Luận Chỉ Quán

Nói Về Tâm

Chính Văn.-

Tâm thì vốn trong sạch,

các pháp toàn là Tâm:

Tâm ấy là chúng sinh,

Tâm ấy Phật, Bồ tát;

sinh tử đã là Tâm,

niết bàn cũng là Tâm.

Tâm vốn là duy nhất,

vậy mà thành nhị biên,

thế nhưng nhị biên ấy

thật ra là bất nhị (89) .

Cái Tâm duy nhất ấy

rộng lớn như biển cả,

tính chất của Tâm ấy

xưa nay thường một vị,

thế nhưng có đủ hết

bao nhiêu là ý nghĩa,

nên Tâm là kho tàng

chánh pháp vô cùng tận.

Nói Về Quán

Chính Văn.-

Do vậy người tu hành

phải bất cứ lúc nào

cũng tự quán sát lấy

thân và tâm của mình,

biết thân và tâm ấy

toàn do nghiệp dơ bẩn

đã huân tập cho Tâm (90)

nên Tâm duyên khởi ra.

Đã biết chính do Tâm

y theo sự huân tập

tạo ra pháp thế gian (91) ,

thì phải biết bản thể

của tất cả chúng sinh

đều toàn là Tâm cả.

Lại phải nghĩ Tâm ấy

đã tùy theo huân tập

tạo ra pháp thế gian,

vậy nếu được huân tập

bằng cái nghiệp trong sạch

thì cũng chính Tâm ấy

quyết định sẽ tạo ra

quả vị của Phật đà.

Như thấy hình rắn vàng

biết là vàng làm ra,

thì biết bản chất nó

toàn là vàng ròng thật;

lại nghĩ vàng do thợ

làm thành hình con rắn,

thì biết rắn vàng ấy

tùy thợ thành tượng Phật.

Tâm như vàng ròng thật,

đủ 2 tính trái thuận,

tùy 2 nghiệp dơ sạch

mà biểu hiện phàm thánh

Nói Về Tu

Chính Văn.-

Vì thế phải cấp tốc

tu tập nghệp vô lậu

huân tập Tâm trong sạch

thì chóng thành Phật đức.

Do vậy ngay bây giờ

đừng khinh thường bản thân,

cũng đừng khinh thường người,

cuối cùng thành Phật cả.

Từ trên đến đây là đã nói xong chương 5 nói hiệu quả của chỉ quán. Và đến đây cũng đã tổng quát thuyết minh hoàn tất tất cả 5 chương nói về đạo lý chỉ quán.

