Luận Chỉ Quán

Giải Thích Nghĩa Thứ 2 — Tánh Phân Biệt Phần Dơ Bẩn

Chính Văn.-

Tánh phân biệt phần dơ bẩn là những pháp hư trạng trong phần dơ bẩn của tánh y tha. Pháp hư trạng ấy có tợ căn, tợ cảnh và tợ thức. Tại sao gọi là tợ? Vì toàn do Tâm y theo huân tập mà biểu hiện, chỉ là hiện tượng của Tâm, như có mà không thật, nên gọi là tợ. Tợ thức khi một thoáng [nhờ tợ căn mà] khởi lên là cùng khởi với tợ cảnh; trong khi khởi lên, không biết tợ căn tợ cảnh toàn là Tâm tạo, hư trạng không thật; không biết nên vọng phân biệt, chấp là thật; do vọng chấp này, đối cảnh chuyển theo vọng chấp mà thành đối tượng thật có, đối tượng đó là những gì phàm phu hiện thấy. Vọng chấp này tức thì huân tập Tâm trong từng ý nghĩ mà lại thành ra pháp y tha, rồi lại vọng chấp pháp y tha mà lại thành ra tánh phân biệt: trong từng ý nghĩ, sự hư vọng như vậy sinh ra nhau. Hỏi, tánh phân biệt với tánh y tha chỉ sinh ra nhau, hay rốt cục còn gì khác biệt nữa? Đáp, y tha là tâm tánh do huân tập mà khởi lên, chỉ là hiện tượng của Tâm, thực chất không thật. Phân biệt là do vô minh nên không biết y tha là không thật, vọng chấp cho là thật. Do vậy, không có thực thể riêng mà vẫn sinh ra nhau, nhưng một bên có mà không thật, còn một bên chấp là thật có, nên vẫn có khác nhau, và gọi là tánh phân biệt phần dơ bẩn.

Nói Nghĩa Căn Cứ Vào Tâm Duy Nhất

Chính Văn.-

Lại có một nghĩa để nói về 3 tánh: tâm thể mà phàm thánh như nhau là tánh chân thật, tâm thể ấy tùy theo 2 pháp dơ bẩn trong sạch là tánh y tha, và biểu hiện hư trạng là tánh phân biệt.

Nói Nghĩa Căn Cứ Vào Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Lại có một nghĩa nữa. Là chính nơi tánh y tha mà phân tách thành 3 tánh: một là phần trong sạch, tức chân như còn trong dơ bẩn, đó là tánh chân thật; hai là phần dơ bẩn, tức chủng tử và quả báo hư trạng, đó là tánh phân biệt, ba là 2 phần này hóa hợp, đó là tánh y tha.

Nói Thêm Về Tợ Thức

Chính Văn.-

Hỏi, khi tợ thức vọng phân biệt, là ý thức tổng quát phân biệt 6 cảnh, hay 6 thức mỗi thứ phân biệt 1 cảnh? Đáp, khi 5 thức thấy nghe hay biết 5 cảnh, thì thức nào cũng cùng lúc khởi lên với ý thức. Như nhãn thức thấy sắc cảnh là có 1 ý thức cùng lúc phân biệt vọng chấp. Các thức khác cũng vậy. Do vậy, ý thức phân biệt vọng chấp hết 6 cảnh, còn 5 thức chỉ nhận thức 5 cảnh mà không phân biệt vọng chấp. Hỏi,vọng chấp 5 cảnh thật có là 5 ý thức cùng lúc với 5 thức trước, hay là ý thức thứ 6? Đáp, trong đại thừa không nói 5 ý thức cùng có với 5 thức trước và ý thức thứ 6 khác nhau, mà hễ phân biệt thì toàn gọi là ý thức.

Từ trên đến đây là đã nói xong chương 2 nói đối tượng của chỉ quán.

Nói Thể Trạng Của Chỉ Quán

C1. Tổng Quát Nêu Lên

C2. Giải Thích Riêng Biệt

D1. Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của 3 Tánh

Đ1. Phân Khoa

Đ2. Giải Thích

E1. Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Phân Biệt

G1. Từ Quán Vào Chỉ

H1. Nói Về Quán

H2. Nói Về Chỉ

G2. Từ Chỉ Lại Quán

E2. Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Y Tha

G1. Từ Quán Vào Chỉ

H1. Nói Về Quán

H2. Nói Về Chỉ

G2. Từ Chỉ Lại Quán

E3. Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Chân Thật

G1. Lớp 1 Từ Quán Vào Chỉ Để Rõ Tánh Không Tánh

G2. Lớp 2 Từ Quán Vào Chỉ Để Rõ Tánh Không Chân

G3. Lớp 3 Từ Quán Vào Chỉ Để Rõ Chân Như Tam Muội

G4. Lớp 4 Từ Quán Vào Chỉ Để Rõ Hóa Hợp Thể Hiện

Đ3. Phán Quyết

E1. Phán Quyết

G1. Nói Công Năng Của Chỉ Quán

G2. Nói Nghĩa Sâu Của 4 Lớp

G3. Nói Tu Phải Có Thứ Lớp

G4. Nói Vọng Chấp Phải Trừ Bỏ

E2. Ảo Dụ

G1. Ví Dụ Về Quán

G2. Ví Dụ Về Chỉ

G3. Ví Dụ Cả Chỉ Quán

G4. Liên Kết Những Ví Dụ Khác

E3. Mộng Du

D2. Căn Cứ Phần Trong Sạch Của 3 Tánh

Đ1. Phân Khoa

Đ2. Giải Thích

E1. Căn Cứ Phần Trong Sạch Của Tánh Phân Biệt

E2. Căn Cứ Phần Trong Sạch Của Tánh Y Tha

E3. Căn Cứ Phần Trong Sạch Của Tánh Chân Thật

Đ3. Phán Quyết

E1. Về Sắc Thái Vắng Lặng Với Hoạt Dụng

E2. Về Danh Xưng Chúng Sinh Với Phật Đà

E3. Về Ý Nghĩa Đồng Nhất Với Dị Biệt

E4. Về Ích Lợi Cho Mình Với Cho Người

E5. Về Phật Đức Chân Thật Với Không Thật

E6. Về Trạng Huống Thường Trú Với Sinh Biệt

Tổng Quát Nêu Lên

Chính Văn.-

Chương 3 nói thể trạng của chỉ quán. Chương này có 2 tiết: tiết 1 căn cứ phần dơ bẩn của 3 tánh để nói thể trạng của chỉ quán, tiết 2 căn cứ phần trong sạch của 3 tánh để nói thể trạng của chỉ quán.

Phân Khoa — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của 3 Tánh

Chính Văn.-

Tiết 1 căn cứ phần dơ bẩn của 3 tánh [để nói thể trạng của chỉ quán] thì có 3 mục: mục 1 căn cứ [phần dơ bẩn] của tánh phân biệt mà nói, mục 2 căn cứ [phần dơ bẩn] của tánh y tha mà nói, mục 3 căn cứ [phần dơ bẩn] của tánh chân thật mà nói.

Nói Về Quán — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Phân Biệt

Chính Văn.-

Mục 1 căn cứ [phần dơ bẩn] của tánh phân biệt mà nói thể trạng của chỉ quán, thì trước hết nói từ Quán vào Chỉ. Trong đó hãy nói về Quán. Là hãy quán 5 âm và 6 cảnh. Đối với pháp nào [trong 2 pháp số ấy] cũng nghĩ như sau đây. [Thí dụ đối với sắc cảnh thì nghĩ] nay ta thấy sắc cảnh này, có là thật có hình thức, thực chất, cứng chắc, ngăn ngại, xưa nay như vậy, thì đó chỉ là vì ý thức có cái vô minh trái nên không biết sắc cảnh ấy là hư trạng; không biết là hư trạng nên vọng tưởng chấp là có thật; do vậy bây giờ trong ý ta mới xác nhận là thật. Lại nghĩ, vô thỉ đến giờ, vì chấp là thật, nên đối với mọi đối cảnh đều nổi lên tham sân si, tạo ra đủ thứ ác nghiệp, rước lấy sinh tử mà không thể tự thoát. Nghĩ như vậy gọi là Quán.

