Kinh Di Giáo Giảng Giải

C8. Công Đức Cứu Cánh

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, chủng chủng hí luận, kỳ tâm tắc loạn, tuy phục xuất gia, do vị đắc thoát, thị cố tỉ kheo, đương cấp xả ly, loạn tâm hý luận, nược nhữ dục đắc, tịch diệt lạc giả, duy đương thiện diệt, hí luận chi hoạn, thị danh bất hí luận.

Dịch nghĩa

Các vị Tỳ-kheo! Nếu còn đắm chìm trong các loại hý luận thì tâm sẽ bị tán loạn. Dù đã xuất gia, nhưng vẫn chưa đạt được giải thoát. Vì vậy, các thầy Tỳ-kheo nên nhanh chóng từ bỏ những tâm niệm tán loạn và hý luận. Nếu các thầy muốn đạt được niềm an vui tịch diệt, thì chỉ có cách là phải dứt bỏ hoàn toàn những tai họa do hý luận. Đây gọi là không hý luận³

Giảng giải

Tất cánh Tây Hồ lục nguyệt trung

Xuân quang bất dữ tứ thời đồng

Tiếp thiên liên diệp vô cùng tận

Ánh nhật hà hoa biệt dương hồng.

Cuối cùng, vào tháng sáu ở Tây Hồ, ánh xuân khác hẳn với những mùa khác. Lá sen nối liền trời xanh không ngừng, và hoa sen dưới ánh mặt trời đỏ một cách đặc biệt.")

Tất cánh nghĩa là gì?, Tất cánh chính là cứu cánh. Để hiểu rõ hơn chúng ta cùng xem qua bài thơ này. Để miêu tả thời tiết của Tây Hồ vào tháng sáu, nên mới nói ‘Tất cánh Tây Hồ lục nguyệt trung’. Đây là chỉ khí tiết tháng sáu ở Tây Hồ, Hàng Châu Trung Quốc. ‘Xuân quang bất dữ tứ thời đồng’, ánh sáng mùa xuân này đặc biệt đẹp, đặc biệt tốt, không giống với các mùa khác. Nói rằng ánh sáng mùa xuân này khác biệt với mùa hè, mùa thu, mùa đông và các thời gian khác. Trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, tháng sáu cũng không hẳn là mùa hè chính thức, vào thời điểm này mùa hè sắp kết thúc, sắp đến mùa thu. ‘Tiếp thiên’, nhìn từ Tây Hồ, nước hồ như tiếp nối với bầu trời. Vì Tây Hồ rất lớn, khi nhìn vào nước hồ và trời như liền một mạch. ‘Liên diệp vô cùng tận’, bên trong Tây Hồ có hoa sen, lá sen nối tiếp không ngừng, không biết có bao nhiêu lá sen màu xanh biếc. ‘Ánh nhật hà hoa’, hoa sen chiếu dưới ánh mặt trời, ‘biệt dương hồng’ hoa sen vốn đã đỏ, nhưng khi được mặt trời chiếu vào, màu đỏ đó lại càng đặc biệt, đỏ một cách khác thường.

Đây là ý nghĩa sơ lược của hai chữ 'cứu cánh'. Khi tôi đưa ra bài thơ này, các quý vị sẽ hiểu hai chữ 'cứu cánh' có nghĩa là gì. 'Cứu cánh công đức' là công đức rốt ráo, nghĩa là không còn công đức nào tốt hơn thế nữa, và cũng không còn công đức nào lớn hơn thế nữa. Vì vậy, 'cứu cánh công đức' có nghĩa là đã đạt đến mức viên mãn.

“Các vị Tỳ-kheo”: Phật gọi chúng sinh là “các vị”, là chỉ đến bảy hạng đệ tử, trong đó bao gồm tất cả chúng sinh, tất cả các loài bay, bơi, động vật, thực vật, và các loài chúng sinh sinh ra từ thai sinh (bào thai), noãn sinh (trứng), thấp sinh (sinh ra do ẩm thấp) và hóa sinh (biến hóa sinh ra). Nói tóm lại, tất cả chúng sinh đều bao gồm trong đó. “Nếu còn đắm chìm trong các loại hý luận”: Hý luận nghĩa là trò chơi, là sự tiêu khiển. Trò chơi say mê, lãng phí hết thời gian. Ngay cả việc nói chuyện cười, nói chuyện đùa, đó cũng là hý luận, những người thật sự tu đạo thì không nói đùa. Đó gọi là hý luận.

Giống như lần trước tôi gọi một vị pháp sư nào đó là 'ông Trời', đây chính là hý luận. Điều này là không đúng, tôi không nên nói như vậy, làm sao có thể gọi người ta là 'ông Trời' được chứ? Quý vị có biết không? Ngay cả việc đặt biệt danh, lấy tên gọi khác, hoặc tên giả, tất cả đều là hý luận. Nếu quý vị có tính hý luận vô lý, vô nghĩa, miệng nói đùa cợt, nói dối, thân vọng động, thiếu đứng đắn, “thì tâm sẽ bị tán loạn”: tâm sẽ đầy rẫy tạp niệm, rối loạn không yên. “Dù đã xuất gia, nhưng vẫn chưa đạt được giải thoát”: Mặc dù đã xuất gia, nhưng sẽ không đạt được sự giải thoát tự tại. “Vì vậy, các thầy Tỳ-kheo”: Cho nên, các vị Tỳ-kheo! Các vị Phật tử! “nên nhanh chóng từ bỏ những tâm niệm tán loạn và hý luận”: Hãy nhanh chóng từ bỏ những hý luận làm loạn tâm tính. “Nếu các thầy muốn đạt được niềm an vui tịch diệt”: Nếu quý vị muốn có được niềm vui tịch diệt chân thật, “thì chỉ có cách là phải dứt bỏ hoàn toàn những tai họa do hý luận”: Phương pháp duy nhất là phải khéo léo diệt trừ những lỗi lầm của hý luận, để đạt được công đức viên mãn cứu cánh. “Đây gọi là không hý luận”: Như vậy gọi là không hý luận.

A3. Phần lưu thông (bốn phần)

B1. Khuyến tu và lưu thông

B2. Chứng quyết và lưu thông

B3. Dứt trừ nghi hoặc và lưu thông

B4. Dặn dò và lưu thông

Hiện tại là B1

Phần kinh văn trước được gọi là phần chính tông, còn phần sau là phần lưu thông. Từ đoạn kinh văn dưới đây cho đến cuối cùng, được gọi là phần lưu thông. Vậy phần lưu thông là gì? ‘Lưu’ giống như dòng nước chảy, nơi nào thấp hơn thì nước sẽ chảy về đó. ‘Thông’ nghĩa là thông suốt không trở ngại, dù đến đâu cũng không gặp phải chướng ngại, đó gọi là phần lưu thông. Nó giống như Phật pháp từ Ấn Độ truyền sang Trung Quốc, điều này gọi là lưu thông đến Trung Quốc. Rồi từ Trung Quốc truyền sang Nhật Bản, đó gọi là lưu thông đến Nhật Bản. Từ Nhật Bản lại lưu thông sang các quốc gia khác, điều này cũng gọi là lưu thông. Cũng có lưu thông đến Xiêm La (Thái Lan), Miến Điện (Myanmar), và Tích Lan (Sri Lanka), tất cả đều gọi là lưu thông. Nói tóm lại, Phật pháp đến bất kỳ nơi nào, điều đó đều gọi là lưu thông. Vì vậy trong Phật giáo có những nơi gọi là kinh Phật lưu thông xứ, cũng được gọi là lưu thông. Loại lưu thông này giống như nước, chảy khắp nơi và cuối cùng hợp lại ở biển. Phật pháp lưu thông khắp thế giới và quy về quốc gia nào mà Phật pháp phát triển thịnh vượng nhất, điều này gọi là phần lưu thông.

Kinh văn

Nhữ đẳng tỳ kheo, ư chư công đức thường đương nhất tâm, xá chư phóng dật, như ly oán tặc, đại bi Thế Tôn sở dục lợi ích, giai dĩ cứu cánh. Nhữ đẳng đản đương cần nhi hành chi, nhược ư sơn gian, nhược không trạch trung, nhược tại thọ hạ, nhàn xứ tĩnh thất, niệm sở thọ pháp, vật lịnh vọng thất, thường đương tự miễn tinh tấn tu chi, vô vi không tử, hậu chí hữu hối. Ngã như lương y, tri bệnh thuyết dược, phục dữ bất phục, phi y cữu dã, hựu như thiện đạo, đạo nhân thiện đạo, văn chi bất hành, phi đạo quá dã.

Dịch nghĩa

Các thầy Tỳ-kheo! Đối với các công đức thường phải một lòng chuyên nhất, từ bỏ mọi sự buông thả như tránh xa kẻ thù ác độc. Đức Thế Tôn Đại Bi tuyên nói những lợi ích tất cả đều là chỗ cứu cánh. Các ông cần siêng năng mà thực hành theo. Dù ở trong núi sâu, hay đồng hoang, dưới gốc cây, nơi vắng vẻ, hoặc tịnh thất, hãy ghi nhớ những pháp đã thọ nhận, đừng để quên mất. Luôn tự khích lệ mình, tinh tấn mà tu hành, đừng để chết một cách vô ích, để rồi sau này phải hối tiếc. Ta chỉ như một vị lương y, biết bệnh mà kê thuốc, uống hay không uống thì không phải lỗi của thầy thuốc. Lại như một người dẫn đường tốt, chỉ đường thiện cho người khác, nếu nghe mà không đi theo, thì đó không phải lỗi của người dẫn đường.

Giảng giải

“Các thầy Tỳ-kheo”: Ở đây vẫn là bao gồm tất cả chúng sinh. “Đối với các công đức”: Đối với tất cả các công đức, “thường phải một lòng chuyên nhất”: luôn luôn phải một lòng giữ gìn chính niệm của mình để hộ trì những công đức này. “Từ bỏ mọi sự buông thả”: Đừng để tâm trí luôn chạy theo sự buông thả. Buông thả là làm mọi việc tùy tiện, muốn đi đây đi đó để chơi đùa, giống như trẻ con, khi quý vị đang giảng Phật pháp cho chúng, chúng lại nói rằng: ‘Tôi muốn đi chơi cơ’. Điều đó chính là sự buông lung. “Như xa lánh kẻ thù ác độc”: Hãy coi sự buông lung như là phải tránh xa kẻ thù ác độc, không được buông lung và không được có những trò đùa giỡn vô bổ.

