Duy Thức Học

Phần Thứ Mười Bốn - TỔNG-KẾT-LUẬN

Ta đã nghiên-cứu xong quyển "Duy-thức-học" đã có căn-bản về duy-thức.

Chúng tôi cũng không muốn viết dài-dòng, sợ càng làm cho người đọc hoang mang, khó nhận thấy phân cốt-yếu, phần căn-bản.

Ta đã hiểu rõ tâm-lý ta, tâm-lý chúng-sinh và con đường tu học.

Ta thấy rằng: Tất cả Phật-pháp, dù pháp-tướng hay pháp-tính, đều di đến kết luận này:

- Căn-bản của mọi phiền-não, đau-khổ là phân biệt, chấp có mình , chấp có sự vật. Càng mưu mô, mánh khóe, điên đảo bao nhiêu, càng khổ. Làm khổ mình và bao người.

- Bí quyết của giải thoát là: tu theo trí không-phân-biệt. Nói cách khác, tu: ly-huyễn. Tất cả sự-vật, dù tốt, dù xấu, dù hay, dở, thiện, ác, điều mà ta quý-báu, tôn-thờ, điều mà ta kinh tởm, thảy đều là huyễn.

Ta xa lìa các huyễn đó. Xa lìa cả cái xa lìa. Xa lìa mãi, xa lìa mãi.

Không thấy có mình, có người, có nguyên-nhân, kết quả, không hãnh-diện, không kinh-tởm.

Trí ta như gương sáng, soi các sự vật, mà không chạy theo sự vật.

Không nô-lệ cho mình, cho sự vật. Không chấp có mình, không ích kỷ, không yêu ghét. Bình đẳng soi sáng mọi sự vật.

Đó là gần chân-lý nhất, dễ tu-chứng nhất.

Vậy ta cứ hành-động, làm bao việc tốt, đẹp truyền-bá Chính-pháp, giúp mọi người về vật-chất, tinh-thần. Nhưng đừng chấp. Đừng thấy có mình, có người.

Đừng phân biên-giới giữa mình, người, đảng phái, nhóm, bè, địa phương, quốc gia, dân tộc, tôn giáo, chủ nghĩa v.v ...

Làm đủ mọi hạnh, cứu mọi chúng-sinh, mà vẫn quá: Ly-huyễn.

Chúc mọi người một tương-lai rực rỡ.

Sài gòn ngày 17-11-1964 (14-10 Giáp thìn)

TUỆ QUANG

Hết

Phần bình luận của Tuệ-Quang. Bình luận nguyên văn ở trên.

đến thập địa mới biết.

Thức thứ 8.

Bảy chuyển thức.

Giữ hết cái gì mình huân tập. Chúng ở lâu, ở mãi, chắc chắn ở mãi.

Bình thường, không thiên-ác, không có tính-cách về phía nào.

Cái gì vào cũng nhận lĩnh hết, không chống trái.

Cựu chủng-tử thường-tịnh, chưa hề bị huân.

Có thể huân-tập.

Chắc chắn, kín đáo. Nếu không thế (kiên mật) mới lĩnh-thụ chịu huân-tập.

Vô-vi kiên-cố không sinh-diệt.

Tâm sở nương tâm vương.

Ví như ngòi bút viết : bút không phải chữ, mà không lìa chữ, đồng một thời, một chỗ (trên giấy).

Sinh tập-khí, trưởng tập-khí : 7 thức có sinh-diệt, tác-dụng, sinh-trưởng.

Bồ-đề niết-bàn.

Đã hay sẽ, khác thời

Năng và sở, sở và năng. Chủng-tử thành hiện-hành, hiện-hành nuôi chủng tử.

Đồng-thời chung có quả.

Dùng ngây bây giờ.

Tám thức duyên những cái gì ?

Sơ-địa bồ-tát trở xuống không thể biết được.

Trịnh căn và khối thịt. Như nhãn căn có con mắt thịt và tịnh nhãn căn.

Cho là của mình : quý từ cái tóc, cái răng v.v…

Cùng vui, buồn.

Thức thứ 8.