Nói Về Chỉ — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Phân Biệt

Chính Văn.-

Quán như trên rồi lại nghĩ như vầy. Ta nay đã biết do vô minh vọng tưởng, không thật cho là thật, nên lưu chuyển sinh tử. Và đến bây giờ thì thế nào? Thì ta vẫn tin vào vô minh vọng tưởng ấy. Vậy ta hãy chống trái lại. Hãy cưỡng lại mà quán các pháp duy Tâm, chỉ là hư trạng chứ không có thật. Như em bé thích hình ảnh trong gương, cho là người thật. Nhưng hình ảnh trong gương ấy không có thực thể, chỉ do tâm thức em bé tự bảo là thật. Vậy chính lúc bảo là thật thì tức là không thật. Ta cũng vậy. Vì vô minh vọng tưởng nên không thật bảo là thật. Ngay khi trong ý xác nhận là thật thì chính là không thật, y như sự tưởng tượng thấy mọi cảnh tượng thì toàn là không thật. Xét như vậy rồi lại xét cái tâm trí ta đang quán sát đây cũng là không thật, chỉ vì vô minh vọng tưởng mà bảo là thật, chứ theo đạo lý thì không thật chút nào. Cứ tuần tự mà xét như vậy, lấy ý nghĩ sau phá hủy ý nghĩ trước, coi như ý nghĩ trong mộng, toàn là không phải ý nghĩ thật. Quán như vậy mà nắm giữ tâm ý cho ngừng lại, thì đó là từ Quán vào Chỉ.

Từ Chỉ Lại Quán — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Phân Biệt

Chính Văn.-

Lại nữa, vì biết các pháp không thật, nên trở lại quán sát những điều trước kia, khi mình bảo là thật thì biết cũng chỉ là vô minh vọng tưởng. Và thế gọi là từ Chỉ lại Quán. Từ sự Chỉ này là quán ngay vào tánh y tha, và gọi là từ Chỉ vào Quán.

Nói Về Quán — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Mục 2 căn cứ [phần dơ bẩn] của tánh y tha mà nói thể trạng của chỉ quán, thì cũng trước hết nói từ Quán vào Chỉ. Trong đó hãy nói về Quán. Là do sự Chỉ trong tánh phân biệt ở trên biết các pháp không thật, nên ở đây tức thì thấu hiểu tất cả 5 âm 6 cảnh, mỗi pháp trong 2 pháp số ấy toàn là Tâm tạo, là chỉ có hư trạng, y như sự tưởng tượng thì thấy gì cũng chỉ tuồng như có đối tượng mà thật ra là hư ảo. Thấu hiểu như vậy gọi là Quán.

Nói Về Chỉ — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Quán như trên rồi lại nghĩ như vầy. Những pháp hư trạng chỉ do vô minh, vọng tưởng, và vọng nghiệp, huân tập cho Tâm, nên Tâm giống như sự huân tập mà biểu hiện. Như vì bịnh nhiệt mà trong mắt tự thấy hoa đốm, thực chất hoa đốm ấy có là chẳng có, chẳng sinh chẳng diệt. Những pháp hư trạng mà nay ta thấy đây cũng là như vậy, chỉ do cái Tâm duy nhất biểu hiện, có là chẳng có, vốn chẳng sinh nay chẳng diệt. Ấy vậy, vin tâm mà trừ tâm, biết hư trạng vốn không, nên cái chấp về hư trạng liền diệt. Đó gọi là từ Quán vào Chỉ.

Từ Chỉ Lại Quán — Căn Cứ Phần Dơ Bẩn Của Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Đã biết các pháp có tức chẳng có, nhưng lại biết không ngại gì chẳng có mà có, biểu hiện như có. Như vậy gọi là từ Chỉ lại Quán. Từ sự Chỉ này là quán ngay vào tánh chân thật, và gọi là từ Chỉ vào Quán.

Lớp 1 Từ Quán Vào Chỉ Để Rõ Tánh Không Tánh

Chính Văn.-

Mục 3 căn cứ [phần dơ bẩn] của tánh chân thật để nói thể trạng của chỉ quán, thì cũng trước hết nói từ Quán vào Chỉ. Trong đó hãy nói về Quán. Là do sự Chỉ trong tánh y tha ở trên biết các pháp có là chẳng có, nên ở đây tức thì thấu hiểu các pháp xưa nay duy Tâm, ngoài Tâm không có pháp nào. Lại nghĩ, đã nói ngoài Tâm không pháp, chỉ có cái Tâm duy nhất, vậy ấn tượng về Tâm ấy là gì -- là không 2 tánh phân biệt và y tha, cái không ấy là Tâm? hay ngoài cái không ấy có cái Tâm riêng? Nghĩ như vậy gọi là Quán. Lại nghĩ liền rằng"không" là pháp không, đối với pháp có mà có: có mà còn xưa nay vốn không có, đâu có cái lẽ "không" mà cho là Tâm. Lại nghĩ "không" là thuộc phạm trù "4 câu", mà Tâm thì siêu việt 4 câu, làm sao cho cái không ấy là Tâm? Nghĩ như vậy thì cái Tâm chấp không liền diệt mất, đó gọi là Chỉ.

Lớp 2 Từ Quán Vào Chỉ Để Rõ Tánh Không Chân

Chính Văn.-

Lại từ Chỉ trên mà vào Quán,quán về Tâm. Nghĩ như vầy, cái khôngcủa 2 tánh đã không phải là Tâm, thì có pháp gì nữa là Tâm? Tâm ấy là cái thấy được hay không thấy được? là cái nghĩ được hay không nghĩ được? Phân tách như vậy thì gọi là Quán. Lại nghĩ, ngoài Tâm không pháp, vậy có cái gì nữa để thấy được Tâm ấy? có cái gì nữa để nghĩ được Tâm ấy? Nếu thấy và nghĩ được Tâm ấy thì Tâm ấy thành ra đối tượng, thành ra có cái nghĩ và cái được nghĩ, nghĩa là ngoài Tâm có cái trí để quán sát Tâm ấy, mà như vậy thì tại sao gọi là Như? Với nữa, cái tâm mà ta đem tìm Tâm, thì bản thể chỉ là Tâm, đâu có cái gì khác để thấy để nghĩ? Vậy là chỉ do thói quen của vọng tưởng mà tự sinh phân biệt, và đối tượng phân biệt thì có tức chẳng có, bản thể chỉ là Tâm. Huống chi giả sử phân biệt, thì liền biết đó chính là Tâm phân biệt. Như mắt mình thấy hoa đốm, lại nghe người nói cho biết hoa đốm là mắt mình tạo ra, có là chẳng có, chỉ có mắt mình mà thôi; nghe như vậy rồi biết hoa đốm vốn không, không còn ham đến hoa đốm nữa; nhưng lại mở lớn mắt mình ra tự tìm mắt mình, rốt cục không tìm thấy, mà lại bảo những con mắt khác là mắt của mình, bảo như thế là vì không biết con mắt tìm kiếm chính là con mắt được tìm kiếm. Nếu biết hoa đốm vốn không, ngoài mắt mình không có mắt mình nào nữa; biết chỉ có mắt mình mà thôi, không cần tìm mắt mình nữa, thì không đem mắt mình đi tìm mắt mình. Hành giả cũng vậy, nghe nói ngoài Tâm không pháp, chỉ có cái Tâm duy nhất, nên không còn nghĩ có pháp nào ở ngoài Tâm nữa. Nhưng do thói quen vọng tưởng nên lại sinh ra phân biệt mà đi tìm lấy Tâm. Thế nên phải biết cái đi tìm Tâm chính là Tâm; giả sử sinh ra phân biệt, thì cũng biết phân biệt ấy chính là Tâm; nhưng bản thể của Tâm thì không khi nào phân biệt. Thấu hiểu như vậy thì gọi là thích ứng chân như, và cũng được gọi là Chỉ.

Lớp 3 Chỉ Vào Quán Để Rõ Chân Như Tam Muội

Chính Văn.-

Tu tập lâu ngày, thói quen vô minh vọng tưởng tận diệt nên phân biệt tự đình chỉ, như thế gọi là thể chứng chân như. Nhưng cũng không có cái pháp nào khác đến thể chứng, mà chỉ như sóng lặng vào nước: chính đó là chân như, là cái Chỉ đại vắng lặng. Lại do từ khi phát tâm đến nay có sức mạnh huân tập của những cách tu Quán và của đại bi đại nguyện, nên chính trong định ấy mà nổi lên đại dụng, hoặc từ định ấy mà khởi ra những sự khác nhau về suy nghĩ, về thấy nghe, về tâm trí, về cảnh vật, thì đó toàn là cái dụng của chân như, như thế gọi là từ Chỉ khởi Quán.