“Đức Thế Tôn Đại Bi”: Thế Tôn Đại bi là Phật, “tuyên nói những lợi ích”: những lợi ích Ngài đã giảng dạy. “tất cả đều là chỗ cứu cánh”: Tất cả Ngài đã nói đến chỗ rốt ráo, nói đến chỗ tốt nhất. “Các ông cần siêng năng mà thực hành theo”: Quý vị nên siêng năng tu trì giới, định, tuệ để diệt trừ tham, sân, si. “Dù ở trong núi sâu”: Hoặc ở trong núi sâu hay khe hẻm, “hay đồng hoang”: hoặc ở nơi hoang dã, đồng trống, “dưới gốc cây”: hoặc ở dưới gốc cây, “nơi vắng vẻ, tịnh thất”: hoặc ở chỗ vắng vẻ, hoặc trong tịnh thất. “hãy ghi nhớ những pháp đã thọ nhận”: Đừng quên những gì quý vị đã học và tiếp nhận từ Phật pháp. “đừng để quên mất”: Đừng để mất đi những điều đã học, mọi pháp đã học đừng để quên. “Luôn tự khích lệ mình, tinh tấn mà tu hành”: Lúc nào cũng phải tự khích lệ mình, tự mình cố gắng tu hành tốt. “Đừng để chết một cách vô ích, để rồi sau này phải hối tiếc”: Đừng để thời gian trôi qua vô ích, đợi đến lúc chết mới hối tiếc, khi đó hối hận cũng không còn tác dụng gì nữa.

“Ta chỉ như một vị lương y”: Phật nói, Ta giống như một vị lương y giỏi. “Biết bệnh mà kê thuốc”: Biết bệnh của chúng sinh, kê thuốc cho chúng sinh, đưa thuốc cho họ uống. “uống hay không uống thì không phải lỗi của thầy thuốc”: Phật đã cho quý vị thuốc, quý vị có thể uống hoặc không uống, đó không phải lỗi của thầy thuốc, mà là chuyện của quý vị. “Lại như một người dẫn đường tốt”: Lại giống như người giỏi dẫn đường, làm người dẫn lối cho người khác. “chỉ đường thiện cho người khác”: Dẫn dắt người đó đi theo con đường thiện. “nếu nghe mà không đi theo”: Quý vị đã nghe về pháp, nhưng không thực hành. “thì đó không phải lỗi của người dẫn đường”: Đó không phải là lỗi của người dẫn đường, mà là do quý vị không thực hành.

Tôi lại nói với quý vị, từ hôm nay trở đi, vào lúc ăn trưa, tốt nhất mọi người đừng nói chuyện, hãy ăn từ từ, nhai kỹ rồi mới nuốt, như vậy mới dễ tiêu hóa. Nếu vừa ăn vừa nói chuyện, sẽ vội vàng nuốt thức ăn, điều đó rất khó để tiêu hóa. Tôi nói điều này có cơ sở khoa học, không phải nói bừa. Chúng ta là ăn cơm, không phải ăn lời nói. Nếu vừa ăn vừa nói chuyện lung tung, cơ thể sẽ không muốn làm việc, nó không muốn làm việc thì cũng sẽ không tiêu hóa được. Dạ dày chúng ta không tiêu hóa được, thì thức ăn cũng không thể hấp thụ. Thức ăn không được hấp thụ, quá trình trao đổi chất sẽ gặp vấn đề. Vậy nếu không nói chuyện thì sao? Những bộ phận bên trong sẽ hoạt động rất tốt, vì vậy điều này có mối quan hệ rất lớn đến việc giữ gìn vệ sinh.

Do đó, người xưa nói: ‘Thực bất ngữ, quân tử tự trọng’ – ăn cơm không nói chuyện, đó là cách người quân tử tự tôn trọng chính mình. ‘Tẩm bất ngôn, cổ nhân lương quy’ – khi nằm ngủ cũng không nên nói chuyện, vì nằm mà nói thì sẽ không ngủ được. Khi nằm không nói chuyện, có thể niệm Phật. Khi niệm Phật, ánh sáng của Phật sẽ chiếu rọi lên quý vị, nên buổi tối đi ngủ cũng không nên nói chuyện, đây đều là những quy tắc rất tốt. Nhưng con người chúng ta lại rất kỳ lạ, càng dạy họ giữ quy tắc, họ càng không muốn tuân theo. Nếu quý vị không nói với họ rằng không nên nói chuyện khi ăn, họ sẽ không nói; nhưng nếu quý vị nhắc họ rằng ăn cơm không được nói chuyện, thì họ lại nhất định phải nói, con người có tính kỳ quặc như thế. Buổi tối khi ngủ không nên nói chuyện, nhưng họ lại cứ muốn nói, thậm chí nằm mơ cũng phải nói.

Ở đâu cũng phải tu hành, ở đâu cũng phải hồi quang phản chiếu. Ví dụ như khi chúng ta tụng kinh, dâng hương, không phải là tranh giành để lên trước dâng một nén hương thì sẽ có công đức. Việc tốt nên nhường cho người khác. Mỗi ngày dâng hương, nhiều nhất chỉ cần ba người là đủ, không cần nhiều hơn, và cũng không cần lần nào cũng là mình giành lên trước. Phải thay phiên, lần trước ai chưa dâng hương thì lần này để người đó dâng, không nên cứ mãi tranh giành dâng hương. Nếu quý vị tranh giành dâng hương, Phật sẽ nghĩ: ‘Người này còn học Phật được sao! Nhìn xem, tham lam đến mức phải tranh giành dâng hương’. Việc dâng hương, người ta thường nhường cho nhau, còn quý vị thì lại tranh. Vì vậy, điều này ai cũng cần phải hiểu, không nên tranh giành dâng hương. Nếu quý vị tranh giành dâng hương, Bồ Tát nhìn thấy sẽ nghĩ: Ôi, quý vị như đang đánh nhau, tranh giành với người khác để dâng hương, việc đó không có công đức. Chúng ta niệm Phật, tụng kinh đều phải nghiêm túc, kính cẩn, không được làm qua loa, điều này mọi người đều phải chú ý.

Còn nữa, những người tin Phật không nên lúc nào cũng không buông bỏ được tiền bạc. Ban ngày thì nghĩ làm thế nào để phát tài, ban đêm thì lại nghĩ làm thế nào để làm quan, lúc nào cũng nghĩ đến những chuyện này, như vậy là không được. Vì vậy, sau này khi mọi người học Phật, nghiên cứu Phật pháp, đừng hôm nay nhờ người này xem tứ trụ, ngày mai nhờ người kia xem tứ trụ, ngày mốt lại mời người khác xem phong thủy. Đừng làm như vậy. Nếu quý vị thật sự có đức hạnh, thì mọi chuyện đều sẽ tốt đẹp; nếu không có đức hạnh, dù xem tứ trụ hay bát tự cũng không có ích gì, thậm chí là xem “cửu tự” cũng không có tác dụng. Xem phong thủy cũng vậy, nếu không có đức hạnh, thì dù có ở nơi tốt cũng không thể chịu đựng nổi và cũng không đạt được điều gì, vì quý vị không có đức hạnh, không thể gánh vác được.

Tại sao lại có những người như thế xuất hiện? Lại có người xem tứ trụ, xem bói, xem phong thủy, tất cả những điều này là để thử thách quý vị, cho quý vị một bài kiểm tra ngay trước mắt. Xem khi quý vị gặp phải tình cảnh đó, liệu quý vị có động tâm hay không, có phải vẫn là một người mê tiền không? Có phải vừa nghe nói đến chuyện phát tài là quý vị liền chạy theo đồng tiền không? Đây là để xem quý vị có định lực hay không.

Tất cả đều là thử thách, xem sẽ xử lý ra sao,

Nếu đối diện với hoàn cảnh mà không nhận biết, thì cần phải luyện lại từ đầu.

Quả Đức, con cần chú ý tu dưỡng đức hạnh, đừng mãi bận tâm đến con cháu. ‘Con cháu tự có phúc của con cháu, đừng vì con cháu mà làm trâu ngựa’.Con đã nuôi dưỡng chúng lớn khôn, chúng muốn đi đâu thì cứ để chúng đi! Tại sao lại không buông bỏ được như vậy? Chúng rời đi rồi, đó là giải thoát cho con; giải thoát là để con có thể tu hành thật tốt. Con vẫn chưa nhận ra điều đó, còn khóc lóc, than trời trách đất. Đừng như vậy! Phải có chí khí lên. Con cái rời đi, ai muốn đi thì cứ để họ đi. Chúng muốn chạy, thì để chúng chạy! Chỉ sợ là chúng không có chỗ nào để đi. Đừng yếu đuối, mềm yếu, không có chí tiến thủ, phải có chí khí mạnh mẽ lên!

B. Chứng quyết lưu thông

Phiên âm

Nhữ đẳng nhược ư, khổ đẳng tứ đế, hữu sở nghi giả, khả tật vấn chi, vô đắc hoài nghi, bất cầu quyết dã. Nhĩ thời Thế Tôn như thị tam xướng, nhân vô vấn giả. Sở dĩ giả hà chúng vô nghi cố. Thời A Nậu Lâu Đà, quán sát chúng tâm nhi bạch Phật ngôn, Thế Tôn! Nguyệt khả lịnh nhiệt, nhật khả lịnh lãnh, Phật thuyết tứ đế, bất khả lịnh dị, Phật thuyết khổ đế thật khổ, bất khả lịnh lạc, tập chân thị nhân, cánh vô dị nhân, khổ nhược diệt giả, tức thị nhân diệt, nhân diệt cố quả diệt, diệt khổ chi đạo, thật thị chân đạo, cánh vô dư đạo. Thế Tôn! Thị chư tỳ kheo, ư tứ đế quyết định vô nghi.

Dịch nghĩa

Như các ông nếu đối với khổ và pháp Tứ Đế, có điều nghi ngờ thì hãy mau chóng hỏi, chớ nên ôm giữ nghi ngờ mà không cầu giải đáp. Khi ấy, Thế Tôn đã ba lần nói như vậy, nhưng không ai đặt câu hỏi. Vì sao như vậy? Vì đại chúng không còn nghi ngờ nữa. Lúc đó, tôn giả A Nậu Lâu Đà quán sát tâm ý của đại chúng và bạch Phật rằng: 'Bạch Thế Tôn, mặt trăng có thể làm cho nóng, mặt trời có thể khiến cho cho lạnh, nhưng lời Phật dạy về pháp Tứ Đế không thể sai khác. Phật nói Khổ Đế là thực sự khổ, không thể làm thành vui. Tập thật sự là nhân, không có nguyên nhân nào khác. Nếu khổ diệt thì nhân cũng diệt, chính vì nhân đã diệt thì quả cũng diệt. Đạo diệt khổ thực là đạo chân chính, không còn con đường nào khác. Bạch Thế Tôn, các vị Tỳ kheo đối với pháp Tứ Đế đều hoàn toàn không còn nghi ngờ.

