘。既无根尘，亦无有识。是故名为无眼无分别者。复次耳根闻声。菩萨尔时，谛观此耳谁能闻。耳根闻耶，耳识闻耶，声能自闻，为用意识闻。如是观己，非耳根闻，非耳识闻，亦非声自闻，意识亦不能自闻。何以故，耳根无觉知，故不能闻。若耳根能闻，聋人应能闻声。聋人不闻故，当知耳根不能闻。耳识一念不能分别，以故亦不能闻。是声无根故，不能自觉，亦不能闻。意识亦不能闻。众缘和合，乃得闻声。所以者何，先耳声相对，然后意识生，与耳识合故，则能分别音声。一一观察，空无闻者。若无根闻，即无有识。根不往受，声不来入，各不相知，亦不相见。声如空响，无生无相。耳无根无识，毕竟空故，无耳，无耳名字。耳解脱门。既无缚者，亦无解脱。凡夫不了，谓我能闻，是名为闻。新学菩萨断一切受，得萨婆若，证实相慧。得音声忍，无取无舍，名为不闻。亦名不闻闻。得性空智，亦得名为不闻不闻。略说耳根，其义如此。复次鼻闻香者，谁能闻。观此所嗅香，从何方来，何处生也，入至何处，受者是谁，相貌何似。如此观时，知是香触，无所从来，入无所至，亦无受者，复无相貌，不可分别，空无所有。鼻无根无识，无嗅无香，亦无名字。鼻解脱门，既无缚者，亦无解脱。亦善通达一切众香。舌嗜味者。谛观此味，从何所来，何方所生，入至何处，谁受味也，相貌何似。唇受味也，齿受味也，舌受味也，咽受味也。如是观时，了知此味，无所从来，亦无所至，复无住处，亦无受者，无生无灭，亦无相貌。无舌无味，无根无识，亦无名字，舌解脱门。既无缚者，亦无解脱，亦能善知一切味相。身受触者，男女众事，细滑痛痒，粗涩冷暖，轻重坚柔。如是等触，能生贪爱嗔喜等事。众生为此，乃至失命，不知惭愧。为此轮转六道生死。新学菩萨，谛观此触，从何处生，由爱因缘。我若不拔如是爱根，必当生恼，身心恼故，名之为苦。因缘生故无常，不自在故无我，虚妄故无实，无实故空。谛观此身，无常苦空无我不净。从头至足薄皮缠裹。内有肌肉筋骨髓脑血脉屎尿肝胆肠胃虫蛆脓血，种种不净，充满身中。凡夫不知，谓是好物。忽尔无常，命尽死去。膖胀烂坏，虫啖离散。头脚异处，白骨在地，风吹日炙，火烧作灰。散灭归空，无我，无人，无众生相，无寿命相。亦无生灭，犹如虚空。是名钝根坏色归空。若利根人，谛观此身，色性自性空，非色灭空。何以故，我今此身，本从一念妄念心生，此妄念心，无形无色，无有方所。犹若虚空。心亦如是空无相貌。知心寂灭，身亦无主。生如浮云生，灭如云散灭。粗观如此。若细观者，我今此身犹如云影。如云空中行，地上现诸影，实无能有见，此身亦如是，虽有体原空，幻化难了别。空云是往业，云影是人身。云散影即无，业尽身亦然。是身本无体，无色亦无形。往业及身影，本来常寂然。如此观时，无身，无身名字。是名身无作解脱门。既无缚者，亦无解脱。知身如此，亦能善解一切诸触无所得故。言法者，一善，二不善，三者无记。今欲观察意触法者，当以非善门，非不善门，非无记门，破前虚妄执著善不善无记等无明。新学菩萨，应先观察意触诸法。问曰：余五根皆有处所，眼耳鼻舌身有可见处，今此意识，相貌何似，住在何处，为当在内，为当在外，为在中间，为在五脏，为何所似名意识。答曰：非五根，非五识，非内外，非中间，亦不在余处。何以故，五脏对五根，五根对五尘，根尘合生五识。今此意根，都无处所，复无相貌，而能记物。何以故，譬如有人，卧眠熟时，无情尘识而能梦见阴界诸入，乃至觉时，犹故不忘。观察此梦，都无方所，亦无住处，无色无形，而能记物。如睡眠梦。乃至觉时，观不见梦主，及不见所梦