Lớp 4 Chỉ Và Quán Để Rõ Hóa Hợp Thể Hiện

Chính Văn.-

Rồi phân biệt rực lên mà bản thể thường vắng lặng, bản thể thường vắng lặng mà duyên khởi phân biệt, như thế gọi là Chỉ Quán song hành.

Nói Công Năng Của Chỉ Quán

Chính Văn.-

Từ trên đến đây đã đem 3 mục để nói 2 pháp chỉ quán. Nên biết Quán thì thành lập 3 tánh duyên khởi là có, còn Chỉ thì diệt trừ 3 tánh mà thể nhập 3 vô tánh. Thể nhập 3 vô tánh là diệt trừ tánh phân biệt thì thể nhập tánh không tướng, diệt trừ tánh y tha thì thể nhập tánh không sinh, diệt trừ tánh chân thật thì thể nhập tánh không tánh.

Lược Giải.-

Lược giải này đáng lẽ làm trong chương 2 nói về 3 tánh. Nhưng để đến đây là chung cả 3 tánh và 3 vô tánh mà nói, để biết nghĩa của tôn giả Tuệ tư nói là gì, khác hay không khác như thế nào đối với nghĩa của Duy thức học. Nhưng nói thế chỉ là gợi ý để học giả nghiên cứu. Ở đây không lược thuật nghĩa của 2 bên. Ở đây chỉ nói tổng quát, rằng theo tôn giả Tuệ tư thì 3 tánh là Quán, xác lập đạo lý duyên khởi; 3 vô tánh là Chỉ, thể nhập đạo lý tánh không. Về 3 vô tánh, nên nói sơ lược. Một, tánh không tướng (không tướng: hư trạng không thật) là do thể hội tánh phân biệt: thể hội tánh phân biệt chỉ là phân biệt, thì thấy có là chẳng có. Hai, tánh không sinh (không sinh: duyên sinh bất sinh) là do thể hội tánh y tha: thể hội tánh y tha chỉ là duyên khởi, thì thấy chẳng có mà có. Ba, tánh không tánh, tánh này đã gọi là tánh không tánh (không cái chấp có 2 tánh) lại còn gọi là tánh không không (không cái chấp không 2 tánh) là tánh không chân (không cái chấp chân như ngoài chân như).

Nói Nghĩa Sâu Của 4 Lớp

Chính Văn.-

Tựu trung, lý do tánh chân thật có 4 lớp chỉ quán là vì chỗ cùng cực sâu xa ấy nhiệm mầu khó biết. Do vậy, lớp1, nói cái "không giả" (77) là không thật, diệt trừ cái không ấy là để nói sự đình chỉ, tức là tánh không tánh. Lớp 2, nói ngụy làchân, diệt trừ cái chấp 2 sự ấy khác nhau là để nói về sự vắng lặng, tức là tánh không chân - nên tánh không tánh thì còn gọi là tánh không không, tánh không chân. Lớp 3, chỉ quán lớp này là chân như tam muội, cái tam muội căn bản. Lớp 4, chỉ quán lớp này là song song hiện hành, [tịch chiếu cùng lúc].

Nói Tu Phải Có Thứ Lớp

Chính Văn.-

Lại nữa, hành giả nếu là căn cơ lanh lợi và nhận thức sâu xa, thì không cần từ tánh phân biệt thứ nhất mà tu, mà chỉ theo ngay tánh y tha thứ hai mà tu. Tánh y tha cũng gọi được là tánh phân biệt, vì tánh ấy có đủ nghĩa của 2 tánh. Nếu không thể tu như vậy thì phải tuần tự từ tánh thứ nhất mà tu, sau đó theo tánh thứ hai mà tu, nghĩa là y theo thứ lớp mà bước tới, quyết định không được vượt bỏ 2 tánh trước mà tu ngay theo tánh thứ ba. Thêm nữa, tuy là mới tu, nhưng không hại gì trong mỗi ý nghĩ tu học cả 3 lớp, giúp cho lớp thứ ba thành đạt.

Nói Vọng Chấp Phải Trừ Bỏ

Chính Văn.-

Hỏi, đã nói là tánh chân thật thì có gì trừ được? trừ được thì đâu phải chân thật? Đáp, chấp không có 2 tánh phân biệt và y tha, cho cái không ấy là tánh chân thật, thì phải trừ bỏ, nên gọi là tánh không không. Cái "trí giả" phân biệt Tâm, cho là đối tượng có thể quán sát, thì cũng phải trừ bỏ cái lối phân biệt "tướng khác" ấy đi (78) , cho thấy không có cái tánh chân thật nào khác có thể phân biệt, nên gọi là tánh không chân. Như vậy trừ bỏ là bỏ cái chân như vọng chấp nơi tánh chân thật, không phải bỏ bản thể chân như.

Ví Dụ Về Quán

Chính Văn.-

Có những ví dụ có thể biểu thị 2 pháp chỉ quán đối với 3 tánh, nay nên nói đến. Ví như khăn tay vốn không phải con thỏ, tánh chân thật cũng vậy, chỉ là cái Tâm duy nhất và trong sạch, bản thể siêu việt mọi hư trạng. Cái khăn tay ấy do sức mạnh ảo thuật mà hiện ra như con thỏ, tánh y tha cũng vậy, tâm tánh do sự huân tập hư vọng mà biểu hiện lục đạo. Rồi kẻ nhỏ dại không biết, cho con thỏ là thật, tánh phân biệt cũng vậy, ý thức do vô minh vọng tưởng, vọng chấp hư trạng ấy là thật. Do vậy, trong kinh nói các pháp như ảo thuật. Đó là ví dụ nói về Quán đối với 3 tánh.

Ví Dụ Về Chỉ

Chính Văn.-

Nếu biết con thỏ ấy do cái khăn tay mà tuồng như có, giả chứ không thật, thì cái trí về tánh không tướng cũng vậy, biết được các pháp do Tâm mà tuồng như có, chỉ là hư trạng, không có thực hình thực chất. Nếu biết hiện tượng thỏ giả chỉ là khăn tay, con thỏ trên cái khăn có là chẳng có, xưa nay chẳng sinh, thì cái trí về tánh không sinh cũng vậy, biết được hư trạng chỉ là Tâm, do Tâm biểu hiện, có là chẳng có, tự thể bất sinh. Nếu biết khăn tay xưa nay là có, không cho sự không có con thỏ là khăn tay, thì cái trí về tánh không tánh cũng vậy, biết được Tâm bản lai tự có, không chấp cái không có 2 tánh là tánh chân thật. Đó là ví dụ nói về Chỉ đối với 3 vô tánh.

Ví Dụ Cả Chỉ Quán

Chính Văn.-

Thế nên muốn rời bỏ chân lý phổ thông, thì phải tu Chỉ mà thể nhập 3 vô tánh; muốn không bỏ duyên khởi, thiết lập chân lý phổ thông, thì phải tu Quán mà lý giải 3 tánh. Không tu Quán thì không biết chân lý phổ thông vì sao duyên khởi ra; không tu Chỉ thì không biết chân lý tuyệt đối vì sao thường vắng lặng. Không tu Quán thì không biết tuyệt đối là phổ thông, không tu Chỉ thì không biết phổ thông là tuyệt đối. Vì ý nghĩa này, hành giả phải y theo ví dụ ảo thuật mà thấu triệt 3 tánh và 3 vô tánh.

Liên Kết Những Ví Dụ Khác

Chính Văn.-

Như cái ví dụ ảo thuật có thể làm cho thấu triệt 3 tánh 3 vô tánh, thì những ví dụ khác, như chiêm bao, biến hóa, ảnh dưới đèn, hình trong gương, trăng dưới nước, sóng nắng, hóa thành, ngạ quỉ, v/v (78B) , hễ có cái ý do thật sinh giả, mà cho giả là thật, thì toàn là ví dụ cho 3 tánh được cả, đối chiếu thì biết. Những ví dụ trên, do thật sinh giả thì có thể ví dụ cho tánh y tha; nguyên giả là thật thì có thể ví dụ cho tánh chân thật; chấp giả ra thật thì có thể ví dụ cho tánh phân biệt. Thế nên những ví dụ trên có thể ví dụ cho cả 3 tánh. Mỗi ví dụ ấy, tuần tự hiểu được không có những khái niệm của vọng chấp, thì có thể ví dụ cho 3 vô tánh.