Giảng giải

‘Chứng quyết lưu thông’, chứng là chứng minh, chứng minh đã quyết định, không còn gì để nghi ngờ nữa. Pháp này nên được truyền bá ra khắp thế giới, do đó gọi là ‘phần chứng quyết lưu thông’, đây là phần thứ hai trong lưu thông phần.

“Như các ông”: Phật nói rằng các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di, Sa di, Sa di ni, Thức xoa ma na ni, đây là bảy chúng đệ tử. “Nếu đối với khổ và pháp Tứ Đế”: Các ông đối với những pháp môn mà ta đã giảng trước đây về khổ, tập, diệt, đạo, “có điều nghi ngờ”: nếu có điều gì nghi ngờ, “hãy mau chóng hỏi”: bây giờ mau hỏi đi.

Trong khổ, tập, diệt, đạo, thì khổ có ba loại khổ: khổ khổ, hoại khổ, hành khổ; lại còn có tám loại khổ, đó là: sinh khổ, già khổ, bệnh khổ, chết khổ, ái biệt ly khổ (khổ vì yêu mà phải chia ly), oán tăng hội khổ (khổ thù oán mà phải gặp nhau), cầu bất đắc khổ (khổ vì cầu không được), ngũ ấm xí thịnh khổ (khổ vì năm ấm phát triển quá mức). Nếu nói rộng ra thì có vô số khổ, vô lượng vô biên khổ, nhiều đến mức không nói hết được. Vì vậy, thế giới này là một thế giới đầy rẫy những khổ đau chồng chất, và cũng tràn ngập những điều ác. Nếu chúng ta hiểu rằng thế giới này là nơi chứa đựng vô vàn khổ đau, thì chúng ta sẽ không còn lưu luyến gì với nó nữa. Biết rằng nó đầy rẫy những điều ác, chúng ta nên thực hiện mọi việc thiện, không làm điều ác, làm mọi điều tốt lành, với hy vọng thay đổi thế giới đầy ác nghiệp này. Khổ không dứt, thì nói với ai đây? Nói với ai về nỗi khổ này? Không có ai để nói cả. Vì vậy, khi đối diện với hoàn cảnh thực tại, với môi trường khổ đau này, chúng ta nên chấp nhận nó. Câu nói: 'Chịu khổ là dứt khổ, hưởng phúc là tiêu phúc'. Nếu chúng ta không có lòng tham, thì cũng không có khổ. Bởi khổ bắt nguồn từ tham mà ra.

Cái gọi là 'khổ khổ' chính là nỗi khổ trong khổ, khổ chồng lên khổ, và khổ bao gồm vô số không cùng tận. Thế nào gọi là khổ khổ? Ví dụ, một người nghèo đến mức không có quần áo mặc, không có cơm ăn, không có nhà để ở, chỉ có một căn nhà gỗ tồi tàn. Cuộc sống như vậy đã rất khổ rồi, nhưng lại gặp phải một cơn bão lớn. Cơn bão này đến, cuốn bay hết căn nhà gỗ, thổi lên trời, thổi vào không trung. Vốn dĩ sống trong căn nhà gỗ đã rất khổ rồi, nay lại thêm bão lớn, mưa lớn, khiến căn nhà cũng bị cuốn trôi. Không có quần áo để mặc, không có cơm ăn, cũng không còn chỗ để ở, đây chính là khổ trong khổ.

Thế nào là hoại khổ? Khổ khổ là nỗi khổ của nghèo khó, còn hoại khổ là nỗi khổ của giàu sang. Người giàu có phải không có khổ không? Cũng không phải, vì giàu sang cũng sẽ bị hư hoại, biến mất. Có rất nhiều tiền, tài sản cũng nhiều, nhưng có thể bị hỏa hoạn thiêu rụi hết căn nhà, tiền bạc cũng mất hết, đây gọi là hoại khổ. Giàu sang cũng có hoại khổ.

Vậy nói rằng, nếu tôi không có nỗi khổ của nghèo khó, cũng không có hoại khổ của giàu sang, thì tôi không còn khổ nữa phải không? Không phải vậy, vẫn còn khổ, đó là khổ gì? Là hành khổ. 'Hành khổ' là sự biến đổi từ nhỏ đến lớn, từ trẻ đến già, từ già đến chết, từng niệm, từng giây đều trôi qua, không ngừng biến đổi. Lúc nào cũng khởi lên nhiều vọng tưởng, luôn cảm thấy không thỏa mãn, cả cuộc đời đầy phiền não và khổ đau, đây gọi là hành khổ. Trên đây chính là ba loại khổ.

Còn có tám khổ, một trong tám khổ là 'sinh khổ'. Khi một người được sinh ra, giống như con rùa sống bị lột vỏ, một con rùa sống bị lột vỏ thì cực kỳ đau đớn. Vì vậy, khi trẻ sơ sinh vừa chào đời, liền khóc ngay. Tại sao lại khóc? Chính là vì cảm thấy đau đớn, nên mới cất tiếng khóc. Đó là sinh khổ.

'Già khổ' là nỗi khổ của tuổi già. Người già, mắt mờ đi, nhìn mọi thứ không còn rõ ràng; tai cũng bị điếc, không còn nghe rõ, như thể muốn đình công. Khi mắt mờ, tai điếc, răng cũng không còn giúp ích nữa, răng cũng muốn nghỉ hưu. Răng nói: ‘Mắt đã nghỉ hưu, tai cũng nghỉ hưu, tuy tôi cứng cáp như vậy, nhưng cũng không còn tốt lắm, nên tôi cũng nghỉ hưu’, thế là răng cũng rụng. Tóc cũng bạc trắng, 'dần dần da nhăn tóc bạc', lúc đó da mặt nhăn nheo như da gà, còn tóc thì trắng như lông của con hạc. 'Nhìn bước đi loạng choạng', già đến mức mắt, tai, răng đều nghỉ hưu, chân cũng muốn nghỉ hưu. Hai chân vốn muốn bước về phía trước, nhưng lại lùi ra sau, đi vòng quanh. Khi đi bộ, chân cứ vẽ vòng tròn ─ bên trái một vòng, bên phải một vòng, đi thành những vòng tròn.

Vậy vẽ vòng tròn này, cũng có nghĩa là con số đó rất lớn ─ hàng triệu! Hàng triệu! Hàng triệu! (million) Không biết có bao nhiêu triệu! Khi đi đường còn vẽ những vòng tròn, có lẽ là vì tiền gửi trong ngân hàng quá nhiều, dùng tay viết không kịp, nên phải dùng chân vẽ vòng tròn trên mặt đất. Chân và đôi chân cũng không còn nghe lời nữa, quý vị bảo nó đi, nó cũng lười biếng. 'Nhìn bước đi loạng choạng', loạng choạng có nghĩa là vừa đi vừa vẽ vòng tròn.

‘Dẫu vật báu đầy nhà’, thế nhưng lúc này, quý vị...

Vàng bạc chất thành núi, nhắm mắt đều buông xuôi,

Tay không gặp Diêm Chúa, hối hận lệ tuôn rơi.

Lúc này chẳng khác gì cá nhảy lên nhảy xuống trong nước,

Cá nhảy trong nước, người gây náo loạn ở đời,

Không biết làm điều thiện, tổn đức mà tạo nghiệp.

Người ở đời gây náo loạn, sống trên đời giống như đang đùa giỡn, làm nhiều điều dại dột, nhưng lại tự làm luật sư bào chữa cho mình, nói rằng đó không phải lỗi của mình. Rõ ràng đã làm sai, nhưng vẫn tự biện hộ cho bản thân, nên mới nói người đời gây náo loạn, cứ ồn ào, cãi vã. Không biết làm việc thiện, không biết tạo đức. Tổn hại lương tâm mà tạo nhiều nghiệp chướng. Vì vậy mới nói ‘Vàng bạc chất thành núi’, vàng bạc chất đống như núi cao. ‘Nhắm mắt đều buông xuôi’, tay không mà đến, tay không mà đi, mắt vừa nhắm, chân vừa duỗi, thì chẳng còn gì cả. Núi vàng cũng không đi theo, núi bạc cũng chẳng mang theo, chỉ có nghiệp chướng là theo bên mình, nghiệp chướng ấy nhất định sẽ theo cùng.

‘Tay không gặp Diêm Chúa’, hai tay trống không đi gặp Diêm Vương, lúc đó hối hận cũng đã muộn. ‘Hối hận khiến lệ tuôn rơi’, Diêm Vương nói: "Bây giờ các ngươi khóc cũng vô ích, đã quá muộn rồi". Người ta thường nói, hối hận thì đã muộn, quý vị nhìn xem, bước đi chậm chạp, khó khăn biết bao

Dù cho vàng ngọc đầy nhà, sao tránh khỏi suy tàn đau khổ?

Dẫu có ngàn điều vui sướng, vô thường cuối cùng cũng tới.

Chỉ có con đường tu hành, niệm Phật A Di Đà.

Nếu quý vị có thể thường niệm "Nam mô A Di Đà Phật", thì sẽ được vãng sinh đến cõi Cực Lạc.

Người già luôn rất khổ, con người một khi già đi thì sẽ chịu nhiều đau khổ. Nhưng điều đáng sợ hơn khi già là mắc bệnh, mắc đủ thứ bệnh. Đau đầu không thể chịu nổi, hoặc đau mắt, hoặc đau mũi, hoặc đau răng, hoặc đủ loại đau đớn khác nhau. Có nhiều nỗi đau như vậy thì sinh ra nhiều phiền muộn, vì thế bệnh tật cũng là khổ. Nhưng khổ do bệnh tật chưa nghiêm trọng bằng khổ khi chết, khi chết thì đau đớn như bò sống bị lột da, bò còn sống mà da đã bị lột đi, quý vị thử nghĩ xem con bò đau đớn đến mức nào? Vì vậy, sinh, lão, bệnh, tử, tất cả đều là khổ. Đức Phật thấy được bốn nỗi khổ sinh, lão, bệnh, tử nên ngài phát tâm tu đạo, từ bỏ ngai vàng, thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi.