Chỉ Việc

B1. Nói Chỉ Quán Lúc Lễ Bái

C1. Nói Quán

D1. Nói Quán Xét

D2. Nói Quán Tưởng

Đ1. Quán Tưởng Thân Phật

E1. Chính Thuyết

E2. Giải Nghi

G1. Nói Quán Tưởng Là Thật

G2. Nói Cảm Đều Thành

Đ2. Quán Tưởng Cúng Phẩm

C2. Nói Chỉ

C3. Nói Song Hành

B2. Nói Chỉ Quán Lúc Ăn Uống

C1. Nói Về Quán

D1. Quán Thô Biến Ra Tinh Và Quán Phổ Biến Hiến Cúng

D2. Quán Ít Biến Ra Nhiều

D3. Quán Loại Bỏ Tham Lam

C2. Nói Về Chỉ

B3. Nói Chỉ Quán Lúc Tiện Lợi

C1. Nói Về Quán

C2. Nói Về Chỉ

C3. Giải Nghi

Nói Quán Xét

Chính Văn.-

Sự lạy Phật cũng có chỉ quán. Quán mà lạy Phật là phải biết hết thảy chư Phật trong 10 phương 3 đời toàn cùng với ta đồng lấy Tâm làm bản thể. Nhưng chư Phật tu tập nghiệp trong sạch huân tập Tâm nên thành được quả trong sạch, biểu hiện khác nhau khắp trong 10 phương 3 đời. Mỗi đức Phật đều có đủ cái trí Nhất thế chủng, nên các Ngài là biển chánh biến tri, là biển đại từ bi, trong từng ý nghĩ, mỗi Ngài đều biết rõ tất cả tâm lý chính và tâm lý phụ của chúng sinh, đều muốn cứu độ tất cả chúng sinh. Một đức Phật như vậy, tất cả đức Phật cũng vậy. Thế nên người tu hành lúc hiến cúng, lúc lễ bái, lúc tán dương, lúc sám hối, lúc khuyến thỉnh, lúc tùy hỷ, lúc hồi hướng, lúc phát nguyện, đều nghĩ như vầy, tất cả chư Phật đều biết ta hiến cúng, đều nhận ta hiến cúng, cho đến đều biết ta phát nguyện, đều nhận ta phát nguyện. Tựa như một người đui mù bẩm sinh, ở giữa công chúng làm những cách hiến cho, thì dẫu không thấy công chúng mà biết công chúng thấy việc mình làm, nhận vật mình cho, y như sự hiến cho của người sáng mất, không khác gì cả. Người tu hành cũng vậy, dầu không thấy chư Phật mà biết chư Phật thấy việc mình làm, nhận mình sám hối, nhận mình hiến cúng. Biết như vậy thì chính là sự hiến cúng hiện diện, đồng đẳng chứ không khác gì người thật thấy chư Phật mà hiến cúng. Tại sao? Vì quán xét thấy được tâm Phật. Tâm Phật chính là đại từ bi.

Chính Thuyết

Chính Văn.-

Lại nữa, nếu người tu hành tưởng tượng được một đức Phật với thân tướng trang nghiêm, cho đến tưởng tượng được vô lượng chư Phật, trước mỗi Ngài đều tưởng thấy thân mình hiến cúng, lễ bái, thì đó cũng chính là sự hiến cúng hiện diện. Tại sao? Vì [tâm tưởng tượng Phật] thì tâm ấy làm Phật, tâm ấy là Phật.

Nói Quán Tưởng Là Thật

Chính Văn.-

Hỏi, sự hiến cúng trước thật có đạo lý, có thể không khác sự hiến cúng hiện diện, còn sự tưởng tượng Phật mà hiến cúng thì không có đạo lý, vì sao, vì thật không thấy thân Phật, chỉ tưởng tượng mà thấy, thì đó là hình thái của vọng tưởng. Đáp, khi Phật còn ở đời, bao nhiêu người hiện diện thấy Ngài thì cũng là tự tâm của họ làm ra [đức Phật họ thấy]. Thế nên trong kinh đã nói Tâm tạo chư vị Như lai. Do ý nghĩ này, bây giờ tâm ta tưởng tượng làm ra Phật, cùng với người hiện diện thấy Phật, chỉ là một đạo lý.

Lại nữa, điều ấy đã hơn xa Thanh văn hiện diện thấy Phật. Tại sao? Vì đức Phật mà Thanh văn nhìn thấy thật do Tâm tạo, nhưng do vô minh mà họ tưởng lầm thấy sai, rằng đức Phật ấy ở ngoài, không do Tâm tạo, nên thế mới là điên đảo, không đúng với đạo lý tâm tánh duyên khởi. Do vậy, trong kinh đã nói Thanh văn thấy là thấy sai. Trong kinh lại nói, họ đi theo đường sai, không thể thấy Như lai. Như lai là chân như của Tâm, do huân tập duyên khởi mà biểu hiện quả báo, nên gọi là Như lai. Thanh văn cho Như lai ở ngoài Tâm, biệt lập với Tâm, nên kinh nói họ không thể thấy Ngài. Còn ta, chư Phật mà ta thấy tuy do tưởng tượng tạo ra, nhưng chính vì thế mà biết do tưởng niệm của ta huân tập cho Tâm, nên Tâm ấy biểu hiện chư Phật, vậy đức Phật ta thấy không phải ngoài Tâm, mà là hiện tướng của Tâm, có là chẳng có, chẳng có mà có, không phá họai vắng lặng, cũng không phá hoại duyên khởi, nên hơn sự hiện diện thấy Phật của Thanh văn.