Mộng Du

Chính Văn.-

Thêm nữa, hãy phân tách cái ví dụ chiêm bao để nói 3 tánh và 3 vô tánh. Như kẻ tập quen sự gì thì trong chiêm bao hiện ra sự ấy; tánh y tha cũng vậy, do vô minh trái và vọng tưởng từ vô thỉ đến giờ huân tập tánh chân thật, tánh ấy y theo sự huân tập ấy mà biểu hiện quả báo hư trạng. Người trong chiêm bao vì sự ngủ che đậy nên không thể tự biết thân mình thân người toàn là tâm thức chiêm bao hiện ra, liền chấp là thật cả, do vậy mà mọi sự hưởng dụng của mình của người ở trong chiêm bao đều thành cả; tánh phân biệt cũng vậy, ý thức bị vô minh trái mê hoặc, không biết thân mình thân người toàn là tâm tánh do huân tập mà tạo ra, liền vọng chấp là thật, do vậy mà mọi sự hưởng dụng của mình của người đều thành cả. Thế nên kinh Duy ma đã nói, thân này như mộng, do hư vọng thấy ra. Hư là tánh y tha, vọng là tánh phân biệt. Và đây là nói về Quán duyên khởi 3 tánh. Nhưng cái mà trong chiêm cho là thật thì chỉ là hư trạng của tâm thức chiêm bao, vốn không thật có; tánh phân biệt cũng vậy, chỉ là hư trạng do Tâm biểu hiện, xưa nay không thật, đó là tánh không tướng. Hư trạng trong chiêm bao có là chẳng có, nó chỉ là tâm thức chiêm bao chứ không là gì khác; tánh y tha cũng vậy, hư trạng thân mình thân người có là chẳng có, nó chỉ là bản thức chứ không là gì khác, đó là tánh không sinh. Tâm thức trong chiêm bao chính là tâm thức lúc thức tỉnh, vì ngủ mà gọi là tâm thức chiêm bao, chứ ngoài tâm thức chiêm bao ấy không có cái tâm thức thức tỉnh nào khác nữa; tánh chân thật cũng vậy, vốn là bất nhị, chỉ vì pháp dơ bẩn vô minh huân tập, hóa hợp với dơ bẩn nên gọi là bản thức, nhưng ngoài bản thức thật không có cái Tâm nào nữa, đó là tánh không tánh. Và đó là nói về Chỉ diệt trừ 3 tánh. Do ví dụ chiêm bao như vậy mà 3 tánh và 3 vô tánh có thể hiểu rõ tất cả.

Từ trên đến đây, trong chương 3 nói thể trạng của chỉ quán, đã nói xong tiết 1 căn cứ phần dơ bẩn của 3 tánh để nói thể trạng của chỉ quán.

Phân Khoa — Căn Cứ Phần Trong Sạch Của 3 Tánh

Chính Văn.-

Tiết 2 căn cứ phần trong sạch của 3 tánh để nói thể trạng của chỉ quán, thì có 3 mục: mục 1 căn cứ [phần trong sạch] của tánh phân biệt mà nói, mục 2 căn cứ [phần trong sạch] của tánh y tha mà nói, mục 3 căn cứ [phần trong sạch] của tánh chân thật mà nói.

Căn Cứ Phần Trong Sạch Của Tánh Phân Biệt

Chính Văn.-

Mục 1 căn cứ [phần trong sạch] của tánh phân biệt mà nói thể trạng của chỉ quán, là biết tất cả những sự của Phật đà Bồ tát, như sắc thân, âm thanh, đại bi đại nguyện, mọi vật y báo, thân đủ lục đạo, biến hóa thi vi, cho đến thân vàng thị hiện nhập diệt, xá lợi phân chia, tượng khắc tranh vẽ, tháp chùa tiêu biểu, cùng với kinh pháp hoàn hảo, tăng chúng uy nghi, hình thức duy trì 3 ngôi Tam bảo, cùng bao sự khác, hễ lợi ích cho chúng sinh thì phải biết toàn là do sự huân tập của đại bi đại nguyện và do lực cảm ứng của căn cơ chúng sinh, do nhân tố và duyên tố đủ cả như vậy mà huân tập cho Tâm, tâm tánh do sự huân tập ấy mà biểu hiện những sự như trên. Những sự ấy chỉ là tâm tánh duyên khởi, theo đạo lý thì không thật, chúng sinh vì vô minh vọng tưởng nên thấy lầm là không giả dối. Hành giả quán sát như vậy, biết được sự thấy lầm vọng chấp ấy là vô minh vọng tưởng thì gọi là Quán. Vì biết được sự thấy lầm ấy là vô minh vọng tưởng, nên cưỡng lại, tác ý quán sát, biết là không thật, chỉ là Tâm tạo: biết như vậy nên cái chấp thật có bị đình chỉ, thì gọi là Chỉ. Và đó là trong [phần trong sạch] của tánh phân biệt mà từ Quán vào Chỉ.

Căn Cứ Phần Trong Sạch Của Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Mục 2 căn cứ [phần trong sạch] của tánh y tha mà nói thể trạng của chỉ quán, là do Chỉ ở trên mà ở đây liền biết cái dụng trong sạch của Phật đà là những sự quyền hiện giả có của Tâm. Do sự duyên khởi không phải không giả có này nên cái dụng trong sạch biểu hiện viên mãn,đáp lại cái nhân huân tập trong bao kiếp, lại còn ứng cơ hóa độ, nên ân đức thấm đến cả loài cỏ nhỏ, tiêu biểu cho cái lực cảm ứng vô biên; và đó là tâm tánh duyên khởi, vắng lặng mà thường xuyên hoạt dụng: hiểu như vậy gọi là Quán. Do Quán này làm phương tiện mà biết bao nhiêu cái dụng tự lợi lợi tha của Tâm biểu hiện có tức chẳng có, hoạt dụng mà thường xuyên vắng lặng: hiểu như vậy gọi là Chỉ. Chỉ và Quán như thế này nên song hành, mà hành tuần tự cũng được.

Căn Cứ Phần Trong Sạch Của Tánh Chân Thật

Chính Văn.-

Mục 3 căn cứ [phần trong sạch] của tánh chân thật mà nói thể trạng của chỉ quán, là do Chỉ ở trên mà ở đây liền biết cái dụng trong sạch của Phật đà chỉ là cái Tâm duy nhất: đó gọi là Quán. Lại biết Tâm Phật đà là Tâm chúng sinh, Tâm chúng sinh là Tâm Phật đà, không hai không khác; vì không khác nên không ngoài Tâm mà quán Tâm Phật đà, vì không ngoài Tâm mà quán Tâm Phật đà nên phân biệt tự đình chỉ. Phân biệt đình chỉ thì biết Tâm ta Tâm Phật xưa nay là duy nhất, là như nhau, nên gọi là Chỉ. Đó là Chỉ Quán trong [phần trong sạch] của tánh chân thật.

Về Sắc Thái Vắng Lặng Với Hoạt Dụng

Chính Văn.-

Từ trên đến đây, trong phần trong sạch của 3 tánh, từ Quán của tánh thứ nhất mà vào Chỉ của tánh ấy, lại từ Chỉ của tánh ấy mà vào Quán của tánh thứ hai; từ Quán của tánh thứ hai mà vào Chỉ của tánh này, lại từ Chỉ của tánh này mà vào Quán của tánh thứ ba; rồi từ Quán của tánh thứ ba mà vào Chỉ của tánh ấy, nên thể chứng Tâm ta Tâm Phật là bình đẳng, duy nhất, như nhau, đó là "nhập tu". Rồi, do đại bi phương tiện huân tập cho Tâm từ khi mới phát tâm cho đến bây giờ, nên ngay trong định mà nổi lên hoạt dụng phong phú, không công việc gì mà không làm, không hình thức nào mà không có, pháp giới đại dụng không ngăn không ngại, đó là "xuất tu". Khi hoạt dụng là vắng lặng, khi vắng lặng là hoạt dụng, song song hiện hành. Đến nỗi phàm phu cũng tức thì có thể song tu vắng lặng và hoạt dụng như vậy. Ý nghĩa này là thế nào? Là biết các pháp có tức chẳng có, nên ngay khi hoạt dụng mà thường xuyên vắng lặng; nhưng chẳng có mà có, không phải không có các pháp không thật, nên ngay khi vắng lặng mà thường xuyên hoạt dụng. Thế nên trong kinh Đại bát nhã đã nói sắc tức là không, không phải diệt sắc mà không.