Ái biệt ly khổ. Còn có nỗi khổ của yêu nhưng xa cách, nam nữ yêu nhau nhưng vì một nhân duyên đặc biệt nào đó mà bắt buộc phải chia xa, nỗi đau này không thể diễn tả hết bằng lời, đây gọi là khổ vì yêu xa cách. Không muốn rời xa, nhưng nhất định phải xa nhau, lúc này tình cảm khó cắt đứt, không nỡ lìa xa, vô cùng dằn vặt, đây chính là khổ vì yêu xa cách.

Oán tắng hội khổ. Nỗi khổ của oán hận gặp gỡ, oán, là khi quý vị không ưa một người, ghét người đó, muốn rời xa họ đến một nơi khác. Nhưng khi đến nơi khác, lại gặp một người tương tự như vậy. Càng không thích gặp người đó, lại càng gặp phải, đúng là oan gia ngõ hẹp. Vốn dĩ muốn tránh khỏi tình cảnh này, nhưng vừa quay lưng đã gặp lại, thật kỳ lạ, đây gọi là khổ vì oán hận gặp gỡ. Càng không vui với điều gì, lại càng dễ chạm phải nó.

Cầu bứt đức khổ. Còn có nỗi khổ cầu không được, những gì quý vị mong muốn, tham lam, luôn không thể đạt được, không thể thỏa mãn nguyện vọng của mình, quý vị nói điều đó có khổ không? Đây chính là khổ vì cầu không được.

Ngũ xí thịnh khổ. Lại có nỗi khổ của năm uẩn thịnh vượng, năm uẩn chính là sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn như một đống lửa, thiêu đốt con người đến mức điên đảo, mê muội, nên đây cũng là khổ. Những điều trên là tám nỗi khổ, nếu nói chi tiết hơn, khổ có vô lượng vô biên, nói cũng không hết, giảng cũng không cùng.

‘Tập’ nghĩa là tập hợp lại, tập hợp cái gì lại với nhau? Tập hợp các hạt giống của phiền não lại với nhau, vì vậy mà phải chịu khổ. Khổ và Tập — Tập chính là nguyên nhân của khổ, còn khổ chính là quả của Tập, đây là pháp của thế gian. Khổ do Tập mà tập hợp lại, tạo thành một quả. Còn ‘Đạo’ là nguyên nhân để xuất thế, ‘Diệt’ là quả của xuất thế. Bốn pháp Tứ Diệu Đế này là nhân quả của thế gian và nhân quả của xuất thế.

Khi Đức Phật vừa thành Phật, ngài đến vườn Lộc Uyển để chuyển pháp luân Tứ Diệu Đế cho năm vị Tỳ-kheo. Giờ đây, khi Đức Phật sắp nhập niết bàn, ngài lại hỏi tất cả các đệ tử thuộc bảy chúng rằng có ai còn nghi ngờ gì về pháp Tứ Diệu Đế không, nếu có thì phải nhanh chóng hỏi pháp, xin pháp. Vì vậy, mỗi ngày sau khi giảng kinh xong, tôi đều hỏi các quý vị có thắc mắc gì không, cũng là vì ý này, xem thử những gì quý vị chưa hiểu liệu đã hiểu chưa. Nếu quý vị không hiểu mà không hỏi, thì sẽ mãi mãi không hiểu được. Do đó, những đạo lý quý vị chưa hiểu, phải nhanh chóng hỏi. "Chứng quyết" là chứng minh rằng pháp Tứ Diệu Đế là chân thật không hư dối, vì vậy mỗi người đều nên đưa ra câu hỏi của mình để hỏi. Cho nên Đức Phật nói: “hãy nhanh chóng hỏi đi”, quý vị phải nhanh chóng hỏi, nhanh chóng thảo luận.

Chúng ta cần bảo vệ đạo tràng, ai có tiền góp tiền, ai có sức góp sức, mọi người cùng chung tay xây dựng đạo tràng của Phật. Mọi người đều có chung một mục tiêu, có một nơi trở về, vì vậy điều này rất quan trọng. Tôi vì không thường ở đây, nếu tôi thường ở đây, tôi cũng có thể đi làm việc. Ở Vạn Phật Thánh Thành, tôi cũng thường làm việc, hiện tại tượng Bồ Tát Quán Âm cao mười sáu thước sắp được khai quang. Khi tượng được khai quang, Bồ Tát Quán Âm sẽ tỏa ánh sáng, ai đến tham gia lễ khai quang đều có thể nhận được ánh sáng của Phật chiếu rọi. Vậy nếu quý vị không đến được thì sao? Chỉ cần có lòng thành, ánh sáng đó cũng có thể chiếu đến quý vị, chỉ cần quý vị thành tâm là đủ. Năm nay, hệ thống sưởi ấm của Vạn Phật Thánh Thành cũng đã hoạt động, sau bao năm tiếp nhận, chúng tôi vẫn sống những ngày không có sưởi ấm, hôm nay hệ thống sưởi ấm đã hoạt động, mỗi tháng có thể phải chi khoảng hơn ba mươi ngàn đô la Mỹ tiền nhiên liệu. Vào ngày 4 tháng 11 năm nay, khi Bồ Tát Quán Âm khai quang, hy vọng quý vị có thể sắp xếp thời gian tham dự lễ khai quang dù bận rộn. Ngoài ra, đạo tràng ở Los Angeles cũng cần phải được chỉnh đốn lại. Sau khi chỉnh đốn xong, nếu kịp, có thể khai trương vào mùa xuân năm sau.

Có thể nói đây là một thế giới cầu pháp, bởi vì khi tôi ra ngoài, một mặt là giảng pháp cho người khác, một mặt là cầu pháp từ tất cả mọi người, nên cũng có thể nói rằng đó là đi khắp nơi để học hỏi, ví dụ như học hỏi từ các vị đại đức cao tăng ở Malaysia. Mọi sự việc nếu quý vị nghĩ theo hướng tốt thì nó sẽ tốt; nếu quý vị nghĩ theo hướng xấu thì nó sẽ xấu, cái gọi là “tất cả đều do tâm tạo” chính là như vậy. Ví dụ, Vạn Phật Thánh Thành khổ như thế, nhưng cư sĩ Văn đến đây lại cho rằng đó là niềm vui, nói rằng Vạn Phật Thánh Thành rất vui. Còn có một số người khác đến đây, họ lại cảm thấy đó là khổ. Vì vậy, chúng ta biết rằng con người rất dễ bị cảnh giới xoay chuyển, mà không dễ xoay chuyển được cảnh giới. Nếu chúng ta có thể xoay chuyển cảnh giới, thì nơi không tốt cũng cảm thấy tốt; nếu không thể xoay chuyển cảnh giới, thì nơi tốt cũng cảm thấy không tốt. Cho nên Đại sư Vĩnh Gia nói rằng, nếu quý vị đắc đạo rồi, ‘dẫu gặp lưỡi đao sắc cũng vẫn thản nhiên, ngay cả thuốc độc cũng thấy bình thản’. Đây chính là đạo lý ‘tất cả đều do tâm tạo’

Những gì trong lòng các con còn nghi ngờ, những vấn đề không thể giải quyết, có thể nhanh chóng đến hỏi ta ngay bây giờ. Tại sao vậy? Vì ta sắp nhập niết bàn, nếu các con không hỏi ngay bây giờ thì sau này sẽ không có cơ hội hỏi nữa. Khi ta đã nhập niết bàn, các con sẽ không bao giờ có thể giải quyết được những vấn đề của mình, và sự nghi ngờ sẽ luôn còn mãi. Nếu bây giờ các con biết nắm bắt cơ hội này mà hỏi ta, thì có thể giải quyết được những nghi vấn trong lòng. Vì vậy mới nói “chớ nên ôm giữ nghi ngờ”: đừng giữ lại những suy nghĩ nghi ngờ mà không hỏi. “mà không cầu giải đáp”: các con không cầu giải quyết nghi vấn, không tìm cách để giải đáp những thắc mắc của mình.

“Khi ấy, Thế Tôn” - vào thời điểm đó, Thế Tôn (Đức Phật), “đã ba lần nói như vậy” - Ngài đã hỏi ba lần như vậy. Đây là ba lần ‘Yết ma’, nói ba lần, nên gọi là ba lần tuyên bố. “nhưng không ai đặt câu hỏi” - Đức Phật hỏi mọi người có ai còn câu hỏi gì không, nhưng tất cả đều đã hiểu rõ về pháp Tứ Đế, nên không còn ai hỏi thêm điều gì. “Vì sao như vậy?” - Nguyên nhân là gì? “Vì đại chúng không còn nghi ngờ gì nữa” - Vì trong pháp hội lúc đó, mọi người đều không còn nghi ngờ gì nữa, những khúc mắc trong lòng đều đã được giải quyết, nên không ai có điều gì để thỉnh hỏi thêm.

“Lúc bấy giờ tôn giả A nậu Lâu-Đà”- vào lúc này, có một đệ tử của Phật tên là A nậu Lâu-Đà, còn gọi là A-Nan-Luật hoặc A-[Thiếu Miễn] Lâu-Đa. Đây đều là các cách dịch khác nhau của cùng một tên. Do tiếng Phạn dịch sang tiếng Hoa, mỗi vị pháp sư dịch âm có chút khác biệt, nên chữ viết có khác nhau một chút, nhưng đều chỉ là cùng một người.

Vị tôn giả này, quý vị đoán xem thế nào? Ngaì ấy rất thích ngủ. Hễ Phật giảng pháp, ngài lại ngủ; nếu không giảng pháp, thì ngaì không ngủ. Cứ hễ Phật vừa mở miệng giảng pháp là ngài liền chìm sâu vào giấc ngủ, như nhập vào tam muội ngủ vậy. Phật thấy vị đệ tử này như vậy, liền quở trách lớn tiếng: 'Đáng trách, sao lại ngủ!' 'Đáng trách' là lời trách mắng, nói rằng: 'Ngươi đó, ngươi đó, sao lại ngủ như thế? Sớm cũng không ngủ, tối cũng không ngủ, nhưng vừa nghe pháp là ngươi lại ngủ'. Rồi còn nói thêm: 'Giống như các loài ốc, sò.' Ngươi giống như loài ốc biển, các loài sinh vật biển nhỏ, hoặc là sò, hay các loài ngao, sò hến dưới biển, giống như vậy đó.