Thêm nữa, nếu ta đem tưởng niệm huân tập Tâm, tâm tánh duyên khởi biểu hiện chư Phật, mà bị cho là vọng tưởng, thì Bồ đề đạo tràng hải hội bồ tát toàn do cái nghiệp thấy Phật huân tập cho Tâm, nên đức Lô xá na như lai hiện trong tâm ấy, vậy hải hội bồ tát kia cũng là vọng tưởng sao. Nếu đức Phật mà hải hội bồ tát ấy thấy là biểu hiện từ Tâm, khi thấy thì biết không phải ngoài Tâm, mà không phải vọng tưởng, thì chư Phật mà ta thấy cũng do Tâm biểu hiện, ta cũng biết không phải ngoài Tâm, thì sao lại cho là vọng tưởng? Và nữa, cái nghiệp thấy Phật mà hải hội bồ tát đã tu tập là do Tâm tạo ra, huân tập lại cho Tâm, thì nay sự tưởng niệm mà ta tưởng niệm chư Phật cũng là do Tâm tạo ra, huân tập lại cho Tâm, bên kia bên này như nhau, vậy bên kia không phải vọng tưởng thì bên này cũng là chân thật.

Nói Cảm Đều Thành

Chính Văn.-

Hỏi, nếu tất cả chư Phật toàn do Tâm chúng sinh tạo ra, thì thế làkhông có đức Phật thật xuất hiện thế giới? Đáp, không ngại gì chư Phật xuất hiện mà vẫn là Tâm chúng sinh tạo ra. Tại sao? Vì tất cả chư Phật và tất cả chúng sinh cùng do Tâm làm bản thể. Tâm ấy toàn thể làm ra một chúng sinh mà không ngại gì toàn thể làm ra tất cả phàm thánh. Như một chúng sinh do toàn thể Tâm tạo ra, thì mỗi một phàm thánh khác cũng đều như vậy, cùng thì gian và cùng bản thể mà không trở ngại gì nhau cả. Do vậy, nếu căn cứ một người để nói về Tâm, thì Tâm người ấy tạo ra tất cả phàm thánh. Trong phần bản thể như lai tạng đồng nhất và dị biệt đã giải thích ý nghĩa này rồi. Do ý nghĩa đã giải thích ấy, hết thảy chư Phật do Tâm ta tạo ra. Chỉ vì đạo lý thức chung với thức riêng nên dẫu Tâm ta tạo ra chư Phật mà vẫn có cái lẽ thấy với không thấy. Đạo lý này đã nói rõ trong phần thức chung với thức riêng.

Do đạo lý trên đây, tưởng tượng chư Phật thì sự tưởng tượng ấy huân tập cho Tâm, thích ứng với sự huân tập bi trí của chư Phật, nên trong Tâm biểu hiện các Ngài và tự mình thấy được. Đức Phật được biểu hiện ra đó là do cái nghiệp tưởng tượng Phật của ta thích ứng với nghiệp lợi tha của Phật, huân tập cho Tâm khởi lên, nên đức Phật đó là thức chung của ta. Vì là thức chung, nên, [đối với ta], đức Phật thật sự xuất thế và ta nhìn thấy. Nếu không có cái nghiệp thấy Phật thích ứng với nghiệp lợi tha của Phật huân tập cho Tâm, thì chư Phật dẫu là Tâm ta tạo ra mà ta vẫn thường không được thấy.

Như vậy, nếu chỉ căn cứ chư Phật để nói về Tâm thì Tâm Phật tạo ra chúng sinh, và chư Phật có cái lực bi trí huân tập cho Tâm nên thấy được tất cả chúng sinh. Nếu chỉ căn cứ chúng sinh để nói về Tâm thì chính Tâm chúng sinh tạo ra chư Phật, và chúng sinh có cái nghiệp thấy Phật huân tập cho Tâm nên thấy được chư Phật.

