Duy Thức Học

Duy Thức Học

DUY THỨC HỌC

Tuệ Quang

Huyền-Cơ Phật-Học-Viện

Mục Lục

LỜI NÓI ĐẦU

Phần Thứ Nhất - TỔNG-QUÁT VỀ DUY-THỨC-HỌC

Phần Thứ Hai - LƯỢC-SỬ VỀ DUY-THỨC-HỌC

Phần Thứ Ba - THÀNH-LẬP DUY-THỨC

Phần Thứ Tư - TÁM THỨC

Phần Thứ Năm - VÀO ĐỀ

Phần Thứ Sáu - NÓI CHUNG

Phần Thứ Bày - CHẤP NGÃ VÀ PHÁP

Phần Thứ Tám - NĂNG-BIẾN THỨC

Phần Thứ Chín - THỨC THỨ TÁM

Phần Thứ Mười - THỨC THỨ BẢY

Phần Thứ Mười Một - SÁU THỨC TRƯỚC

Phần Thứ Mười Hai - LÝ-DUY-THỨC

Phần Thứ Mười Ba - TU-HỌC

Phần Thứ Mười Bốn - TỔNG-KẾT-LUẬN

LỜI NÓI ĐẦU

Duy-Thức-Học là một nghành học rất sâu-sắc, uẩn-súc, và rất danh-tiếng trong đạo Phật. Đó là tâm-lý-học của Phật-Pháp, giúp chúng-sinh, để dể bề tu-tiến. Duy-thức thuộc về Pháp-Tướng, tức là phân-tích, lý-luận, chia phần, đoạn, phân-minh như khoa-học ngày nay.

Đây là quyển sách đầu-đủ về Duy-Thức. Phần lớn là bản dịch bộ « Thành-Duy-Thức Luận » của Tam-Tạng Pháp-Sư Huyền-Trang, đời Đường, bên Trung-Hoa. Bộ này được coi là bộ sách đầy-đủ nhất về Duy-Thức từ xưa đến nay.

Dịch-giả, cụ Trí-Độ, là một hoc giả uyên-bác, lỗi lạc về Phật-Pháp, một tâm-hồn bồ-tát rộng-rãi, vị-tha. Cụ là Tôn-Sư của các Thượng-Tọa Thích-Trí-Tịnh, Thích-Thiện-Siêu, Thích-Thiện-Hoa, Thích-Trí-Quang, Thích-Thiện-Hòa, Thích-Thiện-Minh và Thích-Huyền-Quang.

Năm 1948, Cụ mang hết kinh-nghiệm một đời tu học, truyền-dạy cho tôi về Phật-Pháp, về Nhân-Minh, và dịch với tôi bộ kinh « Lăng-Nghiêm » và bộ « Thành-Duy-Thức-Luận ». Cụ Có căn-dặn tôi, và tôi có hứa với Cụ, là sẽ mang truyền-bá hai bộ trên cho thế-hệ tương-lai.

Nay, để trả nghĩa Cụ, theo gương vị-tha của Cụ, tôi tung hai bộ sách này ra bốn phương, tặng Phật-Tử những nguồn ánh-sáng đẹp-đẽ của Chân-lý.

Nhưng chỗ cao-siêu, uyên-áo của Duy-Thức-Học, và cũng là của Phật-Pháp, những điều mà hầu hết các Tổ-Sư ở Việt-Nam, ở Trung-Hoa và thế-giới bí-tắc, lại Do Cụ Huyền-Cơ chỉ dạy.

Cụ Huyền-Cơ là một Bồ-Tát bác-học, đã nhiều kiếp tu-chứng, tâm-hồn cao-thượng, thanh-tịnh, từ-bi. Cái học của Cụ bao-trùm Pháp-Tính và Pháp-Tướng, bao-trùm Chính-Pháp và Duy-Thức, Nhân-Minh. Cụ đã nghiên-cứu hàng trăm bộ Duy-Thức khác nhau ở trường Viễn-Đông Bác-Cổ Hà-Nội. Cụ đã phát-minh ra nhiều điều mói lạ về Nhân-Minh, Duy-Thức. Cụ đã thành-lập Duy-Thức-Học, sự-nghiệp mà từ đời Phật Thích-Ca đến nay, chỉ có một ít Tổ-Sư nhu Huyền Trang, Khuy-Cơ, Cơ-Biện làm nổi.

Để cho quyển « Duy-Thức-Học » này được đầy-đủ, và là căn-bản cho Duy-Thức-Học, tôi đưa vào nhiều tài-liệu quý-báu của Cụ Huyền-Cơ, để lập một hệ-thống vĩ-đại cho Duy-Thức-Học Việt-Nam, cho Duy-Thức-Học thế-giới.

Ước-mong quyển sách này sẽ giúp nhiều cho Phật-Tử.

Phần Thứ Nhất - TỔNG-QUÁT VỀ DUY-THỨC-HỌC

Trước khi nghiên-cứu quyển « Duy-Thức-Học » , ta thử tổng-quát các điều cốt-yếu trong sách này.

* * *

Duy-thức-học thành-lập trên căn-bản:

-« Thức bao-trùm hết mọi sự vật trong pháp-giới bao-la, trên khoảng thời-gian

vô-tận. »

Muốn tiện việc học, ta hãy giả-lập, chia làm hai phần chân, vọng:

-Về mặt « VỌNG » : Thức là trí-biết hẹp-hòi, nông-cạn của chúng-sinh.

-Về mặt « CHÂN » : Thức là trí-biết tuyệt-đối, bao-trùm pháp-giới của Phật.

Cũng gọi là trí, là chân-tâm, là Chân-lý v.v…

* * *

Nay ta đứng về mặt vọng, nghiên-cứu về vọng thức của chúng-sinh.

Tính đặc-biệt của thức là : PHÂN-BIỆT.

Phân-biệt mình, người, lớn, bé, tốt, xấu v.v…

Phân-biệt cảnh.

Đối với thức là bề trong, cảnh là bề ngoài.

* * *

Muốn tiện việc học, ta chia thức làm 8 phần :

Đó là 8 thức :

-5 thức đầu

-Thức thứ 6.

-Thức thứ 7.

-Thức thứ 8.

* * *

Năm thức đầu, chúng ta biết rất rõ. Khoa-học ngày nay gọi là ngũ-quan.

Đó là các phạm-vi thấy biết của mắt, tai, mũi, lưỡi và thân-thể.

Mắt nhìn. Cái gì mắt thấy, gọi là TRẦN, hay CẢNH. Ví-dụ như lọ mực. Mắt gọi là CĂN, tức là cơ-quan hoạt-động để thu hình-ảnh. Lọ mực là CẢNH hay là TRẦN. Cái biết lọ mực là THỨC của con mắt, hay là NHÃN-THỨC.

Thân sờ-mó, đụng chạm. Nhất là tay sờ sự-vật biết nhẵn, trơn, nóng, lạnh, mềm, cứng v.v.. Ví dụ tay sờ cái mặt bàn. Tay sờ là CĂN. Mặt bàn là TRẦN. Cái cảm giác trơn, lạnh là THỨC, nói rỏ hơn là TRẦN-THỨC.

Vậy chúng ta nương vào ngũ-quan để biết sự-vật.

* * *

Còn thức thứ 6, là tư-tưởng, phân-biệt, so-sánh, suy-luận, ngược giòng thời-gian tìm nhân, xuôi dòng tìm quả. Suy từ hẹp đến rộng, từ gần đến xa.

Đó là Ý-THỨC.

Ý-thức giao-thiệp với 5 thức trên, bao quát cả sự-vật. Tổng quát các điều tai nghe mắt thấy để hiểu rõ sự-vật.

Căn của ý-thức, gọi là ý. Tức là cả thần-kinh-hệ có liên-quan đến cái biết, đến trí thông-minh. Trần của ý-thức, gọi là PHÁP, tức là sự-vật. Một pháp tức là một sự-vật. Vật đó có thể có hình hay vô-hình, như những tư-tưởng thầm-kín trong lòng người.

Nhân-loại ngày nay nương vào ý-thức để tìm hiểu sư-vật, để xây-dựng cuộc-đời, để làm chủ vũ-trụ.

Ý-thức ngày nay phát-triển quá đáng.

Tóm-lại, 6 căn là : nhãn, nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý ; tức là : mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý.

Sáu trần là : Sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp ; tức là : Những hình ảnh mắt thấy ; những tiếng động, tĩnh tai nghe ; những mùi ngửi ; những vị lưỡi nếm ; những cảm-giác tay và thân sờ-mó, đụng-chạm. ; những sự-vật ý biết.

Tức là : Các phạm-vi thấy biết của mắt, của tai, của mũi, của lưỡi, của thân, của ý.

* * *

Khoa-hoc. Và tiểu-thừa chỉ biết 6 thức trên. Phật và các bồ-tát còn biết các thức thứ 7 và thứ 8. Khi đã tu-chứng lên cao, mới biết được hành-tướng của thức thứ 7.

Thức này chuyên về CHẤP NGÃ. Ví như con ốc cứ bo-bo bám lấy vỏ ốc của mình, cho là cả cuộc đời, cả vũ-trụ. Quý-báu lắm, không dám dời ra bao giờ.