Về Danh Xưng Chúng Sinh Với Phật Đà

Chính Văn.-

Hỏi, đã nói Tâm Phật đà với Tâm chúng sinh không hai không khác, tại sao còn nói danh từ Phật đà với danh từ chúng sinh khác nhau? Đáp, Tâm thì thể đồng nhất, nhưng lại có tính sai biệt, vốn không ngăn ngại gì cả. Vì có tính sai biệt ấy nên vô thỉ đến nay hấp thụ sự huân tập của ngã chấp. Vì sức mạnh huân tập sai biệt này, nên tâm tánh y theo sự huân tập này mà biểu hiện những tướng trạng sai biệt. Đó là căn cứ tướng trạng ngã chấp mà nói Phật đà với chúng sinh 2 danh từ khác nhau.

Về Ý Nghĩa Đồng Nhất Với Dị Biệt

Chính Văn.-

Hỏi, chư vị Phật đà đã rời bỏ ngã chấp, tại sao còn có các Ngài trong mười phương và ba đời khác nhau? Đáp, rời bỏ ngã chấp mà thể chứng tâm thể bình đẳng, thì khi đó thật không có chư vị Phật đà khác nhau trong mười phương ba đời. Chỉ vì khi còn ở trong nhân địa, chưa bỏ ngã chấp, thì mỗi Ngài phát khởi đại nguyện khác nhau, trang nghiêm tịnh độ khác nhau, giáo hóa chúng sinh khác nhau; những việc đại loại như vậy, sai biệt bất đồng, huân tập cho Tâm, tâm tánh y theo cái lực huân tập sai biệt ấy mà biểu hiện chư vị Phật đà trong mười phương ba đời với chánh báo và y báo khác nhau, chứ không phải tâm thể có những tướng trạng dị biệt. Do ý nghĩa này mà hết thảy chư vị Phật đà thường đồng nhất mà thường dị biệt, xưa nay pháp nhĩ là như vậy. Thế nên trong kinh Hoa nghiêm đã nói, Văn thù, Pháp thì thường xuyên như vậy, và đức Pháp vương chỉ có Pháp ấy, nên tất cả các bậc Vô ngại đều do con đường duy nhất mà ra khỏi sinh tử, tất cả thân thể các đấng Chánh giác đều là pháp thân duy nhất. Lời này là nói cả về đồng nhất với dị biệt. Nếu một mực chỉ đồng nhất mà không dị biệt, thì tại sao kinh nói tất cả thân thể các đấng Chánh giác, tất cả các bậc Vô ngại? Nếu một mực chỉ dị biệt mà không đồng nhất, thì tại sao kinh nói đều là pháp thân duy nhất, do con đường duy nhất mà ra khỏi sinh tử? Vì ý nghĩa này, Tâm tuy bình đẳng mà lại có đủ những tính sai biệt. Nếu biết rằng gương sáng là một chất liệu mà có đủ tính của mọi hình ảnh, thì không còn mê mờ về pháp môn pháp giới.

Về Ích Lợi Cho Mình Với Cho Người

Chính Văn.-

Hỏi, Tâm có tính sai biệt nên Phật đà với chúng sinh không đồng nhất; nhưng Tâm thì thể đồng nhất nên hết thảy phàm thánh chỉ một pháp thân. Nếu thế thì đáng lẽ vì tính sai biệt nên người tu mà ta không tu, vì thể đồng nhất nên người tu mà ta đắc đạo? Đáp, vì tính sai biệt nên người tu thì không phải ta tu, vì thể đồng nhất nên tu với không tu bình đẳng. Tuy vậy, nếu hiểu cái nghĩa của thể đồng nhất ấy thì công đức người tu cũng có năng lực ích lợi cho mình. Do vậy, trong kinh Hoa nghiêm đã nói, Bồ tát nếu biết công đức của Phật là công đức của mình thì đó là sự kỳ lạ. Kinh ấy lại nói, cùng với tất cả Bồ tát đồng một kho tàng công đức. Thế nên người tu hành phải hiểu chư vị Phật đà, Bồ tát, Duyên giác, Thanh văn, và phàm phu như chư thiên, nhân loại, v/v, có bao công đức toàn là công đức của mình, mình nên tùy hỷ. Hỏi, nếu vậy thì tất cả phàm phu lẽ ra tự nhiên đắc đạo tất cả? Đáp, nếu Tâm chỉ có cái nghĩa thể đồng nhất thì có thể mình không cần tu hành, nhờ người khác mà đắc đạo, lại cũng không có hình tướng thân mình thân người sai biệt; nhưng Tâm còn có cái nghĩa tính sai biệt nên có mình có người khác nhau, vậy đâu có được chỉ cần một mực ỷ lại người khác để mong đắc đạo, mà phải tự mình tu tập công đức. Lại biết công đức người tu là công đức của mình, hai bên hỗ trợ cho nhau, tác thành cho nhau, như vậy mới hơn hết và mau chóng đắc đạo, chứ đâu được hoàn toàn ỷ lại người khác. Thêm nữa, phải biết nếu chỉ tự mình tu tập công đức, không biết công đức người khác tu tập là công đức mình có, thì mình sẽ không được ích lợi của người khác. Tức như trong kinh Pháp hoa nói, người con nghèo nàn không biết người cha là cha mình, của cha là của mình, nên hơn hai mươi năm chịu khổ nghèo nàn, ở trong lều cỏ, là ý nghĩa này đây. Thế nên nương nhân tố, nhờ duyên tố, thì tu hành mau thành, chỉ mình cầu, không nhờ người, thì chỉ được tiền công quét phân.

Về Phật Đức Chân Thật Với Không Thật

Chính Văn.-

Hỏi, trên kia ngài có nói đến đức dụng của Phật, vậy đức dụng ấy có mấy phần? Đáp, nói đại lược thì có 2 phần, một là tự lợi, hai là lợi tha. Trong phần tự lợi có 3 loại, một là pháp thân, hai là báo thân, ba là tịnh độ. Trong phần lợi tha có 2 loại, một là thuận hóa, hai là vi hóa (79) . Trong loại thuận hóa có 2 thứ, một là ứng thân và hóa thân (80) , hai là tịnh độ và tạp độ (81) . Đó là những đức dụng của chư vị Phật đà. Hỏi, đức dụng lợi tha của Phật là đối với căn cơ mà thi thố, quyền hiện phương tiện khéo léo, nên có thể nói là không thật, chỉ là tướng giả, có tức chẳng có; còn đức dụng tự lợi của Phật là pháp thân và báo thân, do đại trí viên giác phát lộ lý tánh mà thành, thường lạc ngã tịnh, thì sao lại nói có tức chẳng có? Đáp, đức dụng tự lợi của Phật thật là thường lạc ngã tịnh, không di động, không chuyển biến,chính xác do phát lộ lý tánh mà thành nên được như vậy. Lại vì chính xác do phátlộ lý tánh mà thành nên đức dụng ấy chính là cái dụng của tâm tánh duyên khởi. Nhưng dụng không phải dụng nào biệt lập, mà dụng toàn là tâm; tâm không phải tâm nào khác biệt, mà tâm toàn là dụng. Thế nên đem cái thể mà thể hóa cáidụng thì có là chẳng có, chỉ là nhất tâm mà không phế bỏ sự thường xuyên hoạt dụng; đem cái dụng mà dụng hóa cái thể thì chẳng có là có, pháp giới bùng lên mà không ngăn ngại sự thường xuyên vắng lặng. Vắng lặng tức là hoạt dụng thì gọi là Quán, hoạt dụng tức là vắng lặng thì gọi là Chỉ. Đó là một thể mà hai việc. Nhưng để cho người tu học bỏ tướng hoạt dụng mà vào tính vắng lặng, nên trước sau nói chỉ quán khác nhau, không phải cho rằng đức dụng của Phật có di động, chuyển biến. Thêm nữa, sắc tức là không thì gọi là chỉ, không chẳng diệt sắc thì gọi là Quán, các pháp bình thường mà còn như vậy, huống chi đức dụng của Phật mà khôngthường xuyên hoạt dụng vẫn thường xuyên vắng lặng hay sao.