Do những đạo lý đã nói trên đây, hễ tưởng tượng huân tập cho Tâm thì Tâm biểu hiện chư Phật và ta có thể thấy được. Đức Phật được thấy là đức Phật thật xuất thế. Không hiểu như vậy, cho đức Thích tôn là đức Phật thâểt ngoài Tâm, còn đức Phật do tâm tưởng tượng là đức Phâểt vọng tưởng làm ra, vọng chấp như vâểythì dẫu thấy đức Thích tôn cũng không hiểu gì về Ngài.

Quán Tưởng Cúng Phẩm

Chính Văn.-

Người tu hành đã biết chư Phật là Tâm tạo, thì cũng biết bản thân và cúng phẩm cũng từ Tâm chánh định mà xuất sinh. Do vậy, hãy tưởng tượng bản thân như cây đàn hương. Từ những lỗ chân lông của thân ấy xuất ra khói mây thơm. Mây này ngoài tầm nghĩ bàn, đầy cả mười phương thế giới. Ở trước mỗi đức Phật, mây này thành lầu đài thơm lớn. Trong lầu đài thơm ấy, vô số thiên tử thơm tay cầm hương liệu kỳ lạ và tinh tế, hiến cúng các đấng Tối thắng. Hoặc tưởng tượng bản thân có khắp mười phương quốc độ. Số lượng bản thân đồng đẳng số lượng chư Phật, đích thân hầu hạ các Ngài. Mỗi thân giống như Đại phạn thiên vương, sắc tướng tuyệt hảo, 5 bộ phận của thân ấy đều lạy xuống ngang chân Phật. Biết bản thân và cúng phẩm toàn do Tâm tạo, không vọng chấp có ở ngoài Tâm. Lại biết bao nhiêu cúng phẩm của chư vị Bồ tát đều ban cho chúng sinh để họ hiến cúng Phật. Thế nên cúng phẩm ấy cũng chính là của ta, ta biết ta có, và sẽ đem hiến cúng Phật. Rồi đem cúng phẩm của Tâm mình tạo ra, cùng với cúng phẩm được Bồ tát ban cho, xoay lại cho chúng sinh cả, để cùng nhau hiến cúng các đấng Tối thắng. Thâm nhập duyên khởi quán mới làm được như vậy. Và từ trên đến đây là nói xong về Quán mà lạy Phật.

Nói Chỉ

Chính Văn.-

Chỉ mà lạy Phật là phải biết chư Phật, bản thân, cúng phẩm, toàn do Tâm tạo, có là chẳng có, chỉ là cái Tâm duy nhất. Cũng không thủ đắc cái đối tượng Tâm duy nhất, tại sao, vì ngoài Tâm thì không có gì có thể thủ đắc Tâm. Huống chi có thủ đắc và được thủ đắc thì thế là hư vọng, thực chất không có. Lạy Phật mà như vậy thì gọi là Chỉ.

Nói Song Hành

Chính Văn.-

Thêm nữa, không được vì Chỉ này mà bỏ Quán trước. Phải chỉ quán song hành. Là dẫu biết chư Phật, bản thân, cúng phẩm, bản thể là cái Tâm duy nhất, nhưng chính từ Tâm ấy xuất ra cái dụng duyên khởi, hiến cúng phong phú. Hiến cúng phong phú mà lại biết liền có tức chẳng có, chỉ là cái Tâm duy nhất, bình đẳng, phi phân biệt. Thế nên trong kinh đã nói, hiến cúng khắp mười phương, vô lượng chư Như lai, mà Phật với bản thân không có tướng phân biệt. Đó là Chỉ và Quán song hành.