Thức thứ bảy thầm-thầm chấp ngã, quá yêu ngã, tôn-thờ ngã, nên giữ chặt lấy, không dám dời ra.

Nó hay so-sánh, khởi ra yêu-ghét thiên-lệch, ví như người nhỏ-nhen, vừa ích-kỷ, vừa hay ghen-ghét, vừa tham-lam, vừa keo-kiệt, chỉ muốn vơ về mình.

Có tu-chứng cao, từ A-la-hán trở lên, mới thoát khỏi nô-lê cho thức này.Khi còn là chúng-sinh, ta bị nó ràng-buộc. Vậy nên biết chính nó làm ta khổ. Đừng a-tòng binh nó, mà nô-lệ mãi cho nó, không bao-giờ giải-thoát được.

Cái gốc khổ-não, cái gốc tội-lỗi, cái gốc mê-lầm, chính là thức thứ bảy.

Ta biết thế, tìm cách giải-thoát khỏi thức này, không chịu để nó lôi kéo. Hãy đi ngược với nó để chóng giải-thoát. Đó là : quán trí-vô-phân-biệt.

* * *

Phật lại biết một thức nữa, đó là thức thứ 8.

Thức này rất nhỏ-nhiệm. Có Phật mới biết được. Thức này chuyên-chú về CHỨA-NHÓM. Nó có đủ các hạt giống của tất cả sự-vật trong các cõi.

Các hạt giống đó do HUÂN-TẬP mà phát-triển. HUÂN nghĩa là ướp. Ví như chè để cạnh hoa. Chè đượm hương thơm của hoa.Nói rộng ra, đó là ảnh-hưởng của hoàn-cảnh. Hoàn-cảnh hay, ta được hay, Hoàn-cảnh dở, ta chịu ảnh-hưởng dở.

TẬP là tập mãi thành thói-quen. Đứa trẻ tập nhìn, tập nói, tập đi, tập viết, tập đọc, tâp chào, tập suy-nghĩ, tập lễ-độ v.v.

Chúng-sinh tập bao thứ thành thói quen. Nhưng, nên nhớ, ta đã có các hạt giống sẵn có từ bao kiếp trước, nên nay tập mới chóng thạo. chứ nếu không tập lâu lắm.

Ví dụ con gà con, nó vừa ở trứng chui ra, đã biết chạy đi tìm mồi, biết mổ hạt thóc, biết chạy trốn trước nguy-hiểm.

Ví dụ con cọp nhỏ, tuy tập bắt mồi, nhung tài năng, khuynh-hướng đã sẵn có từ cha truyền con nối.

* * *

Vậy thức thứ tám ví như cái kho. Các hạt giống nằm trong đó. Cảnh ngoài và các thức trước có huân-tập cái gì, nó giữ cái đó. Nếu được hoàn-cảnh tốt, các hạt giống tốt phát-triển, phát-triển mãi, thành hiện-hành, và hiên-hành lại phát-triển chủng-tử.

Một ngày kia, ta sẽ hoàn-toàn hiện-hành Phật.

Thức tứ 8 chỉ là cái kho, chứa giữ chủng-tử. Còn anh chấp là thức thứ 7, ví như người giữ kho, không cho ai lấy cái gì trong kho ra.

* * *

Áp-dụng : TU DUY-THỨC

1. - TU THEO CĂN.

Đã biết rõ thế, ta áp-dụng để tu, lợi-ích cho ta. Hãy tu theo căn.

Căn không phân-biệt. Ví-dụ : con mắt nhìn lọ mực. Trong thời-gian rất ngắn đầu-tiên, hình ảnh lọ mực vào con mắt. Con mắt nhận hình-ảnh đó, nhưng chưa phân-biệt.

Sau anh thức thứ 6 mới nắm lấy mà phân-biệt so-sánh đủ thứ…

Rồi anh thức thứ 7 mới sinh ra yêu, ghét, chê, khen v.v…

Vậy tu theo căn, như đứa trẻ sơ-sinh, rất ngây-thơ, không phân-biệt, ngày càng trong sạch.

Như gương soi các vật. Soi mà không phân-biệt. Cứ quan-sát như thế, không bị nô-lệ cho thức thứ 6 và thức thứ 7.

Thói-quen này phát-triển mãi, ta sẽ tu-chứng, sẽ gần chân-lý. Vì mắt ta trong-sạch, thấy sự-thực của sự-vật, tức là gần chân-lý.

Cái biết chưa bị các thức thứ 6 và thứ 7 làm xuyên-tạc theo nghiệp của chúng.

* * *

2. - TU THEO HIỆN-LƯỢNG.

Tu như thế là tu theo hiện-lượng, theo trực-giác. Trí biết trong sáng, như gương soi vật. Không có phân-biệt. Càng ngày càng trong, càng thuần, càng gần chân-lý.

* * *

3. - TU THEO TRÍ KHÔNG PHÂN-BIÊT.

Tu như thế tức là tu theo trí không phân-biệt.

Thói-quen không phân-biệt đi ngược với thói-quen phân-biệt của hai thức 6 và 7. Nó ngày càng giải-thoát ta. Dần dần ta được trí không phân-biệt, và tu-chứng lên cao…

* * *

4. – XA-LÌA CHẤP NGÃ VÀ CHẤP PHÁP, XA-LÌA NĂNG, SỞ.

Ta biết gốc mọi sự khổ, nguyên-nhân luân-hồi sinh-tử là anh thức thứ 7. Thức này chấp ngã.

Rồi đến thức thứ 6. Thức này chấp pháp, tức là cho sự-vật thực có, rồi yêu sự-vật, nô-lệ cho sự-vật.

Ta hãy quán : ly-huyễn.

Xa-lìa ngã va pháp. Mọi sự-vật đều huyễn. Cái gì ta yêu, ta quý, ta thiết-tha, cũng là huyễn. Xa lìa năng, sở. Không thấy có mình, có người, có hay, dở.

Cứ xa-lìa như thế mãi, sẽ tu-chứng.

* * *

Ta hãy luôn-luôn đối-phó với thức thứ 7. Nó thầm-thầm chấp ngã.

Khi ta chưa tu-chứng đến A-la-hán, nó vẫn đeo ta hoài.

Ta khó thoát nổi nó xui-dục.

Vậy hãy đề-phòng nó tìm cách hoành-hành.

Ta cứ yên-trí là bệnh ta còn nặng, còn phải chữa, còn phải đối-trị.

Ai bảo mình không chấp ngã là nhầm. Vì câu-sinh ngã-chấp rất nhỏ-nhiệm, rất khó trừ.

Đó là bệnh lâu đời của chúng-sinh.

* * *

Trên đây là những điều cốt-yếu để tu theo duy-thức. Học duy-thức có cái lợi là biết rõ tâm-lý mình và chúng-sinh, không lầm bênh-vực bệnh của mình. Như thế giúp nhiều cho sự tu-học.

Nhưng khi ta đã có căn-bản về duy-thức, nên học nhiều về pháp-tính, tức là các kinh liễu-nghĩa.

Muốn hiểu sâu quyển « Duy-Thức-Học » này, trước hết nên nghiên-cứu bộ « Phật giáo » để có căn-bản về đạo Phật.

Rồi nên nghiên-cứu kinh « Lăng-nghiêm », ta càng sâu hiểu đạo.

Sau mới đọc quyển « Duy-thức-học », này, mới hiểu rõ-ràng, và thêm căn-bản vững-chắc về pháp-tướng và pháp-tính.

Lại nên nghiên-cứu kinh « Duy-ma-cật », để biết rộng thêm về các hạnh tu của Bồ-tát. Kinh này cảm-hóa ta, làm ta càng thêm cao-thượng, trong-sạch, từ-bi. Tâm-hồn càng mở rộng.

Phần Thứ Hai - LƯỢC-SỬ VỀ DUY-THỨC-HỌC

Lúc Phật còn tại thế, đã giảng-dạy về duy-thức trong nhiều bộ kinh như Lăng-già. Giải-thậm-mật, Đại-thừa a-tỳ-đạt-ma, Lăng-nghiêm v.v.

Khoảng 900 năm sau Phật có hai nhà học Phật lỗi-lạc là Vô-Trước và Thế-Thân lập ra duy-thức học, thành một trong hai hệ-thống lớn của đại-thừa Phật-giáo ở Ấn-độ.

*

* *

Ngài Vô-Trước (Asanga) sinh ở khoảng cuối thế-kỷ thứ 7 Tây-lịch ở Bắc-Ấn.

Ngài nhập-định lên cõi trời Đâu-xuất nghe Bồ-tát Di-lặc (Maitreya) dạy về duy-thức.

Ngài viết được nhiều sách. Đây là những tác-phẩm chính, đã được dịch sang chữ Hán :

Phần trước-tác của ngài Di-Lặc :

1) « Du-già sư-địa-luận » (100 quyển). Ngài Huyền-Trang dịch.

2) « Đại-thừa trang-nghiêm kinh luận ».

3) « Thập địa kinh luận ».

4) « Trung-biên phân-biệt luận »

Phần trước-tác của ngài Vô-Trước :

5) « Hiển-dương thánh-giáo luận » (20 quyển). Ngài Huyền-Trang-dịch.

6) « Nhiếp đại-thừa-luận » (3 quyển). Ngài Chân-Đế dịch.