‘Một giấc ngủ dài ngàn năm’, con sò, con hến nằm trong vỏ của nó, ngủ say đằng đẵng ngàn năm không tỉnh. ‘Không nghe đến tên Phật’, đến cả tên của Phật cũng không nghe được. Đây chính là nói về nghiệp chướng quá nặng, cũng giống như hôm nay cư sĩ Văn nói về ‘ma ngủ,’ là loại ma ngủ đến giúp anh ta chìm vào giấc ngủ. Và tôn giả cũng không muốn xua đuổi ma ngủ này, cũng không muốn chiến đấu với nó, cho nên khi Phật vừa giảng pháp, ngài liền ngáy khò khò như sấm, làm cho tiếng giảng pháp của Phật cũng bị che lấp, khiến mọi người không nghe được Phật nói gì, chỉ nghe tiếng ngáy của A-na-luật như tiếng sấm vang.

Vì thế, Phật quở trách ngài, khiến ngài sinh lòng hổ thẹn sâu sắc, liền đứng yên ở đó mà không ngủ, cứ đứng như vậy suốt bảy ngày. Quý vị nghĩ xem, ngài có thành tâm không? Ở đây có ai có thể đứng suốt bảy ngày không? Ngài đứng ở đó bảy ngày không ngủ, đến nỗi đôi mắt bị mù. Tuy nhiên, dù mắt bị mù nhưng ngài lại đạt được thiên nhãn thông, khai mở ngũ nhãn. A-na-luật có thiên nhãn là bậc nhất, có thể nhìn thấy hết thảy bụi cõi trong tam thiên đại thiên thế giới, mọi vật thô tế như thể đang nhìn trái Am-ma-la trong lòng bàn tay, rõ ràng từng chút, không sai sót. Sau khi đạt được thiên nhãn thông, ngài có thể quan sát nhân quả, thấy rõ tám trăm đại kiếp trước và tám trăm đại kiếp sau, hiểu rõ nhân duyên trong đó.

A nậu Lâu-Đà, dịch ra tiếng Trung nghĩa là ‘Vô Bần’. Tại sao gọi là Vô Bần? Vì ngài ấy vĩnh viễn không nghèo, đời đời kiếp kiếp đều giàu sang. Ngài ấy làm sao để được quả báo này? Bởi vì trong quá khứ, ngài ấy là một nông dân, làm ruộng trên đồng mỗi ngày. Mỗi sáng ngài ấy mang theo cơm đến đồng làm việc. Buổi sáng ăn ở nhà, buổi trưa thì ăn tại đồng, vì nếu về nhà ăn sẽ tốn rất nhiều thời gian, ngài ấy muốn tiết kiệm thời gian để làm việc nhiều hơn, nên ăn trưa ngay tại đồng. Ngày nọ có một vị Tỳ kheo đến, vị xuất gia này là một Bích-chi Phật đã chứng quả. Thấy cơ duyên của A nậu Lâu-Đà đã đến, nên vị ấy đến xin cơm trưa của anh ấy.

Vị Bích-chi Phật này hiện thân gầy gò, lộ rõ xương cốt, trông như đã mấy ngày không có gì ăn. Ai nhìn thấy dáng vẻ đó đều sinh lòng thương xót. Ngài đến xin ăn vị nông dân này, nói rằng: ‘Tôi đã nhiều ngày không có gì ăn, xin ông khởi tâm từ bi, bố thí cho tôi một bát cơm, nếu không có thể tôi sẽ chết đói mất’. Người nông dân nhìn thấy vị này thực sự rất đáng thương vì đói, liền nghĩ: ‘Ta nhịn một bữa cũng không sao, nên bố thí cho vị Tỳ kheo này!’ Thế là ngài ấy đem cơm trưa của mình bố thí cho vị Bích-chi Phật. Vì ngài ấy đã dâng cơm cho Bích-chi Phật nên trong suốt chín mươi chín ức đại kiếp sau đó, ngài ấy không chịu khổ nghèo khó, đời đời kiếp kiếp đều giàu sang, vì thế được gọi là "Vô Bần".

Vị tôn giả Vô Bần khi ấy cúng dường Bích-chi Phật, và được cho là đã cảm ứng được một việc như thế này: hôm đó ngài nhịn đói, đem cơm cúng dường cho Bích-chi Phật, đến tối khi chuẩn bị về nhà thì có một con thỏ đến. Con thỏ này nhảy đến và nhảy lên lưng ngài rồi không chịu xuống. Ngài liền cõng con thỏ đó về nhà, bảo vợ mình ra xem, thì phát hiện ra con thỏ đã biến thành một con thỏ vàng, là vàng thật. Sau khi bán con thỏ vàng này, ngài trở nên phát đạt, vì thế được gọi là “Vô Bần”. Thực ra còn rất nhiều câu chuyện khác nữa về ngài ấy, nhưng ở đây chỉ kể sơ qua để mọi người biết rằng công đức cúng dường Tam Bảo là không thể nghĩ bàn.

Thế nào gọi là “Bích-chi Phật”? Bích-chi Phật là bậc Thánh nhân chứng quả. Khi có Phật ra đời, người tu hành thành tựu được gọi là ‘Duyên Giác’; khi không có Phật ra đời, người tu hành thành tựu thì gọi là ‘Độc Giác’. Độc Giác cũng chính là Bích-chi Phật, tên đầy đủ là ‘Bích-chi-ca-la’. Nếu cúng dường một bữa cơm cho bậc Thánh Độc Giác này, sẽ nhận được quả báo lớn như vậy, nên người tại gia cần cúng dường Tam Bảo, chính là ý này. Nói ra thì điều này còn lời hơn buôn bán bất động sản, còn nhanh hơn việc xem phong thủy, cho nên điểm này mọi người cần hiểu rằng, cúng dường Tam Bảo mới thật sự là phong thủy tốt, thật sự là con đường may mắn vậy.

Do đó, mọi người cần hiểu rõ điều này, đừng mơ hồ mà cứ chạy theo những thứ nhỏ nhặt, cả ngày chạy đi không biết bao xa, rốt cuộc cũng chỉ là công cốc. Vị tôn giả Vô Bần phát tài là như vậy, không cần ai xem bát tự hay coi phong thủy cho, mà chính tự thân ông đã phát đạt. Vì sao vậy? Chỉ bởi ông đã cúng dường cho Bích-chi Phật nên mới trở nên giàu có, và trong suốt chín mươi chín ức đại kiếp sau – thời gian dài không thể tưởng tượng – ông luôn có tiền bạc đầy đủ, do đó được gọi là tôn giả Vô Bần.

Vị Tôn giả Vô Bần này quan sát tâm lý của toàn thể đại chúng trong pháp hội, rồi bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn, mặt trăng có thể trở nên nóng”: Người tu hành đã đạt đạo có thể khiến mặt trăng trở nên nóng, mặc dù bản chất của mặt trăng là lạnh, mát mẻ, nhưng nhờ thần thông, họ có thể biến nó thành nóng. “Mặt trời, có thể khiến cho lạnh”. Mặt trời vốn nóng, nhưng nhờ có thần thông, họ cũng có thể khiến nó trở nên lạnh. Đây chính là việc đoạt lấy sự tạo hóa của trời đất, biến hóa vô cùng. Tại sao lại như vậy? Bởi vì người ấy có thần thông, và nhờ thần thông, họ có thể biến một tách trà thành lửa. Quý vị không tin ư? Chính là như vậy đấy, đừng không tin.

Nhờ có thần thông, vị ấy có thể thay đổi mọi thứ, ‘dời núi lấp biển, rắc đậu thành binh’. Dời núi, ngọn núi vốn ở New York, vị ấy có thể chuyển nó đến San Francisco hoặc Los Angeles. Một con sông nhỏ vốn chảy qua Los Angeles, vị ấy cũng có thể chuyển nó đến nơi khác. Thật là vi diệu không thể diễn tả được. Làm sao để chuyển dời? Ví dụ quý vị có một ngôi nhà ở Los Angeles không cần nữa, quý vị có thể chuyển nó sang một tiểu bang khác, rồi xây dựng lại một cái mới. Đó chẳng phải là dời chuyển sao? Nói đến dời núi lấp biển, vị ấy thậm chí có thể thay đổi hướng chảy của biển. Ví dụ dòng nước chảy về hướng đông, vị ấy có thể làm cho nó chảy về hướng tây. Mọi thứ đều theo ý muốn, biến hóa vô cùng, chỉ cần nghĩ gì là có thể làm được, nên gọi là ‘thần thông như ý’.

Có thể làm cho mặt trăng nóng, mặt trời lạnh, dùng thần thông có thể khiến mặt trăng trở nên nóng, cũng có thể khiến mặt trời trở nên lạnh. Ban đêm có thể biến thành ban ngày, ban ngày cũng có thể biến thành ban đêm. Ban đêm có thể nóng, ban ngày có thể lạnh, nên thần thông là như vậy. Nhưng “Phật nói về pháp Tứ Đế” - những lý lẽ của Tứ Đế mà Phật giảng dạy “không thể sai khác”, không có cách nào thay đổi được, đó là chân lý nhất định, là sự thật chân chính, không thể sửa đổi, không ai có thể làm khác đi. “Phật nói Khổ Đế” - Phật đã giảng về Khổ Đế, “là thật sự khổ, không thể làm thành vui”: Phật đã nói rằng Khổ Đế là chân thật, loại khổ này có thể chuyển thành vui không? Không thể, nhất định là khổ, khổ hơn cả vị đắng của hoàng liên, quý vị không thể nào thay đổi được hương vị của nó.

“Tập thật sự là nhân”: Tập chính là nhân của khổ, tập hợp các phiền não lại thì đó là nhân của khổ. Khổ chính là quả của Tập. “Không có nguyên nhân nào khác”: không có lý do nào khác, khổ là khổ, vui là vui. Tập hợp nhiều phiền não sẽ dẫn đến khổ, không có nguyên nhân nào khác, không có lý do nào khác biệt. “Nếu khổ diệt”: nếu khổ được diệt, “chính là nhân đã diệt”: nghĩa là nhân của khổ cũng đã diệt. “Chính vì nhân đã diệt thì quả cũng diệt”: bởi vì nhân của khổ đã diệt, nên quả của khổ cũng không còn nữa.

“Đạo diệt khổ”: Diệt khổ có một phương pháp, phải tu tập phương pháp này, nếu không tu tập phương pháp này, thì khổ không thể diệt được. “thực là đạo chân chính”: con đường diệt khổ này chính là con đường chân chính mà nên tu tập, “không còn con đường nào khác”: không có con đường nào khác có thể diệt khổ được. “Bạch Thế Tôn, các vị Tỳ-kheo”: nói đến tất cả các vị Tỳ-kheo. “đối với pháp Tứ Đế”: hiện nay tất cả các Tỳ-kheo đối với pháp Tứ Đế, “đều hoàn toàn không nghi ngờ”: không chút nghi ngờ nào, mọi người đều tin tưởng vào lý lẽ mà Phật đã giảng dạy.