Quán Thô Biến Ra Tinh Và Quán Phổ Biến Hiến Cúng

Chính Văn.-

Sự ăn uống cũng có chỉ quán. Quán trong lúc ăn uống là khi mới được thực phẩm, thì vì để hiến cúng Phật nên nghĩ thực phẩm ấy là Tâm ta tạo ra. Ta nên quán tưởng thực phẩm thô sơ này thành thực phẩm thượng vị. Tại sao? Vì biết các pháp vốn từ Tâm mà sinh thì cũng do Tâm mà chuyển. Nghĩ như vậy rồi tưởng tượng đồ mình cầm thành bát thất bảo, ẩm thực phẩm trong đó thành thượng vị của chư thiên, hoặc thành cam lộ, thành cơm thơm, thành đường phèn, thành bơ sữa, thành những thực phẩm tương tự. Tưởng tượng như vậy rồi, cầm bát với ẩm thực phẩm đã tưởng tượng ấy bố thí tất cả chúng sinh, để họ cùng mình hiến cúng tất cả Tam bảo, bố thí tất cả tứ sinh, bình đẳng thọ thực. Hãy nghĩ chư Phật và hiền thánh đều biết ta và chúng sinh hiến cúng, đều nhận sự hiến cúng ấy. Hiến cúng như vậy rồi mới thọ thực. Thế nên trong kinh đã nói, đem một thực phẩm bố thí cho tất cả để cùng hiến cúng chư Phật và hiền thánh, sau đó mới ăn. Hỏi, đã hiến cúng Tam bảo rồi sao mình còn được ăn? Đáp, khi tưởng tượng bố thí chúng sinh để cùng hiến cúng Tam bảo thì đã tưởng tượng bố thí cho chúng sinh cùng thọ thực. Trong thân ta có tám mươi ngàn ký sinh trùng tức là chúng sinh, thế nên ăn cho chúng sống, không phải vì riêng mình.

Quán Ít Biến Ra Nhiều

Chính Văn.-

Lại tưởng tượng thực phẩm trong bát, mỗi hạt cơm thành ra một bát đầy những ẩm thực phẩm thượng hạng. Trong mỗi cái bát đã biến ra đó mỗi hạt cơm lại thành một bát ẩm thực phẩm thượng hạng nữa. Triển chuyển phát sinh như thế cho đến đầy cả mười phương thế giới, toàn là bát quí đựng đầy ẩm thực phẩm thượng hạng. Tưởng tượng như vầy rồi đem thực phẩm ấy bố thí cho chúng sinh để cùng họ hiến cúng Tam bảo, hiến cho tứ sinh. Tưởng tượng như vậy rồi thọ thực, cho ký sinh trùng trong thân mình no đủ.

Quán Loại Bỏ Tham Lam

Chính Văn.-

Muốn loại bỏ tham lam thì khi được thực phẩm tốt, hãy tưởng tượng thành thực phẩm xấu mà ăn. Thường biết thực phẩm mà tốt xấu là toàn do Tâm tạo, hư trạng không thật. Làm sao biết được? Vì vừa rồi thực phẩm tốt trong bát, ta tưởng tượng là xấu thì thấy xấu, chính vì thấy là xấu nên biết thực phẩm vốn tốt cũng vậy, chỉ do Tâm tạo. Và đó là Quán lúc ăn uống.

Nói Về Chỉ — Nói Chỉ Quán Lúc Ăn Uống

Chính Văn.-

Chỉ trong lúc ăn uống là hãy xét thức ăn, người ăn, miệng ăn, lưỡi nếm, v/v, mỗi thứ toàn do Tâm tạo, chỉ là hư trạng của Tâm, có là chẳng có, bản thể chỉ là cái Tâm duy nhất. Cũng không thủ đắc cái Tâm duy nhất, tại sao, vì ngoài Tâm không có gì có thể thủ đắc Tâm ấy, huống chi có thủ đắc và được thủ đắc thì thế là hư vọng, thực chất không có. Đó là Chỉ lúc ăn uống.

Nói Về Quán — Nói Chỉ Quán Lúc Tiện Lợi

Chính Văn.-

Sự tiện lợi cũng có chỉ quán. Quán là lúc tiện lợi thì chính nơi chỗ dơ bẩn mà nghĩ đồ dơ bẩn là Tâm tạo, có là chẳng có, vậy ta nên tưởng tượng đồ dơ này thành đồ sạch. Tức thì tưởng tượng chỗ dơ bẩn thành hồ báu, kênh báu, trong đó đầy nước thơm hoặc bơ sữa. Tưởng tượng bản thân thành thân thất bảo, tiện lợi thải ra là sữa thơm, là mật ngọt, v/v. Tưởng tượng thành rồi mới đem cho chúng sinh, và cũng biết rằng đồ sạch ấy là duy Tâm tạo, hư trạng không thật. Đó là Quán lúc tiện lợi.