7) « Đại-thừa A-tỳ-đạt-ma tạp luận » (7 quyển). Ngài Huyền-Trang dịch.

8) « Kim-cương bát-nhã ba-la-mật-đa kinh luận » (3 quyển).

9) « Thuận-trung-luận » (2 quyển).

Các bộ « Du-già sư địa-luận », « Hiển-dương thánh-giáo-luận », « nhiếp-đại-thừa-luận » nghiên-cứu về duy-thức và nêu thuyết « A-lại-da duyên-khởi ».

*

* *

Ngài Thế-Thân (Vasubandhu) là em ngài Vô-Trước.

Ngài viết rất nhiều sách. Đây là mấy bộ chính trong số những bộ đã được dịch sang chữ Hán :

1) « Duy-thức tam-thập-luận tụng » 1 quyển, ngài Huyền-Trang dịch.

2) « Duy-thức nhị-thập-luận » 1 quyển, ngài Huyền-Trang dịch.

3) « Đại-thừa bách-pháp minh-môn-luận », 1 quyển, ngài Huyền-Trang dịch.

Mấy quyển trên là căn-bản cho duy-thức-học.

*

* *

Duy-thức-học do hai ngài Vô-Trước và Thế-Thân lập ra, tràn-lan khấp Ấn-độ.

Cho đến thế kỷ thứ 6, trong khoảng 200 năm, có nhiều luận-sư lỗi-lạc xuất-hiện.

Ta có thể kể các ngài Thân-Thắng, Hỏa-Biện, Đức-Tuệ, Trần-Na, An-Tuệ, Nan-Đà, Tịnh-Nguyệt, Hộ-pháp, Giới-Hiền, Thắng-Hữu, Tối-thắng-Tử, Trí-Nguyệt.

Đó là các bậc đại-luận-sư về duy-thức.

*

* *

Ngài Trần-Na (Dignàga) ở cuối thế-kỷ thứ 5 người Nam-Ấn.

Ngài rất giỏi về nhân-minh, và làm môn học này rực-rỡ.

Ngài viết nhiều bộ luận để tuyên-dương duy-thức-học.

*

* *

Ngài Hộ-Pháp (Dharmapàla) là học-trò của ngài Trần-Na.

Ngài viết nhiều sách, đáng kể nhất là bộ « Thành-duy-thức-luận », 10 quyển, ngài Huyền-Trang dịch.

Bộ này giải-thích bộ « Duy-thức-tam-thập-tụng », của ngài Thế-Thân.

Nay ngài Huyền-Trang căn-cứ ở bộ sách của ngài Hộ-pháp làm chính, và tổng-hợp 9 nhà khác mà dịch thành bộ « Thành-duy-thức-luận »,

Quyển sách này là bản dịch bộ trên, của cụ Trí-Độ.

Có thể nói đây là căn-bản của duy-thức-học.

*

* *

Ngài Giới-Hiền (Siladhadra) là đệ-tử Ngài Hộ-Pháp.

Năm 636 tây-lịch, ngài Huyền-Trang từ Trung-Hoa qua Ấn-Độ, được ngài Giới-Hiền truyền cho duy-thức-học.

*

* *

Ngài Huyền-Trang (600-664) có công du-học Ấn-Độ, mang cái học duy-thức chân-truyền về Trung-Hoa. Ngài chu-du khắp các nước Ấn-Độ, mang được nhiều kinh sach quý về Trung-Hoa.

Ngài dịch rất nhiều kinh, sách, gồm 76 bộ, 1349 quyển.

Đáng kể là bộ « Thành-duy-thức-luận », của ngài Hộ-Pháp, được coi là một trong những bộ giá-trị do ngài Huyền-Trang dịch.

*

* *

Ngài Khuy-Cơ (632-682) là đệ-tử lỗi-lạc của ngài Huyền-Trang, càng làm rực-rỡ duy-thức-học.

Ngài viết nhiều bộ sách giá-trị, đáng kể nhất là bộ « Thành-duy-thức-luận thuật-ký » (20 quyển).

*

* *

Từ đây, duy-thức-học tràn-lan khắp nước Trung-Hoa, rồi sang Nhật, rồi khắp Á-Đông.

Nhật-bản phát-triển mạnh mẽ ngành học này, và nay nghiễm-nhiên là nước đứng đầu thế giới về duy-thức.

*

* *

Ở Việt-Nạm mới xuất-hiện. một Tam-Tạng Pháp sư lỗi-lạc, cái học uyên-bác, cao-thâm, có thể sánh với các ngài Thế-Thân, Huyền-Trang, Khuy-Cơ. Đó là ngài Huyền-Cơ.

Chúng tôi xin công-bố tài-liệu quý báu của ngài về « thành-lập duy-thức », trong quyển sách này.

Ngài Huyền-Cơ làm Phật-pháp rực-rỡ trong thời-đại nguyên-tử này.

Phần Thứ Ba - THÀNH-LẬP DUY-THỨC

ĐOẠN I

MỤC-ĐÍCH

Học duy-thức là để biết rõ tâm-lý chúng-sinh và mình để tiện việc tu-học.

Khi đã biết rồi, nên nghiên-cứu về pháp-tính, tức là lối học tổng-quát, lời Phật dạy ở các kinh liễu-nghĩa như Duy-ma-cật, Viên-giác v.v… Tu dễ và chóng hơn.

*

* *

ĐOẠN II

AI LẬP RA DUY-THỨC ?

Duy-thức do Phật lập ra.

Phật đã tu-chứng rồi, mới bao được hết, nên thành-lập tâm-lý học của các chúng-sinh.

Đứng trên cao nhìn xuống, Phật mới bao-trùm được toàn phần vọng-thức của chúng-sinh.

*

* *

ĐOẠN III

DUY-THỨC LÀ GÌ ?

Duy-thức nghĩa là : « Không ngoài ý thức ».

Ta đã biết pháp-giới bao-la, trong đó các thế-giới, các cõi Phật nhiều như bụi nhỏ ở hư-không.

Chữ « Thức » chỉ pháp-giới bao-la đó.

*

* *

Nay muốn tiện việc học, ta thử giả-lập, chia ra 2 mặt chân, vọng :

VỌNG

CHÂN

Mặt « vọng » là mặt chúng-sinh.

Mặt « chân » là cảnh-giới Phật.

Chữ « thức » bap-trùm cả hai mặt « chân, vọng ».

Vậy chữ « thức » cũng đồng nghĩa với chữ « tâm ».

Phật dùng chữ « tâm ».

Bồ-tát dùng chữ « thức ».

Lời Phật nói, gọi là « kinh ».

Sách Bồ-tát viết, gọi là « luận ».

*

* *

Đó là nghĩa :

« Tam giới duy-tâm, vạn pháp duy-thức »

Tức là : Tâm bao-trùm ba cõi, thức bao gồm muôn vât.

*

* *

ĐỒNG-NGHIỆP VÀ BIỆT-NGHIỆP

1) Vũ-trụ bao-la, pháp-giới mênh-mong, trong đó có nhiều cõi Phật, nhu bụi nhỏ ở hư-không.

2) Để tiện việc học, chia các phật-sát làm nhiều nhóm.

- Ta thấy có đồng, có biệt :

a) đồng : nói chung các nhóm.

b) Biệt : nói riêng từng nhóm.

3) Cứ thế chia ra từ rộng xuống hẹp, thì có đồng có biệt.

*

* *

4) THÀNH-LẬP DUY-THỨC

- Thành lập trên hai căn-bản.

a) Đồng-nghiệp

b)Biệt-nghiệp

*

* *

ĐOẠN V

NÓI RIÊNG VỀ PHẬT-SÁT CỦA PHẬT THÍCH-CA, TỨC LÀ CÕI SA-BÀ THẾ GIỚI NÀY :

a) Đồng : gồm cả sa-bà thế-giới.

Thế-giới này có ba nghìn nghìn triệu thái-dương-hệ (3000,000,000,000).

b) Biệt :

I.Chúng-sinh hữu-tình : gồm các chúng-sinh có trí biết phân-biệt.

Những chúng-sinh này thấy biết giống nhau, có nhiều điểm chung.

Cùng chung một đồng-nghiệp.

II. Chúng-sinh vô-tình : gồm các sự-vật, có liên-quan đến chúng-sinh trong Phật-sát.

*

* *

I.CHÚNG-SINH HỮU-TÌNH LẠI LÀ ĐỒNG.

Khi nói gồm cả các chúng-sinh đó.

A) Nhân-loại : lại là biệt.

B) Các loại khác : là biệt.

Cứ thế chia mãi, thảy đều có đồng, có biệt. :

- Xét nhân-loại : là đồng.

- Nhân-loại có nhiều giống người : là biệt

Mỗi giống người da trắng, da vàng, da đen là biệt.

- Trái đất này có nhiều châu: Á, Âu, Mỹ, Phi, Úc v.v.

Mỗi châu là biệt, trái đất là đồng.

- Chia đến từng dân-tộc, từng nước, từng tỉnh, từng quận, từng làng, thảy đều có đồng có biệt.

- Cho đến một người, lại có đầu, mình, chân, tay, các bộ máy tiêu-hóa, tuần-hoàn, lại chia bao bộ phận như gan, ruột v.v. chia cho đến các tế-bào. Thảy đều có đồng, có biệt.