Về Trạng Huống Thường Trú Với Sinh Diệt

Chính Văn.-

Hỏi, đức dụng của Phật đà có là chẳng có, mà không ngại gì là thường trú, thì chúng sinh cũng có là chẳng có, lẽ ra không ngại gì là bất diệt? Đáp, đức dụng của Phật là chính lý tánh được hiển lộ mà thành ra dụng thuận, nên là thường trú; còn chúng sinh là chính lý tánh bị khuất lấp mà thành ra dụng trái, nên là sinh diệt. Cái dụng thường trú tuy có là chẳng có, nhưng chẳng có mà có nên không ngại gì thường trú; còn cái dụng sinh diệt cũng tuy có là chẳng có, nhưng chẳng có mà có nên không ngại gì sinh diệt. Đến đây là đã nói xong tiết 2 căn cứ phần trong sạch của 3 tánh để nói thể trạng của chỉ quán. Từ trên đến đây là đã nói xong chương 3 nói thể trạng của chỉ quán.

Nói Hiệu Năng Của Chỉ Quán

C1. Phân Khoa

C2. Giải Thích

D1. Căn Cứ Tánh Phân Biệt

Đ1. Nói Hiệu Năng Của Quán

Đ2. Nói Hiệu Năng Của Chỉ

D2. Căn Cứ Tánh Y Tha

Đ1. Nói Hiệu Năng Của Quán

Đ2. Nói Hiệu Năng Của Chỉ

D3. Căn Cứ Tánh Chân Thật

Đ1. Nói Hiệu Năng Của Quán

Đ2. Nói Hiệu Năng Của Chỉ

C3. Tổng Luận

D1. Luận Sự Diệt Trừ Chướng Ngại

D2. Luận Sự Huân Tập Vào Tâm

D3. Luận Về Địa Vị Chỉ Quán

D4. Tổng Kết

Phân Khoa

Nói Hiệu Năng Của Chỉ Quán

Chính Văn.-

Chương 4 nói hiệu năng (82) của chỉ quán. Chương này có 3 tiết: tiết 1 căn cứ tánh phân biệt để nói hiệu năng trừ chướng ngại được lợi ích của chỉ quán, tiết 2 căn cứ tánh y tha để nói hiệu năng trừ chướng ngại được lợi ích của chỉ quán, tiết 3 căn cứ tánh chân thật để nói hiệu năng trừ chướng ngại được lợi ích của chỉ quán.

Nói Hiệu Năng Của Quán — Căn Cứ Tánh Phân Biệt

Chính Văn.-

Tiết 1 căn cứ tánh phân biệt để nói hiệu năng của chỉ quán trừ chướng ngại được lợi ích, [thì trước nói về Quán]. Là hiểu rằng cái tâm thức "không biết vọng cảnh giả dối mà vọng chấp thật có", tâm thức ấy là mê mờ (vô minh), vọng tưởng, hiểu như vậy là Quán thành. Vì Quán thành nên trừ được mê mờ vọng tưởng trên mê mờ vọng tưởng. Mê mờ vọng tưởng trên mê mờ vọng tưởng là gì? Không biết mê mờ vọng tưởng là mê mờ vọng tưởng, đó là mê mờ; vì mê mờ này mà chấp là không mê mờ, đó là vọng tưởng. Lớp mê mờ vọng tưởng này do lớp mê mờ vọng tưởng trước mà sinh ra, nên gọi là mê mờ vọng tưởng trên mê mờ vọng tưởng. Thế nên người tu hành tuy chưa trừ được tâm thức "không biết vọng cảnh giả dối mà vọng chấp thật có", nhưng hiểu rằng tâm thức ấy là mê mờ vọng tưởng, thì thế là trừ được sự mê mờ vọng tưởng trên mê mờ vọng tưởng. Đó là trừ chướng ngại; nhờ sự trừ chướng ngại này mà có thể bước tới tu Chỉ, thì đó là được lợi ích.

Sự mê mờ vọng tưởng trên mê mờ vọng tưởng có thể đem ví dụ mà hiển thị. Như kẻ lầm hướng đông là hướng tây, và vọng chấp như thế, đó là một lớp mê lầm. Người khác nói anh đang mê lầm, bảo đông là tây, nhưng kẻ ấy vẫn nghĩ cái ta nhận định không phải mê lầm: vì không biết mà chấp không mê lầm như vậy, là mê lầm thêm nữa. Đó là trên mê lầm thêm một lớp mê lầm. Thì kẻ ấy bị hại gì? Bị cái hại chạy trái hướng và xa nhà. Nếu kẻ ấy dẫu chưa tỉnh ngộ nhưng biết tin lời người khác, tin biết nhận thức của mình là mê lầm, thì thế là không còn sự mê lầm trên mê lầm. Thì kẻ ấy được lợi gì? Được cái lợi dẫu mê lầm chưa tỉnh ngộ nhưng quay lại đúng hướng nhà mình.

[Người tu hành cũng vậy]. Tuy chưa biết các pháp là giả dối, nhưng hiểu được rằng"không biết vọng cảnh giả dối" là vô minh, và hiểu rằng "vọng chấp thật có" là vọng tưởng, hiểu được như vậy thì thường xuyên không còn tin vào sự vọng chấp của mình, có thể bước tới tu Chỉ, đi dần về Niết bàn. Trái lại, nếu không hiểu gì cả thì trôi theo dòng nước biển khổ, tăng thêm 3 loại độc tố, quay lưng và bỏ mất ngôi nhà Niết bàn vắng lặng. Đó là căn cứ tánh phân biệt đề nói hiệu năng của Quán trừ chướng ngại được lợi ích.

Nói Hiệu Năng Của Chỉ — Căn Cứ Tánh Phân Biệt

Chính Văn.-

Nay nói hiệu năng của Chỉ trừ chướng ngại được lợi ích trong tánh phân biệt. Là do Quán ở trên làm phương tiện, nên biết các pháp bản lai không thật có, cái chấp thật có bị đình chỉ, thì thế là trừ được vô minh trái mê mờ sự vật và trừ được vọng tưởng. Đối với tham và sân cũng dần dần kém mỏng; dẫu có tội lỗi mà không bị hạnh nghiệp ràng buộc; dẫu chịu đau khổ mà biết khổ không khổ. Đó là trừ chướng ngại. Rồi do Chỉ này mà thành tựu Quán trong tánh y tha sau đây, cái dụng của trí vô trần theo dõi tâm thức mà hiện hành, thì đó là được lợi ích. Đó là căn cứ tánh phân biệt để nói hiệu năng của Chỉ trừ chướng ngại được lợi ích.

Nói Hiệu Năng Của Quán — Căn Cứ Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Tiết 2 căn cứ tánh y tha để nói hiệu năng của chỉ quán trừ chướng ngại được lợi ích, thì trước nói về Quán. Quán này chính là Chỉ trong tánh phân biệt, mà vẫn khác chút ít. Khác thế nào? Chỉ trong tánh phân biệt biết các pháp giả dối nên diệt trừ vô minh, vô minh diệt trừ thì cái vọng tưởng chấp các pháp thật có cũng đình chỉ; sự diệt trừ do biết các pháp giả dối này chính là Quán của tánh y tha, chứ không gì khác, nên Chỉ của tánh phân biệt thành tựu là thành tựu Quán của tánh y tha. Nhưng Chỉ của tánh phân biệt vì biết các pháp giả dối nên diệt trừ cái vọng tưởng chấp các pháp thật có, và gọi là Chỉ; còn Quán của tánh y tha vì biết các pháp không thật có mà hiểu các pháp là giả dối, nhân duyên tập hợp phát khởi thì không phải không có hiện tượng của tâm thức, nên gọi là Quán. Chỉ của tánh phân biệt lấy sự phá bỏ vọng chấp thật có làm tôn chỉ, Quán của tánh y tha lấy sự thiết lập duyên khởi giả dối làm tôn chỉ, nên có khác nhau. Do vậy mà trừ chướng ngại thì như nhau mà được lợi ích thì hơi khác. Hơi khác thế nào? Là do Quán của tánh y tha làm phương tiện mà tiến tu, nhập vào Chỉ của tánh y tha, lại thành tựu các pháp tam muội như huyễn, như hóa, v/v, nên gọi là được lợi ích. Đó là căn cứ tánh y tha để nói hiệu năng của Quán trừ chướng ngại được lợi ích.