Nói Về Chỉ — Nói Chỉ Quán Lúc Tiện Lợi

Chính Văn.-

Chỉ lúc tiện lợi là biết cái chỗ dơ bẩn, và cái đồ dơ bẩn mà thân ta thải ra, là do quá khứ nghiệp dữ huân tập Tâm nên thành ra thấy tướng không sạch. Nhưng tướng không sạch này của Tâm có là chẳng có, chỉ là cái Tâm duy nhất, bình đẳng, phi phân biệt. Đó là Chỉ lúc tiện lợi.

Giải Nghi — Nói Chỉ Quán Lúc Tiện Lợi

Chính Văn.-

Hỏi, ở trên đã nói pháp dơ bẩn với pháp trong sạch toàn do Tâm tạo, nghĩa là do nghiệp quá khứ huân tập cho Tâm mà biểu hiện, thế thì làm sao hiện tại tưởng tượng biến đổi mà biến đổi tùy tâm? Đáp, Tâm đủ tính của các pháp, nhưngkhông có duyên tố thì không biểu hiện. Nên dơ bẩn trong nhà xí do nghiệp quá khứ mà biểu hiện, còn bơ sữa trong hồbáu không nghiệp quá khứ nên không biểu hiện. Nhưng nếu chuyên tâm tưởng tượng trong sạch thì thế là cái nghiệp của bơ sữa hồ báu huân tập cho Tâm, và hiện tượng trong sạch sinh ra. Cái tâm ghét bỏ đồ dơ, cái tâm tưởng tượng không còn đồ dơ, chính là duyên tố loại bỏ đồ dơ. Do duyên tố không dơ này huân tập cho Tâm nên cái tướng dơ bẩn mất theo. Đó là vì nghiệp quá khứ huân tập cho Tâm biểu hiện hư trạng, nhưng công sức hiện tại cũng có thể huân tập cho Tâm biểu hiện diệu dụng.

Nơi chỗ đại tiểu, sự tưởng tượng huân tập cho Tâm mà biến đổi như vậy, thì tất cả sự dơ bẩn và sự trong sạch khác cũng cần phải tưởng tượng mà huân tập cho Tâm, biến đổi tướng cũ, để hiện tại loại bỏ sự ghét ưa, mà xa ra có thể làm phương tiện cho ngũ thông. Nên người mới học tập thì sự chưa tùng tâm, nhưng nhắm mắt tưởng tượng, lâu ngày thuần thục, thì các pháp tùy nghĩ tưởng là cải biến. Còn các vị đại bồ tát, cho đến thánh giả tiểu thừa, tiên nhân ngũ thông, v/v/, đều có năng lực ngay nơi sự tướng mà cải biến, không mà ra có. Hỏi, các vị thánh giả biến hiện đủ cách mà tại sao người thấy người không? Đáp, do thức chung nên thấy, do thức riêng nên không thấy.

Hỏi, thần thông của bồ tát với thần thông của tiểu thừa có khác gì không? Đáp, thần thông tiểu thừa vì tưởng tượng mà thành, và vì thấy pháp ngoài Tâm, nên thần thông có giới hạn. Thần thông bồ tát do biết các pháp là do Tâm tạo, thần thông chỉ là hiện tướng của Tâm, ngoài Tâm không pháp, nên thần thông ấy vô giới hạn. Thêm nữa, bồ tát mới học tập thần thông cũng do tưởng tượng mà tu, nhưng chính lúc đó biết các pháp giai do Tâm tạo; còn tiều thừa chỉ do tưởng tượng mà tu, chỉ biết định lực, không biết Tâm tạo. Như vậy, lấy đạo lý mà nói, thì bên nào cũng là Tâm tạo, nhưng tiểu thừa không biết nên có khác nhau.