*

* *

ĐOẠN VI

ĐỨNG VỀ MẶT CHÚNG-SINH :

« Thức » là cái biết hẹp-hòi, nông-cạn của chúng-sinh.

« Nhất-thiết duy-tâm tạo » : đều do thức biết mà có chúng-sinh, thế giới.

Phần Thứ Tư - TÁM THỨC

BÌNH LUẬN

Người giỏi duy-thức là người thành-lập được duy-thức

Tất cả phần trên đây là của tam-tạng pháp-sư Huyền-Cơ truyền dạy cho tôi. Cụ Huyền-Cơ là một bồ-tát tu-chứng cao, cái học thông-suốt đại-tạng, giỏi cả kinh, luật, luận, pháp-tính, pháp-tướng, cả thuyền-tôn, mật-tôn.

Cụ đã nghiên-cứu hàng trăm bộ duy-thức, đã đạt tới chỗ huyền của duy-thức-học.

Ngày xưa, đời Đường, sau khi du-học ở Ấn-Độ, Tam-Tạng pháp-sư Huyền-Trang lập « lượng duy-thức ». Các nhà bác-học, luận-gia ở Ấn-Độ không ai phá được. Ngài đem chân-truyền duy-thức-học về Trung-hoa.

Học trò ngài là pháp-sư Khuy-Cơ nối-tiếp vẽ vang cái học của thầy, đã viết nhiều bộ duy-thức giá-trị, còn vượt hơn thầy.

Nay, ngài Huyền-Cơ lại đưa duy-thức-học lên cao một từng nữa.

Khoa-học, triết-học ngày nay tiến vượt bực.

Phật-học, nói chung, và duy-thức-học, nói riêng, phải cao hơn hẳn khoa-học và triết-học, mới xứng đáng sứ-mệnh giải-thoát chúng-sinh.

Nhà Phật-học xuất-chúng đã làm rực-rỡ Chính pháp, đã nêu cao Chính-pháp, đó là ngài Huyền-Cơ.

Ngài lập thuyết duy-thức, khoa-học không phá được, triết-học cũng thế. Cho đến muông đời sau, văn minh loài người có cao đến đâu, trí-tuệ loài người có sáng suốt đến đâu, khoa-học có phát-minh bao điều kỳ-thú nữa, cũng không sao phá được, vượt được thuyết này.

Thế mói gọi là : « lập duy-thức »

*

* *

ĐOẠN I

CHIA 8 THỨC

1) Đứng trên cao nhìn xuống : Phật thấy toàn phần vọng-thức của chúng-sinh.

2) Nay muốn tiện việc học, chia ra làm nhiều phần khác nhau.

- Chia làm tám phần

- Cho tiện việc học, tạm chia thức làm tám phần: bao gồm hết cả đặc-tính của thức.

3) Lúc đầu, lập sáu phần thô : SÁU THỨC ĐẦU : PHÂN-BIỆT

- Tiểu-thừa chỉ biết 6 thức đầu.

4) Sau lập thêm hai thức :

a) Thức thứ 7 về CHẤP NGÃ,

b) Thức thứ 8 về CHỨA NHÓM.

5) Như thế là đây-đủ về tâm-thức của chúng-sinh.

6) Nắm được căn-bản đó, sau muốn chia làm mấy phần cũng được, miễn là :

a) Tiện việc học

b) Đầy đủ, không thiếu-xót.

*

* *

ĐOẠN II

TU-CHỨNG

1) Lúc đầu, phá ngã-chấp, thoát khỏi ràng-buộc của thân. Đó là thoát khỏi BIỆT-NGHIỆP, nhưng còn ĐỒNG NGHIỆP.

2) Khi thoát khỏi nghiệp người, sang cảnh-giới khác.

3) Khi thoát khỏi nghiệp chúng-sinh, đến cảnh-giới Phật.

4) Lúc đó biết khác hẳn. Không nên ở cảnh-giới chung-sinh mà đoán cảnh-giới Phật. Vì cảnh-giới đó khác xa mình. Ví dụ : con kiến đoán ngoài nước Việt-Nam.

*

* *

ĐOẠN III

ĐỒNG-NGHIỆP VÀ BIỆT-NGHIỆP

I.Đứng trong vòng CHÚNG-SINH ở thế-giới Sa-bà này :

1) Nói về « ĐỒNG -NGHIỆP » : ĐỆ BÁT THỨC (thức thứ 8).

Đúng câu : « Tam-giới duy tâm, vạn pháp duy thức ».

Hay là đồng-nghiệp của tất cả chúng-sinh trong cõi của đức Phật Thích-Ca.

2) Nói về « BIỆT-NGHIỆP » :

a) Từ đệ thất-thức đến 6 thức sau.

b) Có thể nói thêm : « biệt-nghiệp của đệ bát-thức ».

*

* *

II.LÝ-LUẬN

1) Nếu trái núi đổ, quả địa-cầu quay, đó la do thức ông hay thức tôi tạo nên?

2) Đáp : Đó là ĐỒNG-NGHIỆP cả thế-giới, cả Phật-sát.

Đồng-nghiệp cả Phật-sát gồm :

a) Hữu tình chúng-sinh.

b) Vô-tình chúnh-sinh.

*

* *

ĐOẠN IV

KỂ TÊN 8 THỨC

Tám thức là :

1) Nhãn-thức : những cái gì thuộc phạm-vi cái biết của con mắt.

2) Nhĩ-thức : `` cái biết của tai.

3) Tỵ-thức : `` cái biết của mũi.

4) Thiệt-thức : `` cái biết của lưỡi.

5) Thân-thức : `` cái biết của thân.

6) Ý-thức : `` cái biết của ý. Ý thức làm chủ năm thức trên. Đặc-tính là

phân-biệt.

7) Mạt-na-thức : `` chấp ngã.

8) A-lại-da-thức : chứa nhóm.

*

* *

BÌNH LUẬN

Hai phần đầu sách này là thuộc phạm-vi : « THÀNH LẬP DUY THỨC ».

Đây là tài-liệu của cụ Huyền-Cơ, thành-lập nền-tảng vững-chắc cho duy-thức-học.

Đọc-giả nên nghiền-ngẫm kỹ-càng, sẽ nắm được phần tinh-hoa của Duy-thức-học.

Phần Thứ Năm - VÀO ĐỀ

ĐOẠN 1

TÊN BỘ SÁCH NÀY

CỤ Trí-Độ dịch bộ « Thành-duy-thức-luận » này của ngài Huyền-Trang, lấy tên là

« THÀNH-DUY-THỨC-LUẬN CƯƠNG-YẾU »

Thành-duy-thức : lấy đạo-lý thành-lập duy-thức-học.

Cương : giềng mối

Yếu : quan-hệ, yếu-ước.

Bộ sách này nghiên-cứu những chỗ quan-hệ làm căn-bản cho duy-thức-học.

*

* *

ĐOẠN II

(nguyên-văn)

I) Làm ra luận này là cốt để cho những người mê-lầm hai lý sinh-không và pháp-không để khiến chỗ hiểu biết đượcc chính-đáng.

*

* *

BÌNH LUẬN¹

1) Mê : không-biết

Lầm : bảo còn chấp không nghe.

Sinh-không : là quả tu-chứng đến của A-la-hán hay là người đã vượt khỏi luân-hồi sinh-tử vượt tam-giới (ba-cõi), đã vượt được ngã chấp. Ngã chấp là chấp có mình.

Pháp-không là cảnh-giới Phật đã vượt được pháp-chấp của hàng bồ-tát, Pháp chấp là chấp có sự vật.

*

* *

II) Để Khiến cho họ hiểu-biết và dứt-trừ hai thứ trọng-chướng là phiền-não và sở-tri.

*

* *

BÌNH LUẬN

2) Phần BÌNH LUẬN của Tuệ-Quang. Bình luận nguyên-văn ở trên.

3) Trọng-chướng : Trọng (khó dứt trừ)

Chướng : che mất chân-lý, ngăn-ngại Bồ-đề và giải-thoát. Vì mê-lầm.

4) Phiền-não : Phiền-não chướng là tham, sân, si v.v làm chúng-sinh đau-khổ.

5) Sở tri : Tri-kiến, biết hẹp hòi, chút-ít, làm ngại không biết được nhiều, vì tự cho là đủ. Hai cái chướng phiền-não và sở-tri là danh-từ để gọi một cách khác ngã-chấp và pháp-chấp.

*

* *

III) được hai cái kết-quả hơn vậy.

*

* *

BÌNH LUẬN

6) Hơn : hơn hết cả ba cõi.

Dứt từ phiền-não chướng tức là vượt luân-hồi sinh-tử, chứng quả A-la-hán.

7) Muốn nghiên-cứu kỹ, xin xem bộ « Phật-giáo của Tuệ-Quang, phần thứ ba : lý thuyết của Phật-pháp » từ trang 202 đến 226.

Vượt sở-tri chướng tức là thành Phật, trí tuệ hoàn-toàn, sáng suốt, bao-trùm pháp-giới.

*

* *

IV) Hơn nữa, vì mở-mang và chỉ-thị cho những người lầm chấp ngã và pháp, mê cái lý duy-thức, khiến cho họ được thông-đạt lý sinh-không và pháp-không, đối với lý duy-thức hiểu-biết đúng như thực.