Tâm-sở : thức gọi là tâm-vương, ví như ông vua có quyền điều-khiển. Tâm-sở ví như các tay sai hộ-vệ vua như các quan giúp vua.

Theo đúng lệnh nhau.

Từ đệ bát-địa trở xuống.

Biến-hành : thời nào địa-vị nào cũng có nó.

Khắp tất cả.

Hành-tướng nối luôn rất nhỏ-nhiệm, không hiện ra khổ và vui.

Không vui, buồn.

Từ chúng-sinh đến chưa chứng-quả vô học (còn phiền não).

Thức thứ 7.

Cất dấu (chấp tàng).

Chúng-sinh.

Bẩn : chỉ chúng-sinh.

Sạch : chỉ từ A-la-hán, lên các bồ tát và Phật.

Sách chép lời Phật dạy.

Diệt phiền-não, thuận theo các pháp hoàng-diệt, mới chứng niết bàn. Trái thế gian.

Giữ tất cả các hạt giống thiện, ác, nối luôn không ngừng.

Phàm : chúng-sinh. Ngu : thanh-văn.

Sống lâu

Khí nóng

A-lại-da

Sinh đâu có nó đấy

Bị nương

Hai thức nương nhau. Sáu thức trước nương hai thức này

Suy-nghĩ, đo lường.

Trạng-thái, hành-động.

Xét-nét

Gốc sinh các thứ khác

Kiêu về học-hỏi v.v…

Nắm lấy cái đó, thấy có ta.

A-lại-da không phải ngã, lại chấp là ngã.

Ví dụ, mình sinh cõi người hay cõi trời, nó bị buộc chặt với cõi đó

Tâm khởi nó khởi.

Tâm ưng gì, nó ưng nấy.

Phân-biệt, chia-chẻ.

Bình-thường.

Muốn làm.Siêng năng trái vói lười.

Học-tập ghi-nhớ.

Suy-xét.

Tin sức mình làm được. Sự thật, đức-hạnh, tài năng

Thèm.

Phiền-não.

Lấy trái làm phải, lấy phải làm trái.

nuôi lớn thiện.

Dứt trừ ngay từ lúc khởi mầm, đều ác.

Đầy nghiệp làm.

Yên-ổn, nhẹ-nhàng.

Thô, năng-nề.

Làm gì cũng được.

Cái tối, chìm, năng-nề, chuyển lại

Vô-tham, vô-sân, vô-si.

Hể đắm thì không chín, thẳng (thiên-lệt).

Tự-nhiên thành sự, làm đựoc nhẹ nhàng, dể dàng.

Cội gốc.

Như cảnh sướng ở cõi dục. Còn cõi sắc và vô-sắc: tham cảnh-giới cõi đó.

Kiết-sử.Nguyên nhân ràng buộc.

Không biết phải trái, chân vọng.

Thấy bất-chính.

Ỷ mình giàu, sang, thông minh.

Với chân-lý, suy-tính trái hẳn.

Đem kiến-thức mình lẫn-lộn chân-lý.

Đoạn ác. Còn phải tu về việc phiền-não.

Hành-vi, tướng-trạng.

Mưu cầu nuôi sống bất-chính.

Xiểm-cong: chiều uốn theo lòng người.

Làm hư-hại.

Ép, đè, phiền.

Ngạo say mê. Đâm say mê việc tốt, hay của mình.

Lúc làm lúc không.

Tu phải ngăn nhiễm.

Như nước tràn-lan chảy.

Thuộc điên đảo.

Biết không chính, lầm.

Phá hư pháp, pham giới.

Trong ý hay lời nói.

Tìm vội-vàng cái mất.

Chú-ý.

Đương tu học.

Tham cõi trên.

Kiến và tướng-phần.

Yên thì không có sóng. Chuyển tức là biến.

Năng-biệt: Kiến-phần. Tâm-vương và tâm-sở.

Tướng-phần.

Tâm-vương.

Năng-biến.

Kiến: thấy.

Tướng: thấy trong óc cái hình-hảnh, ghi-nhớ, cảm-tưởng. Hình-ảnh đó là tướng.