B3. Dứt trừ nghi hoặc và lưu thông (ba phần):

C1. Làm rõ những nghi ngờ còn lại

C2. Để để dứt trừ những nghi ngờ

C3. Nhắc lại vô thường của pháp hữu vi để khuyên tu hành

Bây giờ là phần C1

Phiên âm

Ư thử chúng trung, sở tác vị biện giả, kiến Phật diệt độ, đương hữu bi cảm, nhược hữu sơ nhập giả, văn Phật sở thuyết, tức giai đắc độ, thí như dạ kiến điện quang, tức đắc kiến đạo, nhược sở tác dĩ biện, dĩ độ khổ hải giả, đản tác thị niệm, Thế Tôn diệt độ, nhất hà tật tai.

Dịch nghĩa

Ở trong đại chúng, những người chưa hoàn thành việc cần làm, khi thấy Phật nhập diệt, ắt sẽ có lòng đau buồn. Còn những ai mới bước vào Phật pháp, nghe những lời Phật dạy, liền được giải thoát, như trong đêm tối thấy ánh chớp, liền thấy được con đường. Những người đã hoàn thành việc cần làm, đã vượt qua biển khổ, chỉ nghĩ rằng: Thế Tôn nhập diệt, sao mà sớm đến vậy.

Giảng giải

Trong phần Lưu Thông này, lại chia ra một mục nhỏ thứ hai, gọi là Dứt trừ nghi hoặc và lưu thông tức là đoạn trừ những nghi ngờ của chúng sinh, giúp chúng sinh sinh khởi niềm tin. Phần Dứt trừ nghi hoặc và lưu thông này lại gồm ba phần nhỏ: (1) Làm rõ các nghi ngờ còn lại, (2) Để đoạn trừ những nghi ngờ ấy (để đoạn trừ tất cả nghi ngờ của chúng sinh), (3) Nhắc lại vô thường của pháp hữu vi để khuyên tu hành.

“Ở trong đại chúng”: tôn giả A na luật nói rằng, đây là chúng hội của pháp hội này. "Những người chưa hoàn thành việc cần làm": Điều cần làm đã hoàn tất, không còn chịu tái sinh, đây là thành tựu cuối cùng của người tu hành. Cái gọi là kiềm chế tâm đến một chỗ, không có việc gì mà không hoàn thành, khi quý vị có thể kiềm chế tâm mình vào một chỗ, thì mọi việc đều đã hoàn thành. Quý vị không thể kiềm chế tâm vào một chỗ, nên không có việc nào hoàn tất. Vậy, “những người chưa hoàn thành việc cần làm” là chỉ những người tu đạo chưa đạt được kết quả cuối cùng, vẫn còn thiếu một chút, chưa chứng quả. “Thấy Phật nhập Niết-bàn”: Những người tu hành chưa thành tựu, khi thấy Phật nhập Niết-bàn. "Ắt sẽ có lòng đau buồn": Những người này chắc chắn sẽ khóc lóc thảm thiết, không ngừng đau buồn.

“Còn những ai mới bước vào Phật pháp”: Nếu chỉ vừa mới hiểu một chút về Phật pháp, tức là chứng đắc sơ quả, nhị quả, hoặc tam quả. “Nghe những lời Phật dạy”: Nghe được những lời Phật giảng pháp, “liền được giải thoát”: Họ sẽ ngay lập tức đạt được giải thoát. “Như trong đêm tối thấy ánh chớp”: Giống như thấy tia chớp trong đêm tối vậy. “Liền thấy được con đường”: Ngay lúc đó liền ngộ đạo, đạt đến tam quả A-la-hán. “Những người đã hoàn thành việc cần làm”: Đây là chỉ những người đã chứng đến tứ quả A-la-hán, tức là những người đã hoàn thành việc cần làm và không còn sinh tử luân hồi; tức là việc cần làm đã hoàn tất, không cần tái sinh làm người nữa, đã thoát khỏi sinh tử. Sơ quả, nhị quả, và tam quả vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi sinh tử; chỉ khi đạt đến tứ quả A-la-hán, thì hai loại phiền não kiến hoặc và tư hoặc đều bị đoạn trừ. Không còn kiến hoặc tức là đối diện với mọi cảnh giới mà không bị cảnh giới làm dao động; không còn tư hoặc tức là trong lòng không còn vọng niệm, không có bất kỳ suy nghĩ vọng tưởng nào. Mặc dù không còn vọng tưởng, nhưng chỉ là vọng tưởng thô đã hết, còn những vọng tưởng vi tế thì vẫn còn một chút.

Thế nào là ‘kiến hoặc’? Kiến hoặc là khi đối diện với cảnh giới, trong tâm sinh ra lòng tham và luyến ái. Khi cảnh giới xuất hiện, liền phát sinh lòng tham hoặc luyến ái, mê mờ trước cảnh giới đó, không hiểu rõ về nó. Ví dụ như khi nhìn thấy một thứ gì đó, liền sinh lòng tham. Giả sử quý vị thấy một máy ghi âm, trong lòng liền nghĩ máy ghi âm này thật tốt, có thể ghi lại âm thanh rồi phát lại, thật kỳ diệu, như là một phép thần thông của vật chất. Quý vị nghĩ, nếu có được máy ghi âm thì tốt biết bao! Nhưng máy ghi âm phải mua bằng tiền, và quý vị muốn có nó nhưng lại không có tiền. Vì vậy, sinh ra vọng tưởng, nghĩ đến việc đi trộm hoặc cướp để có tiền mua máy ghi âm. Tại sao lại muốn cướp? Chỉ vì muốn có máy ghi âm mà thôi. Đó chính là mê mờ, sinh ra lòng tham và luyến ái đối với cảnh giới. Đối với vật chất là như vậy, và đối với tất cả mọi thứ khác cũng thế; khi đối diện với cảnh giới, liền sinh ra lòng tham và luyến ái, sinh ra một loại tình cảm. Việc sinh lòng tham và luyến ái trước cảnh giới như thế được gọi là kiến hoặc.

Thế nào là ‘tư hoặc’? Tư hoặc là sự mê mờ trong tư tưởng, là sự không sáng tỏ trong suy nghĩ. Khi suy nghĩ không rõ ràng, sẽ sinh ra sự phân biệt sai lầm về lý lẽ, không hiểu rõ về lý thuyết. Vì vậy, trong lý thuyết mà sinh ra đủ loại phân biệt: ‘Điều này có phải thế không? Chưa chắc.’ ‘Vậy điều kia có đúng không? Cũng có thể không phải’. Trong lòng cứ nghĩ tới nghĩ lui, luôn có sự phân biệt, đây chính là tư hoặc, là mê mờ lý lẽ mà sinh ra phân biệt.

Sơ quả đoạn trừ được kiến hoặc. Vậy kiến hoặc có bao nhiêu phẩm? Có đến 88 phẩm. Còn tư hoặc? Có người nói có 9 phẩm, cũng có người theo giáo lý cho rằng tư hoặc có đến 81 phẩm. Như vậy, kiến hoặc có 88 phẩm, tư hoặc có 81 phẩm. Ngoài ra, còn có trần sa hoặc, nhiều như bụi và cát trong không gian, vô cùng nhiều, nhỏ đến mức không thể đếm được. Trong một niệm của chúng ta đã có đến 900 lần sinh diệt, có 900 lần sinh tử, vì vậy trần sa hoặc không thể tính toán được, nhiều như số cát sông Hằng, như số hạt bụi.

Trần sa hoặc chính là những vọng tưởng và ý niệm trong tâm của chúng ta. Không nghĩ điều này thì nghĩ điều kia, suy nghĩ không biết bao nhiêu mà kể, đến mức những vọng tưởng này sinh ra từ những vi tế nhất mà quý vị chưa nhận ra. Khi chứng được tứ quả A-la-hán, kiến hoặc, tư hoặc, và trần sa hoặc đều đã đoạn trừ, nhưng chỉ là đoạn trừ những thứ thô kệch, còn những vi tế cực kỳ nhỏ thì chưa hoàn toàn đoạn hết. Vì vậy, gọi là “sở tác dĩ biện” (những việc cần làm đã làm xong), tức là không còn việc gì cần làm nữa, mọi việc cần làm đều đã hoàn tất, và sinh tử đã giải thoát, tức là đã xong việc sinh tử.

“đã vượt qua biển khổ”: Là những người đã vượt qua biển khổ sinh tử, đạt đến bờ Niết-bàn. “thì chỉ nghĩ rằng”: Tuy nhiên, các vị A-la-hán chứng được tứ quả vẫn còn một ý niệm, chỉ có một ý nghĩ này, “Thế Tôn nhập diệt”: Sao Thế Tôn lại nhập Niết-bàn nhanh như vậy? Điều này thật quá nhanh, Ngài nhập Niết-bàn sớm như vậy. Đối với phàm phu thì sẽ đau buồn rơi lệ; còn hàng Nhị thừa, tức là những người đã chứng sơ quả, nhị quả, tam quả, thì vẫn có chút luyến tiếc không nỡ để Phật nhập Niết-bàn. Riêng các vị A-la-hán tứ quả chỉ thắc mắc tại sao Phật lại nhập Niết-bàn nhanh đến vậy, họ không quá buồn bã hay lo lắng, vì họ đã thực sự đạt được một chút định lực. Vì thế, họ chỉ nói: “Thế Tôn nhập diệt, sao mà sớm đến vậy?” – chỉ đơn giản nói vậy thôi. Đoạn kinh văn này là do tôn giải A-na-luật nói trước đại chúng.

Thường nhận lỗi về mình, đừng bàn lỗi người,

Lỗi người tức lỗi mình, đồng thể tức đại bi.

Mỗi người nhận ra lỗi lầm của mình, đó chính là pháp lớn nhất. Nếu quý vị không biết được lỗi lầm của mình, suốt từ lúc sinh ra cho đến khi già và chết đi, cứ mù mờ không hiểu chân lý, cũng không hiểu nhân quả, không thừa nhận rằng mình đã làm không tốt trong quá khứ. Đừng oán trách trời, đừng trách người, dù là ai cũng phải chấp nhận số phận. Trước đây tôi đã nói với qúy vị:

Cam phận là biết đủ, trừ sạch các phiền não

Thanh, sắc đều không tốt, danh, lợi cũng chẳng màng

Trợn trừng, tôi chẳng thấy, miếng nhiếc, dùng lý phục

Đánh tôi, vội quỳ xuống, chỉ cười mà không khóc

Quý vị chỉ cần cười là được rồi!