*

* *

BÌNH LUẬN

1) Đối với người mới học : mở-mang cho họ biết chân-lý.

2) Đối với người học đã lâu, chưa hiểu : chỉ-thị cho họ hiểu rõ.

Tóm lại, bộ luận này được tạo ra, để giúp người tu học biết rõ tâm-lý mình, tâm-lý chúng-sinh, không còn chấp ngã và pháp, không còn bị nô-lệ cho mình và sự-vật, không còn bị hai cái chướng phiên-não và sở-tri. Họ sẽ tu thẳng thành Phật.

*

* *

ĐOẠN III

PHÁ CHẤP

Có 4 cái chấp :

I) Có người mê lý duy-thức, hoặc họ chấp : « ngoại-cảnh, cũng như thức, chẳng phải không »

*

* *

BÌNH LUẬN

Ngoại-đạo Tát-bà-đa và Tiểu-thừa chấp :

« ngoại-cảnh thật có, như thức ». Tức là họ còn pháp-chấp, cho là sự-vật thực có. Cũng như khoa-học và phái duy-vật ngày nay.

*

* *

II) Chấp :

« Nội-thức, cũng như cảnh, chẳng phải có ».

*

* *

BÌNH LUẬN

Phái Thanh-Biện cho là : “Thức và cảnh đều không”

*

* *

III) Chấp : « Các thứ, dụng khác nhau mà thể vẫn đồng ».

GIẢI

Chỉ có một thức, y đó mà chuyển-khởi ra các tác-dụng khác.

*

* *

IV) Chấp : « Xa lìa cái tâm ra, không có tâm sở riêng ».

GIẢI

Phái Giác-Thiện-Tôn-giả cho là : « Chỉ có tâm, không có tâm sở »

*

* *

Vì ngăn đón sự chấp như vậy, nên tạo luận này, để khiến họ đối với trong duy-thức, hiểu biết được một cách như thật lý thâm-diệu.

GIẢI

1) Thâm : Sau, Phàm-phu, nhị-thừa không hiểu được.

Diệu : Có, không, không thể nói được vễ phía nào hẳn.

*

* *

BÌNH LUẬN CHUNG

Duy-thức học phá mấy thuyết sau đây :

1) Có thuyết cho là : sự vật có thực. Đây là quan-niệm của khoa-học ngày nay và các nhà duy-vật. Có thuyết cho là : Sự vật và thức đều có thực. Đó là quan-niệm của đạo Tát-bà-đa và tiểu-thừa Phật-giáo.

Duy-thức học cho là :

- Đối với chúng-sinh, sự-vật thực có, đối với họ.

- Đối với Phật, đã chứng đến cảnh-giới Phật, sự vật mà ta thất đây không thực có.

Ví dụ con kiến, con ốc, con cá dưới đáy biển, con chim, mỗi loài thấy sự-vật một khác. Họ quý những thứ mà ta coi thường, hay không biết là có. Đối với Phật, chúng sinh là người trong chiêm-bao, thấy các vật trong chiêm-bao. Khi tỉnh mới biết là không có. Phật ví với người tỉnh.

*

* *

2) Có thuyết lại cho là : nội-thức, cũng như cảnh, chẳng phải có.

Đó là quan-niệm của phái Thanh-biện. Phái Thanh-biện là đệ tử của Bồ tát Long Thụ, một ngôi sao sáng trong Phật-pháp.

Phái này đứng về mặt « pháp-tính », quan-niệm : sự-vật và thức của chúng-sinh đều không.

Đứng về mặt chân-lý, tức là cảnh-giới Phật, thấy mọi sự vật mà chúng-sinh cho là có, thực ra không có.

Duy-thức học nghiên-cứu về tâm-lý chúng-sinh, cho là : thức có thực.

Bề ngoài, hai thuyết có vẻ trái nhau. Thực ra, mỗi thuyết đúng về một phương-diện của Phật pháp.

Khi ta còn la chúng-sinh, duy-thức-học giúp ích cho ta, vì nó giúp ta hiểu rỏ tâm-lý mình.

Khi ta thành Phật, dy-thức học và mọi sự-vật trong cảnh-giới chúng-sinh đều không còn nữa.

*

* *

3) Có thuyết lại cho là : chỉ có một thức, nhưng có nhiều tác-dụng khác nhau.

Duy-thức học chia làm tám thức, để dể nghiên-cứu toàn phần vọng-thức của chúng-sinh. Mỗi thức có đặc-sắc, có tác-dụng riêng.

Đây là chia theo bề mặt, để nghiên-cứu. Nếu cho là có một thức, sự nghiên-cứu sẽ khó khăn và dể lầm-lộn.

*

* *

4) Có thuyết lại cho là : Chỉ có tâm, không có tâm sở riêng.

Duy-thức-học chia là nhiều tâm-sở, vậy trái với thuyết trên.

Phần Thứ Sáu - NÓI CHUNG

ĐOẠN I

GIẢ-THUYẾT: NĂNG-BIẾN, SỞ-BIẾN

Hỏi : - « Nếu chỉ có thức, sao thế-gian và thánh-giáo nói có ngã và pháp ? »

Đáp : (Bài tụng).

- « Bởi giả-thuyết ngã và pháp, nên có các tướng chuyển-hiện. »

Đều là do thức biến-hiện ra.

- Các thức năng-biến có ba loại :

1) Dị-thức (thức thứ tám)

2) Tư-lương (thức thứ bảy)

3) Liểu-biệt cảnh (6 thức trước).

BÌNH LUẬN

Muốn nghiên-cứu sự vật trong thế-giới bao la, ta hãy giả-lập ra ngã và pháp.

Đối với chúng-sinh, chấp có « mình », có « ta » tức là có « ngã ». Rồi yêu-mến cái « ta » đó. Ai khen thì vui, ai mắng thì buồn. Cái gì liên-quan đến cái « ta » thì quí-báu, giữ-dìn, thương nhớ, yêu mến. Cái gì trái với cái « ta » thì ghét bỏ, thù-hận, tìm cách làm hại.

Đó là chấp ngã.

Chúng-sinh lại cho sự-vật là có thực. Giầu sang thì mừng, rồi sinh kiêu-hãnh. Thất bại thì khổ, rồi sinh chán-nản. Mọi sự-vật ảnh-hưởng đến mình, lôi cuốn mình.

Đó là chấp pháp.

Thế-gian cho là ngã và pháp thực có. Thánh-giáo, tức là lời Phật dạy, cũng chia ra ngã và pháp để dạy chúng sinh thoát khỏi vòng nô-lệ của ngã và pháp. Vậy Phật giả-lập ra ngã và pháp để chỉ dạy chúng-sinh.

Mỗi chúng-sinh, mỗi loại chúng-sinh đều thây’ có thân, có cảnh. Mỗi loài đều thấy một cảnh-giới, do trí-biết rộng, hẹp, cao, thấy khác nhau, họ thấy cảnh vật khác nhau.

Trí biết đó là thức.

Trong toàn phần vọng-thức của chúng-sinh, người ta chia làm ba loại:

1) Dị-thục (thức thứ tám).

2) Tư-lương (thức thứ bảy).

3) Liễu-biệt cảnh, tức là biết rõ cảnh chung quanh (6 thức trước).

Thức là năng-biến. Cảnh là sở-biến.

*

* *

ĐOẠN II

GIẢI-THÍCH NGÃ VÀ PHÁP.

Thế-gian và thánh-giáo nói có ngã và pháp, chỉ vì giả-lập, chẳng phải thực có tính.

Ngã gọi là chủ-tể.

Pháp gọi là quỹ-trì.

*

* *

BÌNH LUẬN

1) Chủ tể : chủ là tự-tại. Tể là sai sử phán-đoán. Người đời chấp có ngã, như chấp có thân, mạng sống. Người tu-chứng chấp đã chứng các quả Dự-lưu, Nhất lai v.v…

Mình thấy mình được tự-chủ, tự-tại, và tự quyền sai khiến, phán-đoán.

2) Quỹ-trì : quỹ là có cái khuôn-mẫu nhất-định, để khiến người hiểu-biết. Trì là giữ luôn tính-cách của nó, chưa bị hư, mất.

Ví dụ cái bàn, cái ghết, cái cây, mỗi thứ là một pháp. Không cái nào lẫn với cái nào.

Mỗi pháp đều có ba điểm :

a) Thật : có sự thật, thật có.

b) Đức : tính-chất, mỗi pháp đều có tính chất riêng.

c) Nghiệp : dùng làm gì.

Phật-pháp nói : uẩn, xứ, giới v.v… mỗi thứ cũng có tính-chất riêng.

Mỗi thứ đều theo duyên sắp-đặt, đều khác nhau.

Ở đây, nói là giả-lập, để người học phân-biệt cho rõ tâm-lý mình, tâm-lý chúng-sinh, và hiểu rõ sự-thực.

Rồi sẽ giải-thoát người học khỏi vòng nô-lệ của ngã và pháp.

Khi đó, sẽ thấy ngã và pháp là giả, là không thực có.

Nên mới đầu, đã nói chặn ngay là giả-lập. Và nói luôn là : chẳng phải thực có tính. Tức là khi đã vào sâu đạo, sẽ thấy là không có.