Nói Hiệu Năng Của Chỉ — Căn Cứ Tánh Y Tha

Chính Văn.-

Nay nói hiệu năng của Chỉ trừ chướng ngại được lợi ích trong tánh y tha. Là do Quán ở trên làm phương tiện mà biết tất cả hư trạng chỉ do cái Tâm duy nhất làm bản thể, thế nên hư trạng có là chẳng có: hiểu như vậy thì diệt trừ được vọng chấp đối với hư trạng, nên gọi là Chỉ. Do Chỉ này mà diệt trừ được vô minhmê mờ sự vật (vô minh trái) cùng với hư trạng; thêm nữa, vô minh trú địa (vô minh hạt) cũng dần dần giảm bớt, đó là trừ chướng ngại. Lại được thành tựu các pháp tam muội như huyễn, như hóa, v/v, lại được cái dụng của trí vô sinh hiện hành, lại thành tựu Quán của tánh chân thật, đó là được lợi ích. Hỏi, trong Quán của tánh y tha cũng nói được các pháp tam muội như huyễn, như hóa, v/v, trong Chỉ của tánh y tha cũng nói được các pháp tam muội như huyễn, như hóa, v/v, như vậy có khác gì không? Đáp, trong Quán được là được một phần, ở đây Chỉ được là được trọn vẹn; thêm nữa, trong Quán biết các pháp duyên khởi như huyễn hóa, còn trong Chỉ biết các pháp duyên khởi là vắng lặng, nghĩa là cũng như huyễn hóa, nên có khác nhau. Đó là căn cứ tánh y tha để nói hiệu năng của Chỉ trừ chướng ngại được lợi ích.

Nói Hiệu Năng Của Quán — Căn Cứ Tánh Chân Thật

Chính Văn.-

Tiết 3 căn cứ tánh chân thật để nói hiệu năng của chỉ quán trừ chướng ngại được lợi ích, thì cũng trước nói về Quán. Quán này chính là Chỉ của tánh y tha mà có hơi khác. Hơi khác thế nào? Chỉ của tánh y tha phải biết cácpháp duyTâm tạo ra, có là chẳng có, bản thể là Tâm, thế nên diệt trừ vọng chấp đối với hư trạng; nhưng biết các pháp bản thể là Tâm cũng là Quán của tánh chân thật, chứ không là gì khác, nên Chỉ của tánh y tha thành tựu là thành tựu Quán của tánh chân thật, không có tách rời. Thế nhưng Chỉ của tánh y tha biết duy Tâm mà chỉ lấy sự diệt trừ hư trạng làm tôn chỉ, còn Quán của tánh chân thật dẫu biết hư trạng chẳng có, nhưng lấy sự xác lập duy Tâm làm tôn chỉ, nên có khác nhau. Do vậy mà trừ chướng ngại thì đồng mà được lợi ích thì hơi khác. Hơi khác thế nào? Là do Quán này của tánh chân thật làm phương tiện mà có thể bước tới Chỉ của tánh này.

Hỏi, duy Tâm tạo ra, với chỉ là cái Tâm duy nhất, là một hay khác? Đáp, duy Tâm tạo ra là do Tâm phát khởi các pháp, chẳng có mà có, tức là thể chứng bằng cách từ thể khởi tướng. Còn chỉ là cái Tâm duy nhất là biết các pháp tướng được phát khởi có là chẳng có, bản thể là cái Tâm duy nhất, đó là thể chứng bằng cách diệt tướng nhập thể. Đó là căn cứ tánh chân thật để nói hiệu năng của Quán trừ chướng ngại được lợi ích.

Nói Hiệu Năng Của Chỉ — Căn Cứ Tánh Chân Thật

Chính Văn.-

Nay nói hiệu năng của Chỉ trừ chướng ngại được lợi ích trong tánh chân thật. Là do Quán ở trên làm phương tiện mà biết cái Tâm duy nhất là bản thể không thể phân biệt, từ xưa đến nay thường tự vắng lặng: hiểu như vậy thì sự biến động là phân biệt phải đình chỉ, nên gọi là Chỉ. Do Chỉ này mà diệt trừ vô minh trú địa và chủng tử của vọng tưởng, đó là trừ chướng ngại; và đại giác hiện tiền, đầy đủ Phật lực, đó là được lợi ích. Đó là căn cứ tánh chân thật để nói hiệu năng của Chỉ trừ chướng ngại được lợi ích.

Luận Sự Diệt Trừ Chướng Ngại

Chính Văn.-

Hỏi, khi diệt trừ chướng ngại là đối kháng mà trừ hay huân tập mà trừ? Đáp, không thể do đối kháng mà diệt trừ. Tại sao? Vì khi mê lầm thì chưa có hiểu biết, khi hiểu biết thì mê lầm đã mất, trước sau không gặp nhau nên không thể đối kháng mà trừ diệt. Như vậy, hiểu biết nổi lên thì mê lầm không nổi, nhưng trong bản thức vẫn còn chủng tử của mê lầm, nên hiểu biết mất đi thì lại nổi lên mê lầm. Nhưng trong lúc mỗi lần hiểu biết và mê lầm đổi nhau nổi lên, thì cái dụng của hiểu biết dần dần huân tập cho Tâm, thêm sức cho cái tính của hiểu biết để thành ra chủng tử của hiểu biết. Nên mỗi lúc cái dụng của hiểu biết huân tập thành chủng tử của hiểu biết, thì chính mỗi lúc ấy sự huân tập này làm cho chủng tử của mê lầm tổn bớt từng phần. Tựa như hơi thơm xông cho cái áo hôi, khi từng phần hơi thơm xông vào áo thì hơi hôi cũng từng phần tan mất. Chủng tử mê lầm cũng vậy, chủng tử hiểu biết từng phần thành tựu thì chủng tử mê lầm từng phần diệt trừ. Vì chủng tử mê lầm từng phần diệt trừ nên cái dụng của mê lầm dần dần yếu kém, trong khi chủng tử của hiểu biết từng phần tăng trưởng nên cái dụng của hiểu biết dần dần mạnh mẽ: như thế gọi là diệt trừ. Không như tiểu thừa nói diệt trừ là đối kháng. Nói như thế chỉ có lời nói mà không có đạo lý. Nhưng tiểu thừa cũng do sự huân tập mà diệt trừ, chỉ không biết đạo lý ấy mà thôi.

Luận Sự Huân Tập Vào Tâm

Chính Văn.-

Hỏi, khi hiểu biết huân tập Tâm là nhận thức Tâm mà huân tập được, hay còn lý do gì khác nữa mới huân tập được? Đáp, tất cả cái dụng của hiểu biết cũng như của mê lầm đều do Tâm mà phát khởi. Do ý nghĩa này, cái dụng của hiểu biết và của mê lầm đều không rời Tâm. Vì không rời Tâm nên khi khởi dụng thì chính thế là huân tập Tâm, chứ không có lý do gì khác nữa. Như cái dụng sóng không rời cái thể nước, nên sóng động thì chính thế là động nước, do vậy, sóng trước động là động nước mà nổi lên sóng sau. Sự huân tập của hiểu biết và của mê lầm cũng vậy, đối chiếu thì biết.

Luận Về Địa Vị Chỉ Quán

Chính Văn.-

Hỏi, chỉ quán của 3 tánh có hay không có địa vị? Đáp, [có] mà không cố định. Nói một chiều thì 10 Trú hoàn thành Chỉ của tánh phân biệt, 10 Hướng hoàn thành Chỉ của tánh y tha, Phật địa hòan thành Chỉ của tánh chân thật. Theo cách giải thích khác thì trước 10 Địa hoàn thành Chỉ của tánh phân biệt, trong 10 Địa hoàn thành Chỉ của tánh y tha, Phật địa hoàn thành chỉ của tánh chân thật. Thêm nữa, trước 10 Địa tùy cấp độ mà tu cả Chỉ của 3 tánh, trong 10 Địa cũng tu cả Chỉ của 3 tánh, Phật địa hoàn toàn cả Chỉ của 3 tánh. Lại thêm nữa, địa vị nào cũng tu hành Chỉ của 3 tánh. Chính phàm phu hiện thời, dầu mới phát tâm, mà cũng có thể tu hành chỉ của 3 tánh. Chỉ sự tu hành rõ rệt hay lờ mờ khác nhau, còn pháp tu thì không khác gì cả (83) .