阴界数重，都不可得，而复不忘。意亦如是，虽复不在五脏，五情，五尘，五识，五触，五受。虽不在此三十事中，而能鉴照三十数重善恶无记。亦不在三十事外。所以者何，五根不相知，意根即不尔。亦在亦不在。云何亦在亦不在。若意识不导，五识不能分别。是故不得言不在五识。如人有病，聋盲齆哑，及身舌顽痴。意识是时于五识中无用，不得言在。问曰：上耳根义中，说意识但能识过去五尘，不能识现在五尘。若如此者，与今义相违。所以者何。若意识导五识能识五尘者，即是现在义。云何而言不识现在五尘？答曰：过去有二种：一者过去过去，二者现在过去。过去过去者，是远过去，现在过去者，是近过去。一念心中，前思后觉。譬如行者到法师所听法时，忽尔初闻说法之声，名之为思。忆念分别，名之为觉。初闻说法，未解语意，名过去尘。忆念法师语分别中事，名之为觉，名现在义。前思是耳识，后觉是意识。更有一解，义则不然。初闻声未能思惟，是耳识。思惟分别，是意识。问曰：耳分别声，意分别法，云何言耳但能闻，不能分别？答曰：此所言者，当根说义。耳分别声者，意识合用，非耳独能。如人思惟观行之时，傍边人唤，意识不照声，耳则不能闻声。云何得知。昔二年少比丘，常修禅观。有一老比丘。是二年少比丘初出家时师。令二弟子在一房中，坐床上啖饮食。复有比丘床前坐。喻啖饮食。床上一比丘思惟观察地上比丘。是时其师隔一人坐。唤观行比丘，大唤五声，耳都不闻其师唤声。是故得知意识不照，耳不闻声。云何而言耳独能闻声。更有一答。有诸人等，在讲法众中坐。意识专观往昔众事，亦复觉现在外缘。乃至下讲，都不曾闻法师语声。以是定知意不属当，耳不闻声。问曰：昔有一人禅定寂默，耳闻远近种种音声，一时历历不相杂乱。复有一人禅定寂默，都不闻声。此二种人，何各入定，闻不闻异？答曰：坐禅寂默闻一切声，一时能闻不杂乱者，有二种人。一种人未得甚深禅定，始入初禅，住一念前，名为微细寂静。一心但闻住处城隍内外远近数里种种音声，不能远闻诸方国土。二种人者，是人得入甚深禅定，得天耳通，能闻小千国土一切音声，乃至二千国土，三千大千国土一切音声。亦闻十方一切音声。若复有人禅定寂默，不能闻一切声者，亦有二种人。一种人者，未得禅定，初禅前得细住心，名曰住触，不自觉知，犹如眠熟不梦之人。此是魔鬼闭其心识，状似禅定，都不自知。入时不觉，至出不知心识向何处去。更有一种人禅定，不闻一切声者，此人薄福罪重，入死心定。此非好禅，此是障道定。其人顽痴，自谓我今得寂灭涅槃，亦复名为灭尽定。此非涅槃道。设使经劫住是禅中，不尽道法，名障道定，亦名魔鬼夺其识去。魔力持之，状似禅定。二种人者，禅定默然，不闻一切诸道音声者，此人名为自在禅定。欲闻十方一切音声，即时得闻。意不欲闻，即便不闻。是故名为自在禅定。亦得名为日入三昧。何以故？昔日佛在田中阿兰若处林中禅定，近边田中耕者二人，特牛有四，时天风雨，霹雳地动，四牛二人一时怖死。有人见佛安坐不动，以是问曰：佛不闻也。佛答言我不闻声。其人重问：佛入无心定也。答言：不入无心定。其人复问：若有心识，云何不闻。佛答人言，我有心识，恒无妄念。我时故入日入三昧，不取音声，是故不闻。譬如日入一切不照，我亦如是。是名菩萨自在禅定。复如舍利弗山中禅定，值毗舍阇鬼，将领诸鬼山中游行。时舍利弗断其路坐，碍不得过。毗舍阇鬼即大嗔恚，以金刚杵尽力极打舍利弗头，振动三千大千世界。时舍利弗不觉不知，从定出时，觉头皮多少异常。起来问佛，世尊，我今头皮多少异常。佛言，毗舍阇鬼以金刚杵极力打汝头，振动三千大千国土。值汝入定，若不入定，碎如微尘。问曰：是舍利弗入何禅定

，力能如此。答曰：一切禅定力，皆能如此。若入金刚壁定三昧，天魔外道，毗舍阇鬼，所不能近。若欲近时，天魔外道鬼神，即自碎灭，况复能打。问曰：一切禅定，无受念心。云何舍利弗入大禅定，毗舍阇打头皮少异。答曰：令后人知禅定力，故作此问。留名后世，引导众生。是名菩萨自在禅定。菩萨复有自在禅定，若入禅定，若出禅定，行住坐卧，身心无定无乱。常能示现一切佛事，上人能觉，下人不知。是名菩萨自在禅定。问曰：众生六识，是生死识，不是智慧。涅槃经云：依智不依识。今此意识，是何等识，而能如是种种功用，智慧无差。答曰：一切众生用识有异，不得一等。愚痴凡夫用六情识。初心菩萨用二种识：一者转识，名为觉慧。觉了诸法，慧解无方。二者名为藏识，湛然不变。西国云阿梨耶识，此土名为佛性，亦名自性清净藏，亦名如来藏。若就随事名智慧性。觉了诸法时，名为自性清净心。识之与心，二用各别。凡夫六识，名为分张识。随业受报天人诸趣。菩萨转名第七识，能转一切生死恶业，即是涅槃。能觉凡夫六分张识，令无变易，即是藏识。此第七识，名金刚智，能破一切无明烦恼生死结使。即是佛法。譬如健将，降伏四方夷狄怨贼，诸国弭伏，皆作民子。第七健识，勇猛金刚决断诸法，亦复如是。藏识者名第八识，从生死际，乃至佛道，凡圣愚智未曾变易。湛若虚空，亦无垢净，生死涅槃。无一无二。虽假名亦不可得。五根不能见，无言能空。何以故，无空无无想，亦无有无作 。不合亦不散 亦想法亦无 善恶虚空华 解即会其如 能了是圣人 不了是愚夫 法虽无一二 愚智不共居 不了是有为 了者即无余

Tọa uy nghi phẩm đệ tam