*

* *

ĐOẠN III

CÁC TƯỚNG ĐỀU NƯƠNG NƠI THỨC

Hỏi : - « Như vậy các tướng, nếu là giả-thuyết, thì nương đâu thành lập ? ».

Đáp : - « Các tướng kia đều nương noi thức chuyển biến mà giả thi-thiết ».

Giải-thích :

- Thức là liễu-biệt.

Đây nói thức cũng gồm cả tâm-sở, vì quyết-định thuận-ứng với nhau.

- Biến : nghĩa là thức thể chuyển in tuồng 2 phần (kiến phần và tướng phần), đều nương nơi tự-chứng phần mà khởi. Nương hai phần ấy thi-thiết là ngã và pháp. Bởi hai phần kia xa-lìa nơi đây, thì không có chỗ nương.

*

* *

BÌNH LUẬN

1) Chuyển : xoay-đổi.

2) Biến : thành khác.

3) Sắp đặt.

4) Tuy thuộc về tâm-vương mà nhiếp cả tâm-sở. Gồm chung, vì quyết-định thuận-

ứng với nhau. Nói « vua » là có « tôi ».

5) Ví dụ con ốc sên đầu loe 2 cái sừng. Không có ốc, không có sừng.

Nếu không có « tự-chứng phần », sẽ không có « kiến phần » (ngã chấp), và « tướng phần » (pháp chấp).

*

* *

Chúng-sinh thấy có mình, có cảnh. Mình là chủ, nhìn ra cảnh. Mình là kiến-phần, tức là năng. Cảnh là tướng-phần, tức là sở.

Ví dụ : tôi nhìn cái hoa.

Tôi là năng. Cái hoa là sở, vì bị nhìn.

Cái hoa thuộc về cảnh.

Tôi là ngã. Hoa là pháp.

*

* *

Duy-thức hay nói « tướng ».

« Tướng » là một sự-vật có hình-ảnh, ta có thể nhìn, sờ-mó hay tưởng tượng ra.

Ý-tưởng trong óc, ta có thể có ý niệm, cũng là tướng.

Nhờ có thức, chúng-sinh mới phân biệt được cảnh-vật, và mọi pháp, dù hữu-vi hay vô-vi.

Hữu-vi là có hình-tướng.

Vô-vi là thuộc về siêu-hình, trong ý-tưởng, trong cảnh giới tu-chứng.

*

* *

Sao gọi là thức chuyển-biến.

Ví dụ một tiếng còi tầu xe lửa. Tiếng còi chỉ là tiếng còi. Nhưng người thiếu-phụ có chồng ở mặt trận phương xa, nghe tiếng còi bỗng nhớ tới hôm chia ly, tiễn chông lên đàng. Bao kỷ-niệm dồn-dập tới. Rồi suy nghĩ miên-man tới cảnh khổ của chiến-tranh, của kiếp người, đến hoàn-cảnh nước Việt-Nam, đến tình-hình thế-giới.

Tiếng còi có thể gợi cho bao người nhiều ý-nghĩ khác nhau.

Thức đã chuyển-biến tiếng còi, tùy nghiệp và hoàn-cảnh từng người.

*

* *

ĐOẠN IV

VÌ PHÂN-BIỆT

Nội-thức chuyển, in tuồng ngoại-cảnh. Sức huân-tập phân-biệt ngã và pháp.

Trong khi các thức sinh khởi, biến in tuồng ngã và pháp. Các tướng ngã và pháp, dù ở nội thức, mà bởi phân-biệt in tuồng ngoại-cảnh hiện. Các loài hữu-tình, từ vô-thủy nhẫn lại, nương theo đó chấp làm thật ngã và thật pháp.

Ví như người bị chiêm bao, lúc chiêm bao trong tâm in tuồng có các tướng ngoại cảnh hiện.

Nương nơi đó chấp làm thực có ngoại-cảnh.

BÌNH LUẬN

1) Đối vói ngọai-cảnh, tức là cảnh bên ngoài mình, nói : nội-thức, tức là thức ở bên trong mình.

2) Huân-tập : huân là ướp. Như chè khô ướp hoa, hoa để cạnh chè, trong một hộp đậy kín, chè đượm mùi thơm của hoa. Tực-ngữ ta có câu : gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.

Nói rộng ra, ảnh-hưởng của hoàn-cảnh, hoàn-cảnh đã chi-phối rất nhiều đến con người, đến chúng-sinh.

Tập là luyện thành thói-quen. Ví-dụ như tập viết, tập nói, mới đầu bỡ ngỡ, sau rất thành-thạo.

Từ lúc mới sinh, chúng-sinh đã lập đủ thứ.

Con người lại càng tập nhiều, từ ăn, nói, đi, đứng, tranh-đấy, giao-thiệp, đến học thành giỏi, tu luyện thành đạo-đức.

Nhờ sức huân-tập, càng quen phân-biệt ngã và pháp, tức là phân-biệt mình, người, thân sơ, hay dở, tốt xấu, và các hoàn-cảnh trong đó mình sinh-hoạt.

Đến đây, ta cần phân-biệt căn và thức. Ví-dụ con mắt nhìn sự vật. Con mắt sống, con mắt hoat-động, gọi là căn. Trong sát-na đầu, hình-ảnh của sự-vật bị thu vào con mắt. Lúc đó căn chỉ thu hình, chưa phân-biệt.

Hình-ảnh của sự-vật lúc đó gần sự-thực của sự-vật nhất.

Cũng gọi là hiện-lượng.

Đến sát-na thứ hai, ý-thức xen vào, phân-biệt theo thói quen của mình, của gia-đình, của xã-hội, của chủ nghĩa, của trào-lưu, của quan-niệm đương thời, của cả nhân-loại. Hình ảnh của sự-vật bị méo mó, bọ xuyên-tạc nhiều từng lớp, theo nghiệp riêng của cá-nhân, theo nghiệp chung của gia-đình, xã-hội v.v...

Đó là tỷ-lượng

Ví dụ, cũng một cảnh-vật, mà người nông phu, người thợ, ông thi sĩ, ông họa sĩ, nhà bác-học, anh học-sinh, nhà đạo-học, mỗi người thấy khác. Vậy ta chỉ biết cảnh bên ngoài qua thức của ta. Hình-ảnh mà ta có về cảnh-vật là do thức ta biến-hiện.

Ví-dụ người nằm chiêm-bao. Ta vui-buồn, sung-sướng, đau-khổ với cảnh chiêm-bao. Ta say sưa trong đó, tin là có thực.

Chợt tỉnh dậy, nước mắt mà ta khóc lúc chiêm-bao, còn chưa khô. Ta thấy buồn cười cho giấc mơ kỳ lạ.

Với Phật, chúng-sinh dương trong chiêm-bao, Phật là người tỉnh.

Khi tỉnh, mới biết cảnh mà ta thấy trong chiêm bao là không thực có. Đó là do thức biến-hiện ra.

Chúng sinh bị nô-lệ cho nghiệp chúng-sinh, thấy có mình, có cảnh, là do thức biến-hiện.

*

Người tu nương theo căn và hiện-lượng

Tức là càng ít phân-biệt, ít phiền-phức, tinh-xảo bao nhiêu, cành ngây-thơ, trong-sạch bao nhiêu, càng ít khôn-ngoan, xảo-trá bao nhiêu, càng gần chân-lý.

*

ĐOẠN V

GIẢ VÀ THỰC

Kẻ ngu-phu chấp ngã, thật pháp, đều không phải có, chỉ theo vọng tình mà thi

thiết, nên nói là giả.

Nội-thức sở biến in tuồng ngã và pháp, dù là có, mà chẳng phải là thực có tính-cách ngã và pháp, nhưng in tuồng kia hiện ra, nên nói là giả.

Ngoại-cảnh theo vọng-tình mà thi-thiết, nên chẳng phải có như thức.

Nội-thức quyết nương nhân-duyên mà sinh nên chẳng phải không cảnh.

Bởi vậy mới ngăn-đón hai cái chấp là tăng và giảm.

Cảnh nương nội-thức mà giả-lập, chỉ thuộc về thế-tục có.

Thức là sự của gia-cảnh nương, cũng thuộc về thắng-nghĩa có.

*

* *

BÌNH LUẬN

1) Ngu-phu : Tiểu-thừa trở xuống phàm-phu.

2) Vọng-Tình :Tính chấp tức là óc phân-biệt. Óc đó hư-vọng bày đặt ra. Hư vọng là đứng về mặt chân, tức là lấy trí-tuệ Phật mà nhìn.

3) Giả : Nói giả đúng hơn vô, vì chưa chứng. Chúng-sinh tưởng là có thực, Phật biết là giả. Cũng như đối với ta, cái thấy biết của con kiến là đúng với nó, nhừng la giả với ta.

4) Sở-Biến : chuyển, biến ra.

5) kia : ngã, pháp.

6) Thi-thiết : Ngoại-cảnh không có, nên nói là giả.

7) Thức : Thức thật có.

8) Nhân : huân-tập cái gì. Quả : sau dùng đến.

9) Tăng : chấp ngoại-cảnh là có. Không có mà cho là có, vậy là tăng thêm.

10) Giảm : chấp nội-thức là không. Có mà cho là không có, vậy là giảm đi.

11) Đối với thế tục.

12) Thắng-nghĩa : Xuất thế-gian, đã chứng.