Có chuyển mới biến.

Bị: sở.

Bị lấy của kiến phần.

Kiến.

Tướng.

Nói ở trong tâm.

Cảnh vật.

Niết-bàn.

Trong.

Ngoài.

Cảnh bị tâm-vương và tâm-sở chấp đó, gọi là tam giới. Đó là ba cõi mà chúng-sinh tham-đắm.

Đừng chấp có và không.

Của Tuệ-Quang.

Hạt giống: nhân.

Duyên: giúp.

Chưa đủ sức.

Khác thời, khác chỗ, khác loại. Ví như nước ở suối, chảy thành sông, ra biển.

Kế: trói-buộc, ly: giải thoát.

Sỹ: người.

Phúc: lành. Phi-phúc: ác. Bất động: tu định, vào 4 thiền 4 định.

Đồng với nhau. Những cái gì liên quan tớí nghiệp.

Đầu thai, nhập thai.

Nghiệp tập-khí: thói quen.

Danh: 4 uẩn sau. Cùng sắc là 5 uẩn.

Biến: khắp.Kế: so-đọ chấp-trước.

Duyên: Như quyển sách nhờ giấy, bìa v.v…

Thấy viên-thành-thật rồi mới thấy y-tha.

Thức và cảnh.

Như mắt mỏi thấy hoa đốm.

Nghĩa hơn hết

Quyền nói thôi, Phương-tiện tạm giả-lập.

Chủng: đã tập thành hạt giống. Tính: Tính mãi mãi thế, giống đại-thừa cứ phát-triển.

Sẵn có giống Phật.

Nghe rồi mới biết, huân-tập thành giống.

Tướng là đứng về mặt: bề ngoài. Tính là đứng về mặt: bề sâu

Từ lúc phát bồ-đề-tâm cho đến chưa chứng.

Tùy: theo. Miên: ngủ. Nằm nép ở trong, chưa dẹp, dứt được.

Sâu, bền chắc.

Thuộc chân-lý, không phải tục-nghĩa (nghĩa-lý thế-gian).

Đẳng: rộng khắp cả

Thắng: hơn hết

Muốn độ sinh

Cởi cho người rồi cho mình

Chủng-tử.

Thầy, bạn, hòan cảnh

Chú-ý, quyết-định.

Hiểu sâu

Chưa dứt, chúng ngủ, có khi dậy, khởi.

Nay lập chút ít phương-pháp: tu duy-thức-tính.

Vì còn biết (tâm sở-đắc): chấp, mắc cứng trong đó.

Cầu-trụ chứ chưa an-trụ duy-thức-tính.

Tu 3 vô số kiếp mới thành Phật. Đây là vô số kiếp đầu. Đến hết hồi-hương.

Phúc, trí viên-mãn, phần giải-thoát đã viên-mãn.

Bốn quả vị tu-chứng. Xem trong “bản đồ tứ-giáo” trong quyển:”Phật-giáo” cua Tuệ Quang, về mấy quả đầu Tạng giáo.

Không cảnh sở-duyên và không trí: 2 không (không năng, sở) mới trụ duy-thức.

Quán duy-thức.

Thấy không có cảnh sở-duyên, không phân-biệt.

Như gương soi vật.

Không được.

Phiền-não, sở-tri.

Bồ-đề, niêt-bàn.

Chính-trí.

Danh ngôn, lý luận ở đời.

Vượt cái biết trong đời.

Xoay bỏ nhiễm, xoay được tịnh.

Cái biết thế-gian, chật-hẹp, nông-cạn.

Đã chuyển sở-tri-chướng.

Công-đức đầy-đủ.

Ánh của trí: hiện thân Phật, cõi Phật.

Pháp thế và xuất thế.

Tướng riêng.

Một trí gồm vô-số vô-lượng.

Thân, khẩu, ý.

Phật tự thụ dụng, tự biết, không ai biết.

Tha-thụ-dụng: Tịnh-độ của Phật Di-Đà.

Như Phật Thích-ca: để tha-thụ-dụng.

Mình đây là có thể chứng được, chứ chưa chứng