“Thế gian chưa từng có, cõi trần tìm chẳng ra

Người thật tu Tây phương, tay áo giữ Ma-ni.”

Quý vị xem, như vậy tốt biết bao!

C2. Để để dứt trừ những nghi ngờ

Phiên âm

A Nậu Lâu Đà tuy thuyết thử ngữ, chúng trung giai tất liễu đạt tứ thánh đế nghĩa. Thế Tôn dục lệnh thử chư đại chúng giai đắc kiên cố, dĩ đại bi tâm, phục vị chúng thuyết. Nhữ đẳng tỳ kheo, vật hoài bi não, nhược ngã trụ thế nhất kiếp, hội diệc đương diệt, hội nhi bất ly, chung bất khả đắc, tự lợi lợi tha, giai đắc cụ túc. Nhược ngã cửu trụ cánh vô sở ích, ưng khả độ giả, nhược thiên thượng nhân gian, giai tất dĩ độ, kỳ vị độ giả, giai diệc dĩ tác, đắc độ nhân duyên. Tự kim dĩ hậu, ngã chư đệ tử, triển chuyển hành chi, tắc thị Như Lai pháp thân thường tại nhi bất diệt dã.

Dịch nghĩa

A Nậu Lâu Đà tuy nói lời này, nhưng tất cả chúng hội đều thấu hiểu nghĩa của Tứ Thánh Đế. Thế Tôn muốn khiến cho đại chúng đều được kiên cố, với tâm đại bi lại vì đại chúng nói pháp: “Các thầy Tỳ-kheo, chớ mang lòng buồn đau. Giả sử ta ở đời một đại kiếp, rồi cũng phải diệt, hội mà không tan, thật không thể có được. Lợi mình và lợi người, pháp đều viên mãn, nếu ta ở lại lâu hơn, cũng không còn lợi ích. Những chúng sinh đáng độ, dù ở cõi trời hay nhân gian, đều đã được độ hết; những người chưa độ cũng đã gieo nhân duyên để được độ. Từ nay về sau, các đệ tử của ta hãy rộng truyền và y theo pháp mà tu hành. Đó chính là Pháp thân Như Lai luôn thường còn, không diệt mất

Giảng giải

‘Để để dứt trừ những nghi ngờ’ tức là dứt trừ mọi nghi hoặc của mọi người. “A Nậu Lâu Đà” các vị đều biết, chính là vị tôn giả thích ngủ. Vì quá thích ngủ, ngài bị Phật trách mắng, và sau đó ngài quyết không ngủ suốt bảy ngày bảy đêm, đến mức mắt bị mù. Nhưng sau khi bị mù, ngài lại đạt được Thiên Nhãn Thông, trở thành bậc nhất về thiên nhãn. Ông có thể nhìn thấy cả ba ngàn đại thiên thế giới giống như nhìn vào quả Amla trong lòng bàn tay, nên tôn giả này được gọi là ‘Thiên Nhãn Đệ Nhất’.

Đoạn kinh văn trước đó chính là lời của ngài ấy nói. “Tuy nói lời này”: mặc dù ngài ấy đã những điều trước đó, nhưng trong chúng hội, tất cả mọi người “tất cả chúng hội đều thấu hiểu nghĩa của Tứ Thánh Đế”: đại chúng trong pháp hội, bao gồm các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, Sa-di, Sa-di-ni và Thức-xoa-ma-na đều đã hiểu được nghĩa lý của Bốn Thánh Đế. “Thế Tôn muốn khiến cho đại chúng”: nhưng Phật muốn giúp đại chúng trong pháp hội “đều được sự kiên cố”: có được niềm tin vững chắc, để mỗi người thực sự hiểu rõ về Bốn Thánh Đế, thật sự hiểu được nhân quả thế gian - khổ đế và tập đế, cùng nhân quả xuất thế - đạo đế và diệt đế, hiểu rõ nhân quả của thế gian và xuất thế gian. “Với tâm đại bi”: Phật lại dùng tâm từ bi bình đẳng, “lại vì đại chúng nói pháp”: lại vì tất cả mà giảng giải pháp này.

“Các thầy Tỳ-kheo”: là nói các vị tu hành, những người dụng công tu tập. “Chớ mang lòng buồn đau”: Ta sắp nhập Niết-bàn rồi, đây là lần cuối cùng ta thuyết pháp cho các vị, nhưng các vị đừng buồn khóc, đừng sinh tâm phiền não. “Giả sử ta ở đời một đại kiếp”: giả sử ta ở thế gian lâu như một đại kiếp, “rồi cũng phải diệt”: có nghĩa là cuối cùng, dù đợi thêm đến đâu thì cũng vẫn phải diệt độ. “Hội mà không tan”: chúng ta tụ hội bên nhau, nếu không rời nhau, không tan rã buổi hội này, “thật không thể có được”: điều này không thể thực hiện được. Hễ có tụ thì phải có tan, giờ đây chúng ta tụ hội lại, đến lúc cũng phải chia tay, như người ta nói ‘không có bữa tiệc nào không tàn’. “Lợi mình và lợi người”: quý vị phải lợi ích cho chính mình, đồng thời cũng cần mang lợi ích đến cho người khác.

Những người tu hành chúng ta nên nghĩ như thế này: Chỉ cần có thể mang lợi ích cho người khác, chúng ta cố gắng hết sức để thực hiện; còn về việc bản thân có được lợi ích gì hay không thì không cần nghĩ đến. Nếu quý vị vừa tự lợi vừa lợi tha, đó là đi theo Bồ-tát đạo; nếu chỉ vì lợi ích của người khác mà không nghĩ đến mình, thì đó là của Phật đạo. Phật chỉ biết đến người khác, không biết đến bản thân, vì thế Ngài mới thành Phật. Chúng ta học Phật pháp, cần học theo tinh thần của Phật, nên trước tiên cần lợi ích cho người khác. Bản thân có được lợi ích hay không thì không nên tính toán, như vậy mới là người thực sự tu đạo.

Chẳng hạn như một người nào đó, mỗi ngày đều ở Vạn Phật Thánh Thành để mang lại lợi ích cho người khác, anh ấy đã quên cả chính mình, nhưng vẫn luôn cố gắng làm tốt hơn. Có ai mua cho anh ấy chút nước trái cây hay Coca-Cola và bảo anh ấy uống, anh ấy sẽ nói: ‘Anh muốn tôi phạm giới sao?!’ Anh ấy không uống, giữ vững giới luật như vậy chính là đang tu hành, từng bước đi trên con đường đạo. Những điều này là nhờ tôi trách mắng mà có được, mắng cho đến khi anh ấy sẵn lòng giữ giới. Nếu không mắng thì anh ấy chưa chắc đã giữ được vững chắc như vậy, nên vẫn cần mắng thêm vài lần thì tốt hơn. Nếu anh ấy nói: ‘Tôi không chịu nổi nữa!’ mà muốn chạy đi, thì cũng không có chỗ nào để chạy, không thể thoát khỏi tam thiên đại thiên thế giới này.

“Pháp đều viên mãn”: Nếu quý vị có thể tự lợi và lợi người, quên mình đi, thì bất kể pháp nào quý vị cũng sẽ hiểu, sẽ thành tựu. Nếu quý vị suốt ngày chỉ nghĩ cho bản thân, ích kỷ, tự lợi, thì ngày càng ngu muội, ngày càng không hiểu rõ đạo lý. Do đó, “pháp đều viên mãn” là phải tự lợi và lợi người. “Nếu ta ở lâu hơn”: Đức Phật nói, giả sử ta ở lâu trên thế gian, “cũng không còn lợi ích”: đối với chúng sinh không còn lợi ích nữa. “Những chúng sinh đáng độ”: Những chúng sinh ta nên độ, ta đều đã độ xong, những người cần giáo hóa, ta cũng đã giáo hóa xong. “Dù trên trời hay nhân gian”: Dù là thiên nhân trên trời hay là người trong thế gian, “ đều đã độ hết”.

“Những người chưa độ”: Những chúng sinh ta chưa độ xong, “cũng đã gieo nhân duyên để được độ”: cũng đã gieo nhân được độ, đã gieo hạt giống này. “Từ nay về sau”: Từ hôm nay trở đi, “các đệ tử của ta”: tất cả các đệ tử của ta, “hãy rộng truyền và y theo pháp mà tu hành”: các con cần giáo hóa lẫn nhau, khuyến khích nhau, cùng tu hành, truyền từ người này sang người khác mà thực hành. “Đó chính là Pháp thân của Như Lai luôn thường còn”: đây chính là Pháp thân của Phật thường tồn tại trong thế gian, “không diệt mất”: giống như ta chưa vào Niết bàn. Ta tuy đã nhập Niết bàn, nhưng nếu các con tu hành theo pháp của ta, thì cũng giống như ta chưa nhập Niết bàn.

Con người nếu thường xuyên suy nghĩ lung tung, suy nghĩ quá nhiều, tà ma quỷ quái sẽ nhân cơ hội mà xâm nhập. Nếu bên trong quý vị không có tà, thì tà bên ngoài không thể vào được; nếu bên trong quý vị sạch sẽ, thì những thứ dơ bẩn cũng không thể xâm nhập. Như người ta thường nói: ‘Không hư bên trong, thì không có sự xâm nhập từ bên ngoài’. Nếu bên trong không có bệnh, thì bệnh bên ngoài cũng không thể xâm nhập, vì quý vị phòng thủ rất nghiêm ngặt, kẻ trộm bên ngoài không thể vào được. Nhưng vì quý vị cứ suy nghĩ lung tung, nên mới dẫn đến việc tà ma quỷ quái xâm nhập, gây rối, và khiến cho đủ loại vấn đề phát sinh.

Vì lý do này, mỗi người trong chúng ta đều cần phải chỉnh tâm và tu thân. Chỉnh tâm là không để cho tâm suy nghĩ lung tung, không nghĩ đến những điều không chính đáng, như vậy thì quỷ sẽ không đến. Giống như có một cái bát đựng thức ăn cho mèo ở đây, nhiều ruồi nhặng sẽ bu đến vì nó dơ bẩn. Nếu trong bát không có thức ăn cho mèo, thì những con ruồi nhặng sẽ không bu vào. Vậy nên bên trong có gì thì bên ngoài sẽ thu hút cái đó; điều này không phải đến từ bên ngoài, mà chính là do bên trong quý vị mời nó đến. Vì vậy, chúng ta cần phải chỉnh tâm trước, sau đó là giữ lòng thành và tu thân. Nếu không suy nghĩ lung tung, thì chẳng có con quỷ nào cả. Điều này rất quan trọng.