*

* *

Với chúng-sinh, ngã và pháp, tức là thân và cảnh là thực có.

Với Phật, đó là giả.

Với người chiêm-bao, cảnh trong chiêm-bao là thực có. Với người tỉnh, cảnh đó là giả.

Tác-giả nói : cảnh không thực có. Tức là sự-vật và thân mình, hay là ngã và pháp, đối với chúng-sinh trong vòng nghiệp của mình, tưởng là có. Thực ra không có, đó là giả.

Trái lại, thức có thực. Thức là trí-biết. Đứng về mặt chân-lý, tức là ở cảnh-giới Phật. Trí-biết đó bao trùm pháp-giới, hoàn-toàn, sáng-suốt.

Phần Thứ Bày - CHẤP NGÃ VÀ PHÁP

ĐOẠN I

NGÃ CHẤP

Ngã chấp có hai thứ:

1. Cu-sinh

2. Phân biệt

1 – CU-SINH NGÃ-CHẤP:

Từ vô thủy đến nay, bởi sức nội nhân huân tập hư vọng, hẳng với than chung có, chẳng đợi tà giáo và tà phân biệt, xoay vần mà chuyển, nên gọi là cu-sinh.

Cu-sinh có hai thứ:

A) Thường Tương tục:

Tại đệ thất thức vịn lấy kiến phần của đệ bát thức, rồi khởi ra tự tâm tướng phần, chấp làm thật ngã.

B) Hữu Gián Đọan:

Tại đệ lục thức vịn lấy 5 uẩn tướng của thức biến ra, hoặc tổng hoặc biệt, rồi khởi ra tự tâm tướng phần, chấp làm thật ngã.

Hai thứ ngã tướng này rất khó đoạn, bởi nhỏ nhiệm.

Về sau trong phần tu đạo, hằng hằng tu tập quán sinh không hơn lên, mới có thể trừ diệt.

2 – Phân biệt Ngã Chấp:

Cũng bởi sức ngoại duyên hiện tại, chẳng phải với thân chung có. Phải đợi tà giáo và tà phân biệt, rồi sau mới khởi, nên gọi là phân biệt.

Chỉ có ở trong đệ lục thức.

Phân biệt có hai thứ:

a – Duyên theo tà giáo nói uẩn tướng, khởi ra tự tâm tướng phần, phân biệt, so đọ và chấp trước, chấp làm thật ngã.

b – Duyên theo tà giáo nói ngã tướng, khởi ra tự tâm tướng, phần, phân biệt, so đo và chấp trước, chấp làm thật ngã.

Hai thứ ngã chấp này dễ đoạn, bởi thô. Bắt đầu khi thấy đạo, quán sát tất cả pháp sinh, không chân như, tức thì trừ diệt.

BÌNH LUẬN

1) Cu-sinh : Nhỏ-nhiệm lắm, có từ vô-thủy.

2) Phân-biệt : Thô.

3) Nội-nhân : Nguyên nhân trong nội tâm.Tức là các chủng tử, các hạt giống, có mãi mãi vói thân, không bao giờ dứt, trừ khi chứng đạo mới dứt.

4) Tà-giáo : Thuyết của các đạo.

5) Phân-biệt : Chấp phân-biệt hay, dở, đúng, sai.

6) Thường : Thường có mãi mãi, cho đến khi chứng nhân-không, tức là A-la-hán, thoát khỏi luân-hồi, sinh-tử mới dứt.

7) Tướng-Phần : Chấp-Ngã và một phần kiến-phần. Ví dụ đứa ở giữ cửa, canh cửa không cho ông chủ ra ngoài. Thoát ly.

8) Gián-đoạn : Vì đệ-lục-thức lúc khởi lúc yên, khi ngủ.

9) Tổng : Lấy gồm năm uẩn.

10) Biệt : Lấy 1, 2 uẩn riêng.

11) Sinh-không : Quan-sát, sinh-không, vô ngã-tướng.

12) Ngoại-duyên : Giáo-dục nhầm, ở ngoài khởi lên trái với cu-sinh là hạt giống trong tâm.

13) Tà-Giáo : Thành-kiến tà đạo.

14) Quán chân-như : là không, không có mình, người, sinh diệt, có không, danh tướng, năng-sở v.v… Dần dần bỏ ngã chấp.

*

* *

Đến đây ta nghiên cứu một phần quan trọng rất ích lợi cho sự tu học.

Ngã chấp có hai thứ:

1 – Cụ sinh ngã chấp:

Đó là hạt giống nằm sẳn trong ta từ vô thủy. Hễ là người, là chúng sinh, là có hạt giống đó. Nó có mãi trong ta. Bao giờ tu chứng A-La- Hán mới dứt được. Nó rất nhỏ nhiệm.

2 – Phân biệt ngã chấp:

Người ta bị ảnh hưởng của gia đình, giáo dục, của xã hội, của thành kiến đương thời, sinh ra chấp ngã. Phần sau này dễ trừ, vì mới bị ảnh hưởng trong một đời hiện tại.

Có công phu quán vô ngã, đi ngược lại thói quen chấp ngã, và gột bỏ các thành kiến, các ảnh hưởng sai lầm, có thể trừ được dễ dàng.

Điều này rất quan trọng cho sự tu học của ta. Ta nên nhớ là hạt giống chấp ngã và ích kỷ đã ở trong ta từ bao đời bao kiếp. Thói quen mê lầm đã vun sới từ bao vô số kiếp.

Nay bỗng dưng bỏ ngay, thực là khó khăn. Vậy ta phải có công phu tu, phấn đấu với tâm bệnh từ lâu đời, đi trái với thói quen mê lầm. Khi đã chứng quả A-La-Hán, đã thoát khỏi sinh tử luân hồi, mới thật là thoát khỏi cu sinh ngã chấp.

Còn đã là người, khi chưa chứng A-La-Hán, cho đến đã chứng những quả khác ở cỏi trời, ta còn nô lệ cho ngã chấp.

Trong ta vẫn thầm thầm chấp ngã.

Người nào bảo:

“ Tôi không chấp ngã. Tôi hoàn toàn giải thoát”. Nếu người đó chưa chứng quả A-La-Hán trở lên mà nói thế, là không hiểu gì tâm lý mình và duy thức.

Mình phải nhìn nhận tâm bệnh của mình, rồi tìm cách đối trị, cố gắng tập dần, như thế mới mong thoát khỏi dần ngã chấp. Trước hết hãy trừ phân biệt ngã chấp, là phần thô dễ trừ.

Sau dần dần trừ phần cu-sinh ngã chấp, là phần rất tế nhị, rất khó trừ.

Nhiều người càng học, càng tu đạo Phật, cái chấp ngã càng nặng.

Tham danh vọng, tham quyền thế, tham bè phái, dù là trong đạo Phật, đều là chấp ngã.

Bởi thế, người ẩn dật, người thanh tu, người ít danh tiếng phần nhiều dễ tu, dễ trong sạch, sáng suốt, dễ giải thoát, thuần túy hơn.

Cu-sinh ngã chấp lại chia làm hai thứ:

a - Thường tương tục

Thức thứ bảy nắm lấy kiến phần của thức thứ tám, chấp làm ngã. Nó luôn luôn chấp, không lúc nào dời. Chấp ngã mãi. Khi chứng A-La-Hán mới dứt được.

b - Hữu gián đoạn

Thức thứ sáu nắm lấy năm uẩn (ấm) của thức, chấp làm ngã.

Vì thức này lúc ta ngủ không hoạt động, nên có lúc gián đoạn.

Hai cái chấp này luôn luôn theo ta, thầm thầm chấp ngã. Phải nhờ công phu quán vô ngã, gây thói quen không chấp ngã. Khi chứng quả A-La-Hán mới thoát được.

Phân biệt ngã chấp cũng có hai thứ:

a - Bị người đời dạy cho là có 5 ấm, chấp là thật ngã, rồi phân biệt mình, người.

b - Bị các thuyết ở đời dạy cho là có “ta” sinh ra phân biệt mình, người, chấp làm ngã.

Hai thứ này là do mới học ở đời này, ảnh hưởng còn nong cạn, mà chỉ có ý thức chấp lầm, nên dễ đoạn. Nếu được nghe giảng chính pháp, hiểu được đạo, cố gắng tu theo vô ngã, có thể dứt trừ.

Như vậy đã nói tất cả ngã chấp, thuộc về uẩn tướng, ngoài tự tâm hoặc có, hoặc không. Về uẩn tướng có trong tự tâm, hết thảy đều có. Bởi vậy nên ngã chấp đều duyên theo năm uẩn tướng là vô thường, mà hư vọng chấp ngã. Nhưng các uẩn tướng theo duyên sinh, ấy là như huyễn có

Cái hư vọng chấp ngã, ngang ngược so đọ, chấp trước, quyết định chẳng phải có.

Nên trong khế kinh nói: “ Các tỳ kheo nên biết rằng, thế gian sa môn và bà la môn v.v chấp có ngã, hầu hết đều duyên năm uẩn tướng mà khởi.

BÌNH LUẬN

1) Thức biến-hiện.