Tổng Kết

Chính Văn.-

Lại nữa, nói chung về sự trừ chướng ngại được lợi ích của chỉ quán 3 tánh, thì Chỉ của 3 tánh mà thành là bỏ cái nết phàm phu, Quán của 3 tánh mà thành là bỏ cái nết thanh văn, và đó gọi là trừ chướng ngại. Chỉ của 3 tánh mà thành thì được cái vui vắng lặng, đó là tự lợi, Quán của 3 tánh mà thành thì được cái dụng duyên khởi, đó là lợi tha, và đó gọi là được lợi ích. Từ trên đến đây là đã nói xong chương 4 nói hiệu năng của chỉ quán.

Nói Hiệu Quả Của Chỉ Quán

C1. Chính Thuyết

D1. Nói Về Đại Dụng

Đ1. Nói Đại Dụng Toàn Thể

Đ2. Nói Đại Dụng Vô Trú

Đ3. Nói Đại Dụng Siêu Thoát

Đ4. Nói Đại Dụng Bất Nhị

D2. Nói Lại Sở Y

D3. Nói Lại Phương Tiện

C2. Chỉnh Cú

D1. Nói Về Tâm

D2. Nói Về Quán

D3. Nói Về Tu

Nói Đại Dụng Toàn Thể

Chính Văn.-

Chương 5 nói hiệu quả của chỉ quán, là Chỉ hoàn thành thì thể chứng cá tính viên dung bất nhị của Tâm, nên cùng chúng sinh đồng cái thân đồng nhất tướng dụng, trong đó 3 ngôi cực tôn một thể không ba, 2 mặt chân lý một vị không hai; rỗng rang sâu lắng, êm đềm sáng trong; diệu dụng mà không có tướng diệu dụng, hoạt động mà không có tướng hoạt động; như thế là vì các pháp bản lai bình đẳng, vì tâm thể pháp nhĩ là như vậy, và đó là cái thể pháp tánh sâu xa. Quán hoàn thành thì Tâm thể hiện cái dụng pháp giới vô ngại mà xuất sinh hết thảy cái dụng dơ bẩn và cái dụng trong sạch, trong đó có ra cúng phẩm lớn lao, tràn đầy vô biên thế giới, phụng hiến 3 ngôi cực tôn, và hiến cho 4 loại chúng sinh; cho đến hút gió, chứa lửa; phóng ánh sáng, động đại địa; kéo ngắn ra, thúc dài lại; hợp nhiều, chia một; biến thân hình khắp cả lục đạo, tỏa pháp âm khắp cả thập phương (84) ; thị hiện bằng 5 thông, giáo hóa bằng 3 luân; lên sinh đỉnh đầu Sắc giới, xuống ở tầng trời Đâu suất; gửi mình bằng pháp môn trí huyễn (85) , hiển linh theo đường lối phương tiện; chỉ 2 tay để nói độc tôn, đi 7 bước để tỏ chí cực; ngồi ngay trên đài hoa, suy nghĩ dưới cây báu; chiếu cao phổ nhãn đến cung điện 6 tầng trời, vang khắp viên âm đến 10 phương hướng; nơi thế giới Hoa tạng thì giăng đế võng (86) , nơi thế giới Sa ba thì bủa trăng sao (87) ; làm cho một thân hình mà chúng sinh thấy khác nhau, một tiếng nói mà chúng sinh nghe không đồng; sắc tướng rực rỡ, hào quang huy hoàng; bất diệt nơi núi Linh thứu mà nhập diệt giữa rừng Sa la; pháp thân trường tồn mà hóa thân diệt độ (88) ; như thế là vì sức mạnh huân tập của đại bi đại nguyện, vì các pháp thì pháp nhĩ do Tâm tạo tác, và đó là cái dụng duyên khởi sâu xa.

Nói Đại Dụng Vô Trú

Chính Văn.-

Lại nữa, Chỉ mà thành thì tâm trí bình đẳng, không ở sinh tử; Quán mà thành thì đức dụng duyên khởi, không nhập niết bàn. Chỉ mà thành thì trú đại niết bàn, Quán mà thành thì cư trú sinh tử giới.

Nói Đại Dụng Siêu Thoát

Chính Văn.-

Lại nữa, Chỉ mà thành thì không bị thói đời làm hoen ố, Quán mà thành thì không bị vắng lặng làm trì trệ. Chỉ mà thành thì hoạt dụng mà thường vắng lặng, Quán mà thành thì vắng lặng mà thường hoạt dụng.

Nói Đại Dụng Bất Nhị

Chính Văn.-

Lại nữa, Chỉ mà thành thì biết sinh tử là niết bàn, Quán mà thành thì biết niết bàn là sinh tử. Chỉ mà thành thì biết sinh tử với niết bàn cả 2 đều không thể thủ đắc, Quán mà thành thì biết lưu chuyển là sinh tử mà bất chuyển là niết bàn.

Nói Lại Sở Y

Chính Văn.-

Hỏi, khi Bồ tát chính nơi vắng lặng mà phát khởi hoạt dụng, thì trong 3 tánh, Bồ tát do tánh nào mà thành được? Đáp, Bồ tát do đạo lý tánh y tha nên có thể chính nơi vắng lặng mà phát khởi hoạt dụng. Ngoài tánh ấy, Bồ tát cũng sử dụng 2 tánh khác để hỗ trợ cho sự hóa độ. Ý nghĩa này thế nào? Là biết các pháp có tức chẳng có, nhưng lại biết không ngại gì chẳng có mà có, không phải không có pháp giả biểu hiện, tại sao, vì cái pháp duyên khởi thì pháp nhĩ là như vậy, thế nên Bồ tát thường ở trong định mà vẫn sinh tâm thương nghĩ đến chúng sinh. Bồ tát lại do Quán của tánh phân biệt mà biết chúng sinh chịu khổ não lớn, do Quán của tánh y tha mà trong tâm xuất sinh cái dụng hóa độ, do Quán của tánh chân thật mà biết chúng sinh với mình đồng một bản thể; do Chỉ của tánh phân biệt mà biết chúng sinh có thể trừ dơ bẩn được trong sạch, do Chỉ của tánh y tha mà không thấy người hóa độ và người được hóa độ, do Chỉ của tánh chân thật mà biết mình người bản lai thường trú đại niết bàn.

Nói Lại Phương Tiện

Chính Văn.-

Lại nữa, Bồ tát mới tu hành, muốn làm gì thì trước hết cần phải phát nguyện; kế đó tu Chỉ; rồi từ Chỉ khởi Quán, thì sau đó tùy ý làm gì cũng thành. Tại sao trước hết cần phải phát nguyện? Vì để nêu mục đích mong cầu mà xin sự da hộ của sức mạnh tối thượng. Tại sao cần phải tu Chỉ? Vì để biết các pháp toàn là không thật có, thế thì đối với mọi sự trở ngại đều theo ý nghĩ mà hết bế tắc. Tại sao từ Chỉ khởi Quán? Vì để biết các pháp toàn do Tâm làm ra, thế thì đối với các pháp muốn xây dựng gì cũng thành theo ý nghĩ. Đến như các vị Bồ tát tu tập đã lâu thì không như vậy, hễ ý nghĩ muốn làm là việc làm thành tựu theo ý nghĩ. Chư vị Phật đà lại càng không như vậy, không vin đối tượng mà vẫn chiếu soi, không mống suy nghĩ mà vẫn biết rõ, tùy chúng sinh đáng thấy đáng nghe như thế nào thì không tác ý mà sự ấy vẫn tự thành. Tựa như ngọc Ma ni không có ý nghĩ muốn làm lợi ích cho đời, nhưng vẫn tùy cảm triệu mà mưa xuống bảo vật khác nhau. Phật đà cũng vậy, làm gì cũng không tác ý mà vẫn thích ứng với chúng sinh đáng được ích lợi. Ấy là do sự huân tập thuần thục trong 3 đại vô số kiếp mà được như vậy, chứ không vì gì khác cả.