Nếu một người không sống ngay thẳng, muốn dùng Phật giáo như cách "ném đá dò đường" hay làm điều mập mờ, lừa dối để lợi dụng, thì về sau đều sẽ phải nhận quả báo, vì những hành vi tà vạy và không chính đáng sẽ dẫn đến bị ma quỷ mê hoặc. Tà đạo, giống như ở núi Mao Sơn, chuyên niệm chú tà để hại người, hoặc như có một loại chú của các Lạt Ma, khi niệm chú này, trong vòng bảy ngày quý vị sẽ chết. Tất cả những thứ đó đều là tà đạo.

C3. Nhắc lại vô thường của pháp hữu vi để khuyên tu hành

Phiên âm

Thị cố đương tri, thế giai vô thường, hội tất hữu ly, vật hoài ưu não, thế tướng như thị, đương cần tinh tấn, tảo cầu giải thoát, dĩ trí huệ minh, diệt chư si ám, thế thật nguy thúy, vô kiên lao giả. Ngã kim đắc diệt, như trừ ác bệnh, thử thị ưng xá tội ác chi vật, giả danh vi thân, thiết tại lão bệnh sanh tử đại hải, hà hữu trí giả, đắc trừ diệt chi, như sát oán tặc, nhi bất hoan hỉ.

Dịch nghĩa

Vì vậy nên biết rằng thế gian đều là vô thường. Có hợp thì ắt có chia ly, chớ nên mang lòng ưu sầu, bởi lẽ tướng thế gian là như thế. Hãy chăm chỉ tinh tấn, sớm cầu giải thoát, dùng trí tuệ sáng suốt diệt trừ mọi si mê tăm tối. Thế gian thực sự mong manh, không có gì bền chắc. Nay ta diệt độ, như trừ bỏ bệnh tật nguy hại. Cái hình tướng tội lỗi ác độc đáng xả bỏ này, tạm gọi là thân thể, đang chìm đắm trong biển lớn sinh già, bệnh, chết. Người có trí tuệ đều sẽ trừ diệt nó, như giết kẻ thù oán mà không vui mừng.

Giảng giải

Đoạn kinh văn này đang nói về pháp hữu vi. Pháp hữu vi là tướng vô thường, không phải là chân thật cứu cánh, chỉ là hư vọng mà thôi. Vì vậy mới nói:

Tất cả các pháp hữu vi, như mộng, huyễn, bọt, bóng,

Như sương, cũng như chớp, nên quán sát như thế.

‘Tất cả các pháp hữu vi’: pháp hữu vi là những pháp có hành động, có tác động; ‘như mộng, huyễn, bọt, bóng’: giống như một giấc mơ, là hư ảo, giống như bọt nước trong dòng sông, như bóng hình, như giọt sương, như tia chớp. ‘Như sương cũng như chớp, nên quán sát như thế’ nên quán sát chúng theo cách này. Tất cả đều là tướng vô thường, không nên chấp trước vào chúng, không nên vì những tướng vô thường này mà đảo điên, nghĩa là không nên bị những giả tướng đó làm cho mê mờ.

“Vì vậy nên biết”: Do đó, quý vị nên hiểu rằng, những chuyện của thế gian này, “thế gian đều là vô thường”: tất cả các pháp hữu vi trong thế gian đều không bền lâu. “Có hợp thì ắt có chia ly”: vì là vô thường, nên cuối cùng cũng sẽ có ngày tan rã, chia ly. “chớ nên mang lòng ưu sầu”: vì thế các vị Tỳ kheo biết rằng Phật sẽ nhập Niết-bàn, đừng nên sầu não, phiền muộn. “bởi lẽ tướng thế gian là như thế”: tướng của thế gian vốn là như thế. “Hãy chăm chỉ tinh tấn”: các ông cần tinh tấn, không được lười nhác, mà phải cố gắng tiến lên, “sớm cầu giải thoát”: đừng xem thường, hãy sớm cầu giải thoát, càng sớm càng tốt. “dùng trí tuệ sáng suốt”: lấy ánh sáng trí tuệ của các ông, “diệt trừ mọi si mê tăm tối”: để phá trừ mọi bóng tối si mê. “Thế gian thực sự mong manh”: tất cả pháp hữu vi của thế gian thật sự đều rất mong manh, không bền vững. “Không có gì là kiên cố”: không có điều gì mãi mãi không hư hoại, không thay đổi, mọi sự đều không kiên cố.

“Ta nay diệt độ”: Ta bây giờ đã nhập Niết-bàn, “như trừ bỏ bệnh tật nguy hại”: giống như đã loại bỏ được căn bệnh độc ác, loại bỏ hết mọi phiền não. “Cái hình tướng tội lỗi ác độc đáng xả bỏ này”: Thân này sớm muộn cũng nên rời bỏ, vì nó là nguồn gốc tạo ra nghiệp tội. “tạm gọi là thân thể”: Đặt cho nó một cái tên giả là thân thể. “Đang chìm trong biển lớn sinh, già, bệnh, chết”: Thân này đắm chìm trong biển khổ sinh, già, bệnh, chết. “Người có trí tuệ”: Những người có trí tuệ “đều sẽ trừ diệt nó”: người có trí tuệ đều sẽ tiêu diệt những chướng ngại này.

“Như giết kẻ thù oán”: Điều này giống như chuyện gì vậy? Giống như đã giết được kẻ thù hằn vậy. “mà không vui mừng”: Giết được kẻ thù, có gì đáng để vui mừng đâu? Không đáng để chúng ta vui mừng. Thân thể của chúng ta cũng chỉ là giả tạm, sao ta lại chấp chặt nó? Sao lại vì nó mà tạo tội nghiệp, mà không buông bỏ? Kẻ thù oán ấy, dù có giết được, cũng không đáng vui mừng, vì sao? Dù đã giết kẻ thù, nhưng cũng đã phạm tội sát sinh, điều đó không cần phải vui mừng. Nhưng mặt khác, khi giết được kẻ thù, không còn kẻ thù nữa, thì đáng để vui mừng. Vậy “mà không vui mừng”, nhưng liệu quý vị có thể không vui mừng không? Giống như khi ta khỏi bệnh, quý vị có thể không vui sao? Thực ra khỏi bệnh cũng là điều bình thường, không cần phải vui mừng, nhưng con người thường bị hoàn cảnh chi phối, nên khi khỏi bệnh, họ cảm thấy rất vui. Còn khi không có bệnh, họ không biết gì về bệnh, nên cũng chẳng vui mà cũng không buồn. Vì thế, khi khỏi bệnh cũng nên như vậy, không có vui cũng không có buồn. Nhưng đa phần con người bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh, nên khi gặp hoàn cảnh không còn, họ sẽ cảm thấy rất vui.

B4. Dặn dò và lưu thông

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, thường đương nhất tâm, cần cầu xuất đạo, nhất thiết thế gian động bất động pháp, giai thị bại hoại bất an chi tướng. Nhữ đẳng thả chỉ, vật đắc phục ngữ, thời tương dục quá, ngã dục diệt độ, thị ngã tối hậu chi sở giáo hối.

Dịch nghĩa

Các thầy Tỳ-kheo, nên luôn nhất tâm, siêng năng tìm cầu con đường giải thoát. Tất cả các pháp trong thế gian, dù động hay bất động, đều sẽ suy tàn và không có tướng an ổn. Các thầy hãy dừng lại, chớ nói thêm nữa. Thời gian sắp sắp đến, ta sắp nhập Niết-bàn. Đây là lời dạy cuối cùng của ta.

Giảng giải

Phần thứ tư là dặn dò lưu truyền. Dặn dò, tức là bảo mọi người hãy lưu truyền Kinh Di Giáo.

“Các thầy Tỳ-kheo nên luôn nhất tâm”: các thầy phải luôn giữ tâm chuyên nhất, một lòng một dạ, “siêng năng tìm cầu con đường giải thoát”: luôn luôn một lòng tu hành, siêng năng tìm con đường thoát ly thế gian này. “Tất cả các pháp trong thế gian, dù động hay bất động”: tất cả trong thế gian này, bất kể là pháp động hay bất động, tức là pháp thiện hay ác trong thế gian, “đều sẽ suy tàn”: trong thế gian, dù là pháp gì cũng vô thường. “Không có tướng an ổn”: thời gian trôi qua, tất cả đều có bốn tướng sanh, trụ, dị, diệt, nên không thể vĩnh viễn bình an.

“Các thầy hãy dừng lại”: các thầy Tỳ-kheo bây giờ nên dừng lại, “chớ nói thêm nữa”: không cần nói thêm gì nữa. “Thời gian sắp đến”: thời khắc đã đến gần, tức nói đã gần đến nửa đêm rồi. “Ta sắp nhập Niết-bàn”: đến nửa đêm, Phật sẽ nhập Niết-bàn. “Đây là lời dạy cuối cùng của ta”: bộ Kinh Di Giáo này là pháp môn cuối cùng mà Phật truyền dạy cho các vị Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, Sa-di, Sa-di-ni và Thức-xoa-ma-na.

Giác hạnh Viên Mãn: Nghĩa là tam hoặc tịnh trừ, chúng đức tròn đầy, hạnh mãn quả viên. Nên gọi là giác hạnh viên mãn. (tam hoặc: kiến tư hoặc, trần sa hoặc, vô minh hoặc)

Tam Thi Thần còn gọi là Tam Bành, hay Tam Trùng, được hình thành từ học thuyết âm dương ngũ hành và thâm nhập đến lĩnh vực y học, và rất ảnh hưởng đến việc hình thành học thuyết Tạng Tượng. Đạo Giáo cho rằng trong con người có ba con trùng, đó là Thương Thi, Trung Thi và Hạ Thi phân thành ba đan điền thượng, trung và hạ. Mỗi đan điền đều có ba thần ở đó thường gọi là Tam Thi. Thượng Thi gọi là Cư, Trung Thi là chí, hạ thi là khiêu.

Chú thích: "Hý luận" (戲論) là một thuật ngữ Phật giáo chỉ những lời nói hoặc hành động mang tính chất đùa cợt, vui chơi vô nghĩa hoặc những cuộc tranh luận, bàn luận không có lợi ích thực sự. Những lời nói và hành động này thường gây xao nhãng, khiến tâm trí con người bị rối loạn, xa rời con đường tu tập. Trong ngữ cảnh Phật giáo, hý luận là những suy nghĩ hoặc tranh cãi không dẫn đến trí tuệ hoặc giải thoát, nên người tu tập được khuyên nên tránh xa.