2) Ngũ-uẩn hay là ngũ ấm, Phật đã ngủ rất kỹ trong kinh Lăng-Nghiêm và nhiều kinh khác. Muốn nghiên-cứu kỹ ngũ ấm, nên đọc kinh Lăng-Nghiêm, phần : “Phật chỉ ngũ ấm là tính thường trụ ”. Và nhất là phần “ngũ-ấm ma” ở cuối bộ kinh.

Ngũ ấm là sắc, thọ, tưởng, hành, thức.

*

* *

Chấp-ngã duyên theo năm ấm, mà năm ấm đều theo duyên sinh, đều giả-dối, như huyễn-hóa.

Chấp theo cái giả-dối, thì cái chấp đó cũng không thực có.

*

* *

1) “Phương-pháp mới nghiên-cứu kinh Lăng-Nghiêm” của Tuệ-Quang dịch và giảng. T sách Phật học xuất bản 1964.

*

* *

ĐOẠN II

PHÁP CHẤP

Pháp chấp có hai thứ:

1 – Cu-sinh

2 – Phân-biệt

*

* *

1. Cu sinh pháp chấp:

Từ vô thủy đến nay, bởi sức nội nhân huân tập hư vọng, hằng với toàn chung có. chẳng đợi tà giáo và tà phân biệt, xoay vần mà chuyển, nên gọi là cu-sinh.

Cu sinh có hai thứ:

A. Thường tương tục:

Tại đệ thất thức duyên lấy đệ bát thức, rồi khởi ra tự tâm tướng phần, chấp làm thật pháp.

B. Hữu gián đoạn:

Tại đệ lục thức duyên lấy thức, biến ra uẩn, xứ, giới, tướng phần, hoặc tổng, hoặc biệt, khởi ra tự tâm tướng phần, chấp làm thật pháp. Hai thứ pháp này rất khó đoạn, bởi vì nhỏ-nhiệm. Về sau trong thập-địa, hằng-hằng tu-tập quán pháp không hơn lên, mới có thể trừ diệt.

2. Phân biệt pháp-chấp.

Cũng bởi sức ngoại-duyên hiện tại, chẳng phải với tâm chúng-sinh, phải đợi tà giáo và tà phân-biệt, rồi sau mới khởi. Nên gọi là phân-biệt.

Chỉ có ở trong đệ lục thức.

Phân-biệt có hai thứ:

a. Duyên theo tà-giáo nói uẩn, xứ, giới tướng, rồi khởi ra tự-tâm tướng-phần, phân-biệt, so-đọ chấp trước, chấp làm thật pháp.

b. Duyên theo tà giáo nói: tự tính v.v.v các tướng, rồi khởi ra tự-tâm tướng-phần, phân-biệt so đọ chấp trước, chấp làm thật pháp.

Hai thứ pháp chấp này dễ đoạn, bởi vì thô. Trong khi vào bực sơ-địa, quán tất cả pháp pháp-không chân-như, mới có thể trừ diệt.

*

* *

BÌNH LUẬN

1. Sinh thân ra đã có, không cần dạy bảo.

2. Pháp-chấp cụ-sinh có mãi với mình. Khi thành Phật mới dứt hết.

3. Lấy cả thức thứ tám làm bản-chất.

4. Chung các thức, huân-tập thành chủng-tử, biến ra các tướng: uẩn, giới v.v..

5. Khó nhận thấy.

6. Tu liên-tiếp,lần lượt phá từng chấp.

7. Chỉ ở lục-thức, ở bề ngoài, chứ không vào sâu tới thức thứ bảy hay thức thứ tám.

8. Minh-đế, thần-ngã, tự-tại v.v.. Bịa thêm các ý-thuyết huyền-hoặc hay sai sự thực, làm người đời chấp vào đó.

9. Pháp đều không, không hai.

*

* *

Pháp-chấp cũng có hai thứ:

Cu-sinh và phân-biệt.

1. Cu-sinh pháp-chấp:

Chúng-sinh bị luân-hồi sinh-tử không biết từ bao kiếp, nên nói là vô-thủy. Cu-sinh pháp-chấp bao giờ cũng có với chúng-sinh, có thân là có nó.

2. Phân-biệt pháp-chấp:

Chúng-sinh bị ảnh-hưởng của các đạo giáo, triết-lý, giáo-dục, quan-niện đương thời, nên có một số pháp chấp. Tất cả các quan-niệm, tư-tưởng ở đời, các thuyết, các đạo, đều thuộc về phân-biệt pháp-chấp.

Cu-sinh pháp-chấp lại chia làm hai thứ:

a. Thường tương-tục: Thức thứ bảy duyên lấy thức thứ tám, chấp làm thật pháp.

b. Hữu gián-đoạn: Thức thứ sáu duyên lấy thức biến ra uẩn xứ, giới, chấp làm thật pháp.

Ngũ ấm, 12 xứ, 18 giới bao-gồm mọi sự-vật bên trong và bên ngoài chúng-sinh, sáu căn, duyên với sáu trần gọi là 12 xứ. Sáu căn, sáu trần, sáu thức là 18 giới.

Vậy uấn, xứ, giới là ba danh tự bao-trùm mọi sự-vật trong thế-giới bao-la và trong tâm-hồn chúng-sinh.

Thức thứ sáu duyên với các thứ thức khác, phân-biệt ra mọi sự vật bên ngoài và bên trong, cho là thực có.

Thức thứ bảy lại bám-chấp lấy, không đời nào buông tha.

Phân-biệt đẹp xấu, thích ghét, hay dở, tốt xấu, rồi bám lấy cái gì mình thích, chống đối cái gì mình ghét. Bởi thế nên khổ và tạo mọi sự khổ ở đời.

Hai thứ pháp-chấp cu-sinh này khó đoạn, vì rất nhỏ-nhiệm khó nhận thấy.

Khi đã tu đến thập-địa bồ-tát, chuyên cần quán pháp-không, mãi mới trừ-diệt được.

vậy ta nên nhớ còn là chung-sinh, còn là con người, cho đến có tu-chứng lên các cõi trời, tới cảnh-giới a-la-hán, qua 46 cảnh-giới bồ-tát, chúng ta vẫn còn nô lệ cho chấp này. Thành Phật mới hoàn-toàn giải thoát khỏi cu-sinh pháp-chấp.

*

* *

Phân-biệt pháp-chấp có hai thứ:

a.Người đời dạy cho là có uẩn, giới, xứ. Theo đó chấp là sự-vật có thật,liền so sánh phân-biệt các sự-vật.

b.Các thuyết và các đạo nêu ra nào minh đế, nào chúa trời, các thuyết phức tạp. Mình cũng học theo rồi chấp vào đó.

Hai thứ này dễ đoạn, vì mới mắc ở đời hiện tại. Hãy còn thô, ở thức thứ sáu. Khi vào ở bực sơ địa, quán tất cả pháp là không, ở chân lý không có hai, không phân-biệt, so-sánh hoàn-toàn bình đẳng. Quán mãi mới thoát khỏi dược.

*

* *

Như vậy nói tất cả pháp-chấp, về pháp ngoài tự-tâm hoặc có hoặc không. Về pháp trong tự tâm tất cả đều có. Bởi vậy nên pháp-chấp đền duyên tự-tâm hiện ra in tuồng pháp, chấp làm thật có.

Nhưng về cái hành-tướng in tuồng pháp, vì bởi theo duyên sinh, như huyễn có.

Cái sở-chấp thật pháp, vì hư-vọng so-đọ chấp-trước, quyết-định chẳng phải có.

Cho nên đức Thế-Tôn nói:

“Ông Từ-thị nên biết rằng: các thức sở duyên, chỉ thức hiện ra, y-tha khởi tính, ví-dụ như huyễn-sự…”

BÌNH LUẬN

1. Không nhất định thật giả.

2. Trong tâm có-chấp, có giống.

3. Đã huân-tập thì hiện-ra. Ví dụ trong chiêm bao, tưởng có, chấp là thật có. Lúc tỉnh còn ước mong, nhớ tiếc.

4. Hành-tướng của pháp tương-tợ như sự-thực.

5. Ví-dụ: có người nghe nói có ông Thiên-lôi, tin theo.

6. Tức là giả, theo duyên sinh, không thật có.

7. Ví dụ: Thấy sợi dây ở xa, lầm cho là con rắn. Con rắn không có, sợi dây có là theo duyên làm ra, không thật là rắn.

8. Nương theo cái khác mà có, không thật có.

9. Bao nhiêu cảnh bị thức duyên, đều do thức y theo các duyên biến-hiện ra.

BÌNH LUẬN

Sự-vật trong thế gian, đối với chúng sinh, là cảnh ngoài, so với thức ở trong. Các cảnh đó đều do thức biến-hiện trong chúng-sinh, nên chúng-sinh mới biết. Vì thức thứ bảy cố bám-chấp, thức thứ sáu phân-biệt, cho là thực có, nên chúng-sinh cho sự vật là thực.

Ví-dụ, trong chiêm-bao, ta tưởng thực. Khi tỉnh dậy, mới biết là mình mê. Có người thẫn thờ tiếc cảnh chiêm bao, có người lại cho đó là điềm tốt hay xấu, vội mất tiền đi xem bói.

Phật dạy: “đó là huyễn, đó là hoa-đốm hư-không, đó là chiêm-bao. Các sự-vật ở đời, với ta là có, với Phật là giả, là huyễn, là không, vì không thực có.”